/p0001.djvu

			'" 


/' 

'r- 


ł. 



 


/ 


..' 


I' 


ł..... 



. 


. 


" 


.ł. 


, 


, 


ł
 


.. 


- 


... 


." 


-<'\ 


- 


.. 


, 


= 


::: 


- .- 


;.. .. 
$ I. 
- 
...: -7 
.- 
- '" 
:.;:: '" 
::: 
- 
::: 
'" :.-. 
;:: 


::: .- 

 
" 
:.-. 
= 
.. - 


:;.....:::: 


:: -:: 


.. 

 s: 


..= 
- :.-. 
- '" 
.- 
.. .- 
::: 


....;: .- 


::: 


",: t 
- s 
= .L 
:., 


..J 
-L 



l.
 


:= 


":'1.;:' 
":'1 
 
'" 


y.
		

/p0002.djvu

			'" 


j 


..... 
... 
..... 



 


"" 


. 


.. 
2:
. GOQ"cki IlapieI'
nik z końca XY w. 


'lo! 


.... 


.,
		

/p0003.djvu

			., 


. 


. . 


)

 

. 


.... 


, 
\ 


24. Xaplecznik od got,n:kiej zbroi z końca XY v..
		

/p0004.djvu

			, 



 


, 


\ 


I 
I 


" 


\ 


..,... 


. . 


. 


.. 


25. Zbroja gotycka z koiica X, w. z charakterystyczIlą linią pl"ofilu 


ł 
1
		

/p0005.djvu

			EWA WOJEWODZIANKA 


DZIEJE ZBIORU MILITARIÓ'V ZAMKU KÓR
ICKIEGO l 


Historię militariów zamku kórnickiego nie łatwu odtworzyć tak w od- 
niesieniu do poszczególnych zabytków, jak i zbioru jako całości. Po pierw- 
szej wojnie światowej ostatni sukcesor Działyńskieh "iadysław Za.mopki, 
wnuk Tytusa, a siostrzeniec Jana Działyńskiego, przekazał zgromadzone 
przez nich zbiory zamku kórnickiego na rzecz narodu polskiego 2. On sam 
nie kontynuował wysiłków kolekcjonerRkich poprzedników w wyty- 
czonym przez nich kif'runku. Zajmował się etnografią:, i to terf'nów od- 
ległych, bo Australii i Oceanii. 
Zasadniczy zrą:b muzeum kórnickiego stworzyli Tytus Działyński 
i jego syn, Jan. Im też zawdzięcza swe powl3tanie dział militariów tego 
muzeum. Trudno dać odpowiedź, czy zbiór ten jest wyłącznie tworem 
ostatnich Działyńskich, czy może przynajmniej częściowo łączy się z daw- 
niejszą: hiRtorią: tego miejsca lub jego właścicieli. :Matcriał
- archiwalne 
bowiem nie pozwalają: na zadowalają:ce prześledzenie tego zagadnienia. 
Samo jednakże istnienie skrumnych nawpt materiałów źródłowych, odno- 
szą:cych się do powyższego problemu, wymaga podjęeia próby wyzyskania 
ich w takich granicach, jakie wyznacza ułamkowy charakter owych 
dokumentów. Należałoby zatem przeanalizować teHtamenty osób, po 
których dziedziczył Tytus Działyński, jak również inwentarze odzif'clzi- 
czonych mają:tków. Podejmują:c jednakże tę pracę liezyć się wypada 
z jej negatywnym rezultatem. Dawne spisy przedmiotów mają: bowiem 
pewne wspólne dla siebie cechy, które jeśli pracy tej nie czynią: zupełnie 


l Opracowanie Iliniejsze, w głównej mierze 0l,arte Ila danych zaczerpniętych 
ze zbiorów arclliwalnYl'h Biblioteki Kórnickiej, zawdzięcza ,me powRtanie ogromnemu 
wysiłklrwi, jaki w uIJurządhuwanie ich włożyła nieżyjąca już mgI" Jadwiga Lucza- 
kowa. Kadto jako znal.omieie zorientowana w tym archiwum '\\skazywala mi ona 
zespoły materiałów, v. których mogłam znaleźć odpowil'dnic dane. Sz("zególną wdzięcz- 
ność winnam także l)rof. Zhigniewowi Bocheilshil'mu. Jemu oraz wszy;;;tkim, którzy 
mi w tej pral'Y pomogli, składam tutaj v. yrazy serdecznej wllzi
czności. 
. ('stawy i reg'ltlantin F-undacji ,.ZaHacly Kórnickie", Kórnik 1933, oraz Usfalt'a 
z dnia 30 lipra 1923 r. o ,-Zakladach Kórnickich", "Pamiętnik lliblioteki Ki'rJ.it-kiej", 
Kórnik 1929, z. l, s. 109-112.
		

/p0006.djvu

			13
 


E. WOJE" ODUANKA 


bezcelową:, to w zna
znym xtopniu utrudniają: wyzyskanie dokuI1wntów 
])isanyeh. 0l)iHY broni w dawnyeh tekHtach charaktf'ryzują bardzo 
nkdokładne okrdl('nia i dowolna terminologia. Fakt ten stanowi podsta- 
wową: trudność WP wszystkil'h próbach idl'ntyfikowania poszczególnych 
ohiektów. Xiemały kłopot Htwarza jesz
ze i to, że znaleźć można wyłącznie 
wykazy przt'dmiotów współcześnie uważanych za wartościowe. Na skutek 
tego zachodzi najprawdopodubniej pozorny brak ciągłości ujawnionego 
w zachowanych spisach zasobu broni, pozoRtającego w pm.iadaniu Dzia- 
łYllxkich. Z drugiej zaś Rtrony chociaż stara, niezbyt ko:-\ztownie zdobiona 
brOll znika z wykazów stanu posiadania jej właścicieli, mogła nie znikać 
z miejsca, w którym się znajdowała. Jcst na przykład w zbiorach muzeum 
kÓl'1liekiego renesamowy blok, przez który były przeciągnięte liny uno- 
Rzące most zwodzony. Kazał go wykonać ostatni Górka na Kórniku, 
Stanislaw. Zamek kórnicki zmieniał mUl'Y w lieznych l)l'zebudowach. 
Blok ze Hwego miejsca zORtał z czasem usunięty. Skoro nie zniszczal, to 
musiało istnieć miejsce, w którym składano niepotrzebne przedmioty 
i gdzip także mogła się przechować niejedna stara zbroja. Fdowodnić 
tego jednakże nie można. 
Tytus Działyński rozpoczął RWą działalność kolekcjonerską 1 JO po- 
wrode do domu po świeżo ukOllczonyeh studiach i tam zają:ł się upo- 
rządkowaniem archiwum rodzinnego i bibliotf'ki 3. Było to w roku 1816 
w Konarzewie, w domu dziada Radomickiego. Jest rzeczą bardzo prawno- 
podohną, iż jakieś militaria tam zastał. Konarzewo było wszak domem 
Jędrzeja Radomickiego, wojewody kaliskiego i poznańskiego, oraz jego 
syna Jana, generała wielkopolRkiego a wojewody inowTodawskiego, 
zmarłego w l'. 1728. Trochę także broni z czasów saskich mogło zostać 
po Auguście DziałyńHkim, wojewodzie kaliHkim, jakkolwiek dane archi- 
walne wskazują: na zdumiewają:eo nikłą: liczebność jego pocztów zbroj- 
nych4. Zachodzi prawdopodobieństwo odziedziczenia po tych przodka
h 
pewnej ilo ści lIlilitariów 5 . 
3 S. Bodniak, Tyt-us Dzialyfiski, "Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej", jv.., s. 15, 
oraz .11dobingrafia Tyhtsct Dzialyftskiego w "Kalendarzu PoznaJu;kim na rok 1862", 
f\. 49- :>0. 
. Przy boku wojewod) Augustyna DżiałYJu;kiego było 24 hajduków i 2 laufrów, 
zoli. "'ojewódzkie Archiwum PaJlstwuwe w Pożnaniu - Konarżewo YI a/5 lir 140- 
,.Regelitr rzecży po Augustynie DżiałYllskim". "Regestr rZf'ezy udebranych od Mi. 
chała..." w dziale rękopisów Biblioteki Kórnickiej, sygn. 7235. k: 17, pośród sreber 
lJajducz
'ch wymienia szable, prawdopodobnie dla pucztowych. Spis pt. ,,'Y skrzyni... 
1768 oddanej", f\
'gn. jw., k. 18 V., wymienia karabiny "ordynar
 jne" po pachoł. 
kadi. pf'lncgo w
'kazu broni prżez nich użyv.anej nie dostarcza ani jeden spiR. Kato- 
mia:;/ w.' micniono 24 f\rebrne Q fry hajduckie, 24 srebrne blal'hy hajduckie, 24 srebrne 
guzy. (1)l"l)('ż sreber lauferskich osobno wymienione zostalo "srebro na strżelca"- 
5 Prżeglądając inwentarze przedmiotów znajdujących si
 w pałacu konarzew- 
skim, odnolii liię wrażf'nie, że lIroIli tam prawie wcale nie było. "Spis SI)rz
tów w pałacu
		

/p0007.djvu

			DZIEJE ZBIORU MILITARIÓW Z_L\IKI' KÓH
ICKIEG() 


l
fI 


Okolo roku 18
R Tytus DziałYlbki zacz
 na l)rZeno
ić zbiory uo Kór- 
nika 6. Czy i tutaj mÓgł znalpź{. zabytki. którp złożyły się lla zbiory broni 
kórnickiego muzeum, tl'uuno zdać sobie z tego 
prawlt:'. ,\
 }Jołowie SYII 
wieku w Hkarl)(,lI jp;o;t, jeszcze broń, która mogła częśeiowo pochodzić 
z czaf;ów Górl,ów 7 . Sależy przYlwmnieć. ż<> po znanyeh z przekazów 
źródłowych "Htu [rycerzaeh] w polyskliwyeh zbrojaeh" 
tanif;ława Górki 
mogło w Kórniku eo
 zustać 8. Prezpntowali się uni }H'z('Óeż "w sZYl'za- 


konarzew"kim "ił.: żnajdujW'Yl"h... z I,!);' r." wYll1i£>nia t.dkfl n:! pary o!'tr{,/!, 2 nuże 
turecki£> ze w"l'llOdllill1i pUl"hwallli, pi"tOl<'t"IW l,ar 2" (\\'ojew. Areh. 1'ail>;tw. w Po- 
znaniu - 
[ająt£>k Kunarzewu YI al;) nr 140). Lil"znl' militaria figurują natomiast 
w (1)isaeh innego t.' pu niż inwentarze "przl;:tbw domowydl lub go!'pIHlarl'Z)Th, aktbre 
ró'\\nież lIlu"iały "it.: znaj,luwae na terenie Konarze'\\a. 
ą to rege!'try przpdll1iotil\\ 
l ,ozo >;tał,\l"h I'u zmarłyeh. \\'iel£> hroni wymienia "Regestr rzpcz
 lIII zm. 11:>91'. 
August ,\ nie Dział.dl>gf',.;tr rżl'l'zy ]lO żmarł.' m w r. L ,!J(I 
ll1ar"załku <:urlHn;zl"za l)alnej. \\" ardlh\ um k6rnil"kim przeclwwyv."ane są "piRY z Konarze'\\ a. 
ktÓre wrmienia,ją znaeZllą ilość broni. Są to: .H£>/!estr rzeeży odehranyeh (Hl _\Iiehała, 
które si
 pozoRtały w skarlwu I,H;' r. o..", sygn. 72:J.>, k. IIi; RpiR bez ]lełnego tytulu 

 notatką zamiaRt naglów1-.a: ..\\' Rkrzrni..." ż llfi8r., s.rgn. jw., k. 1::;, oraż ,.I:l'W'f ko,",zto'\\na broi" nawet ta, 
która hyla przeżnacżona dla "trżeka cży hajduka. h.' la w Konarżewic prŻedlfn\ .rwana 
w skarbcu. Trudno natomia"t do"żukać się ,,-lad",w miejsea prż.'"dlln\.' '\HIIlia hl'Oni 
niereprc'zpntac.' jnej, u W,\ łąeznie użytkow)'m charakterze, oraż hroni fotar,.;żej niż 
wiek XYIII. Ta hrol', nawet gd.'" nie hrła kosżtm\ni£> zdobiuna. mogła hyć r{,'\\nież 
w skarl)("u. Świadezyi' o tym żdaje Rię notatlw zawarta WlO wi\Vollmian.' m wyżej I'lli"ie 
z l'. LlliS, ż uwagą w nagłówku: ,,\\' "krz)'ni...": ..Karabinbw onl."nar,\"jn,\ eh po l)aehol- 
kadI H, pistoletc'lw onlynaryjnydl pbl piątej l)ar.'...". Skrz.' nia ta mogla znajdowa{o 
Ri
 w Rl,aI"beu, hu R;! W niej przedmiot) w,\'mienione w "Rege"trże rZ£>l"z
' >;karho'\\,\"eh", 
w ktin'r m jednakże ni£> wf 24 eg.lemplarz)' jakiej- 
koh\ iek broni, któr:\ przecież lI1ul'ieli hajducy nOi\i
. 
· :-;. Bodni ak, jw., S. 16. 
1 To, co dajp fl'howywało w Kórniku. 
. B. GemharzewRki, ('zbrojenie .i rodzaje broni [w:] T. Korzon, Dzieje IwjeJ/. 
i u.'oj8kolCości w Po18re, t. 3. L'\\ów 192:
, S. 280, 2S3; A. Pawiiiski, Źrórlła rlziejOlre, 
Warszawa 1816-86, t. 3, 13, 62.
		

/p0008.djvu

			140 


E. WOJEWODZIANKA 


kach z długimi włóczniami węgierskimi, pil3toletami, sztyletami i krzy- 
wymi szablami". Nie wiadomo, czy coś nie zostało także po ,,150 szlachty 
w l)ancerzach, z krótkimi dzidami, pistoletami, tarczami okrą:głymi, 
okutymi żelazem, /Sztyletami i szablami". Zbrojownia kórnicka wydaje 
się wszakże już w czasach Tytusa Działyńskiego bardzo zasobna w po- 
równaniu ze skromną: ilością: kwiMw i ofert zaehowanych w archiwum. 

ieliczne zabytki XVI wieku są: w niej zawarte. \Yobec niemożności 
przytoczenia przekonywają:cych argumentów należy poprzestać na po- 
wyższych najbardziej nieśmiałych sugeRtiach, dotyczą:cych pochodzenia 
owych zabytków. 
,,- kolekcjonerskich zamiłowaniach Działyńskich broń zajmowała 
uprzywilejowane miejsce. l\Iimo to zbiór ten nie posiadał żadnych objaśnień. 
Xie interesowano się historią: poszczególnych przedmiotów, a jeśli nawet 
tak było, to nie Rpisywano tych wiadomości. Trudno zarysować jakąś 
wyraźną: historię narastania zbiorów w cią:gu XIX wieku, zbyt bowiem 
skromne wiadomości archiwalne zostawili Działyńscy po swej krząta- 
ninie zbierackiej. Są: to ogólnikowe wzmianki w listach. Zachowały się 
również notatki na strzępach papieru. Robią: one wrażenie przysłowio- 
wych "węzełków na chusteczce", :poczynionych wyłącznie dla własnej 
pamięci. 'Yyglą:da to na przykład tak: ,,\V Krakowie u \Yincentego Pola 
dowiedzieć się, gdzie się znajduje tarcza polska, o której mnie wspo- 
minał - w \Yarszawie gdzie Karol mieszka, (i historię pałasza)... wuja- 
Rzek August wie, gdzie pałasz papy..." 9 Nie wiadomo, czy można ten 
ostatni zWTOt łączyć z inną: luźną: uwagą: na strzępku papieru, pisaną: 
ręką: Tytusa Działyńskiego: "Para pistoletów z napisem na lufach .Jung 
a Varsovie oddana Adasiowi przeze mniej były potem odesłane do arse- 
nału drpzdeń8kiego, gdy rozbrajano po rewolucji 184!J roku. Czy można 
je wydostać?" 10 Nie zachowały się notatki dotyczą:ce dalszego ciągu 
tej sprawy. Owych pistoletów w zbioraeh kórnickich nie ma. 
Rzetelnie prowadzonych inwentarzy po Dzialyńskieh dziRiejszc mu- 
zeum nie odziedziczyło. Zachowały się wprawdzie ukolicznościowe XIX- 
wieczne spisy militariów. Xiestety, dostarczają: one niesłyehanie mało 
wiadomoHci. Określenia są: w nich dowolne, niedokładne, w wyniku. czego 
nie można na ogół identyfikować poszezególllych egzemplarzy z opisami 
tych spisów. Na ich podstawie stwierdzić można jedynie, że już za czasów 
Ty tURa DziałYllskiego zbiór ten był dosyć liczny i posiadał szereg intere- 
sujących zabytków. Natomiast ślady naraRtania tej kolekcji wskazują: 
na ogromne znaczenie działalności jego syna Jana, który interesował 
się przede wRzystkim bronią: współczesną:, czego wYTazem były jego 


· Bihlioteka Kórnicka, Archiwum DziałYll8hich, 8ygn. 7472, "Różne... ,. k. .j: 
notatka pisana jest ręką Jana IJziałYllskiego. 
10 Biblioteka Kórn., jw., k. 12.
		

/p0009.djvu

			DZIEJE ZBIORU MILITARIÓW ZAMKU KÓRNICKIEGO 


141 


ambicje konstruktorskie w zakreHie broni palnej 11. Kależał do pokolenia, 
które problf'm uzbrojenia odczuwało inaczej niż poprzednie. \Y powsta- 
niu roku 1831 wojsku Królestwa Kongresowego nie cią:żył przecież tak 
dotkliwie brak hroni, jak pokoleniu Jana Działyńskiego w powstaniaeh 
późniejszych. Zasługi tego ostatniego dla Rprawy uzbrojenia w powstaniu 
w 1863 roku Rą: znane 12. Mogło to wszystko stanowić psychologiezne 
podłoże, na którym - jak się zdaje - w
YTosło bardziej na znajomości 
przedmiotu oparte zainteresowanie dla tego rodzaju kolekcjonerstwa. 
Rozmiłowany w "starożytnościach" Tytus Działyński nie miał warun- 
ków do usią:gnięcia Bolidniejszej wiedzy z zakresu historii broni. Kolekcjo- 
nerstwo wszakże jest jedną: z form inwentaryzacji, która dopiero może 
f.:tworzyć podstawę wiedzy. Jf'mu jednakże, jako pierwszemu organiza- 
torowi, zawdzięcza istnienie muzeum kórnickie i to stanowi podstawową 
jego zasługę. Zbiorowi broni nadał zasadniczy eharakter. Broń - zaehowana 
w znacznej mierze do obecnych czasów - posiada niemałą: wartość. \V am- 
bicjach kolekcjonerskif'h nie był odosobniony, a co ważniejsze - miał od 
kogo się uczyć i na kim wzorować. Poprzedzali go bowiem kulekcjonerzy 
tej miary, co: Michał Jerzy 1\Iniszech 13 , ks. Józef PonhLtowski 14 , generał 
Heillyk Dą:browski 15, "
incenty KraBiński 16, Michał Sokolnicki, nadto 


11 A. Giller, H"spomnienie Jana Dzialyilskiego, Lwów 1881, s. 20-21. 
12 J. Łuczakowa, Katalog Akt Urganizacji Głównej Powstania Slyeznio1!'Cgo, 
w zaborze l)r'uski'flt, "Pamiętnik Bibliotehi Kórui<'kiej". "'rocław 191)3, ż. 8, S. 3fi7 i n., 
oraz nadbitka, 
13 'V. Tomkiewicz, Dzieje zbiorów za7ltkn 1I'i{;niowieckiego, Równe 1933, B. 5. 
F. 
l. EyRymont pisze uo Jana Działyilskiego lH:30 VI 1877 r. o istnieniu zbiorów 
broni w "'iśniowcu, An.hiwum Bib!. Kórn., sygn. 7442, teka E-K, k. 4. 
14 Anna z TJsżhiewicżów Potoeka (2 v. \Yąsov.il"zowa), Pamietniki, Biblioteka 
Dżieł "'yborowydl, nr 33, s. 133-134; E. Cln\ alewik, Zbiory polskie..., \Var- 
sżawa 1916, S. 33, 147, 194,242; S. Askenaży, Książę Józef Poniatowski..., wyd. II, 
'Yar,..żawa 1910, s. 87, 206, 262, 324, 325. Nie istnieje katalog broni żgromadzonej 
przez ks. JózC'fa Poniatowskiego, a sam żbiór uległ rozproszeniu. :Mój więC' wniosek 
o tym, Żp był 011 żhieraczem broni. jest uparty na kruchJ ch podstawaeh. 'V BV. J'm 
te"tameneie kazał po nim pozostałą broń rozlosować między oficerów. Mimo to suk. 
ceRja owa została rozprzedana, a tabelę sprzedaży tych ruchomości WYhorżystał 
w swyeh Btudiacll Askenaży, pit	
			

/p0010.djvu

			142 


E. WOJEWODZIANKA 


Tadeusz Czacki, a przede wszystkim Czartoryscy. Kolf'kcjonerstwem 
Czartoryskich zajmowało Rię wielu historyków, a ostatnio zostało uno 
obszernie omówione przez Zdzisława Żygulskiego w praey wydanej przez 
3Iuzeum Narodowe w Krakowie 17. Trudno kusić się o charakterystykę 
pozostałych postaci jako zbieraczy broni wobec braku literatul'Y odno- 
Rzącej się do początkowej fazy kolekejonerstwa w Polsce. Były zbiory 
dawnego oręża o jeszcze starszej historii, o których nie można powie- 
dzieć, by je programowo gromadzono. Ta brOIi, w
 chodząe z użycia, 
gromadziła się niejako sama w ciągu "ieków. Zbrojownia nieświeska 
była jcunym z najpiękniejszych przykładów takiego zbioru 18. 
Tendencji do ogólniejszej wiedzy dotyczącej powyż:-:zego przedmiotu 
dopatrzyć się można w organizowaniu piennzych zbiorowych wystaw, 
którf> miały miejRC'e dopiero pod koniec życia Tytusa DziałYliskiego. 
Były to wystawy: warszawf-:ka z roku lR:'ir., urządzona w pałacu Potockich 19 , 
i krakowsla z roku 18j
 w pałacu Lubomirskich 20. Na tej ostatniej wy- 
stępowaly pułaczone zbiory obu Dzialyńskich 21. 
Sikłe materiały odnosz

c", :-;ię (lo Tyt.usa DzialYliilkipgo utrudniają: 
nakre
lenie jego sylwetki jako zbieraeza UliJital'iów. OdnoFi się mimo 
to "rażenif>,_ że nie wykazywał on zainteresowali dla bronioznawstwa 
jako pewnf'j gall;'zi "iedzy. Po(lstawy wartości szuka] nie w stronie 
dokumentarnej dawm'j broni, ale raczej w tym, z jaką postacią lub wy- 
padkiem historycznym ona się łączy. :Kil' wykluczone, że ef'nił tp zabytki 
z wylączni(' pmocjonalnych pohud(>]
 oraz że mialy one dla niego wartość 
jedynie pamiąt( k po dawnym polskim r) ('el':--twie. Kif> wydaje się też, 
by tro:,.kliwip wnikał w problem autf'ntyczności. Tak na przykład zgodnie 
ze swą, idf'ą: Rzeroh.iego udo:-;tępniania i l}Opularyzacji zbiorów 22 wydał 
litografiQ przedsta"iającą teatralny najprawdulJodobniej hełm, wykonany 


17 Z. Ż..hulf\ki jl1n., ZMory C:::'I//o,ys7.-ieh - Zb roj01I" nia , Kraków 19(;0, s. l:;, 
oraz D;::iejf' :::bioróu; 11l1l!lwskidl, ..n"zpraw,\ i 
}lrawllzdallia Muzeum Xarodowego 
'\\ Krakowif'''. Kraków 19H2, tom YIl, s. 5-26,3. 
\8 )1. Ber"ohl1, Dml"Jla :::brnjou'n'-a książąt }tIul::: iwil"i '" 1(1 Xie
'l"ież
I-.., "'ar. 
sza'\\a 1904. 
19 Jlo/a/og ,,'yslmI"Y R/arożY/llo':wi i l'J';::a].ohi"tów 8:::11
ki 18.j(j IO'ZIU1:::oJlej u> palll l 'll,... 
Polocki"', 1(1 lrarszOIA'ie. \\"arszawa 183H. 
29 L. Siemieilsti, lI'!I"/((/("(l slaro':Y/llośl"i i zabyl7dJll' .<;:/llki II" J{m7..mde 
v 18-581". 
](allllog, \\"an,za,\ya 18.38: K. B e ..er, _lltJ'llln f%gmf;,.;://(, Jry/'/f/u'y R/al'OŻ!!/IIOśd i ;:abyf, 
ków 8
lllki, 'uI';:ąrl.:::onl'j 1'1'::'<'::: "ok. 'l'OI/"(ll';:y.,tll"U Xlluko,,'f' 1(' JlrakOll"ie l!i."jS i 18.j9, "'ar- 
sza'\\a 18..9. 
21 L. f'iemiellski. jw.; Bibl. KÓrn., dzial rtpsÓw, sygn. 7442, teha L: Kore"I)On- 
dem'ja Józefa Lellkow"kiego z Janem D7.ial,\ llshim. 
22 Problem popular
 żacji i lulost
IJIliania zlJiori.w '\\ yraźnie został sformulowany 
prżez T
 tusa DzialY11"hiego IJl"Z
 rbżnych okazjach, zwłaszcza w kore,;pondenl"ji 
dot
 l'ząl'ej wydawnictw materiał{m historYl"zIl
 eh, np.: Bibl. Ki.rl1., _'u"l"hh, um Dzia- 
ł,\ilskiell, f\,\gn. 7:J38 -list Ty tUKa do żony, b.d.; list do "yna, b.d.
		

/p0011.djvu

			DZIEJE ZUIOHlT lII1LITAHIÓ"- ZA
IKU KÓRXICKIEGO 


143 


z miedzi, zdobiony ezterema figuralnymi :;cenami 23. 'Vyubrażon

ch na 
nieh rycerzy zdobią między innymi skrzydła. Tytus Działyński zaliczał 
go do swej zbroju'Wni i najwidoezniej cenił, skoro widział l>otrzebę IWpu- 
laryzaeji. Udf'rza to tym bardziej, że w innYf'h clzif'dzinach nie wykazuje 
analugif'znej naiwności. Jako zbieracz i "J'dawca materiałów rękopiśmien- 
nych i starodruków wykazał się znawstwem wyróżniającym go spo
ród 
ludzi owego czasu 24. Z kolf'kcjunen;twcm Tytusa DziałyńHkiego można 
łączyć inne jPszcze, 1)l'oblematycZlwj wartości nabytki broni. Zastrze- 
żenia można by wysuną:ć także w Htoslmku do zaginioncgo w czasip 
ostatniej wojn) mieeza z napisem na IJłumienistf'j głm\lli: ".J a z tym 
kordem sarmackim pod {'hl'obrym znakiem walez
'łem za Oj{'ZYZll
, bo 
byłem Polakiem 1018 [!]". Kie znaczy to jednakże, aby tf'go dziewiętna- 
stowif'cznego co do stylu napisu nil' umie:;zczonu na starej głuwni. "'obee 
bral,u ek:;ponatu trudno stwiNdzić jego autentyczność. Jako dal:;zy, 
banlzo "ymo"'llY lwzykład f'mocjonalnego stosunku Tytusa DziałYli- 
r-kiego do zbieran
 eh obiektów możemy przytoczyć rf'Hzthi farb akwa- 
relowych, których używał gen. Bem, włączone do eennego zakupu puzu- 
stałyeh pu nim przedmiotiJw, posiadających histor
 czną: w'ymo,,
ę (np. 
Leg-ia Ilonorowa) 25. 
E-;pisy broni odn08ząccj się wyląezllic do ohresu działalno
ei Tytusa 
DzialyńHld('go nie w
Tkazują dążenia do pchwgo zilustrowania jakiegoś 
okr<,ślonego zag-adniellia. 'Yśród militariów, sph,ywanYf'h najprawdopo- 
dobniej w takim I)orządku, w jakim był) wyłożone na "y:;tawie, I>UŚród 
łuków, sajdaków, buzdyganów, tarcz figurujc pod numerem 39 "pOli- 
czoeha z mat(.rii z grobu hetmana C7arneekicgo" 26. .T akże zrozumieć 
inaczej tal,ą e-kspozyeję, jeśli nie jako luźny zbiór l)amiątek? 
Du najbardziej wartośf'iowyf'll nabytków tego ol\:rehu należy zali- 
czyĆ' l,opie husarskie, poehodząee ZŁ' zbiur{,w zamku w Podhorcach 27. 
O intfJ'csujących lJabytkach swiadczy list mó'Wiąe
 o poehodz{>lllU :;zl)ady, 


23 Litografia. )f. Jal'Oez
 ll>;hiego ,\y [',}znaniu. T
'j 111: l) Szysza 1. 
 lJI.if'll:::i Il'yllO- 
u'allPj ze dJl'ojoll"ni Jll'. T. n::ial!!II.'kil'YfI. 2) Trzy stlIJ"!! l,..l"bn :: 7ni(,ll:::i, ],1lteyo ::1' ::bl'o- 
jou'l/i.. 1'. D::ial!/lI.,kil'yo l/" J1.Ól'uikl£. Obie r
 eili
 znajdllj:
 się '\\ graficzn
 m zbiorze 
kbmi,'him pod Rygn. (' XYIII 1945, 1949, 19.;0, 19.i!. 
24 J. Lliezal.o'\\ a, llataloy 11'Y([(I1"nj('(.II' BiUiotPl..i l(ń/"J/i('k.jl'j 7829- 19;J8. !\.br- 
uik l!)29; 8. "'e
'man, Bibliotr1.-n I(ń/"ni,'ka - sl.a/"1J//im 1.1t1t1UY pol.'kil'j, 'Yari\za,\ya 
1961, lIadhitka "Xauha. Pol..l-.a". 19(H. nI" 2, ". 171 lHO; T. Kowalski, ]):::ial(/lno"" 
/("!I Il (//("l/i,':a Bibliotl'ki l
órni('k.i('j do /". 7925, ,.Pamil;:tnik Bihlif'tel.i KI}rnid.iej"'. 
Kbmik 19.;9, Z. 7, s. 99 HO. 
2. Bihl. KIJl"))., .\rch. Dział., sygn. 7417. LiRt Kr
 styr.a U"trow:	
			

/p0012.djvu

			144 


E. WOJEWODZIANKA 


- 


szabli, odznaczenia Legii Honorowej i kubka po generale Bemie z roku 
U
f)128. Nadto list K.O. Kranklinga 29 , w którym tenże podaje eeny wy- 
branych l)rzez Tytusa Działyńskiego przedmiotów i zawiadamia go, 
że muzeum w Dreźnie, posiadają:c owe l)rzedmioty w dubletaeh, chętni(' 
jf' sprzeda lub wYlnieni na równie wartościowe lnilitaria. List jest dato- 
wany z dnia Hi grudnia 1842 roku. Opisy l)rzedmiotów są bardzo pobieżne. 
J\Iimo to można się zorientować w odniesieniu do pev.'1lyeh jego pozycji, 
Że dutyczą one kórnickich obecnie eksponatów oraz że większość zabytków 
Sl)ośród wymieuionyeh wią:że się z problematyką: polską: ezasów saskieh. 
'" gromadzeniu zbiorów należy domyślać się udziału okolicznego 
ISpołeezeństwa. Tytus Działyński był znany jako zbieracz pamiątck naro- 
dowyeh. Jego inteneja stworzenia zbioru na użytek narodu również 
była znana 30. Już od roku 1817 jeździ wszędzie, gdzie się spodziewa znaleźć 
"starożytności", i z 1)H\vnośeią: objaśnia zaintf'resowanych, w jakim celu 
to robi. ,y swej autobiografii wyraźnie wszak pisze, żc od począ:tku l)rzy- 
świeeał mu zamiar "utworzenia zbioru przf'znaezonego do użytku współ- 
rudaków". Ślady taki('j idei dają: się wyezuć na przykład w liście księdza 
Stefana Laurysiewicza 31, adresowanym do Jana Działyńskiego, mieszka- 
jąeego w owym ezasic w Gołuchowic. Zbiory zamku kórniekiego scharakte- 
ryzowane są tam mianem muzeum narodowego. Terminem takim piF\zący 
chciał zapewne określić eharakter owyeh zbiorów jako reprezentują:cych 
eksponaty związane z kulturą polską. Zamieszczona w omawianym liście 
wzmianka o ubracaniu zgromadzonych w Kórniku zabytków na użytek 
powszeehny czyni z niego ważny do1.ument. Jest to bowiem współczesne 
potwierdzenie rzeczywistego stosowania zasady szerokiego udostęrmiania 
zbiorów kórniekieh. ,y tym świetle zbiory te już od czasów Tytusa Dzia- 
łyńskiego w pmktycznym tego słowa znaczeniu pełniły funkeję insty- 
tucji społeeznej. 'V ezasaeh, kiedy jeszeze nie istniały zbiory Poznań- 
skiego Towarzystwa Przyjaeiół Nauk 32, miało to szezf'gólne znaezenie 
na terenie zaboru pruskiego. Udział społeezeństwa w narastaniu zasobów 
kórniekiego muzeum w małym jedynic stol)niu uwydatnił się w kores- 
pondencji. Tytus Działyński brudnol)isów podziękowań nie pozostawił. 


r 
I 


28 Raehun1.i muzealne, Bib!. Kórn., Arch. Dział., s
 gn. 7469. 
29 K. C. Kranklinik do Ty tURa DziałYlu;kiego. Bib!. Kórn., Ar('h. Dział.,sygll. 7442. 
IdentJfikacja i szczegółowe omÓwienie zabytków zakupionych w Dreźnie ukaże się 
we wstępie do katalogu zbioru broni, który jest w opracowaniu. 
30 Autobiografia Tytusa Działyńskiego w "Kalendarżu PoznalIskim, 1862", 
8. 49-50. 'W niej zawarty jest społeezny program kolekcjonerstwa. List Laurysie- 
wicza (ż d. 25 X 1851) z Chełma, położonego w Lubelskiem. potwierdza szeroką zna- 
jomo
ć tej idei. 
8l Bib!. Kórn., Arch. Dział., sygn. 7442. 
3. Poznallskie Towarzystwo Przyjaeiół Nauk powstało w r. 1857.
		

/p0013.djvu

			'f 


'. 


ł 


1(; 


" 


-- 


-, 


\ 


...... 


ił 


... 


'" 


.. 


v 




 



 
.. 


... 


, 


\
, 
. , 


.
 


ł: 


ł.....: 



 


. 



; .......... 


""' 


-ł.. 


26. Renesansowy llapier';nik ::;zynnwy z połowy XVI w. 


r 


(. 


L 


t: 


t
		

/p0014.djvu

			, 


ł 


- 
, 


& 


L 


. 


r 
i 


- 


" 


-... 


l 


. 



7. :\ :lpi.'r
lIik ":ZYIIO,,"Y z dru!Ó.'.i pojo" y X"I w. 


ł 


.. 


.. 


l
		

/p0015.djvu

			-....; 
" 


.... 


.. 



 .. 
... 
. 
_... 
., 
.:-
 
ł 
" 


Ę; 


j 



:--.. Xal'l.,..zlIik 0'[ l,i..y
a ",ZY"O""!!O z .1rugi"j polo".\ X\') "o
		

/p0016.djvu

			... 


\ 



 H\...... 


fI_._ 


.. 

 . 
.' 
.. . 
. 

, - .. j 

 
Ą .. 
.
 ,Ił ... ." , 
." 
. . ,
 . . 
. 
.: 
. . 
.. I 
,..;. .. 
'" 
łII::Ą"" VI,.... .. 

.4Ił .., 


.. 


I 


:!!I. 
z.\ "za I, II 1I><1. i /. la t I fi-lłł - Iłi...
		

/p0017.djvu

			" 


. , w .- . .... ..... 
.... . . 
, 1t. 
. . .' 
ł .J .. . 
'\ ,
 

 
 
. . 
. 
:! 

" .' 
-- 
I "'" 
'" 
I 
I .. .- 
I .. . - 
.. t.. 
; .. 
.. !:. 
.= 
- 
... - 
f '" 
. . - - 
- 
:.-. 
'" 

., :., 
- 
- 
-' 
..... -. 
.. 

;,. . . 
. 
-. 
. . 
. 
. 
.. . 
. . 
. :. 
" : 4- . 
. . 
. . . , . . . 
"
		

/p0018.djvu

			. 


.. 
.. 
.. 


.... 


." 


'I' 


. 
#. 


"". 
ł ...._. ........ 
..#
.J 
 


. 
d.::".", 
., 


'. 
'. 


" 


.. .
 
... 


...: 


..I....: .; 
'-= 


ł ;... 
," 
\' .
 


. 
.. 


. \ 


.. 


!lo. , _.. 
T e;.:.X:.:
 


i 


.. 


:11. Xarnlllil'llllik Cleł zhroi hu"arskiej z lat lian-liii.. 


'1iI:
 ...... 
'-- ......
...... 
.... 
 ,", 
, 


.
I: 


.... 
"...--..... " 


......- 
Ił"... 


" 


....... lA..;. 


...... 
..' 
.. .... 


'... 



. 


\.
		

/p0019.djvu

			. 
. . 


. . . . 
...... ..... 
'.- ..... 
." . 


. ... . 
.... " 

 .11&.. 
............ . 
 


. . 


\ 


. 


\ 


ł' 


t 


; 


'. 

 
ł 
# 
ł 

 


...... ...- 
.........."'.. .
 

..r .... li( .. 
.....--.... ..... 
-
"..\.:... 


li.. 


( 


, 


\ \ 
I ! 4 
i , 
( .) 
 
 
Ą , 
A }i\.Ą.' 
. J ....;., . " 
-tv "'-.{"'-' 
 .,..."" ..,,:--... ... 
J'\
 " III .

 


3:!. Ki1rwa
z od zlJIoi hll
ar,;l.i,'.i z lat lfi-1,ł-I- Wio;
		

/p0020.djvu

			... 


". 




 .. 
-

--- . 

... . ... 
......;; 


f'" 
'ł"i 
 "; 
'" \1 .ł ..
.:ł: 
. 

 .. ł 

'\ .- :;:r. 
j '.' 
.. . j 
,/ . 

 "o 
... ł.,
. 
 
.. 
. 
.. 
.. 
. 


J 
III . Jł . 
;- 
fI)
 ł -A: , 
.. :ł,. 
. . , 
'ł o... 
t)" . 
.. 
.. , 
 
"/1 . 
'o " 
.. 
... 
." 
,.' 
" ..... 
'o o. .. o'. 
.. -" 
 . 
- " 


33, Xapit'r
llik od zbroi husarskiej z lat lłi-lłl- lIi75
		

/p0021.djvu

			.. 


DZIEJE ZBIORU MILITARIÓW ZA:\IKU KÓRNICKIEGO 


145 


. 


Po Janie zachował Rię strzępek takiej próbki listu bez począ:tku i końca, 
lecz dotyezy prezentu w postaci pasa Hłuekiego 33. 
Owo zainteresowanie i współpraca społeczeństwa w gromadzeniu 
zbiorów przetrwały Tytusa Działyń:-;kiego, czego odbicie znajdujemy 
"We wzmiankuwanej korespondencji ks. Laurysiewicza do jego syna. 
Po śmierci Tytusa DziałyńRkiego powstało kilka - jak się zdaje _ 
wyczerpujących wykazów broni muzealnej 34. Najprawdopodobniej robiono 
je w zwią:zku z formalnościami spadkowymi. Przy pomocy tych spisów 
można wydzielić stan;zą: fazę hiHtorii naraHtania zbioru oraz wyodrębnić 
i s('harakteryzować kolekcjonerstwo Jana Działyńskiego. .Jak zaznaczyłam 
już wyżej, interesował sili' on głównie bronią: współczesną:, mogą:cą: mieć 
zastosowanie praktyczne w powstaniu. 'Vobee faktu, że Rpisują:cy nie 
znali prawidłowych terminów bronioznawczych, uRtalić można tylko 
ogólne, jedynie orientacyjne ramy ilościowp. ,y tych przypadkach, kiedy 
określenia dotyczą: rodzajów militariów, występują:cych zawsze w małej 
ilo
ci, można pozwolić sobie na próbę identyfikowania opisu z określo- 
nymi zabytkami. Starszy zasób tego zbioru, który zamkną:ł się wraz ze 
śmiercią: Tytusa Działyńskiego, zdobiła już XVII-wieczna zbroja kolcza _ 
jeden z najbardziej interesują:cych zabytków dziRiejszego zbioru 35. 'Vy- 
stępuje też już wówczas rzadki eksponat, za jaki należy uważać skrzydło 
od zbroi husarskiej. Do zbiorów tych należało już wtedy pięć spiżowych 
armatek, trzy żelazne moździerze, trzy buzdygany, w tym jeden złocony, 
sadzony drogimi kamieniami, dwie kusze, sześć kołczanów oraz strzały 
i groty od bełtów, nadto manierka kokosowa z czasów napoleońskich. 
Spośród zabytków, które w czasach ostatniej wojny zaginęły, ale z ich 
opif(ami w inwentarzu obecnego muzeum dadzą: się zidentyfikować, należy 
wymienić dwie tarcze, dwa rogowL łuki tureckie oraz saskie partyzany. 
Te ostatnie zostały pozyskane ze zbiorów Królewskiego Historycznego 
l\Iuzpum w Dreźnie. 
\Y odniesieniu do zbroi ze I3pisów tych wynika, że 24 kirysy figuro- 
wały w tym zbiorze już w czasach Tytusa DziałyńRkiego. 'V tej liczbie 
dwa pochodzą:ce ze zbiorów w Dreźnie. Zestawienia liczbowe z zasobem, 
który pozostawił Jan Działyński, wykazywałyby, że ten ostatni mógł 
dokupić tylko cztery tego rodzaju ekRponaty. Tak mała liczba pozwala 
na wyciągnięcie lwwnych wniosków dotyczą:cych nastawienia kolekcjoner- 
skiego tego zbieracza. Kiedy się zważy, że Jan Działyński nie skorzystał 
z szansy rozszerzpnia zbioru przy okazji rozprzedaży zamku w'Viśniowcu, 


4 


33 Bibl. Kórn., Arch. Dział., sygn. 7472. 
3. Bibl. Kórn., Arch. Dział., 8.'-gn. 74fifJ. 
3. Z. Boeheński, Karaceny p()l
kie XVII-XVIII 'Ul., "Broil i Barwa", R. 5:1938, 
nr 6-7, s. 126, ryc. 13: Kolcżuga z lURką karacenową. 


Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, z. 9-10 


10
		

/p0022.djvu

			146 


E. WOJEWODZIANKA 


że mimo szan8Y zakupu nie intercsował się zbiorem Zielińskicgo z Kidc 36, 
to mogłoby dowodzić, że zbroje nie interesowały go i że nie pragną:l roz- 
rastania Rię tej gruI>Y kolckcji. Nie większym zainteresowaniem zdawał 
się darzyć części ud zbroi. Nabywał je pragnąc widocznie uzupPłnić ich 
brak przy kirysach, już znajdujących się w zbiorze. Zakupił więc trzy 
naramienniki. Przed nim zbiór ten zawierał 21 par naramienników. 
Za czasów Tytusa Działyńskiego było 10 obojczyków i jeden źle za('ho- 
wany. Siedem ponad tę liczbę dokupił Jan DziałyńRki. Karwaszyobecne 
muzeum objęło mniej o trzy w porównaniu ze stanem, jaki zostawił 
Tytus Działyński (23 egzemplarze). Trzy l)ary rękawic zbrojnych były 
już w owym starszym okresie. Jan Działyński mógł dokupić jedną: parę 
oraz jedną: rękawicę z prawej ręki, skoro obecny inwentarz wymienia 
cztcry rękawice z lcwej ręki. Hełmów natomiast kupił 12 (zastał 26), 
2 misiurki (zastał 4), 3 kolczugi (zastał 18). 
Proporcje między stanem ilościowym poszczególnych rodzajów broni 
za czasów Tytusa Działyńskiego a okrescm następuym zupełnie inaczt:'j 
się przedstawiają: w odnicsieniu do broni palncj i Hiecznej. Spisy, które 
są: pod8tawą: tych zestawień, nie pozwalają rozróżnić nie tylko pała
za 
od szabli, lecz miecza od sztyletu. Nie zawsze "pałasz krzywy" oznacza 
tu szablę, a termin "pałasz obosieczny" jeRt stoHowany zamicnnie z okre- 
. śleniem "o bURieczny kordelas", gdy wiadomo, że u miepz chodzi. Takiej 
to broni siecznej można Rtwierdzić w posiadaniu Tytusa Działyńskiego 
46 egzemplarzy. Jan Działyński liczbę tę podniósł do 122 pozycji. Z wyżej 
wskazanych przyczyn nie można niestety zidentyfikować 76 zabytków 
zakupionych przez Jana Działyńskiego. Na przykładzie broni palnej 
można zaobserwować ujemne skutki sekwestru, któremu dobra Tytusa 
Działyńskiego pocllegały po powstaniu 1831 roku. Z tego czasu bowipm 
zachował się spis wymieniają:cy 18 pozycji broni palnej 37. ,y chwHi 
śmierci Tytusa Działyńskiego zbiór zawierał tylko 11 egzemplarzy broni, 
w tym 3 pistolety. Jan Działyński liczbę tę podniósł do :'3 pozycji. l\Iożna 
więc uważać go za głównego twórcę tej części kolekcji. l\Iiala ona wYRoką: 
wartość, skoro sI>ośród 8 strzelb z zamkami kołowymi 6 miało marli 
rusznikarskie. Skałkówek natomiast było 3,1, w tej liczbie 18 oznaczo- 
nych marką: rusznikarską:. Bliższą: charakterystykę utrudnia fakt zaginię- 
cia naj cenniej szych zabytków broni lmlnej w czasie m;tatniej wojny. Dzia- 
łalność kolekcjonerska Jana Działyńskiego, a raczej jego na tym polu 
i'amodziclllOŚC:, datujt:' się od czasów mnłż('J'lstwa, kiedy to ojciep. oRadził 


'-o 


36 List W. Broniklm ,;kiego do Jana Dział
 ilskiego, Kielcp d. 8 maja 1859, Bib!. 
Ki.rn. Arch. Dział., 8;gn. 7432. Zbiór Tomaf'za Zieliilskiego l'zęściowo l>rzesżedl do 
zbioru J. Brandta, żob. E. Chwalewik, Zbiory poZ;;7.,.ie..., "'arszawa 1916, s. !:I5. 
37 "Spis wszelkiego gatunku broni... Działyi1skiemu należącej, w pałacu kórnic- 
kim znajdującej się" - Kórnik dnia 20 stycznia 1831 r., Bihl. Kóru., s
 gn. rkl'RU 33(j2.
		

/p0023.djvu

			DZIEJE ZnIORU MILITARIÓW ZAMKI' KÓRNICKIEGO 


147 


go w Gołuchowie. O stosunku Jana do kolekcjoner::;kich idei jego ojca 
świadc'zy chociażby notatka z ruku 18;")9 38 . Jest w niej mowa o zabyt- 
kach zgromadzonych wtedy w Gołuchowif', lecz mimo to zaliczanych 
do zasobów muzeum kórnickiego. Kie inaczej patrzył ,na militaria, skoro 
zawiera j£' ..Spis rzeczy starożytnych zabranych z zamku gołuchowskiego 
w dniu 28 wrze
llia 1861 r. do zamku kórnickiego" 39. ""skazuje to na 
jego gotowo
ć kontynuowania idci ojca dotyczącej Rpułecznego charak- 
teru kolekcjonerskich wysi)k{lw. 
Pu Janie Działyuskim zachowały się ślady kontaktów z antykwariu- 
szami, które mogły być bardzi('j systematyczne, niż to wynika z ilo
ci 
znajdują:cych się w archiwum rachunków lub nutatek o zakupach. Z pew- 
nu
dą: w8kazać można tylko na stosunki z antykwariatami na terenie 
'Yrocławia 40 , Berlina 41, Paryża 42 i Damaszku 43 . 
Po 
ll1iel'(
i .Tana Działyń8kiego zbiór militariów przestał się rozrastać. 
ZainteI'e8owania jego spadkobiercy, "ladysława Zamoyskiego, nie ubej- 
mowały bronioznawstwa. Z kolekcjonel'l-ltwem t£'go ostatniego łączą: się 
jedynie eksponat
r etnugraficzne. Kiemniej jego rola w dziejach zbioru 
była wydatna. Ol] to bowien: tworząc w 1925 roku "Fundację" na rzecz 
narodu, przekazał te zbiory na własnoR(o s}JUłeczeństwa 44 . O ile Działyń- 
l-lkich należy uważać za twórców oraz realizatorów społccznej roli zbioru, 
to on nadał ich idei ostateczną: formę. 
Następna faza dziejów tej kolekcji nie zaznaczyła się jej rozrostem. 
Dokonano jednakże wtedy inwentaryzacji całego zbioru. Pierwszy spis 
na użytek dzisiejszego muzeum wykonała w r. 1925 Zofia Grocholska 45 . 
Pełnił on zadanie protokołu zdawpzo-odbiOl'czego. Kastępnie spis ten 


38 Bib!. Kórn., Arch. Dział., sygn. 74i7. 
s. Jw., sygn. 7469. 
40 Jw., I!)gn. 7477. RachuIlek - "'roclaw, 5 sierpnia IR56 r. - adresowany do 
GołucJlOwa. 
u Jw., Rygn. 7477. Rachunek - Berlin z l liRtopada 1856 r. 
42 KoreRpondeIlcja J. Działyilskiego ż ojcem. Bib!. Kórn., Arch. Dżiał., sygn. 7338, 
oraz r:WhUllPh bez daty za militaria na odwrocie zawiadomieIlia ą. mającym 8ię udbyć 
1(i marca 1878 r. ..walnym zebraniu Banku "'lościanskiego", '\\ydanym 9 lutego 
tegoż roku. Bib!. Kórn.. Arch. Dział., sygn. 7472. 
4S Korespondem'ja Jadwi
i ż Dżiał) ńskich Zamo)'8kiej z Turcji do ojca i brata 
(Bibł. Kórn., Arcb. Dział., "ygIl. 7338) oraz luźna not3tha o żakupach broni w Da- 
masżku (Bib!. Kórn., An'h. Dżiał., SygIl. 7472). 
44 e 8ta1('a. z dnin 30 lil,m 1925 1'. o "Za!.:lado('h KórnicJ.ich .., "Pamiętnik Biblioteki 
K{,rIlickiej ", Kórnik 1929, Ż. I, s. 109-112. 
45 .JeRt to 3-tomowy spis: In1fentarz zbioróu' muzeu'm w ](órniku, sporządzony 
przez Zofie z Zamoyskich GI"O('llOlską, Kórnik, listopad 1924. Tom I-II wymienia 
zabytki wg ieh topograficznego ukladu. Tom III pL Spis 'medali i rnonet :ma.jdujących 
się 
I' zbiomch kóntickich, sl'orzQil:::o'bY przez Zofię z Za-moyskich Gmclwlską, zda.ny 
6 ezerll't'(I ]!).10 r.
		

/p0024.djvu

			148 


E. WOJEWODZIANK \ 


został zastą:piony inwentarzem zbiorów muzpalnych, sporzą:dzonym w okre- 
sie dwudzieRtoleria. Opracowanie katalogu nie doszło do skutku. Okrf's 
ten zamyka wybuch drugipj wojny Rwiatowej, w ezasie której dział mili- 
tariów muzeum kórnickiego poniósł ugromne strat y 46. Zabytki te w roku 
1939 zostały wywiezione w celu lep
zego zabezpieczenia do 'Yarszawy 
i tam złożone w pałacu Zamuyski<'h. Z \\"arszawy zostały sprowadzone 
na miejsce w czerwcu 1940 r. przez Kiemców, ktÓrzy nie sporządzili 
spisów przywiezionych zabytków. Ta okolicznoHć utrudnia stwierdzenie, 
co zaginęło podczas transportu z ocalonych skrzyń z pałacu ZamoyRkich 47. 
\Yypada jednak zauważyć, że na zestawieniu z ruku 1939, pisanym atra- 
mentem, niektóre sygnatury zostały ołówkiem skreślone. Przyczyny 1 111 - 
szczególnych strat trudno często wyśledzić. Część wywieźli Nicmcy. 
Część zaginęła w różnych okolicznościach, trudnych du ustalenia w Hposób 
ścisły. 20 września 1939 r. okupam'i opieczętowali gmach 48 . Przed doko- 
naniem tego pozwolono przenieść zbiory czę
piowo złożone ze względu 
na bezpieczeństwo w piwnicach z powTotem na ich lIliejRce w l3alach 
muzealnych. 'V ruku 19-11 dokonali Niemcy pierwszego wywiezienia 
militariów uznanych za "germańskie i hiszpańskie" 49. 1 lutego 1943 r. 
w spisie przedmiotów wypożyczonych na wystawę, organizowaną przez 
Niemców w muzeum poznańskim, figurują: jeszcze niektóre zabytki po- 
ehodzą:ce ze zbiorów drezdeńskich, a odnoszą:ee się do saskiego lub pol- 
skiego starszego uzbrojenia 50. 
Od roku 1940 zbiory kórnickie otrzymały nową: nazwę: Sammlung 
Schloss Kurnik der Reichsstiftung fiir Deutsche Ostforschung 51 . Niemcy 
planowali urządzenie tutaj swojej placówki naukuwej. 
Iimo to następ- 
nej wywózki dokunał Greiser Hi października 1942 r. Dla urzą:dzenia 
prywatnej willi, położonej nad J eziorcm Góreckim pod Poznaniem, zabrał 
on oprócz mebli również broń. Następną: partię zbiorów wywieźli Niemcy 
jesienią: 1944 ruku. Rpis zabranych wówczas przedmiotów spurzą:dzili 
urzędnicy niemiecc
, którzy spra" uwali opiekę nad zamkiem 52. Po- 
zostałe po ostatniej wywózce przedmioty, Hpakowane w skrzynie w r. 1940, 
zgrupowano na parterze. \\- styczniu 19-13 r. podczas przesuwania Hię 


.. 


u S. .Tasiilska, Biblioteka Kórrlicka 'U' ok'resie ok-ul'acii od roku 1939-1945. 
..Pami
tnik Bibliotl'ki Kbrniekiej", Kórnik 1946. t. :
, R. 306-314. 
ł7 Spisy zawart08ci skrz,\ń zawierających zbiory kl.rnickie, wy"ieżioIle do 'Var- 
8zawy 25 VIII 1939 r. - Bibl. Kbrn., An'h. Bibl., sygn. 421. 
08 S. :\Iałpl'ki, JrlijlO'lltnienia z -mojego życia, "PamiętIlik Biblioteki Kórniekiej", 
19:i9, ż. 7, s. 183. 
o. S. Jasiilska, jw., s. 306 -307, :310; B. ;\Iałecki, jw., s. 184. 
80 Bibl. Kórn., Arch. Bibl., sygn. 421. 
51 Bibl. Kórn. Arch. Bibl., cała koresl>OIlIlpneja ż tego cżasu, pisalla Ila firmowym 
papierże, posługuje się tego rodzaju tytulem. 
52 Bibl. Kbrn., Arch. Bibl., f'ygn. 387.
		

/p0025.djvu

			DZIEJE ZBIORr MILITARIÓW ZAMKU KÓRNICKIEGO 


149 



 


frontu uległy, one czę
ciowcmu rablU1kowi. Szezf'gółowego zel3tawienia 
zaginionych przedmiotów z pudaniem warto
ci i okoliczności zaginięcia - 
jeśli takie były znane - dokonała dr Józefa Orańr-ka 63 . 
Podstawę wartości dzisiejszego zbioru stano"';ą: poli'kie zbruje husar- 
skie. ""'prawdzie ł tego tylku rodzaju zabytków zaginęła w czasie ostat- 
niej wojny. Samych hełmów zaginęło 17 (l)ozostało 18 o różnorodnym 
charakterze). 
Iimo wsz
Tstko "artość zbioru jest eią:gle jeszpze impo- 
nująca. Natomiast zbiór broni siecznej i l13ln('j jako całość zdecydowanie 
stracił sw:} wartość w porównaniu ze stanem 1)l'zedwojennym. "-śród 
6 zaginionych mieczy były 3 średniowieczne. Pozostało 5, w tym koncerz 
husarski, wypuży('zony na \Vystawę światową: do Nowego Jorku w r. 
1939, zwrócony 1)0 wojnie. Z liczby sześciu szabel z kOllca XVI, pocz. 
XVII w. zostały dwie w bardzo złym Rtanip zachowania. Szabel później- 
szych, XVII- i XVIII-wiecznych, zaginęło 16 (pozostało 14), nadto za- 
giną:ł 1 jatagan (pozostały 3) oraz 4 sztylety. Zbiór broni palnej stracił 
6 strzelb z zamkami kołowymi, w tym 1 XVI-wieczna, 2 XVII-wieczne, 
3 XVIII-wieczne, wszystkie z markami rusznikarf>kimi (pozostały 2 nie- 
markowane egzemplarze, w tym jeden destrukt). Broni o zamkach skał- 
kuwych zaginęło 18 egzemplarzy, wszystkie sygnowane. Pozostały egzem- 
plarze bez marek w liczbie 11. Spośród 21 kapiszonówek zostało tylko 
7. Bolesną: stratę stanowi zaginięcie dwóch XVII-wiecznych bębnów, 
dwóch XVII-wiecznFb huzdyganbw, dwóch tureckich łuków oraz dwóch 
tarczy. 
Po
ród zachowanych obiektów na uwagę zasługują: rzadkie zabytki, 
do jakich zaliczają: Rię kopie husarskie, konccrz husarski, półzbrojek 
husarski wraz ze skrzydłem, zbroja kolcza z XVII wieku oraz dwa rene- 
sansowe szynowe napierśniki i dwie XVII-wieczne karaceny. Nadto na 
uwagę zasługujc napierRnik wraz z naplecznikiem od zbroi kopijniczej 
z końca XV wieku, typu zachodnioeuropejHkiego. 
'Yymienione tu zabytki - w obecnym stanie zachowania dawnych 
militariów w Polsce - zajmują: wyją:tkowe stanowisko. Przechowywane 
w Kórniku, a pochodzące z Podhorzec, kopie husarskic są w obecnych 
zbiorach polskich jedynymi egzemplarzami tej broni. Jak wynika z licz- 
nych przekazów źródłowych cytowanych przez Gembarzewskiego 54 i Dzie- 
wanowskiego 55 , opiHujących l}olską formę tej broni, odpowiadają: one 
cechom, które są: wymienione w przekazach źródłowych jako wyróżnia- 
ją:ce kopię polską: od innych, stosowanych w Europie rodzajów owej 
broni. Sebastian Cefali 56 daje 01)is kopii z r. 1665. Sposób wykonania 


.. BibI. Kórn., Arch., BibI., sygn. 383. 
.. B. (}embarzcwski, jw., s. 290, i n. 
55 "T. Dżiewauowski, Zarys d2iejóu. uzbrojenia w Polsce, "Tar"zawa 19:ł5, 1:\. 78. 
.. S. Cefali, cyt. wg Gembarzewskiego, jw., s. 291-292.
		

/p0026.djvu

			150 


E. WO.TEWODZI \.NKA 


podany l))'z<:,z nkgo był inny niż ten, w jaki zostały zrobioll(> kopie kÓr- 
llil'kie. U tamtych prÓżne wewnątrz drzewce było z wierzl'hu oplecione 
surowym rzemieniem i oblam. Rmołą:. Z licznych lu'zekazów źródłowych 
wiemy, że malowano powicrzehnię kolorami, odpowiadają:cymi barwie 
chorą:gwi. Egzemplarze ze zbiorów kórniekieh różnią: się tym, że 13ą: oble- 
pione cienkimi wiórami, ('U jakość tej broni znacznie mogło zmienić, 
powodują:c zmniejszenie jej wagi, bardzo zre
ztą: pożądane. Poprzceznie 
ułożuue wi{n'y oraz klej kostny, którym mUHiał) być przymocowane, 
'Wpływały na zmni('jszenie si\, elastypznoRei drzewea. Ta jednak cecha 
mniejsze prawdopodobnie miała znaczenie wobcc faktu, że broń ta słu- 
żyła do jednorazowego użycia. Cefali mówi, że kopią: taką:, p
dzą:p, na 
koniu, możmt byłu przebić zbroję (prawdopodobnie pod tym sformuło- 
waniem należy rozumieć zbruję orientalną:) oraz że po skruszeniu kopii 
używano koncerza do walki. To wHkazuje na to, żc przy zachowaniu 
odporności, która umożliwiała l)ierw
ze uderzenie, łamliwość kopii nie 
mogła grać dużej roli lub obniżać jej wartośei. Natomiast zmniejRzenie 
ciężaru znacznie podnosiło jej bojową: przydatność. Porównanie więc 
opisu Cefaliego ze sposobem wykonania egzemplarzy kórnickich uka- 
zuje dalszą: formę rozwoju polskiej kopii husarskiej oraz stanowi wska- 
zówkę, że mogły one powstać. później niż w latach sześćdziesią:tych XVII w. 
Kopie kórnickie stanowią: w dzisiejRzych zbiorach polskich jedYIlP przy- 
kłady takiej broni, która właśnie w Polsce uzyskała swą: oryginalną: pORtać. 
Inuym zabytkipm, zasługują:cym na bardziej szezegółowe omówienie, 
jest koncerz datowany IJrzez Dziewanowskieg0 57 na przełom XVI i XVII w. 
Reprezentuje on rzadki a charakterystyczny dla l)olskiej lmsarii rodzaj 
oręża. 'V zpst
twieniu z innymi formami tego typu broni, wyst
lmjącej 
poza Polską:, koncprz jest bronią: oryginalną. Cechą: decydującą o tej 
oryginalności jest przede wl3zystkim długość głowni. Egzeml)larz kórnicki 
jl'st jPflnym z OKmiu tego rodzaju zabytków w zbiorach polskich. Należy 
on do tej grupy koncerzy, która. Rię wyróżnia ozdobnośeią:, długością: 
oraz kształtem splaRzczonej głowni z wykutym graniaRto Ramym tylko 
sztychem. Głownia nawią:zuje jeszczc do formy miecza, co pozwala za- 
liczać go do wcześniejszych zabytków tej broni. 
Nieh1twym zagadnieniem bronioznawczym jest historia oraz zmienne 
w szczegółach formy pancerzy, które przechodziły ewolucję trudną: do 
wytyczenia we wszYl3tkich jej ogniwach. Tak np. używano wzorowanych 
na wschodnich bechterach, lpcz wyrabianych w PolRce zbroi. Jest to 
odmiana ochrony lekkiej, którą: charakteryzuje połą:czenie kolczugi 
z mniejszymi lub więk8zymi płytkami żelaza. Egzemplarz znany ze zbio- 


.. 


... 

 


. 


67 'V. Dziewanowski, jw., 8. 29. Tegoż autora: O koncerzach, "Brolł i Barwa", 
1934. nr 2, s. 2fJ-28.
		

/p0027.djvu

			DZIEJE ZBIORU MILITARIÓW ZAMKU KÓRNICKmGO 


151 


rów lwrlińskiego Zeughausu, o którym Dziewanowski 58 I)isze, że jest 
roboty poznańskiej, reprezentuje przykład typowy dla XVI w., lecz po- 
wią:zanie Z terenem nie jest dostateeznie udowodnionp. Problem ścisłego 
pu" iązania tego tYIm zbroi z dokładnie określonym środowiskiem wy- 
magałby jeszcze oparcia o studia archiwalne, co nie znalazło zadowa- 
lającegu wyrazu w dotychczasowej literaturze. Zabytek kórnicki, repre- 
zentujący połączenip zbroi kolcZŁ>j z łm;ką: karacenową, może być trakto- 
wany jako swego rodzaju odmiana bechtera. Typologicznie łą:czy się 
on z tegoż rodzaju zbrojami, znanymi z dawnych zbiorów Krasiń
kich 59. 
Zwraca uwagę jedna zwła
zcza z tych zbroi reprodukowanych w kata- 
logu 60, gdzie oprócz wszy
tkich cech bel'htera widzimy łuskę karaceny 
na zakończeniach kolczych frędzli kaftana. Po zniRzczpniaeh, przez jakie 
przeszły zbiory Kmsiń
kich, zabytek kÓl'llicki jest obecnie jedynym 
w polskieh zbiorach w odpowiednim stanie zaC'howania. 
Pod określeniem "zbroja z drutu" w spisie militariów kómickieh 
z r. 1831 należy rozumieć najprawdopodobniej ten właśnie zabytek. 
)Iielibyśmy tu może wskazówkę, że egzemplarz ten był w zbiorach Dzia- 
łyń:-;kich od dawna i że może się łączyć z tPl'enom Wielkopolr-;ki. Zbroja 
ta, ł) wiele późniejsza ud zabytku berlińskiego, a także od pięknego okazu 
w zbiorach krakowskich 61, dowodzić też może istnienia długotrwałej 
tradycji tego rodzaju wytwórczości na terenie Poznania. Prublem ten 
w literaturze przedmiotu do tej pory nie został wyjaśniony. Niezależnie 
jednak od wyniku przyszłych studiów archiwalnych nad środowiskami, 
w których mogły powstawać polskie bechtpry, zbroja kórnicka - ze 
względu na wielką: rzadkość tego rodzaju eksponatów - zawsze będzie 
zajmować wyją:tkowe stanowisko wśród zabytków dawnego polskiego 
oręża. 
,y rzędzie zabytków zwracają:cych szczególną uwagę należy wymienić 
jeszcze 2 karaceny znan£' z rozprawy Z. Bocheńskiego i tam reproduko- 
wane 62, oraz zbroję husarską:, omówioną: i reprodukowaną: w rozprawie 
tegoż autora 63, jako znajdują:cą: się w l\Ietropolitan l\Iuseum of Art w N o- 
wym Jorku. Dziś zbroja ta, zwrócona razem ze skarbami wawelskimi, 
zdobi na powrót zbiory macierzYf'te w Kórniku. 


58 'V. Dżiewanowski, jw., s. 182. 
59 F. Pułaski, jw., tab!. 3. 
80 F. Pułaski, jw., tab!. 3, poż. 2. 
81 "Rożprawy i Spra'\\ozdania l\Iuzeum Narodowego w Krakowie", t. VI, Krak6w 
19GO, s. 217, ryc. 29. 
8' Z. Bocheński, jw., s. lU, oraz: Dodatkowe uwagi o polskich karacenarh 
17-18 w.ieku, "Broil i Barwa", 1939, Ilr l, s. 7. 
83 Z. Boeheilski, Ze studiów -nad polską zbroją husarską, "Rozprawy i Spra- 
wożdaIlia l\Iużeum Narodowego w Krakowie", t. VI, Kra,k6w 1960, s. 15, rye. 2.
		

/p0028.djvu

			1 _<) 
o
 


E. WOJEWODZIANK \ 


,y rzędzie takiC'h zabytków, które dla bronioznawcy niemałą: sta- 
nowią: atrakcję, wHpomnę o dwóch renesansowyeh kirysaC'h sz)nowych 
oraz o szynowym napleczniku, które to ehponaty w l)orównaniu z iloHcią: 
zachowanych karacf'n jeszczp bardziej są: rzadkie, lecz zakres ich wy
tę- 
powania ra terenie Europy jf'st SZ{'l'Szy. 
Zbiór broni Działyńskich był nie tylku wartoHciowy, 1f'C'z również 
duży. Dają: temu wyraz ogólne zestawienia liezbowe. Yie licząc ikonogra- 
ficznej dokumentacji munduroznawczej, zbiory te 7.awierały do 1939 
roku 9
6 zabytków odnoszących się do uzbrujenia lJUlskiego, a ogółem 
wszystkieh zabytków dawnego oręża 1109 egz. ,y czal:;ie ostatniej wojny 
zaginęły 452 cgzemplarze. 
Zbiory kórnickie były od dawna znane. L dostępniallu je nie tylko 
poprzez stałą: ekspozycję. Militaria tutejsze brały udział w ogólnopol- 
skich, a także europejskich wystawach broni. Za życia Tytusa Działyii- 
skiego, połą:czone ze zbiorami gołuchowskimi Jana Działyńskiegu, zostały 
wysłane na \Vystawę Starożytności i Zabytków Rztuki w Krakowie 
w roku 1858. Katalog Lucjana Riemieńskiego 64 oraz Karola Beyera 65 
wspomina o niektórych zabytkach kórnickich. Dokładny spis przedmio- 
tów wysłany eh na tę wystawę zachował się w archiwum kórnickim, 
spisany ręką: Józefa Łepkowskiego 66 . \Y wykazie tym figurują również 
militaria. 'V archiwum zachowały się także 
pisy przedmiotów WYHła- 
nych na wystawę w Paryżu w roku 1879 67 . I tam między innymi były 
także kórnickie militaria. Przedmioty te wysyłano na wystawę prawdo- 
podobnie partiami. Niektóre były w tym okresie w Paryżu konserwowane. 
]{atalog Wystawy Zabytków z Czasów ]{róla Jana III i Jego Wieku" wy- 
dany w Krakowie w r. 1883, dokumentuje udział tutejszych militariów 
i w tej wystawie. 'Vielka wystawa w gmachu :l\Iuzeum \Vojska w 400-lecie 
urodzin Stefana Batorego i 230-lecie odsieczy wiedeńskiej w l'. 1933 
w 'Varszawie 68 oraz 'VYRtawa Zabytków z Czasów Króla Jana III na 
zamku 'Yawelskim w jesieni tegoż roku mieściły również eksponaty kór- 
nickie. Ostatnią przed wojną: wystawą, na której występowały, była 
międzynarodowa wystawa w Nowym Jorku w r. 1939 69 . Na wystawę 


'II 


" 



 


.. L. Siemieilski, Wystawa.... 
.. K. Beyer, Album topografwzne... 
.. KorespondeIll'ja J{,zefa Łppkowskiego z Janem Działyilskim, Bibl. KórIl., 
An'h. Dział., SygIl. 7448, nadto list
. Tytusa Dzialyiu,kiego do s
'na - Arl'h. Dział., 
"ygIl. 7338, oraz "KaleIldarż J. Wildta na r. 1859", Iladbitka. 
.7 "Spis prżedmiotów mllzealIlYl'h przysłaIlych ż Paryża z wp,ta"y" 3 II 1879- 
Bibl. Kórn., Areh. Dżiał., sygn. 7469. 
.. Eatalofl Wystawy Jubileuszowej Zabytków z Czasów Eróla Stefana i Jana 111..., 
"7arszawa 1933. 
.. Bibl. Kórn., Arch. Bibł., sygn. 421.
		

/p0029.djvu

			, 


\ \ 


... 


; 


- 


. 


. 


" 


,. 
.. 


:14. X al'l('('zllik ()(l zbroi li lI,.;ar,.;ki,'j z lat Ili-tll l tj,;) 


to' 


. 


. 


1
		

/p0030.djvu

			-f' 
 " ... 
. -.# 
.. , 

\\ # 
,4 J 
"'
 
,\ I 
 
; 

 
.,..: 
. 


... 
.. 
... . 
./ 2f 
t I 
-. 
.,.. , .. ..... 
-- 
.
 < 

 .. 
.. 
, 
-.-.... I \ ; 
.. . 
- ... 
/' -.-- .. 
,,
 
'../' 
. "...' 
Ił- 

 
.. ",. 


:1... :-;lir/.y,lI.. ..,I zloroi hll"ar"l.i..j
		

/p0031.djvu

			- 
.. 
. 
.. . 
» 
.... 
.. l 
--ł 
'"' . 
.. "- . 
 


, 



 


(' .. 
... 
,-' 
\.") 
'., . 
.. 


:Ui. Ki...\." '- lat IIi-lO Ili7:;" 1111' "p"I,\'kall'! 1'111"1"" ""tl"l,.\ " p""tal'j "t,di"""aJlt'
1 
putta, HII,il'''''t'ZIIII;' Ha 1I-"..j l'i...."i
		

/p0032.djvu

			'_ I 


/ó. 


....... 
(V 


ltJ 


--ł 


& 


1 


.;,ł 


L 


J 
'j 


.- - 
-" ..... \... 
- - 
. - '- .... 
..../ .- 
:.- - ....:. 
 ....... \... 
- ..... 
J oQo ....;..... ...... '- .....-: 
- 
.; 
 \.. "- 
· J ,/ - - - ...... '- 
.....". '- "- , \. \o" 
- 
- "" \.. \. 
-..- ....... "- 
. ,.. 
....", - --- ""- '- 
-łłłł ...;,.. --
 "- ....1&. 
- --..'- 
 \. \. 
...; .- \. 
..... \.. 
....." - - ,.. \... \'- , 
- 
 '-:." \. \ 
......... ...... 
...,,# 
 . 
 
..... 


I 


-' 'lo.: " 
- 
r 'i \... t.' V 
..... 
... \ \ \ 

 " 
.. " 
i . " '-. 
F
 


:ri. :\.q,il'r;lIik Llra"l'llo",) z 1'01'''';( .\\ II. p,,,.,,;!tl.1l .\\ III \I.
		

/p0033.djvu

			[. , 

 .. 
'" 
l · 
::) ...... 
ł 
.... .... \. 

 . 'f 
..; 
.:!.J 
J r '. lt 
...) - 
..) 
 ;. 
:) ,,( .. 
; - 
 
...I ..J ......: \,,\. 

 
..jj . ...; ,,'- 
,"" - 
 

 . ..;) 
..... 

 .
 
 
'- 


.. 


'- 


.. 


- 


0. _ 


..
 


"""" 
 
........ 


. 


,
 
.....:.. 'I.. 
- I 
. , . ...... { 
- 
 - 
- 
#' 
 
- 
-- 
- 
."" 
 
- ... '- 
- .' ot' 
- .. 
- 
 
4. "" 
--.:. 
. . 

 
.. 
, \ 


./ 


ł. 



 


31-\. X al	
			

/p0034.djvu

			". 


..... 
. ::: 
f - 
, - 
- 
,. ;., 
/. 
" .-} ) (t. - 
. 
. ) ;.:: 
.. " 
. 
.'4 \ '" 
" 
- 
.' - 
\ .. 
 
'\. -" 
'ł. .... 
'" 
L 

 
'lo . '" 
/. 
.. 
..., . " 
-- 
.... - 


, ' 


-d 


..
		

/p0035.djvu

			DZIEJE ZBIORU MILITARIÓW ZAMKU KÓRNICKIEGO 


133 


tę wypożyczono Z Kórnika półzbrojek husarski wraz ze :,;krzydłem, na- 
biodrki, kolczugę, koncerz husarski, XVII-wieczną: karabelę oraz dwa 
XVII-wieczne piRtolety. 'Vybuch wojny uniemożliwił wówczas ZWTOt 
tych eksponatów. Dołą:czune z cza8em do Rkarbów wawelskieh przeeho- 
wywanych w Kanadzie zostały rewindykowane razem z nimi i 13 marca 
1961 r. zwrócone muzeum kórniekiemu. Niemcy w roku 1943 zorgani- 
zowali wystawę, na której w muzeum poznańskim eksponowane były 
także niektóre zabytki kórnickie 70. Pierwszą: po wojnie wystawą: broni, 
na której figurowały również militaria muzeum kórnickiego, była wystawa 
zorganizowana w Muzeum 'Vielkopolskim w roku 1946 71 . 


70 Spis prżedmiotów wypużycżonYl"h na tę wystawę zoh.: Bihl. Kórn., Ar('h. 
Bibl., sygn. 421. 
71 "Spis eksponatów... wypożyezonyeh na wystawę Muzeum 'Yielkopolskiego 
w Poznaniu 3 lipca 1946 r.", Bibl. Kórn., ArcL. Bibl., sygn. 383. 


..