Kolekcja

Telegramy patriotyczne – zwane także telegramami kościuszkowskimi – zaczęto wydawać w Poznaniu w 1895 r. z inicjatywy Marii Łebińskiej i Teodory Kusztelanowej. rozpoczęto druk. Sprzedaż barwnych, ozdobnych blankietów z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki służyła pozyskiwaniu środków na cele charytatywne: społeczne i oświatowe, stanowiąc jednocześnie sposób na podtrzymanie polskiej tożsamości w zaborze pruskim.

Druki te szybko wyszły poza funkcję użytkową – stając się symbolicznymi nośnikami pamięci historycznej i narodowej dumy. Ozdabiano je portretami bohaterów narodowych (Tadeusza Kościuszki, Jana Henryka Dąbrowskiego, Bolesława Chrobrego, ), przedstawieniami wydarzeń z dziejów Polski (powstania, Grunwald, chrzest Polski) oraz hasłami umacniającymi ducha narodowego, takimi jak „Honor i Ojczyzna”, „Jedność Narodu” czy cytatami z Roty i Mazurka Dąbrowskiego oraz z dzieł Mickiewicza, Słowackiego i Sienkiewicza.

Pomimo cenzury i represji telegramy stały się bardzo popularną formą składania życzeń podczas świąt rodzinnych i narodowych, a także wyrazem solidarności i przywiązania do polskości wśród mieszkańców ówczesnych ziem Wielkopolski. Zwyczaj powinszowań z udziałem barwnych blankietów utrzymał się również po 1918 r. Ich bogata ikonografia i symbolika czynią z nich wyjątkowe świadectwo działań „ku pokrzepieniu serc” podejmowanych przez Polaków w okresie zaborów, ale i w czasie II RP.

Prezentowana kolekcja obejmuje tysiąc telegramów patriotycznych oraz życzeniowych, pochodzących z lat 1909–1955. Dokumenty te, zachowane zarówno jako pojedyncze dokumenty jak i w formie albumów, stanowią wyjątkowe świadectwo życia społecznego i narodowego pierwszej połowy XX w. Odnaleźć w nich można znane nazwiska i odręczne wpisy działaczy wielkopolskich, przedsiębiorców i twórców, znaki własnościowe (pieczęcie) firm, stowarzyszeń i szkół. Telegramy odzwierciedlają ówczesne nastroje patriotyczne, symbolikę narodową oraz sposoby okazywania wsparcia i solidarności w momentach ważnych dla polskiej historii. Ich bogata ornamentyka, motywy symboliczne i osobiste dedykacje ukazują, jak istotną rolę odgrywały w budowaniu wspólnoty i tożsamości narodowej.