/p0001.djvu

			Rok v. 


y * » * * 


Lwów, styczeń-luty 1920. 


ł" 


, NT. 4. 1 U. " ł 


RUCH FILOZOFICZNY 


wychodzi każdego miesiąca prócz sierpnia i września. 
Wydawca i Redaktor: 


Pro£ Dr. KAZIMIERZ TWARDOWSKI. 


Sekretarka Redakcyi: Drka DANIELA GROM SKA. 
Czasopismo wspierają zasiłkami: 
Ministerstwo Wyznań religijnych i Oświecenia publicznego, 
Kasa pomocy dla osób pracujących na polu naukowe m im. Dra med. Józefa Mianowskiego 
oraz Komitet zarządzający funduszem im. Władysława Weryhy. 


Adres Redakcyi i Administracyi "Ruchu Filozoficznego": Lwów, Uniwersytet. Filia Redakcyi 
w Warszawie: Dr. Maryan Borowski, Piękna 44. - Filia Redakcyi w Poznaniu: Prof. Dr. Stefan 
Błachowski, Uniwersytet. 
Prenumerata całoroczna 30 kor. (21 M.), półroczna 15 kor. (10-50 M.) z przesyłką. Numer niniejszy 
6 kor. (4 20 M.). 


KAZhMHiRZ TWARDOWSKI. 


o wykształcenie logiczne. 


Nie o fachowe m wykształceniu logicznem chcę tutaj mówić, lecz o ogól- 
nem, które winien mieć każdy "wykształcony" człowiek tak samo, jak powi- 
nien mieć ogólne wykształcenie historyczne, matematyczne, gramatyczne, przy- 
rodnicze, literackie i t. p. A podobnie jak n. p. ogólne wykształcenie gramatyczne 
lub matematyczne, tak też ogólne wykształcenie logiczne polega na posiadaniu 
pewnego quantum wiedzy oraz na wyrobieniu pewnych uzdolnień. Nie przy- 
znamy ogólnego wykształcenia logicznego człowiekowi, który nie zna zasadni- 
czych pojęć logicznych albo nie jest zdolny poprawnie rozumować, takjak nie 
przyznamy ogólnego wykształcenia gramatycznego komuś, kto nie wie, co to 
jest przymiotnik lub kto nie umie się poprawnie wysławiać, albo jak nie przy- 
znamy ogólnego wykształcenia matematycznego komuś, kto nie wie, co to jest 
funkeya lub kto nie umie rozwiązać zwykłego równania pierwszego stopnia 
z jedną niewiadomą. Więc od człowieka, któremu możnaby słusznie przyznać 
ogólne wykształcenie logiczne, chyba nie będzie rzeczą niesłuszną wymagać, 
by n. p. wiedział, co to jest syllogizm, albo w swoich wywodach nie naruszał 
przynajmniej w sposób zbyt jaskrawy postulatu logicznej konsekwencyi. 
Ktoby chciał wyrazićjakiś sąd ogólny o poziomie, na którym stoi tak pojęte 
ogólne wykształcenie logiczne w warstwach "wykształconych" danego społe- 


r> v#l*V
		

/p0002.djvu

			H-CIWwniriH li 


66 


I 
czeństwa, ten dowiódłoy, że sam tego wykształcenia nife.-Aldada. Brak nam 
bowiem dostatecznego materyału faktycznego do wysnuwania zeń uzasadnio- 
nych sądów ogólnych w tej sprawie; brak też ustalonej skali, według której 
możnaby nawet w razie zebrania potrzebnego materyału faktycznego ów po- 
ziom ocenić jako bardzo wysoki lub bardzo nizki lub jako średni i t. p. Jeżeli 
zaś mimo to poruszam sprawę ogólnego wykształcenia logicznego, czynię to 
dlatego, że można się niekiedy na tern polu spotkać z objawami, co do któ- 
rych wszyscy - jak mniemam - się zgodzą, że dowodzą wprost rażącego 
braku takiego wykształcenia chociażby tylko w danym kierunku i u danych 
jednostek. A jeżeli z tych odosobnionych może przypadków nie wolno wy- 
snuwać żadnych wniosków ogólnych, to przecież wolno a nawet należy w nich 
upatrywać rodzaj ostrzeżenia, na które winny zwrócić baczną uwagę czynniki, 
powołane do krzewienia ogólnego wykształcenia logicznego. 
Mam na myśli objawy i przypadki, podpadające pod przytoczone powyżej 
przykłady minimalnych w zakresie ogólnego wykształcenia logicznego wyma- 
gań. Spotykamy się istotnie z faktami, dowodzącemi, że nie wszyscy, co uży- 
wają wyrazu "syllogizm", wiedzą, co on znaczy; spotykamy się też z faktami, 
dowodzącemi, że wrażliwość na jawne niekonsekwencye logiczne bywa niekiedy 
zadziwiająco mała. 
Zaczynam od kilku cytatów, illustrujących fakty pierwszego rodzaju. 
"Kuryer Lwowski" z 2. lutego 1918 Nr. 56 omawia sposób, w który swego 
czasu organy rządu pruskiego w Wielkopolsce interpretowały w duchu dla lu- 
dności polskiej niekorzystnym rozporządzenie naczelnego prezesa poznańskiego 
z 24. października 1873, postanawiające - z pewnemi zastrzeżeniami, - by 
się szkolna nauka religii dla dzieci polskich odbywała w języku polskim. "Gdy 
mimo to" - czytamy w wymienionym dzienniku - "w mieście, o którem 
mowa, uczono dzieci polskie religii w języku niemieckim i gdy z okazyi pro- 
cesu w sprawie strajku szkolnego oskarżeni powołali się na powyższe rozpo- 
rządzenie, otrzymali w odpowiedzi z ust regencyjnego radcy szkolnego komen- 
tarz do owego prawa w postaci następującego ciekawego syllogizmu, który 
cytujemy dosłownie: 
Rozporządzenie naczelnego prezesa pozostaje i nadal w swoJeJ mocy. 
Stwierdzić jednak należy, że w mieście tutejszem dzieci polskich w szko- 
łach ludowych - niema, bo: 
albo są to dzieci tutejszych stałych mieszkańców, a te po niemiecku umieć 
powInny, 
albo dzieci napływowej ludności polskiej,' a te nie wchodzą w rachubę. 
A więc rzecz w porządku". 
W "Słowie Polskiem" z 21. stycznia 1920 Nr. 34 czytamy w artykule 
p. t. "Siła narodu": "I już dziś, gdy połowa Sejmu składa się ze stronnictw 
klasowych, robotniczych i włościańskich, polityka społeczno-gospodarcza pań- 
stwa naszego zaczyna coraz bardziej przypominać politykę Rzeczypospolitej
		

/p0003.djvu

			67 


szlacheckiej. Najbardziej popularnemi są hasła wolnego handlu na WSI, ogra- 
niczeń przymusowych W mieście. 
Powinny się nad tern głęboko zastanowić t. zw. postępowe u nas koła. 
Główną ich myślenia podstawą jest dziś syllogizm: Narodowa demokra- 
cya - to reakcya; narodowa demokracya głosi zasadę stronnictw wszechsta- 
nowych; zatem wszechstanowa organizacya stronnictw umacnia reakcyę, a kla- 
sowy ich charakter jest czynnikiem postępu". 
W obu cytowanych ustępach wyraz "syllogizm" jest użyty błędnie. Przy- 
toczone bowiem rozumowania nie są syllogizmami, a że niemi nie są, potrafi 
wykazać na ćwiczeniach logicznych (dla których artykuły dziennikarskie dostar- 
czają niekiedy bardzo pożytecznego substratu) uczeń szkoły średniej - oczy- 
wiście, o ile nauka logiki w szkole tej odbywa się tak, jak się odbywać powinna. 
Ale może autorowie artykułów, z których wyjęte są powyższe cytaty, 
powiedzą, że użyli wyrazu "syllogizm" w znaczeniu nie ścisłem, lecz nieco 
obszerniejszem, rozumiejąc przez "syllogizm" wszelkie w ogóle rozumowanie, 
wszelki w ogóle wywód logiczny, a nie tylko takie rozumowanie, które obej- 
muje trzy sądy o razem trzech terminach, z których .... itd., jak uczą pod- 
ręczniki Logiki. I może powołają się na Adama Mickiewicza, który mówi w bal- 
ladzie p. t. "Tukaj albo próba przyjaźni": 
Jakieżkolwiek te fortele, 
O których słyszałem z góry, 
Czy ich niewiele, czy wiele, 
Trojakiej będą natury. 
Chcąc kogoś przywieść do zdrady. 
Trzeba siły albo rady, 
Albo podarunkiem skusić, 
Albo strwożyć albo zmusić. 
Toż samo krótszemi słowy 
Będzie syllogizm takowy: 
Trojaka do zguby droga, 
Ciekawość, łakomstwo, trwoga. 
Więc kto w tym trojakim względzie 
Twardej nie ulegnie próbie, 
Takiemu już można będzie 
Ufać jak samemu sobie. 
Istotnie Adam Mickiewicz, używając tutaj wyrazu "syllogizm", popełnia nie- 
ścisłość podobną, jak autorowie cytowanych powyżej dwuch ustępów, chociaż 
nieścisłość mniejszą, gdyż przemiany przytoczonego rozumowania na prawi- 
dłowy syllogizm można dokonać bez istotnego zacieśnienia lub rozszerzenia 
zawartej w niem myśli. Bądź jak bądź jednak powoływanie się w takich, razach 
na poetę nie usprawiedliwia autorów artykułów dziennikarskich. Albowiem na- 
wet przysługująca poetom skądinąd "licentia poetica", którą nie wolno przecież 
zasłaniać się pisarzom politycznym, nie uprawnia do używania terminu techni- 
cznego w inne m znaczeniu, aniżeli je ustaliła nauka. Albo czy zgodzilibyśmy
		

/p0004.djvu

			68 


się na to, by poeta w imię "licentia poetica" używał wyrazu "deklinacya", 
który jest m. i. gramatycznym terminem technicznym, w znaczeniu nie ścisłem, 
lecz obszerniejszem, rozumiejąc przez "deklinacyę" wszelką w ogóle odmianę 
wyrazów mowy, więc n. p. także konjugacyę czasowników albo stopniowanie 
przymiotników (które jest przecież także "odmianą" w najszerszem tego wy- 
razu znaczeniu), a nie tylko taką odmianę, dzięki której t. zw. imiona wystę- 
pują w różnych przypadkach? A przecież pisarz, używający wyrazu "deklinacya" 
w ten właśnie sposób, nie większą objawiłby nieznajomość pewnego zasadni- 
czego pojęcia gramatycznego, aniżeli czynią to w zakresie logiki pisarze, któ- 
rych zdaniem każde rozumowanie, każdy wywód logiczny jest "syllogizmem". 
Ale bywa gorzej. W przypadkach przytoczonych pisarz, nie wiedząc, co 
znaczy wyraz syllogizm, nadaje mu zbyt szerokie znaczenie. Ale bądźjak bądź 
nadaje mu znaczenie jedno. Bywa jednak, że pisarz, nie bacząc na to, co 
znaczy wyraz "syllogizm", nadaje mu znaczenie raz to, raz inne, i może nawet 
nie zdaje sobie sprawy z tej chwiejności swojej w używaniu terminu od prze- 
szło 2000 lat najdokładniej i najzgodniej w nauce ustalonego! Za dowód niechaj 
służą następujące cytaty wyjęte z " Urody życia" : 
l. "Rozmyślał o tern wszystkiem, co z taką prostotą mówił stryj Michał, - 
zagłębiał się w te pozycye i polemizował z niemi w duchu, - układał nieod- 
parte odpowiedzi, - budował doskonałe syllogizmy dla obalenia sofIZmatów 
tetryka stryjaszka". (Tom I. str. 79). 
2. "Był jak niemowa, usiłujący wymówić całe zdanie, albo jak idyota, 
któryby chciał zbudować nieskazitelny syllogizm". (Tom I. str. 128). 
3. "Piotr czuł, że tu nie jest »za szybą«, jak wobec Polek, które zda- 
rzyło mu się spotkać, - mógł rozmawiać, porozumiewać się, zgadzać na wiele 
pojęć a przeciw niektórym protestować, lecz czuł zarazem, że to tylko zewnę- 
trzne obcowanie i przymusowy objaw duchowego współżycia. 
- Ona już jest zakochana - zadecydował. 
Ten zaś syllogizm, wypadający z niewiadomych a niewątpliwych przesła- 
nek, napełnił go jakąś rozpaczliwą i ponurą pociechą". (Tom I. str. 55-56). 
4. ,,-Przecie honor ważniejszy jest niż życie! - zdecydował, jakby to 
była deklaracya zupełnie nowej prawdy. Zdanie, które wygłosił, stanowiło syl- 
logizm, okupiony przesłankami ciężkich doświadczeń, - a tak śmiesznie roz- 
legło się w tym pokoju!" (Tom II. str. 28). 
Otóż w pierwszych dwuch z cytowanych ustępów wyraz "syllogizm" jest 
użyty zupełnie poprawnie; niepodobna wprawdzie orzec, czy autor miał na 
myśli dokładnie to samo, co syllogizmem nazywa logika; bądź co bądź jednak 
nie można ze słów jego wysnuć wniosku, jakoby mówił tu o syllogiztnie w zna- 
czeniu niezgodnem z naukowe m określeniem tego wyrazu. Czyni tak jednak 
niezawodnie w trzecim i czwartym z cytowanych ustępów, w których - za- 
rzucając znaczenie, nadane wyrazowi w dwuch pierwszych ustępach - nazywa 
syllogizmem to, co w logice nosi niewątpliwie miano konkluzyi, wyniku syllo-
		

/p0005.djvu

			69 


gizmu, co więc jest częścią syllogizmu, trzecim z trzech sądów, wchodzących 
w jego skład, sądem przeciwstawionym pierwszym dwom sądom czyli prze- 
słankom, jak to na domiar sam autor stwierdza, mówiąc, że "syllogizm" 
( czytaj: konkluzya) wypadł "z niewiadomych a niewątpliwych przesłanek", 
albo że został "okupiony przesłankami ciężkich doświadczeń"! Autor popełnia 
więc tutaj błąd analogiczny do błędu, który polegałby n. p. na nazwaniu pier- 
wiastka równania równaniem. Trudno byłoby komuś, ktoby się w ten sposób 
wyrażał, przyznać chociażby ogólne wykształcenie matematyczne! 
Ale zdarzają się nietylko przypadki pomieszania pojęć syllogizmu ikon- 
kluzyi, lecz także przypadki pomieszania pojęć konkluzyi i przesłanki. W pracy 
naukowej, wydanej niedawno we Lwowie p. t. "Polskie Dzienniki podróży 
w XVI. wieku jako źródła do współczesnej kultury", czytamy na str. 32: 
"Tak szpital św. Rocha lub św. Jana, a przedewszystkiem św. Ducha.... 
dla mieszkańca północy były nietylko zjawiskiem nowem, ale pobudzającem 
do refleksyj, które nakazywały wyciągnąć i pewne przesłanki; szły one w kie- 
runku konieczności naśladownictwa tych wzorów w Ojczyźnie". 
Autorowi chodziło niewątpliwie o wysnuwanie wniosków czyli konkluzyj 
(zwrot: "wyciągać" wnioski wydaje mi się mniej poprawnym od zwrotów: 
"wysnuwać" lub "wyprowadzać" wnioski); tylko, że nie wiedząc, co znaczy 
wyraz "przesłanka", nazwał przesłanką konkluzyę, gdy tymczasem przesłanką 
nazywa się - jak wiadomo - to, z czego się konkluzyę wysnuwa! Coby 
powiedział matematyk, spotkawszy się w pracy naukowej z pomieszaniem 
pojęć dodajnika i sumy, o ogólne m wykształceniu matematycznem autora tej 
pracy? Czy błąd analogiczny, popełniony w zakresie zasadniczych pojęć logiki, 
miałby zasługiwać na większe pobłażanie? 
Przechodzę do przypadków drugiego ze wspomnianych na wstępie ro- 
dzajów t. j. do przypadków, dowodzących braku należytej wrażliwości na nie- 
konsekwencyę i w ogóle niezgodność logiczną. Przykładów dostarczają i tutaj 
w obfitej mierze dzienniki, lubujące się w uderzających tytułach i wypisujące 
je wielkiemi literami nad wiadomościami, których treść bynajmniej nie bywa 
zgodna z tern, co tytuł zapowiada. W wychodzącym we Lwowie "Dniu" 
można było niedawno (dnia 23. lutego b. r.) spotkać się z tytułem: "Przyjazd 
Focha do Polski odwołany". Umieszczona zaś pod tym napisem wiadomość 
opiewała, że przyjazd marszałka Focha do Warszawy został do połowy marca 
odroczony! Takich przykładów możnaby cytować bardzo wiele. 
Ale bywają przykłady przykrzejsze. W feljetonie "Słowa Polskiego" 
z 28. czerwca 1911 r., poświęconym teatrowi greckiemu, autor, profesor 
gimnazyalny, pisze: "Dlaczego nizką scenę klasyczną później podwyższono, 
nie wiemy na pewno. Stało się to niezawodnie dlatego, aby siedzący wyżej 
mogli lepiej widzieć aktorów". Zatem "nie wiemy na pewno", dlaczego scenę 
podwyższono, ale stało się to "niezawodnie" z tego a tego powodu. Autora 
widocznie nie uderzyła ta rażąca niezgodność logiczna!
		

/p0006.djvu

			- 70 - 


Najprzykrzejsze są jednak przypadki niekonsekwencyi i w ogóle nIe- 
zgodności logicznej, które się zdarzają w podręcznikach szkolnych, na których 
przecież powinna młodzież kształcić swoją wrażliwość logiczną na tego rodzaju 
uchybienia! A znajdujemy takie przypadki n. p. w "Gramatyce języka pol- 
skiego dla szkół średnich", opracowanej przez Ignacego Steina i Romana Za- 
wilińskiego (Kraków i Warszawa, 1907). Przytoczę kilka przykładów: 
W  1. czytamy: "Zdaniem nazywamy myśl wyrażoną słowami". Nato- 
miast w  86. są wyliczone następujące "Rodzaje zdań", które należy odróżnić 
ze względu na treść zdań: 1. wykrzyknikowe (uczuciowe) n. p. Idź z Bogiem! 
(rozkaz). Ach, co to był za domek! (podziw). Byłeś się do dębiny dostał! (ży- 
czenie). 2. orzekające, n. p. Bóg wybaczY. Niema prawdziwego przYjaciela na 
świecie. . . . .3. pytające jednoczłonkowe: n. p. Kto to zrobił?.. Dwuczłon- 
kowe n. p. Napisałeś czY nie? 
Więc według  1. zdanie wyraża myśl, a według  86, może ono też 
wyrażać uczucie, rozkaz, podziw, życzenie, pytanie. I nie pomoże tu - nie- 
bardzo swoją drogą przekonywująca - propozycya prof. Jana Rozwadowskiego 
(Język polski, IV. 1, str. 2), który w celu usunięcia niekonsekwencyi, do jakiej 
prowadzić muszą "zwykłe określenia szkolne" zdania, radzi wyraz "myśl" 
brać w obszerniejszem znaczeniu, tak, by oznaczał każdą treść psychiczną 
i tych treści zespoły, albowiem Gramatyka, o której mowa, zaraz w  91. 
mówi o "zdaniu jako wyrazie myśli lub uczucia", więc sama nie pozwala pod- 
ciągać uczucia pod pojęcie myśli. Cóż jednak ma czynić uczeń, który spo- 
strzeże niezgodność między  1. z jednej a  86. i 91. z drugiej strony? A na 
domiar dowiaduje się w  111., że zdania mogą wyrażać nietylko myśli (lub 
uczucia), lecz także części zdania! Czytamy tam bowiem: "Jeżeli jaka część 
zdania bądź istotna (n. p. podmiot) bądź drugorzędna (n. p. dopełnienie lub 
określenie) nie jest wyrażona jedną grupą wyrazów, ale całem zdaniem, wtedy..." 
W  6. czytamy: "Osobną gromadę tworzą zdania, których podmiotem 
gramatycznym jest zaimek to, a równocześnie logicznym wyobrażenia przed- 
stawione w zdaniach poprzednich lub wyobrażenia zawarte w orzeczeniu 
imiennem" . W  56. zaś czytamy: "Orzecznik kładzie się zawsze w miano- 
wniku... gdy słowo być stoi na pierwszem miejscu a podmiotem logicznym 
jest zaimek wskazujący to". Zarówno w  6. jak w  56. figuruje jako przy- 
kład zdanie "Pewnie to będzie pierwsza łąka". Czytelnik nie widzi wprawdzie, 
by w tern zdaniu słowo "być" stało na pierwszem miejscu, ale łatwo tę 
trudność usunie, przestawiając wyrazy. Lecz czy równie łatwo poradzi sobie 
z usunięciem niezgodności twierdzeń, polegającej na tern, że w jednem i tern 
samem zdaniu zaimek wskazujący to nazwany jest w  6. podmiotem grama- 
tycznym, a w  56. podmiotem logicznym? 
W  182. czytamy: "Wyrazem nazywamy głoskę albo połączenie głosek, 
z którem łączymy ściśle określone znaczenie. W  187. natomiast poucza nas 
Gramatyka, że wyrazy mogą mieć znaczenie określone lub nieokreślone.
		

/p0007.djvu

			- 71 


"Wyraz II. p. dom może oznaczać każde ludzkie mieszkanie i wtedy ma zna- 
czenie nieokreślone; jeżeli jednak powiem mój dom, albo: idę do domu, to 
wtedy używam tego wyrazu w znaczeniu określonem" . Zgodnie z tern czy- 
tamy w  188., że są wyrazy, które same przez się mają znaczenie określone, 
i że są też wyrazy, które mając znaczenie nieokreślone, służą do nadawania 
innym takiegoż znaczenia. Ale jak to pogodzić z poglądem, wyrażonym w  
182., według którego każdy wyraz posiada ściśle określone znaczenie? 
Nie będę mnożył przykładów. Te, które przytoczyłem, świadczą w mierze 
dostatecznej o tern, że istnieją w naszej literaturze zarówno dziennikarskiej 
jak też szkolnej, pięknej i naukowej objawy, dowodzące wprost rażącego 
braku ogólnego wykształcenia logicznego. Widzieliśmy, z jaką swobodą po- 
sługują się niektórzy pisarze wyrazem "syllogizm", nie wiedząc, co on znaczy; 
widzieliśmy też, jak słaba bywa niekiedy wrażliwość na jaskrawe pogwałcenia 
postulatu konsekwencyi i w ogóle zgodności logicznej. Wykazywanie tych 
braków może się wydać szkolarską pedanteryą. Sądzę jednak, że chodzi tu 
wbrew pozorom o rzeczy istotnie bardzo ważne i w skutki doniosłe. Albowiem 
brak wykształcenia logicznego nietylko obniża pod względem teoretycznym 
poziom intellektualny, lecz wnosi nieuctwo i nieścisłość także w praktyczne 
zastosowanie naszych myśli. A tern praktycznem zastosowaniem całe nasze życie! 


DR. DAWID EINHORN. 


o jasnym i niejasnym stylu filozoficznym 
ze stanowiska teoryi poznania i metodologii*). 


Dyskusya wywołana artykułem Prof. Twardowskiego (Ruch filozoficzny V. Nr. 2.) 
przeoczyła zasadniczo istotę zagadnienia. Zamiast ująć problem jasnego i niejaSnego 
stylu filozoficznego jako kardynalny problem metodologii dotychczasowej historyi filozofii, 
degradują go obaj krytycy do rzędu kwestyj propedeutycznych i odsłaniają pełną donio- 
słość sądów tak zdawkowych, jak że nowieyusz, człowiek niesubtelny, leniwy etc. nie zdo- 
łają dojść do zrozumienia Kanta czy A venariusa i w konsekwencyi do przeświadczenia 
o - "jasności" ich stylu. Poddawszy tedy zbytecznej krytyce swe pojęcie czytelnika 
niewłaściwego - bo przecież o nowieyuszu etc. jako czytelniku Prof. Twardowski 
nigdzie nie mówi - odrzucają tezy Prof. Twardowskiego i ani nie rozważają pro- 
blemu pojęcia właściwego czytelnika jako podmiotu poznania historyi filozofri ani wogóle 
nie pogłębiają zagadnienia jasnego i niejasnego myślenia filozoficznego. 
W związku z mojemi pracami z zakresu teoryi poznania i metodologii historyi 
filozofii a zwłaszcza z ostatnią **) zamierzam rzucić z powodu braku miejsca tylko 
kilka uwag, które z wyżej określonego stanowiska stwierdzają zupełną prawdziwość 
tez Prof. Twardowskiego. 


*) Zob. artykuły Dra I. Metallmana i Dra R. Ingardena w Ruchu filozoficznym V. Nr. 3. 
**) Einhorn, Begriindung der Geschichte der Philosophie aIs Wissenschaft etc. Eine erkenn- 
tnistheoretische Untersuchung. Braumiiller, Wien u. Leipzig str. VI + 239.
		

/p0008.djvu

			72 - 


I. Polemika przeciw uznaniu nlejaSnOSCl wyrażania się autora Filozoficznego za 
wyraz nlejaSnOSCl jego myślenia polega na podstawowym błędzie epistemologicznym. 
Jeśli obaj krytycy utrzymują, że dany autor, wyrażając się niejasno, w danym wy- 
padku jednak myślał jasno, to wydają sąd o przedmiocie, który nigdy nie może być 
przedmiotem ich poznania. O ile bowiem odrywają myśl autora od jej wyrażenia, sta- 
rają się uczynić przedmiotem poznania fakt, którego żadną znaną metodą nie zdołają 
ująć, fakt dany wyłącznie osobie jego autora. Cudza myśl jako rzeczywistość psychi - 
czna dla nas wogóle jest niepoznawalna. Poznawalne jest jedynie nasze ujęcie jej zna- 
czenia na podstawie jej wyrażenia przez autora. Otóż jeśli wyrażenie myśli u autora 
filozoficznego jest niejasne i wskutek tego nasze ujęcie jego myśli jest niejasne czyli 
myśl autora dla nas jest niejasna, to, nie znając przecież innej myśli autora jak tylko 
tę, którą dla nas wyraził, musimy z koniecznością stwierdzić, że autor dany, wyra- 
żając się niejasno, myślał niejasno. Innego zdania może być tylko ten, który zechce 
wydać sąd o cudzych myślach niezależnie od ich wyrażenia, ale takie stanowisko 
epistemologiczne z nauką wogóle nie ma nic wspólnego. 
II. Cały spór o możliwość ujęcia jasnych myśli autora mimo niejasności ich 
wyrażenia opiera się ponadto na podstawowym błędzie metodologicznym. Przyjmijmy 
bowiem, że autor myślał jasno tzn. jednoznacznie, nawet gdy wyraził się niejasno 
tzn. niejednoznacznie. W jaki sposób mamy dojść do ujęcia jasnej myśli autora, jak 
zdołamy z wieloznaczności wyrażenia wyodrębnić tę jedną myśl, która stanowi istotnie 
myśl autora? Tego nie dokona zalecane przez Dra MetalImana "wczytanie się w da- 
nego autora", gdyż wczytanie się jest receptą pedagogiczną, a nie naukową metodą 
zamiany niejasności cudzych wyrażeń na jasność cudzych myśli w zakresie historyi 
filozofii. Przyczyni się ono naogół do lepszego pamięciowego opanowania materyału 
i wzbudzi świadomość jego znajomości, którą jednak właśnie tylko myślenie mętne 
łatwo zamieni z świadomością wyjaśnienia niejasności. Proces, dzięki któremu nieja- 
sności autora czytelnik zamienia na "jasności", jest w rzeczywistości metodologicznie 
całkiem odmienny. Czytelnik, wychodząc z z a ł o ż e n i a jasności myślenia autora nie- 
zależnie od jego wyrażenia się, czuje się uprawnionym do samodzielnego ujednozna- 
cznienia niejednoznaczności autora właśnie niezależnie od ich wyrażenia i czyni proces 
ten w zamian za to zależnym od takich czynników jak własny swój pogląd na przed- 
miot filozofii, na związek systemu autora, na indywidualną jego psychikę, na związek 
pragmatyczny oraz na układ zależności w zakresie historyi kultury wogóle. Ponieważ 
jednak każdy wybitniejszy czytelnik postępuje indywidualnie i wszyscy utrzymują, że 
ujęli jasną myśl autora wyrażoną niejasno, każdy broni innej hipotezy i w rezultacie 
powiększa tylko chaos w stajni Augiasza zwanej historyą filozofii i - odmawia kwa- 
lifikacyj przeciwnikowi. Powstaje taki stan "jasności" autora, na którym najgorzej wy- 
chodzi autor i historyą filozofii. Bo jak i skąd wziąć rozstrzygnięcie co do rzeczy- 
wistej jakiejś myśli autora niezależnie właśnie od jej wyrażenia? Toteż ze względów 
metodologicznych zupełnie słusznie twierdzi Prof. Twardowski, że dla poznania w za- 
kresie historyi filozofii sądy wyrażone niejasno należy usunąć z materyału historyi 
filozofii. 


Dla bliższego wyjaśnienia przyda się zwrócenie uwagi na j eden z klasycznych 
wzorów niejasnego wyrażania się i niejasnego myślenia, w jakie obfituje nawet dy- 
skusya dotychczasowa o jasnym i niejasnym stylu filozoficznym. Dr. MetalIman sądzi 
np., że myśl na "wyżynach abstrakcyi" ("czy w tych zawrotnych głębiach") wymyka 
się mowie lotnością swą, bezmiarem objętych stosunków. Mamy tu zatem myśl ab- 
strakcyjną, nieujętą symbolami słowa. Jak mamy sobie taką nagą myśl przedstawić? 
Myśl ta na wyżynach czy w głębiach odznacza się lotnością swą! Jeśli Dr. MetalIman 
rozumie przez lotność myśli bardzo abstrakcyjnej cechę jej przebiegania w czasie,
		

/p0009.djvu

			właściwą wszystkim stanom psychicznym, to w takim razie jednak każda myśl by- 
łaby lotna, każda wymykałaby się słowu - co chyba nie jest zdaniem Dra MetalI- 
mana. Jeśli wobec tego "lotność" myśli ma oznaczać nową cechę, którą myśl ma 
przejawiać dopiero na wyżynach abstrakcyi, to żaden badacz myśli abstrakcyjnej na 
świecie takiej cechy nie zna i nie zdoła żadnej zgoła treści związać z takiem odnie- 
sieniem "lotności" do myśli. Nakoniec myśl dzięki lotności swej i bezmiarowi objętych 
stosunków wymyka się mowie! Jak ma być specyficznie "lotną" i wymykać się myśl, 
którą objuczymy bezmiarem objętych stosunków? Denn eben wo BegritIe fehlen, da 
stellt ein Wort zur rechten Zeit sich ein. Ten sąd Goethego zawiera, zdaje się, więcej 
prawdy niż teza Dra MetaUmana: gdzie występuje myśl bardzo abstrakcyjna, tam brak 
nam słów. - Czy wobec takiego wyrażania myśli jak we wzorze Dra MetalImana 
nie pozostaje nam słuszniejsza od tej rada, która stanowi konkluzyę wywodów Prof. Twar- 
dowskiego? 


III. Odrzucając tezy Prof. Twardowskiego, obaj krytycy uciekają się do bardzo 
popularnych poglądów na przyczyny niejasności stylu filozoficznego, by jednak roz- 
wiązać zadanie wobec takich przesłanek a priori nierozwiązalne. I tak zna Dr. Me- 
tallman dwa rodzaje przyczyn, jedne tkwiące w autorze jak brak talentu i wyrobienia 
pisarskiego i drugie mieszczące się w trudnościach jego zagadnień. 1. Jeżeli Dr. Me- 
tallman twierdzi, że przyczyną niejasności wyrażeń autora jest brak zdolności pisar- 
skiej, to utrzymuje poprostu, że przyczyną niejasnego wyrażania się autora jest to, 
że autor nie umie się jasno wyrażać. Żeby to twierdzenie nie było tautologią, trzebaby 
przyjąć specyficzną siłę niejasnego wyrażania się, która przyczynowo uniemożliwia 
autorowi jasne wyrażanie się mimo jasność myślenia, rodzaj asaphia litteraria. Ale 
autor byłby wtedy "umysłowo" chory i skutkiem działania owej siły nigdyby się jasno 
nie mógł wyrażać. Ponieważ takiego autora filozoficznego niema, konstrukcya Dra 
MetalImana musiałaby runąć. Pozostaje zatem jedyna możliwość, że owa siła nie wpły- 
wała na wszelkie wyrażenie się autora, lecz właśnie tylko na to, w którem się nie- 
jasno wyraził. T. zn. jednak: autor w danym wypadku dlatego musiał się niejasno 
wyrazić, bo właśnie w danym wypadku musiał się niejasno wyrazić. Ergo czysta 
tautologia, a nie wyjaśnienie przyczynowe. 2. Nie lepiej ma się rzecz z przyczyno- 
wością trudności zagadnień. Pomijając względność pojęcia trudności zagadnienia, py- 
tamy, jak mogą problemy trudne jako takie wpływać na wyrażanie się niejasne. Do- 
słowne ujęcie takiej myśli wiedzie ad absurdum. Trzebaby problemy z cechą trudności 
pojąć jako byty zdolne do działania, wyrażanie się niejasne jako samodzielną od my- 
ślenia niezawisłą siłę zdolną do przyjmowania oddziaływań przyczynowych ze strony 
problemów jako bytów. N a taką idyllę metafizyczną nikt się chyba nie zgodzi. Pozo- 
staje tedy druga ewentualność, że 10 problemów trudnych nie uważamy za archeusze 
z cechą trudności, wolne od szaty językowej z Drem MetalImanem, lecz że widzimy 
w nich myśli, myśli uświadamiające ze znacznym wysiłkiem autora dające się wy- 
pełnić luki logiczne w pewnym układzie jego sądów, myśli przyobleczone odrazu 
w szatę słowa, które też autor w tej szacie wyraża i że 2 0 wyrażenie niejasne autora 
również nie przedstawia dla nas funkcyi jakiejś siły wyrażania się niejasnego, lecz 
zawsze tylko zewnętrzną stronę wyrażonej przezeń myśli. W takim razie wypadnie 
konstrukcyę Dra MetalImana pojąć w ten sposób, że problem trudny autora czyli myśl 
jego wyżej określona wpływa przyczynowo - rodzaj działania na odległość! - na 
niejasność wyrażenia całokształtu pewnych sądów pozostających w związku z tą my- 
ślą autora tj. z problemem. W tym wypadku jednak zachodzi pytanie, jak Dr. Me- 
tallman może przyznać j e d n e j m y ś l i tj. problemowi wpływ przyczynowy na nie- 
jasność wyrażenia całego odnośnego kompleksu myśli autora, jeśli zasadniczo odmawia 
w s z y s t k i m m y ś 10m wraz z ich jasnością czy niejasnością wpływu przyczyno- 


,Ruch Filozoficzny" 1920. Nr. 4- 5.
		

/p0010.djvu

			wego na jasność i niejasność ich własnego wyrażenia się? Zbyteczna dodać, że pod- 
stawa zagadnienia Dra MetalImana jest sprzeczna z doświadczeniem, gdyż - jak słu- 
sznie podnosi Prof. Twardowski - i o trudnych problemach pewni myśliciele wyra- 
żają się jasno. 
Nie mniej chybiony jest pogląd Dra Ingardena, który pojmuje filozofię ex ana- 
logia impresyonizmu i niejasność wyrażania się filozofów tłumaczy niejasnością przed- 
ostatniego prądu estetycznego. 1. Dr. Ingarden nie uświadamia sobie zupełnie podmio- 
towego charakteru swego ujęcia zadania filozofii, które jedynie do nader nielicznych 
przejawów myśli "filozoficznej" da się zastosować. Filozofowie prawdziwi jak Parme- 
nides, Plato, Kant, Hegel nie kopiują i nie przedstawiają nam nowych rysów przed- 
miotów starych, znanych nieregularnością "barwnych plam" w "przybliżonych opisach, 
podobieństwach, porównaniach", lecz prowadzą nas zapomocą logicznych układów są- 
dów do dostrzegania nowej podstawowej rzeczywistości, przez co zmieniają nasz obraz 
rzeczywistości wogóle. 2. Dr. Ingarden popełnia jeden z typowych błędów dotych- 
czasowej historyi filozofii, jeśli sam stojąc na stanowisku fenomenologii Husseria, za- 
mienia niepostrzeżenie wszystkich filozofów w fenomenologów ala Husserl. 3. Gdyby 
poznanie w zakresie historyi filozofii było uwarunkowane specyficznym impresyonizmem 
autora i swoistą intuicyą czytelnika, toby naukowa historya filozofii była a priori nie- 
możliwa. W historyi filozofii też nie o to toczą się ciągłe spory, czy i jak ma historyk 
d o s t r z e c swoistą postać przedmiotów u filozofa, lecz wyłącznie o to, jakie s ą d y 
ma on w y d a ć o swoistej rzeczywistości danego filozofa na podstawie sądów (a nie 
intuicyi!) tego filozofa. 4. Błędne jest twierdzenie Dra Ingardena, jakoby filozof mógł 
operować jedynie specyficznemi metaforami, by ujawnić nam novum poznanej przezeń 
rzeczywistości, gdyż do swego celu zmierza filozof przedewszystkiem przez ścisłe po- 
danie cech oraz przez system negacyj i eliminacyj (ov ae' tlę Aóyog oi ói nc Łnia- 
24W). 5. N i ej a s n o m u s i a ł b y m y ś l e ć filozof, któryby jedynie przez impre- 
syonistyczne porównania usiłował nas zapoznać z tern, co w swej bezwzględnej no- 
wości właśnie urąga wszelkiemu porównaniu. 
Słowem z punktu widzenia naukowej historyi filozofii niejasność wyrażenia się 
nie da się oderwać od niejasności myślenia. 
IV. W końcu nikt nie zaprzeczy - ale i Próf. Twardowski tego nigdzie nie 
czyni, - że o ile dany autor ma myślą ująć stosunki (nie co do ich istnienia lecz 
co do ich specyficznego charakteru) niepoznawalne, co ze względu na momenty irra- 
cyonalności rzeczywistości często się wydarza, to może o nich jedynie n i e j a s n o 
m y ś l e ć i w k o n s e k wen c y i niejasno się wyrażać (xoivcovia, naqovaia). Ale 
w takich próbach właśnie zgoła nie leży punkt ciężkości rzeczywistej filozofii - a co 
jest prawdą najważniejszą ujętą przez Prof. Twardowskiego, zwalczaną natomiast przez 
obu krytyków: w takich próbach niejasność wyrażenia się właśnie już z żadnego 
punktu widzenia nie da się oderwać od niejasności myślenia. 


SPRAWOZDANIA. 


i narzuca jej prawa potrzebne mu dla dzia- 
łalności praktycznej. Podłożem tej rzeczy- 
wistości pod względem fizycznym i logi- 
cznym jest pewna nieuporządkowana pełnia, 
którą autor nazywa chaosem. 
Tę zasadniczą mysi książki, wspólną 
z pragmatyzmem, rozwija autor następu- 
J 4 co: 
Faktem pierwotnym, od którego zaczyna 
się historya człowieka i jego świata, jest 


Dr. Feliks Młynarski: Zasady filozofii 
społecznej. Warszawa, Gebethner i Wolff 
19 19, 8 o , str. 14 7 . 
Wedle Kanta umysł konstruuje empiry- 
czną rzeczywistość fizyczną i psychiczną · 
i dyktuje jej swoje prawa. Podłożem tej 1 
rzeczywistości są rzeczy same w sobie, 1 
Wedle autora zaś rzeczywistość tę wytwa- 
rza człowiek tylko jako istota społeczna
		

/p0011.djvu

			a 
"sąd ejekcyi", który orzeka, że jakaś druga 
istota żyje i doznaje podobnie jak ja. 
Z chwilą uświadomienia sobie tego po- 
wstaje obcowanie społeczne, konieczność 
przyjęcia w ludziach jakiegoś zmysłowo 
niedostrzegalnego (duchowego) pierwiastka 
oraz konieczność skonstruowania wspól- 
nego wszystkim świata zewnętrznego. "Ze- 
wnętrzność przedmiotu równa się uspołe- 
cznieniu jego rozciągłości przestrzennej. 
Tern samem owa rozciągłość przestrzenna 
uzyskuje swoją samodzielność, niezależność 
istnienia od jednostkowego przeżycia" (str. 
49). Podobną teoryę powstawania prze- 
strzeni objektywnej i przedmiotów zewnę- 
trznych wskutek skrzyżowania ich "prze- 
strzeni prywatnych" i osobiście doznawa- 
nych przedmiotów zmysłowych - spoty- 
kamy u W. Clifforda i B. Russella. 
W ten sposób życie i doświadczenie 
społeczne jest warunkiem, aby powstały 
przestrzeń i czas, przyroda i duch. Przyj- 
mowanie istnienia tych rzeczy przed są- 
dem ejekcyi nie ma żadnej podstawy. Zie- 
mia i duch są pojęciami, które zapomocą 
pamiętania wyrazów mowy przechodzą z po- 
kolenia na pokolenie, rozwijają się i do- 
skonalą swą treść. W miarę nowych do- 
świadczeń naginają się te pojęcia w tym 
kierunku, aby coraz więcej zjawisk wyja- 
śniać, ułatwiać owładnięcie ich przez czło- 
wieka. Ziemia i duch są czemś realnem 
dla nas o tyle, o ile są pojęciami. Tylko 
pojęcia bowiem prowadzą do czynu i uła- 
twiają działalność praktyczną. Stąd nazywa 
je autor wartościami naszych przeżyć. 
Przy pomocy mowy pojęcia przechodzą 
z pokolenia na pokolenie, rozwijają się i na- 
bierają cech przedmiotowości. N. p. duch 
ludzki trwa, choć ludzie umierają. To, że 
pojedynczy człowiek ma duszę, znaczy 
tylko, że człowiek ten bierze udział w ży- 
ciu i rozwoju społecznym. 
Ani ziemia ani duch nie poprzedzają 
doświadczenia społecznego i sądu ejekcyi 
ani też nie są ich warunkiem. Raczej jest 
przeciwnie. Atoli sąd ejekcyi nie powstał 
w próżni. Podłożem jego jest pełnia, któ- 
rej nie obejmują żadne kategorye. W prze- 
ciwieństwie do "naszego świata", który 


75 


b 


jest uformowaniem pewnej CZęSCl chaosu 
w sposób umożliwiający naszą praktyczną 
działalność, chaos macierzysty jest czemś 
zgoła nieuporządkowanem i praktycznem 
zerem. N ajbliżsi uchwycenia tego chaosu 
jesteśmy, gdy uświadamiamy sobie samą 
zmienność naszych przeżyć. 
Nie tylko treść naszego poznania po- 
wstaje na tle doświadczenia społecznego 
i sądu ejekcyi, ale z tych samych źródeł 
dadzą się bezpośrednio wyprowadzić za- 
sady naszego poznania czyli pewniki lo- 
giczne. Tak n. p. zasada tożsamości jest 
postulatem stałości znaczeń wyrazów mowy. 
Podobnie zasada sprzeczności zawdzięcza 
swój walor postulatowi społecznego poro- 
zumienia się. "Powszechność i konieczność 
pewników logiki równa się powszechności 
i konieczności ejekcyi, ponieważ pewniki 
są tylko jej wysłowieniem na użytek po- 
znania" (str. 89). 
Poznawalność chaosu może oprzeć się 
na pewnikach logicznych, ponieważ sąd 
ejekcyi, zapoczątkowując nasze poznanie, 
styka się z chaosem. Na pewnikach logi- 
cznych opiera się czysta matematyka. Stąd 
matematyka jedynie może ująć chaos jako 
taki. Matematyka podobnie jak i chaos nie 
zawiera żadnych jakościowych i prakty- 
cznie zabarwionych elementów, lecz opiera 
się na czystej mnogości. "W ten sposób 
godzi się wszechświat Pytagorasa z wszech- 
światem Bergsona. Pojęcie liczby porzuca 
ziemskie szaty, by nagiąć się do chaosu, 
chaos zaś jest sprawą bez końca i granic, 
ciągłością doskonałą, którą i nasza zmien- 
ność przeżyć urzeczywistnia. Czystą intui- 
cyę matematyczną można uznać za węzeł 
obu tych stanowisk, gdyż w niej toczy 
się bezwzględna aktualność pojęć matema- 
tycznych, zatem bez usiłowań odtwarzania 
przeszłości tych pojęć, nie mówiąc już 
o odtwarzaniu przeszłości zmysłowej. W in- 
tuicyi matematycznej urzeczywistnia się 
chaos zgodnie z biegiem myśli, spełnia się 
doskonała interferencya jego fal" (str. 124). 
Umyślnie przytoczyłem ten przydługi 
cytat, aby dać próbkę, jak mało przejrzy- 
stym stylem autor się posługuje i jak mało 
zależy mu na przekonaniu czytelnika. Zdaje
		

/p0012.djvu

			sobie z tego sprawę sam autor, zaznacza- 
jąc w przedmowie, że chodzi mu o wy- 
wołanie dyskusyi i będzie zadowolony, 
jeżeli utrzyma się choć z połową swych 
twierdzeń. Niestety, autor bagatelizuje "spo- 
łeczne formy", w jakich nowa teorya filo- 
zoficzna winna się pojawiać, aby wywołać 
zainteresowanie i zmusić do zajęcia stano- 
wiska i do dyskusyi. Tak jak jest - 
książka p. Młynarskiego przedstawia się jako 
praca ciekawa pod względem literackim. 
Dr. Mary an Borowski (Warszawa). 


Michał Sobeski: Filozofia Sztuki. I. Dzie- 
je Estetyki. Zagadnienie Metody. Twórczość 
Artysty. Wyd. z zap. Kasy Pom. dla osób 
prac. na polu naukowem im. Dra J. Mia- 
nowskiego Warszawa 1917. Skład gł. 
w księgarni E. Wendego i S-ki, 8° Lex., 
str. VIII+ 453. 


Estetyka nie wyszła jeszcze 
dzień ze swego stadyum mgławicowego. 
Zakwestyonowano nawet wielokrotnie jej 
charakter naukowy i racyę jej bytu. Jej 
zadania i cele, przedmiot i metody badań - 
wszystko to są rzeczy sporne. Wrażenie 
zupełnego chaosu wzrasta w miarę zapo- 
znawania się z współczesnemi systemami 
estetyki, zwłaszcza niemieckiemi. Dochodzi 
czasem do tego, że książka np. mająca za 
zadanie zoryentowanie czytelnika w tym 
chaosie Uak " Wstęp do Estetyki N owo- 
czesnej" A. Werner-Silberstein) nie tylko 
nie spełnia tego zadania, lecz, co gorsza, 
chaos ten bardziej jeszcze mąci skutkiem 
nagromadzenia całego szeregu sprzeczności 
i operowania nie dość ściśle określonemi 
pojęciami. 


Klątwą estetyki współczesnej jest jej 
wyraźny psychologizm, jak klątwą dawnej 
była jej metafizyczność. Chcąc zgłębić 
s z t u k ę , bada się dziś.. . u c z u c i a i 
w r a ż e n i a "używającego estetycznie" wi- 
dza lub słuchacza, pomijając zazwyczaj 
same dzieła sztuki; wielotomowe systemy 
kręcą się beznadziejnie wokoło "upodoba- 
nia w pięknie", podkreślając specyficznie 
subjektywny charakter tego upodobania 
i tego piękna, a równocześnie usiłują usta- 


lić je jako powszechne kryterya dla wszel- 
kich dzieł sztuki! 
Tego rodzaju estetyka jest oczywiście 
niego dziwą, bezcelową rozrywką nie zaś 
nauką o charakterze ścisłym, filozoficznym. 
Estetyka może być samoistną nauką, 
o ile posiada zupełnie odrębny, sobie tylko 
właściwy przedmiot badań, o ile własne 
jej zadania dadzą się wypełnić jedynie na 
drodze właściwych badań estetycznych, 
a nie żadnych innych. Nie jest taką nauką 
ani estetyka metafizyczna, badająca ab- 
strakeye, pojęcia, ani też estetyka psycho- 
logiczna, czy normatywna, z których pierw- 
sza bada stany psychiczne, a druga sądy 
o wartości; metafizyka, psychologia i lo- 
gika wystarczą tu w zupełności. 
Odrębną nauką może być tylko estetyka 
empiryczna, badająca dzieła sztuki we 
wszelakich ich rodzajach ze względu na 
ich formę przedewszystkiem, gdyż tylko 
formalna strona utworów wyróżnia je od 
wszelkich innych płodów twórczości poza- 
artystycznej. 
Z takiego, dopiero co naszkicowanego 
stanowiska wychodząc, stwierdzić trzeba, 
że tom I. "Filozofii Sztuki" Sobeskiego 
nie odpowiada swemu zadaniu. 
"Co jest właściwie przedmiotem filozofii 
sztuki?" Odpowiedź brzmi: "naturalnie 
sztuka" (str. 10) "Estetyce chodzi 
o wyświetlenie istoty s z t u ki" (str. 143)- 
Filozofia sztuki "zadowoloną j szczęśliwą 
będzie, gdy uda się jej odsłonić rąbek tej 
dziwnej, tajemniczej c z y n n o ś c i , której 
wypływem są dzieła sztuki" (str. 10). 
Analizy takiej czynności, twórczości arty- 
stycznej, podjąć się może tylko odpowie- 
dnio przygotowany do tego psycholog; 
pocóż tedy tworzyć nową naukę, estetykę? 
Rzecz inna, jeśli przedmiotem tej nauki 
ma być sztuka, a nie pewien rodzaj pro- 
cesów psychicznych. Czemże jest sztuka? 
"Artysta, dzieło jego rąk i widz - oto 
trzy fundamentalne momenty, domagające 
się w całej pełni uwzględnienia, by dać 
odpowiedź na tak proste pytanie: co to 
jest sztuka?" czytamy na str. 12. 
"Estetyka ma tedy trzy główne grupy fak- 
tów do rozpatrywania. Po pierwsze: roz-
		

/p0013.djvu

			a 
patrywanie twórczej czynności artysty. Po 
drugie: badanie utworu jego rąk, czyli 
dzieła sztuki. Po trzecie: analiza wrażeń, 
jakie utwór w nas budzi" (tamże). 
A więc na pytanie: "co to jest sztuka?" 
odpowie filozofia s z t u k i dopiero po zba- 
daniu czynności artysty, tworzącego dzieła 
s z t u ki, po analizie właściwości samych 
dzieł sztuki, wreszcie po zbadaniu wrażeń, 
jakie wywierają dzieła s z t u ki! . .. Ależ, 
aby odpowiedzieć każdemu z tych trzech 
zadań, wprzód trzeba wiedzieć, czem jest 
sztuka, trzeba porozumieć się koniecznie, 
trzeba nieodzownie określić i ustalić p r z e d- 
m i o t badania. Circulus vitiosus in infi- 
nitum.. . 


Nie każdy produkt twórczości jest dzie- 
łem sztuki, a - jak stwierdza autor - 
cecha twórczości nie wyczerpuje istoty 
piękna artystycznego. "Wyświetliwszy więc 
dalej objektywne cechy piękna, zyskujemy 
zrozumienie jego modyfikacyj i kategoryj" 
(sir. 13) - po co? dokąd nas to zapro- 
wadzi? Sztuka a piękno to są dwie rzeczy 
różne (dlatego np. wydaje się dzieła p. t. 
"Psychologia Piękna i Sztuki"); piękno 
w oderwaniu istnieć może chyba jako idea, 
pozatem pięknem może coś być tylko d l a 
kogoś, boć przecie doprawdy pięknem na- 
zwę chyba tylko to, co się m n i e po- 
doba l). Wszak wszystkie niemal dotych- 
czasowe systemy estetyki pragnęły "wy- 
świetlić objektywne cechy piękna" i dla- 
tego estetyka jest dziś tak zaciemniona, 
że nie zna ni celu, ni przedmiotu swych 
badań. Jeśli raz zejdziemy do dziedziny 
piękna i upodobania, to estetyka jest po- 
grzebana, gdyż jako odrębna nauka nie ma 
wtedy racyi bytu; upodobania analizuje 
psychologia i niema powodu tworzyć od- 
rębnej nauki. 
Filozofia sztuki M. Sobeskiego obejmuje 
trzy działy, z tego dwa są par excellence 
psychologiczne: psychologia artysty i psy- 
chologia widza-słuchacza. Tymczasem oba 


') Stwierdza to m. i. cytowany na str. 148 
R. Eisler, mówiąc: "Sch6n ist, was irgend- 
jemandem gefcillt, bzw. zu irgend einer Zeit ge- 
fallen haf' (Studien zur Werttheorie, 1902, str. 
97), 


77 


b 


są, jeśli nie zbyteczne, to zupełnie pod- 
rzędne (pomocnicze): l-o należą do psy- 
chologii, nie do estetyki, a 2-0, z istotą 
dzieła sztuki w dość luźnym pozostają 
związku, nie mogąc orzec nic konkretnego 
ani o niem samem, jako takiem, ani też 
o stosunku jego do innych. 
Analizę samych dzieł sztuki uważa au- 
tor za rzecz dla estetyki niewystarczającą 
i usiłuje dowieść tego na przykładzie: 
"Apollin Belwederski nie jest sam w so- 
bie niczem więcej, jak tylko ociosaną bryłą 
marmuru. A mimo to jest ta bryła dla nas 
Apollinem, półbogiem. Gdyby nie było nas, 
nie byłaby Apollinem, jeno pozostałaby 
bryłą. Pierwsze dzieło sztuki powołane zo- 
stało do życia dopiero wówczas, gdy czło- 
wiek odczuł po raz pierwszy emocyę este- 
tyczną" (str. 143). 
Czem jest posąg Apollina B. "sam w so- 
bie" - tego pono wiedzieć nie możemy. 
Odpowiedzieć na to usiłuje metafizyka, epi- 
stemologia, nie estetyka. O tern, że ocio- 
sana bryła marmuru jest "dla nas" Apol- 
linem nie zaś czem innem, decyduje nie 
tyle fakt naszego istnienia, nasza emocya 
estetyczna, ile s p o s ó b ociosania, obro- 
bienia tej bryły. "Gdyby nie było nas" 
nie byłoby rzeźb ni estetyki; gdyby zaś 
nie było w ociosanej bryle odpowiednio 
pojętej formy, nie byłoby nie tylko Apol- 
lina, ale wogóle dzieła sztuki. A więc nie 
tyle konieczną jest rzeczą "włączyć w za- 
kres badań człowieka, reagującego na sztukę, 
czyli innemi słowy, poddać rozbiorowi na- 
sze doznania estetyczne" (str. 143), ile ra- 
czej zbadać, na czem zasadza się s p o s ó b 
ociosania marmuru, skoro ten sposób wła- 
snle, i tylko i jedynie on, sprawia, że 
bryłę kamienia uważamy za dzieło sztuki, 
że rozpoznajemy w niej Apollina. Zresztą, 
sam autor zaznacza, że "analiza naszych 
doznań jest naturalnie c z y s t o psycholo- 
giczną" (str. 143) - a zatem w racyo- 
nalnie pojętej estetyce nie może być dla 
niej miejsca. 


"Pragnąc swoiste cechy dzieła sztuki 
poznać, nie możemy pominąć także wa- 
runków, którym swe istnienie zawdzięcza. 
Twórcza czynność artysty kształtuje bo-
		

/p0014.djvu

			wiem jego objektywne cechy, wpływające 
wreszcie na nasze subjektywne doznania. 
Wyłaniają się więc pytania: czemu, na 
co, po co i jak zostało dzieło sztuki stwo- 
rzone. Tern samem mamy przed sobą trze- 
cią grupę faktów, obejmującą wszystko, 
co dotyczy twórczości artystycznej" (str. 
143). Jednak: "badanie twórczości nabiera 
dopiero wówczas w całej pełni sensu, gdy 
się samą czynność twórczą konfrontuje 
ustawicznie z tem, co ona rzeczywiście 
produkuje, a więc z samem dziełem sztuki" 
(str. 144)! 


Jakże konfrontować ustawicznie proces 
twórczy z tem, co jest dopiero procesu 
tego produktem, jak porównywać, skoro 
czynność z wytworem nie spotyka się ani 
w czasie, ani w przestrzeni, skoro zazwy- 
czaj o koncepcyi i sposobie wykonania 
jakiegoś utworu słabe tylko możemy mieć 
pojęcie? "Czemu, na co, po co i jak" zo- 
stała n. p. stworzona "Antygona"? Tylko 
pytanie "jak" obchodzić może estetyka, 
a odpowiedzi szukać musi w samem dziele 
sztuki, nie zaś poza niem, bo to przywilej 
biografów-plotkarzy, nie obowiązek filozofa 
sztuki. Najszczegółowsza biografia artysty, 
naj dokładniejsze zeznania twórcy nie za- 
stąpią nigdy analizy samego dzieła sztuki 
i jego cech objektywnych. Cóż da się po- 
wiedzieć o właściwościach, stylu, chara- 
kterze i artystycznej wartości np. symfonii 
muzycznej na podstawie znajomości psy- 
chologii procesu twórczego? Możemy tylko 
określić typ psychiczny twórcy, z dziełem 
zaś jego musimy się zapoznać na drodze 
analizy poza-psychologicznej, czysto este- 
tycznej. 


Zresztą wystarczy przestudyować psy- 
chologię twórcy w dziele M. Sobeskiego 
(str. 191-440) aby dowodnie się przeko- 
nać, że wyniki jej dla estetyki, dla sztuki, 
są wprost minimalne. Wywody zaś np. na 
temat różnicy między talentem a geniu- 
szem są tak dla sztuki, jak i dla estetyki 
wręcz bezcelowe. 
Dzieło M. Sobeskiego porusza tyle pro- 
blemów, budzi tyle refleksyj, wywołuje 
tyle sprzeciwów, tak co do zasadniczych 
podstaw i założeń, jak i co do różnych 


78 


szczegółów, że dla wyczerpującego omó- 
wienia go trzebaby napisać dłuższe stu- 
dyum. 
"Dzieje estetyki", jako wstęp do sy- 
stemu estetyki, są pierwszym tego rodzaju 
zarysem w polskim języku; jakkolwiek 
w "systemie" zbyteczne, bo psują całość, 
a nie chronią od powtarzania się, czytel- 
nikowi polskiemu przydać się mogą ogro- 
mnie, zwłaszcza, że napisane są zajmu- 
jąco i jasno i uwzględniają szerokie tło 
filozoficzne. Materyału do dyskusyi mnó- 
stwo, do sprostowań wiele. Tak np. xa- 
Aoitdya&ia interpretowana mylnie, Hans- 
lick pokrzywdzony, gdyż poglądy jego 
nieco wypaczono. 
Rozdział o metodach w estetyce nader 
w treść bogaty, uzupełniony przejrzystą 
tablicą wszelkich metod; tylko "estetykę 
treści" wyeliminować zupełnie należy, przy- 
najmniej z działu estetyki objektywnej 
(treść ocenia się i mierzy zazwyczaj war- 
tością i pięknem idej w niej zawartych 
a więc rzecz sprowadza się do czynników 
subjektywnych) . 
Terminologia autora, naogół poprawna, 
zasługiwałaby na osobne omówienie. Tu 
zaznaczę tylko jedno: zamiast "wyobra- 
żenia" (jakoby wyrazu dwuznacznego?), 
proponuje autor i używa wyrazu "uobra- 
żenie" - niewiadomo, dla jakich powo- 
dów. 
Dzieło to ma jtdną cechę, która wyró- 
żnia je nader korzystnie od wielu innych, 
nawet obcych: napisane jest przez czło- 
wieka, który, pozatem, że zna dobrze li- 
teraturę przedmiotu (szkoda, że pomija 
zwykle polską) oraz omawia problemy este- 
tyczne w ścisłym związku z całokształtem 
filozofri i psychologii, rozumie i kocha 
sztukę. A jeśli ta poważna, bardzo cenna 
dla piśmiennictwa naszego praca tonie 
w ciemnych nurtach zgubnego dla estetyki 
psychologizmu, to okoliczność ta daje się 
wytłumaczyć tem właśnie, że autor "Fi- 
lozofii Sztuki" nie tylko sztukę zna i ro- 
zumie, ale i w całej pełni, głęboko ją od- 
czuwa. 


Należycie umotywowany sąd o całości 
można będzie wydać dopiero po ukazaniu
		

/p0015.djvu

			a 
się tomu drugiego, który zapewne już jest 
w druku. MieczYsław Treter (Lwów). 


PRZEGLĄD CZASOPISM. 


1. 
Przegląd filozoficzny. XXII. (1919). I. 2. . 
Adam Cygielstrejeh: Twórczość psychologI- 
czna Edwarda Abramowskiego. Str. 1-12. - 
ladeusz Czezowski: O formalnym pojęciu war- 
tości. Str. 13-24. Dr. Karol Frenkel: 
O przedmiotach oceny etycznej. Str. 25-67. - 
W Wąsik: Piśmiennictwo staropolskie w przed- 
miocie zagadnień etycznych. Str. 68-109. 
Leon Chwistek: W kwestyi zdań "pozbawio- 
nych treści". (Z powodu polemiki o dennieye 
wielkości). Str. 110-111. 
II. 
Philosophisches Jahrbuch der Gorres-Gesell- 
schatt. xxx. 
Prof Eduard Hartmann: Raum und Zeit im 
Lichte der neuesten physikalischen Theorien. 
Str. 1-24. - Dr. Bernhard Geyer: Die alten 
lateinischen U ebersetzungen der aristotelischen 
Analytik, Topik und Elcnchik. Str. 25-43. - 
P. Hubert Klug: Die Lehre des Johannes de 
Duns Scotus uber Materie und Form nach den 
Quellen dargestellt. Str. 44-78. - Prof Ger- 
hard Langenberg: Des hl. Thomas Lehre vom 
U nendlichen und die neuere Mathematik. Str. 
79-97; 172-191. - C. Gutberiet: Die expe- 
rimentelle Psychologie im Dienste des Lebens. 
Str. 131 -l 71. - Dr. Johannes Hessen: Antiker 
und moderner Idealismus. Str. 192 -199. - 
Dr. Anton Seitz: KausaliH:it'und Kontingenz aIs 
Grundlage fur die Gottesbeweise. Str. 259- 
292. - Dr. H. Ostler: Sinnesempfindung und 
logische Wahrheit. Str. 293-301. - Joseph 
Weser: Das Absolute in seinem Verhaltnis zum 
Gewordenem nach Wilhelm von Auvergne. Str. 
302-312. - Dr. Bemigius Stolzle; Franz Hoff- 
mann und Albert Friedrich Lange. Ein Beitrag 
zur Geschichte des philosophischen U nterrichts 
an der Universitat Wiirzburg. Str. 313-319. - 
Dr. Eduard Hartmann: Einsteins allgemeine 
Relativitatstheorie. Str. 363-387. -Dr. A. Wai- 
bel: Die Theodizee in ihren patristischen An- 
fangen. Str. 388-391. - Dr. B. Geyer: Die 
U ebersetzungen der aristotelischen Metaphysik 
bei Albertus Magnus und Thomas von Aquin. 
Str. 392-415. - Dr. Willy Kaspers: Calde- 
rons Metaphysik nach dem Autos sacramcntales. 
Str. 416-432. 


III. 
Zeitschrift fur Psychologie. LXXVII. 
Malte Jacobsson: Uber die Erkennbarkeit op- 
tischer Figuren bei gleichem N etzhautbild und 
verschiedener scheinbarer Grosse. Str. 1-91. - 
H. J. F. W. Brugmans und G. Heymans: Ver- 
suche liber Benennungs- und Lesezeiten. Str. 
92-110, - J. Plassmann: Sakulare Verander- 


79 


b 


lichkeit des Dezimalfehlers. Str. 111- 117. 
Karl Groos: U ntersuchungen liber den Aufbau 
der Systeme. Str. 145-211. - Kurt Lewin: 
Die psychische Tatigkeit bei der Hemmung von 
Willcnsvorgangen und das Grundgesetz der Asso- 
ziation. Str. 212-247.- Wolfgang Koehler: Die 
Farbe der Sehdinge beim Schimpansen und beim 
Haushuhn. Str. 248-255. - Gustav Wolff' Zur 
Frage des Denkvermogens der Tiere. Str. 256- 
265. 


IV. 
Archiv fu r die gesammte Psychologie. XXXVI. 
O. Sterzinyer: Uhytmische und asthetische Cha- 
rakteristik der musikalischen Sukzessivintervalle 
und ihre ursachlichen Zusammenhange. Str. 1- 
58. - V. Benussi; Versuche zur Analyse taktil 
erweckter Scheinbewegungen (kinematohaptischer 
Erscheinungen) nach ihren ausseren Bedingungen 
und ihren Beziehungen zu den parallelen opti- 
schen Phanomenen. Str. 59-135. - Dr. R. 
Pettow: Zur Psychologie der Transvestie III. 
(Schluss). Zugleich ein Beitrag zur Reform des 
 51 St. G. B. Str. 136-144. - Dr. phil. W. 
Muller: Das Verhaltnis der Definitionen zu den 
Axiomen in der neueren Mathematik. Str. 145- 
168. - L. Bangette: Untersuchung liber die 
Psychologie des wissenschaftlichen Denkens auf 
experimenteller Grundlage. I. Teil: Die elemen- 
taren Inhalte der Denkprozesse. Str. 168 - 254. - 
Dr. M. Nachmansohn: Zur Erklarung der durch 
Inspiration entstandenen Bewusstseinserlebnisse. 
Str. 255-280. - P. Feldkeller: Ober Begriffs- 
liberschiebungen. Str. 281 - 292. - M. A. Goer- 
rig: Uber den Einfluss dei Zeitdauer auf die 
Grossenschatzung von Armbewegungen. Str. 
293-358. - Dr. A. Hertz: Ein Beitrag zur 
Entwicklung der Schuft. Str. 359-390. - H. 
G. Steinmann: Zur systematischen Stellung der 
Phanomenologie. Str. 391-422. - Dr. A. A. 
Grunbaum: Untersuchungen liber die Funk- 
tionen des Denkens und des Gedachtnisses, I. 
Psychologische Natur der Beziehungserlebnisse. 
Str. 423-460. - Schutz und Wittmann: Zur 
quantitativen Auswertung der Ergogramme. Str. 
461-474. 


V. 
Ceska MysI. XVI. 5. 6. 
Frantisek Mahlan: Zivot a cinost Bernarda 
Bolzana. Str. 234-240. Frantiaek Gada: 
l'riini novoceske pojednani filosofickś. Str. 241- 
253. - Dr. Jan Kozak: VBdecky realism a po- 
jem pravdy. Str. 254-273. - Frantiśek Gada: 
Rozhledy psychologicke. Str. 274-290. 


ZAPISKI BIBLIOGRAFICZNE. 
aj Prace polskie. 
Bojomir. W sprawie Instytutu Mesyaniczne- 
go. - Pochodnia, Warszawa, I (1919). 3. str. 
178-185.
		

/p0016.djvu

			Towiański Andrzej. Ulotne myśli. - Pocho- 
dnia, Warszawa, I (1919). 4. str. 210-220. 


Cygielstrejch Adam. Twórczość psychologiczna 
Edwarda Ab r a mo wski ego. - Przegląd filo- 
zoficzny, Warszawa, XXII (1919). 1. 2. str. 
1-12. 
JednaCZ. Sprawa żydowska w oświetleniu me- 
sjanizmu polskiego. (Poglądy Towiańskiego, Mi- 
ckiewicza, Cieszkowskiego i Hoene-Wroń- 
skiego). - Pochodnia, Warszawa, I (1919), str. 
165-177. 
Kostanecki K. Napoleon Cybulski. - Prze- 
gląd lekarski, Kraków, 10. maja 1919, str. 73-74. 
Folkierski Władysław Dr. Ze studyów nad 
XVIII, wiekiem. Część I. Etyka Shaftesbury'ego 
w ramach jego poglądu na świat. Część II. 
O wpływie Shaftesbury'ego na Diderota. - 
Sprawozdanie z czynności i posiedzeń Akad. Um. 
w Krakowie, XXIV. 2. str. 2-6. 
Filozof polski (H o e n e - W roń s ki) przemy- 
bliwał nad tankami. - Wiek Nowy, Lwów, 5. 
października 1919. 
H o e n e - W roń s k i zob. Cieszkowski. 
S h a f t e s b u ry zob. Diderot. 
T o w i a ń s k i zob. Cieszkowski. 
Pajęcki A. Geniusz czy obłąkanie. (Nowe 
szczegóły z życia We i n i n & e r a). - Romans 
i powieść, Dodatek do "Swiata", Warszawa, 
9. sierpnia 1919, str. 1-2. 
Matuszewski Ignacy. Metempsychoza w meta- 
fizyce Wyspiańskiego. Tygodnik Illu- 
strowany, Warszawa, 1919, r.r. 29. 


Mutermilch Wacław. Ku syntezie I. - Pocho- 
dnia, Warszawa, I (1919). 6. str. 270-277. 
RymarkiewiCZ Wacław. Ku syntezie II. - Po- 
chodnia, Warszawa, I (1919). 6. str. 277-279. 
G. Dr. Ku syntezie III. - Pochodnia, War- 
szawa, I (1919). 6. str. 279-282. 
Socyalizm - nacyonalizm - mesyanizm. 
Odezwa, Warszawa, październik 1919. 


CzeŹOWSki Tadeusz. Imiona i zdania. O zda- 
niach bez treści. Dwa odczyty. Warszawa, 1919, 
str. 22. (Odbitka z Przeglądu filozoficznego). 
Chwistek Leon. W kwestyi zdań "pozbawio- 
nych treści". Przegląd filozoficzny, Warszawa, 
XXII (1919). 1. 2. str. 110-111. 


BłachOWSki Stefan. O wrażeniach położenia 
i ruchu. Odtwórcze wyobrażenia węchowe w sto- 


sunku do wzrokowych i słuchowych. Lwów, 
nakładem Polskiego Towarzystwa filozoficznego, 
1919, str. 34. K. 6. (Wydawnictwo Polskiego 
Towarzystwa filozoficznego we Lwowie. Bada- 
nia psychologiczne. L). 
Pruszyńska Marya i Siwiński Bolesław Or. 
Badania doświadczalne nad zdolnościami kry- 
tycznemi u zdrowych i umysłowo chorych. - 
Gazeta lekarska, Warszawa, 6. września 1919, 
str. 425-431. 


Ciemniewski Jan X. Dr. Nauka szkolna w za- 
do psychiki i kultury polskiej. Kra- 


CzeŹOWSki Tadeusz. O formalnym pojęciu war- 
tości. - Przegląd filozoficzny, Warszawa, XXII. 
(1919), str. 13-24. 


Frenkel Karol Dr. O przedmiotach oceny ety- 
cznej. (Na karcie tytułowej: Frenkiel K.: O przed- 
miocie oceny etycznej). - Przegląd filozoficzny, 
Warszawa, XXII (1919), 1. 2. str. 25-67. 


Jankowski Józef. O istocie twórczości i o przy- 
szłej sztuce. - Pochodnia, Warszawa, I (1919). 
4. str. 201-209. 
Łempicka Wanda Drka. Malarstwo pamięci. 
Szkic psychologicznej interpretacyi ekspresyo- 
nizmu. - Maski, 15. października 1919. 
Łempicka Wanda Drka. Od wrażenia do wy- 
razu. - Gazeta lwowska, 7. stycznia 1919. 


Peretiatkowicz Antoni Dr. Idea umowy 
łecznej w rozwoju historycznym. Poznań, 
mierkiewicz, 1920, str. 119. 
Abramowski Edward. Ideje społeczne koopc- 
ratyzmu. Warszawa, nakło Warsz. Związku Sto- 
warzyszeń Spożywczych, 1918, str. 63. 1. M. 
075. 
Taylor Edward. Statyka i dynamika w teoryi 
ekonomii. Kraków, nakładem Akad. Umiej., 
str. VII. 207. K 12. 


Habdank Dr. Z tajemnych dziedzin ducha. - 
Pochodnia, Warszawa, I. 5. str. 243-254. 
Z tajemnych dziedzin ducha. (Komunikat z za- 
świata), - Pochodnia, Warszawa, I (1919). 4. 
str. 195-200. 


b) Przekłady na jęryk polski. 
Chesterton Gilbert Keith. Filozofia Roberta 
Browninga. Przełożył Aleksander E. Patkowski. - 
Pro arte, V (1919). 5. str. 14-17; 6. str. 16-23. 
Spinoza Benedykt de. Dzieła. Przełożył Dr. 
Ignacy Halpern. Tom I. Traktat o poprawie ro- 
zumu. Etyka. 1914. Str. LXXIII. 433. Rb. 1-80. 
Tom II. Traktat teologiczno-polityczny. Przy-
		

/p0017.djvu

			a 
piski do traktatu teologiczno-politycznego. Trak- 
tat polityczny. 1916. Str. XCVn. 496. Rb. 2-40. 
Warszawa, skład główny w księgarni Gebe- 
thnera i Wolffa. 
Tropami Jaźni Najwyżsjej. (Czhandogya- Upa- 
niszada, VIII. 7-12). Przełożył Józef Jankow- 
ski. - Pochodnia, Warszawa, I (1919). 3. str. 
159-164. 


ej Prace w jęz. obcych. 
Schmidt Heitir. Dr. Philosophisches W6rter- 
buch. 4., verbesserte und vermehrte Auli. Leip- 
zig, Kr6ner, 1919, str. 317. M. 3. 
Odebrecht Rudolf Dr. Kleines philosophisches 
W6rterbuch. ErkHirung der Grundbegriffe der 
Philosophie. 3. durchgesehene Aufl. Leipzig, Mei- 
ner, 1919, str. 86. M. 2-70. 
Hastings James and others. Encyc10pedia of 
religio n and ethics. Vol. X. Picts-Sacraments. 
T. & T. Clark, 1919, str. 935. 32 S. 
Beitrage zur Philosophie und Paedagogia pe- 
rennis, Festgabe zum 80. Geburtstage von Otto 
Wi U mann, gewidmet von seinen Freunden und 
Verehrern. Hg. v. Prof. Dr. W. Pohl. Freiburg 
i. B., Herder, 1919, str. X. 303. M. 24. 


Papini G. II. crepuscolo dei filosofi. Fircnze, 
Yallecchi, 1919. 
Grundwissenschaft. Die Schriften der Johannes 
Rehmke-Gesellschaft zur Aufrichtung der Philo- 
sophie aIs Wissenschaft wider Erkenntnis, Theo- 
rie und metaphysische Weltdichtung. I. Reihe. 
1. Heft. Langensalza, Wendt und Klauwell, 1919, 
str. 95. M. 2. 
Richert Hans. Philosophie, ihr Wesen, ihre 
Grundprobleme, ihre Literatur. 3., verbesserte 
Aufl. Leipzig, Teubner, 1919, str. 128. M. 2-10. 


Paulsen Frdr. Einleitung in die Philosophie. 
29. u. 30. Aufl. Stuttgart, Cotta, 1919, Str. XVIII. 
466. M. 6. 
Richter Raoul. Einflihrung in die Philosophie. 
6 V ortrage. 4. Aufl. hg. v. Dr. M. Brahn. Leip- 
zig, Teubner, 1919, str. 136. M. 2-70. 
Wirth Wilhelm Prof. Zur Orientierung der Phi- 
losophie am Bewusstseinsbegriff. Grundlinien ei- 
ner systematischen Einflihrung. Mlinchen, Beckh, 
1919, str. 52. M. l-50. 
Schmieder J. Prof. Dr. Einflihrung in System 
und Geschichte der Philosophie. Mit Leseproben 
aus den Werken grosser Philosophen. Leipzig, 
Klinkhardt, 1919, str. VI. 170. M. 5. 
Wenzig C. Prof. Dr. Die Weltanschauungen 
der Gegenwart in Gegensatz und Ausgleich. Ein- 
flihrung in die Grundprobleme und Grundbegriffe 
der Philosophie. 2. Aufl., unveranderter Abdruck. 
Leipzig, Quelle & Meyer, 1919, Str. 156. M. 1-40. 
Wundt Wilhelm. System der Philosophie. 4., 
umgearbeitete Aufl. Bd. I. II. Leipzig, Kroner, 
1919, str. XVI 436; VI. 304. M. 24. 
Willems C Prof. Dr. Institutiones philosophi- 
cae. Vol. II" continens cosmologiam. psycholo- 


b 
giam, theologiam naturalem. 3. ed. Trier, 1919, 
str. XVIII. 708. M. 20. 
Johannsen Hermann Dr. Die philosophische 
Propadeutik im Lehrerseminar. N otwendigkeit 
und Aufgabe des philosophischen U nterrichts 
an Lehrerbildungsanstalten. Osterwieck, Zickfeldt, 
1919, str. 69. M. 3-45. 


Windelband Willi. Prof. Dr. Lehrbuch der Ge- 
schichte der Philosophie. 8., unveranderte Aufl. 
Tlibingen, Mohr, 1919, str. VIII. 591. M. 26"40. 
Tredici Giacinto. Breve corso di storia delia 
lilosofia. Terza edizione, riveduta c notevolmente 
aumentata. Firenze, Libreria editrice Fiorentina, 
1919, str. VI. 268. L. 4. 
Stockl Albert. Grundriss der Geschichte der 
Philosophie. 3. verbesserte Aufl. Bearb. u. hg. 
v. Dr. G. Weingartner. Mainz, Kirchheim & Co., 
1919, str. XV. 460. M. 12. 
Studies in the history of ideas. Vol. I. Oxford 
University Press, 1919. 8 S. 6 d. 
Deussen Paul Prof. Dr. Allgemeine Geschichte 
der Philosophie mit besonderer Berlicksichtigung 
der Religionen. I. Bd. 2. Abt : Die Philosophie 
der Upanishad's. 3. Aufl. Str. XIV. 401. M. 16. 
II. Bd. I. Abt. Die Philosophie der Griechen. 2. 
Aufl. Str. XII. 530. M. 13. III. Bd. 2. Abt. 1. 
Half te: Die Philosophie der Bibel. 2. Aufl. Str. 
XII. 304. M. 7. Leipzig, Brockhaus, 1919. 
Avalon A. Quelques coneepts fondamentaux 
des Hindous. Luzac, 1919, str. 17. l S. 3 d. 
Stephen Dorothea Jane. Studies in early In- 
dian thought. Cambridge University Press, 1919, 
str. 176. 6 S. 
A valon A. Studies in Mantra Shastra. Part II. 
(Shakti-potency to create. Nada - the first pro- 
duced movement. Bindu -Shakti re ady to create). 
Luzac, 1919, str. 17. l S. 3 d. 
A valon A. Shakti and Maya. A study in the 
Shakta Tantra. Luzac, 1919, str. 15. l S. 3 d. 
Ueber den Pali-Kanon. Zur Einflihrung in die 
buddhistischen Urschriften. (Berlin- Wilmersdorf), 
Neu Buddhistischer Verlag, (1919), str. 42. M. 2. 
Rothe Karl Cornelius. Die Bedeutung der stoi- 
schen Philosophie flir die neudeutsche Erzie- 
hung. Leipzig, Haase, 1919, str. 32. M. l-50. 
Leisegang Hans. Der hl. Geist. Das Wesen und 
Werden der mystisch-intuitiven Erkenntnis in 
der Philosophie und Religion der Griechen. I. Bd. 
I. Tl. Die vorchristlichen Anschauungen und 
Lehren vom lVEujxa und der mystisch-intuitiven 
Erkenntnis. Leipzig, Teubner, 1919, str. VI. 267. 
M. 16-80. 
Sadler Gilbert T. The Gnostic story of Jesus 
Christ. C W. Daniel, 1919, str. 52. l S. 
Birkenmajer Aleksander. Contributions a l'hi- 
stoire de la philosophie au moyen-age. Bulletin 
international de l'Academie des sciences de Cra- 
covie. Classe de philologie. Classe d'histoire et 
de philosophie, 1917, str. 73-76. Cracovie, 
1919. 
Husik Isaak. History of mediaeval J ewish phi- 
losophy. Routledge, 1919. 12 S. 6 d.
		

/p0018.djvu

			a 


Wmdelband Wilhelm. Die Geschichte der neue- 
ren Philosophie in ihrem Zusammenhange mit der 
allgemeinen Kultur und den besonderen Wissen - 
schaften dargestellt, l. u. 2. Bd. 6., unveranderte 
Aufl. Leipzig, Breitkopf & Harte], 1919, str. X. 
G02; VII. 430. M. 39. 
Ostwald Wilhelm. Grosse Manner. 5. Aufl. 
Leipzig, Akademische Verlagsgeeellsehaft, 1919, 
str XV. 427. M. 22. 
Riehl Alois. Zur Einflihrung in die Philoso- 
phie der Gegenwart. 8 V ortrage. 5. durchgese- 
hene und erganzte Aufl. Leipzig, Teubner, 1919, 
str. VII. 230. M. 8-70. 
Oesterreich T. K. Internationale Stromungen 
in der Philosophie der Gegenwart. - Interna- 
tionale Monatsschrift, XIII. 2. 
Gronau Gotthard Dr. Die Philosophie der Ge- 
genwart. Eine Einflihrung in die philosophischen 
Ilauptstiomungen unserer Zeit. Langensalza, 
Wendt & Klauwell, 1919, str. III. 166. M. 6. 
Joel Karl. Die philosophische Krisis der Ge- 
genwart. 2. Aufl. Leipzig, Meiner, 1919, str. 65. 
M.360. 
Parodi D. Philosophie contemporaine en France. 
Essai de Classification des doctrines. Paris, Al-I 
can, 1919, str. 502. 


Die Geheimlehre d. Veda. Ausgewahlte Texte 
der Upanishad's. Aus dem Sanskrit libersetzt v. 
Prof. Dr. Paul Deussen. 5. Aufl. Leipzig, Brock- 
hau s, 1919, s tr. XXIV. 221. M. 7. 
English Essays. An anthology of essays from 
Bacon to Lucas. Edited with introduetion and 
notes by David T. Pottinger. Macmillan, 1919, 
str. 354. 1 S. 6 d. 
Abaelard Peter. Philosophische Schriften. I. 
Die Logica "Ingredientibus". 1. Die Glossen zu 
Porphyrius. Zum 1. Male hg. v. Dr. B. Geyer. 
Mlinster, Aschendorff, 1919, str. XII. 109. M. 6-20. 
Aristoteles. Lesebuch aus Piaton und Aristo- 
teles Flir den Schulgebrauch hg. v. G. Schneider. 
4. Aufl. Unveranderter Abdruck der 3. Aufl. 
Wien, Tempsky, Leipzig, Freytag, 1919, str. 
243. M. 4. 
Augustinus AureliusS. Confessiones. Adfidem 
codicum Lipsiensium et editionum antiquiorum 
recogn. Ed. Dr. C. H. Bruder. Leipzig, Bredt, 
1919, str. XXI. 288. M. 3. 
Augustinus Redivivus. Des hl. Kirchenvaters 
Weltbild. In Umrissen gezeichnet nach den Be- 
kenntnissen. Vom Verfasser des Spinoza Redi- 
vivus. Halle, Weltphilosophischer Verlag, 1919, 
str. VII. 189. M. 10. 
Bacon Francis Viscount St. Alban, Baron Ve- 
rulam. The essays or counsels civil and moral. 
From the final edition (a. D. 1625). With notes 
and a glossary by L. Kellner. Leipzig, Tauch- 
nitz, 1919, str. 237. M. 3. 
Bergson Henri. Creative evolution. Authorised 
translation by Arthur Mitchell. Macmillan, 1919, 
str. 440. 12 S. 6 d. 
Campanella Thomas. Der Sonnenstaat. Eine 


82 


b 


Auswahl. Hg. v. Paul Oestreich. Mlinchen, Drei- 
anderverlag, 1919, str. 44. M. l-50. 
Cicero M Tullius. Scripta quae manserunt 
omnia. Vol. XIII. De finibus bonorum et malo- 
rum libri V. Recognovit Th. Schiebe. - Tuscu- 
lanae disputationes. Recognovit M. Pohlenz. Lip- 
siae, Teubner, 1919. str. XV. XXIV. 483. M. 7-60. 
Cicero M. Tullius. De ol'ficiis libri tres. Hg. v. 
Thdr. Schiebe. 2., verbesserte Aufl. 2. Abdruck. 
Leipzig, Freytag. Wien, Tempsky, 1919, str. 
XXV. 166. M. 2-65. 
Cicero M. Tullius. Cato Maior de senectute. 
Hg. v. Thdr. Schiche. 2., verbesserte Aufl. 4. un- 
veranderter Abdruck. Leipzig, Freytag. Wien, 
Tempsky, 1919, str. XVIII. 42. M. 1-20. 
Dilthey Wilhelm. Das Erlebnis und die Dich- 
tung. Lessing. Goethe. Novalis. Holderlin. 6. Aufl. 
Leipzig, Teubner, 1919, str. VII. 476. M. 13-50. 
Erasmus Roterodamus Desiderius. Dialogus Ci- 
ceronianus Ed. lo. Carolus Schonberger. Pars l: 
Textum continens. Augsburg, Institut Dr. M. Ilut- 
tler, 1919, str. IV. 83. M. 2. 
Fechner Gustav Theodor. Zend-A vesta oder 
liber die Dinge des Himmels und des J enseits. 
Vom Standpunkte der Naturbetrachtung, 4., mit 
der 3. libereinstimmende Aufl. I. Bd. Leipzig, 
Vo s s , 1919, s tr. XXII. 360. M. 11-5 O. 
Fechner Gustav Theodor. Die Tagesansicht ge- 
genliber der N achtansicht. Das B lichlein vom 
Leben nach dem Tode. Ausgewahlt und ein- 
geleitet v. Wilhelm Bolsche. Berlin, Deutsche Bi- 
bliotek, (1919), str. 300. M. 3. 
Fechner Gustav Theodor. Die Tagesansicht ge- 
genliber der N achtansicht. 3. Aufl. Leipzig, Breit- 
kopf & Hartel, 1919, str. VI. 274. M.10'40. 
Fichte Johann Gottlieb.Reden an die deutsche 
N ation. Berlin 1808, in der Realschulbuchhandlung. 
Neu hg. v. Fritz Medicus. 3. unveranderter Neu- 
druck. Leipzig, Meiner, 1919, str. 246. M. 5-25. 
Fichte Joh. Gottlieb. Ueber die Bestimmung 
des Gelehrten. Leipzig, Insel-Verlag, 1919, str. 
56. M. 1-70. 
Fichte Joh. Gottlieb. Die Republik der Deut- 
schen. Nachwort v. Dr. R. Kayser. Mlinchen, 
Dreilanderverlag, 1919, str. 37. M. 150. 
Fichte Johann Gottlieb. Neue Welt. Nachwort 
v. Dr. R. Kayser. Mlinchen, Dreilanderverlag, 
1919, str. 32. M. 1-50. 
Fichte Johann GottMeb. Tat und Freiheit. Ein 
Fichte-Buch, ausgewahlt v. E. Engelhardt. 2. Bd. 
Hamburg, Deutschnationale Verlagsanstalt, 1919, 
str. II. 209-400. M. 5. 
Fichte. Runze Maximilian. N eue Fichte- Funde 
aus der Heimat und Schweiz nebst einer Ein- 
leitung. Gotha, Perthes, 1919, str. VII. 128. M. 4. 
Goethe. N aturphilosophie. S.-A. aus W. Max 
Heynacher: Goethes Philosophie aus seinen Wer- 
ken. Leipzig, Meiner, (1919), str. 157-241. 
M. 1-80. 
Grotiue Hugo. Von der Freiheit des Meeres. 
U ebers. und m. einer Einleitung, erkiarenden 
Anmerkungen und Register versehen V. Dr. R. 
Boschan. Leipzig, Meiner, 1919, str. 93. M. 6.
		

/p0019.djvu

			a 


Herder Johann Gottfried. HumaniHitsbricfe. 
S.-A. aus Herder's Briefen zur Beforderung der 
HumaniUit. Jena, Dicdcrichs, 1919, str. 15. M. 
0-15. 
Humboldt Wilhelm V. Die Grenzen des Staates. 
Nachwort v. Dr. R. Kayser. Mlinchen, DreiHinder- 
vcrlag, 1919, str. 50. M. l-50. 
Humboldt Wilhelm V. Ideen zu einem Versuch, 
die Grenzen der Wirksamkeit des Staats zu be- 
stimmen. (Neue Auflage). Leipzig, Rec1am, 1919, 
str. 206. iM. 3. 
Julianus. Rede gegen die ungebildeten Hunde. 
Leipzig, Meiner, 1919. M. 1*20. 
Kant Immanuel. Die Religion innerhalb der 
Grenzen der blossen Vernunft 4. Aufl. Hg. u. 
m. e. Einleitung sowie e. Personen- u. Sach- 
register versehen v. K. V orHinder. Leipzig, Mei- 
ner, 1919, str. XCII. 260. M. 7-50. 
Kant Immanuel. Pflicht und Lebensgenuss. 
S.-A. aus dem Werke: Kritik der praktischen 
Vernunft. Leipzig, Meiner, 1919, str. 93-115. 
M. 0-60. 
Kant Immanuel. Zum ewigen Frieden und aus- 
gewahlte Stlicke. Nachwort v. Frdr. BurschelI. 
Mlinchen, Dreilanderverlag, 1919, str. 38. M. ł-50. 
Kant E. Critica delIa ragione pratica. Tradu- 
zione di J. Capra 2-a. edizione, Bari, Laterza, 
1919. 
Kant. The philosophy of Kant. As contained 
m extracts from his own writings. Selected and 
translated by John Watson. New edition. J. Mac- 
lehose, 1919, str. 366. 7 S. 6 d. 
Lao- Tse. Die Bahn und der rechte W eg. Der 
chinesischen Urschrift nachgedacht v. A. Ular. 
4. AulI. Leipzig, Insel-Verlag, 1919, str. 107. 
M. 12. 
Mach E. Prof. Dr. Die Analyse der Empfin- 
dungen und das Verhaltnis des Physischen zum 
Psychischen. 8. Aufl. Jena, Fischer, 1919, str. 
XIII. 323. M. 12. 
Mendelssohn MOHeB. Jerusalem oder liber reli- 
giose Macht und Judentum. Berlin, Welt-Verlag, 
1919, str. 127. M. 3. 
Morus Thomas. Utopia. Eine Auswahl. Hg. v. 
Paul Oestreich. Mlinchen, Dreilanderverlag, 1919, 
str. 43. M. 150. 
Nietzsche Frdr. Werke. Taschen-Ausgabe. Bd. 
III: Menschliches, Allzumenschliches. 28.-30. 
Tausend. Str. XLI. 445. Bd. V: Morgenrothe. 
20.-22. Tausend. Str. XLI. 402. Leipzig, Kro- 
ner, (1919). Po M. 480. 
Nietzsche F. Ecce homo. 3a edizione. Torino, 
Bocca, 1919. 
Philo Alexandrinus. Werke in deutscher Ueber- 
setzung. Hg. v. Prof. Dr. L. Cohn. 3. Bd. Bre- 
slau, M. & H. Marcus, 1919, str. VII. 331. M. 10. 
Platon. Apologie und Kriton. Nebst Abschnit- 
ten aus dem Phaidon und Symposion hg. v. 
Prof. Dr. Rosiger. Text. 4. Aufl. besorgt v. Dr. 
E. Grunwald. Leipzig, Teubner, 1919, str. IV. 
77. M. 2-10. 
Plato. Apologie und Kriton nebst Abschnitten 
aus Phaedo, Symposion, Staat. Kommentar v. 


83 


b 


Dr. B. Gnmmclt. 2. AulI. Munster, Aschendorff, 
1919, str. 160. M. l-50. 
Platon. Ausgewahlte Werke. Deutsch v. Schleier- 
macher. In 5 Banden. Mlinchen, Mliller, 1919, 
str. 405; 415; 385; 431; 377. Po M. 12. 
Piaton. Apologie des Sokrates und Kriton. 
Uebersetzt und erlautert v. O. Apelt. Leipzig, 
Meiner, 1919, str. III. 108. M. 3-30. 
Plato. Gastmahl. U ebertragen und eingeleitet 
v. K. Hildebrandt. 4. AulI. 2. Aufl. dieser Ueber- 
tragung. Leipzig, Meiner, 1919, str. 129. M. 3-50. 
Plato. Dialoge. Timaios und Kriton. Ueber- 
setzt und erlautert v. Otto Apelt. Leipzig, Mei- 
ner, 1919, str. III. 224. M. 9. 
Plato. Borchardt Rudolf. Das Gesprach liber 
Formen und Piatons Lysis deutsch. 2. AulI. 
Berlin, Hyperion-Verlag, 1919, str. VI. 78. M. 3. 
Plato. zob. Aristoteles. 
Romagnosi 6. B. Opuscoli filosofici a cura di 
Renato Fonda. Lanciano, Carabba, 1919, str. 
152. L. l-50. 
Rousseau J. J. Der Gesellschaftsvertrag. Aus- 
wahl. Ausgewahlt und libersetzt v. Gina Hey- 
mann. Mlinchen, Dreilanderverlag, 1919, str. 35. 
M. l-50. 
Russell The philosophy of Mr. B. tr. nd 
R. ss. 11. With anappendixofleadingpassagesfrom 
certain other works. Edited by Philip E. B. Jour- 
dain. Allen & Unwin, 1919, str. 96. 3 S. 6 d. 
Saint Martin Louis Claude de. U eber das na- 
tlirliche Verhaltnis zwischen Gott, den Menschen 
und der Welt. In freier Uebersetzung hg. v. A. 
W. Sellin. Konstanz, Wolfing-Verlag, 1919, str. 
235. M. 6-50. 
Schelling Frdr. Wilhelm Joseph. Philosophie. 
In einer Auswahl hg. und eingeleitet v. Prof. 
Dr. O. Braun-Mlinsler. Berlin, Deutsche Biblio- 
thek, ('919), str. 340. M. 3. 
Schleiermacher Friedrich. Vaterlandische Pre- 
digten. Eine Auswahl. I. Kampf und Niederlage. 
Hg. v. Christian Boeck. Berlin, Staatspolitischer 
Verlag, 1919, str. 79. M. 3. 
Schleiermacher Frdr. Briefwechsel mit seiner 
Braut. Hg. v. H. Meisner. Gotha, Perthes, 1919, 
414. M. 14. 
Schopenhauer Arthur. Samtliche Werke in 6 
Banden. Hg. v. E. Griesebach. III. Ueber den 
Satz vom Grunde. Ueber den Willen in der Na- 
tur Die Grundprobleme der Ethik. 3., hie und 
da berichtigter Abdruck. (Neue Auflage). Leip- 
zig, Reclam, 1919, str. 656. M. 6-25. 
Schopenhauer Arthur. Aphorismen zur Lebens- 
weisheit. Leipzig, Kroner, 1919, str. 223. M. 2. 
Simmel Georg. Rembrandt. Ein kunstphiloso- 
phischer Versuch. 2. Aufl. Leipzig, Wolff, 1919, 
str. VIII. 208. M. 7-50. 
Spinoza Baruch de. Ethik. Uebersetzt u. m. c. 
Einleitung u. m. e. Register versehen v. O. 
Baensch. 9., m. d. 7. gleichlautende Aufl. Leip- 
zig, Meiner, 1919, str. XXXI. 315. M. 3'50. 
Spinoza Redivivus. Eine Fibel flir Anfanger 
und Verachter der Philosophie. Neue (Titel-)
		

/p0020.djvu

			Ausgabe. Halle, Weltphilosophischer 
(1919), str. IV. 135. M. 8. 
Thomas a KempiS. Vier Biicher von der N ach- 
folge Christi. N ach der U e bersetzung ins Deut- 
sche v. Joh. Arndt. Neu durchgesehen und be- 
richtigt nach dem lateinischen OriginaI. 10. AulI. 
Berlin, R6ttger, 1919, str. 400. M. 6. 
Thomas a Kempis. Kleine N achfolge Christi 
nach den 4 Biichern v. der Nachfolge Christi d. 
sei. Thomas von Kempen. Bearbeitet v. P. We- 
ber. Saarlouis, Hausen V crlagsgesellschatt, (1919), 
str. 160. M. 0-85. 
Thomas a Kempis Die N achfolge Christi in 
gekiirzter Form v. B. Schiiler. 5. AulI. Miinchen, 
Pfeiffer, 1919, str. 152. M. 0-90. 
Voltaire. Philosophical dictionary. Selccted ar- 
ticIe s unabridged. I. series. Pioneer Press, 1919, 
str. 126. l S. 3 d. 


Capelle W. Anaxagoras. Neue Jahrbiicher 
fur das klassische Altertum, Geschichte und deut- 
sche Literatur. XLIII. 3. 
Will anie M Willoughby. Thoughts on the Ni- 
comachean Ethics of A r i s t o t l e and their re- 
iation to the story of J esus Christ. Stockwell, 
1919, str. 40. 2 S. 6 d. 
Ranzoli Cesare. II valore delII istante nella 
dottrina a r i s t o t e l i c a deI tempo. Estratto di 
Reale Istituto Lombardo di Scienze e lettere. 
LI. 17. 
Meyer Hans Prof. Dr. Piaton und die ari- 
s t o t e l i s c h e Ethik. Miinchen, Beckh, 1919, str. 
VL 300. M. 16. 
Concetti N. S. Ag o s t i n o . Riposta al prof. 
E. Buonaiuti. Roma, 1919. 
Borgoncini- Duca. Le genesi delIa dottrina 
a g o s t i n i a n a intorno al peccato originale. - 
Scuola cattolica, 1. marz o 1919. 
Casamassa A. II pensiero di A g o s t i n o nel 
396, 397. Roma, 1919. 
Frick Heinrich Dr. Ghazalils Selbstbiographie. 
Ein Vergleich mit A u g u s t i n s Konfessionen. 
Leipzig, Hinrichs, 1919, str. IV. 84. M. 8-50. 
Eichler Albert Prof. Dr. Antibaconianus. Sha- 
kespeare - B a c o n? Zur AufkHirung seines An- 
teils an der Erneuerung Oesterreichs. Wien, Har- 
bauer, 1919, str. 120. M. 5-25. 
Eichler A. Die Shakespeare - B a c o n Hypo- 
thesen. - Deutsche Revue, styczeń, 1919. 
Erdmann Benno. B er k e l e y s Philosophie im 
Lichte seines wissenschaftlichen Tagebuchs. 
Berlin, Akademie der Wissenschaften, 1919, str. 
122. M. 12-50. 
Carr H. Wildon. Henry B e r g s o n. The phi- 
losophy of change. New edition revised. Nelson, 
1919, str. 126. l S. 3 d. 
Penido T. L. La methode intuitive de M. Berg- 
son. Paris, Alcan, 1919. 
Kraus Oskar Prof. Franz B r e n t a n o. Zur 
Kenntnis seines Lebens und seiner Lehre. Mit 
Beitragen v. Protr Carl Stumpf und Edmund 
Husserl. Miinchen, Beckh, 1919, str. X. 171. 
M.8. 


Lumbreras P. O. P. De dubio methodico Car- 
te sii. Dissertatio historico critica. Friburgo di 
Svixzera, 1919, str. 168. 
Mulert H. Die Fortsetzung von Diltheys 
Leben Schleiermachers. - Internationale Monats- 
schrift, XIII. 2. 
Mader Rudolf. Die sch6nsten Werke Du Preis. 
Wien, Stern im Osten- Verlag, 1919, str. 24. M. 
1-80. 
Einhom David Dr. Begriindung der Geschichte 
der Philosophie aIs Wissenschaft. Unter beson- 
derer Bezugnahme auf Rudolf E u c k e n s Ideen 
zur Philosophiegeschichte. Eine erkenntnistheo- 
retische U ntersuchung. Wien, Braumiiller, 1919, 
str. VII. 239. M. 12. 
F i c h t e und Deutschlands Not. Zeitgemasse 
Randbemerkungen zu Fichtes Reden an die deut- 
sche Nation. Von einem der Deutschland lieb 
hat Berlin, Warneck, 1919, str. 150. M. 6. 
Engelhardt Emil. F i c h t e s Erziehungsgedan- 
ken und die deutsche Volkshochschule. Eine 
Wegweisung fiir ihre Arbeit. Hamburg, Verlag 
des deutschen Volkstums, 1919, str. 74. M. 2-70. 
Gh azali zob. Augustinus. 
Ostennann W. Dr. Die hauptsachlichsten Irr- 
tiimer der H e r b a r t s c h e n Psychologie und 
ihre padagogische Konsequenzen. 4. Aufl. Ol- 
denburg, Schulze, 1919, str. VI. 240. M. 7. 
BrockdortT Cay V. H o b b e s im Lichte seiner 
didaktischen und padagogischen Bedeutung. Ein 
Beitrag zur Geschichte der Philosophie und der 
Padagogik. KieI. Lipsius & Tischer, 1919, str. 
XII. 82. M. 4. 
Kolb Viktor S. J. Immanuel Kan t, der Bahn- 
brecher der modernen Zeit. Wien, Mayer und 
Co., 1919, str. IV. 80. M. 2-60. 
Vorlander Karl. Kant aIs Deutscher. Darm- 
stadt, Reichi, 1919, str. 61. M. l-50. 
Much Hans. Immanuel Kan t un wat wi mit 
em tau daun hewwen. Hamburg, Hermes, 1919, 
str. 16. M. 0 1 40. 
Warda Arthur. Die Druckschriften Immanuel 
K a n t s (bis z. J. 1838). Wiesbaden, Staadt, 
1919, str. 62. M. 3-30. 
Willems C Prof. Dr. Kan t I S Erkenntnislehre. 
DargestelIt und gewtirdigt. Trier, 1919, str. VII. 
72. M. l-50. 
Franz Erich Dr. Das RealiUitsproblem in der 
Erfahrungslehre K a n t s . Eine kritische Studie 
mit besonderer Rticksicht auf den Neukantia- 
nismus der Gegenwart. Berlin, Reuther und Rei- 
chard, 1919, str. XII. 94. M. 5. 
Marcus E. Zur transcendentalen Deduction der 
Analogien. -. Altpreussische Monatsschrift, 55. 
1.--4. 
Willems C Prof. Dr. Kan t I s Sittenlehre. 
gestellt und gewtirdigt. Trier, 1919, str. 
M. 2-50. 
Ziegeler Ernst Dr. K a n t s Sittenlehre in ge- 
meinversUindlicher Darstellung. Leipzig, Reclam, 
1919, str. 67. M. l-50. 
V orHinder Karl. K a n t und der Gedanke des 
V olkerbundes. Mit einem Anhang: Kant und
		

/p0021.djvu

			Wilson. Leipzig, Meiner, 1919, Str. 85. M. 3-60. 
Cassirer Erost. Heim ich v. Kleist und die 
k a n t i s c h e Philosophie. Berlin, Reuther & Rei- 
chard, 1919, str. 56. M. 2. 
Bertram Erost. N i e t z s c h e. Versuch einer 
Mythologie. 2., durchgesehene Aufl. Berlin, Bondi, 
1919, str. VIII. 368. M. 19. 
Bund Hugo. N i e t z s c h e aIs Prophet des So- 
zialismus. Breslau, Trewendt & Granier, 1919, 
str. 48. M. 1-20. 
Hubert Gerhard. Moderne Willensziele. 2. Aufl. 
Der Wille zu Nichts: Arthur Schopenhauer. Der 
Wille zur Macht: Friedrich N i e t z s c h e. Der 
Wille zum Glauben: Hamlet. Leipzig, Deicheit, 
HU 9, str. 64. M. 2. 
Zimmennaoo Karl. Die Gemeinschaft der Ein- 
samen. Eine H uldigung dem Christentum in sei- 
nen Genien Piaton, Franziskus, Richard Wagner, 
Nietzsche. Jena, Diederichs, 1919, str. 109. 
M. 4-80. 
Stosch Georg. Die Weltanschauung der Bibel. 
7. P a u l i n i s c h e Erkenntniskunst. Ein Beitrag 
zur Theorie des Erkennens. Glitersloh, BerteIs- 
mann, 1919, str. 100. M. 7-30. 
Spettmann Hieronymus Dr. Die Psychologie 
des Johannes Pecham. Mlinster, Aschendorff, 
1919, str. X. 102. M. 5-80. 
Natorp Paul. Der Idealismus P e s t a lo z z i s . 
Eine N euuntersuchung der philosophischen Grund- 
lagen seiner Erziehungslehre. Leipzig, Meiner, 
1919, str. III. 174. M. 6-50. 
Wilamowitz- Moellendorff Ulrich v. 
I. Bd.: Leben und Werke. Str. VI. 756. M. 28. 
II. Bd.: Beilagen und Textkritik. Str. IV. 452. 
M. 16. Berlin, Weidmann, 1919. 
Wilamowitz-Moellendorff Ulrich v. Der grie- 
chische und der p l a t o n i s c h e Staatsgedanke. 
Berlin, Weidmann, 1919, str. 26. M. 1. 
Schneider Gustav Prof. Dr. Schlilerkommentar 
zu P i a t o n s Apologie des Sokrates und Kriton 
nebst den Schlusskapiteln des Phaidon und der 
Lobrede des Alkibiades auf Sokrates aus dem 
Symposion 3. AulI. Leipzig, Freytag, 1919, str. 
93. M. 1-45. 
Kohl 0- P i a t o n s Eutyphron in 
lektlire. - Neue J ahrblicher flir 
XLIV. 1. 2. 
P l a t o zob. Aristoteles, Nietzsche. 
Inge Wrn. Ralph. The philosophy of Ploti- 
nus. Vol. I. II. Longmans, 1919, str. 286; 
12 S. 6 d. 
Heinemann I. P o s e i d o n i o s liber die Ent- 
wicklung der jlidischen Religion. - Monats- 
schrift flir Geschichte und Wissenschaft des Ju- 
dentums, LXIII. 4-6. 
Hensel Paul Prof. Dr. R o u s s e a u. 3., durch- 
gesehene Aufl. Leipzig, Teubner, str. 108. M. 
2-10. 
Schaeder Erich Prof. Dr. S c h l e i e r m a a h er. 
Glitersloh, Berteismann, 1919, str. 30. M. 1'45. 
Rolle Hermann Dr. Die Bedeutung Schleier- 
m a c h e r s flir die Entwicklung der wissenschaft- 


lichen Padagogik. Langensalza, Beyer und Sohne, 
1919, str. 43. M. 1-80. 
Schleiermacher zob. Dilthey. 
Doring Wold Oskar Dr. Schopenhauer. Lli- 
beck, Coleman, 1919, str. VIII. 209. M. 7"50. 
Brockdortf Cay Dr. Die Differenz zwischen 
S c h o p e n h a u er und den N achkantianern. Kiel, 
Lipsius & Tischer, 1919, str. 24. M. l-50. 
Tanzmann Bruno. Die Rettung von S c h o p e n - 
h a u e r s Philosophie f. d. volk. Erziehung. Do- 
datek do: Denkschrift zur Begrlindung einer 
deutschen V olkshochschule. 2. Aufl. Hellerau, 
Hakenkreuz, 1919, str. 118. M. 4. 
S c h o p e n h a u e r zob. Nietzsche. 
Hoeber F. Georg Simmel, der Kulturphilo- 
soph unserer Zeit. - N eue J ahrblicher fur das 
klassische Altertum, Geschichte und deutsche 
Literatur, XLI. 10. 
Adler Max Dr. Georg S i m m e i s Bedeutung 
flir die Geistesgeschichte. Wien, Anzengruber, 
1919, str. 44. M. 2-20. 
StumpfG. S p i n o z a s t u d i e n. Berlin, Aka- 
demie der Wissenschaften, 1919, str. 57. M. 5. 
Zum Charakter S p i n o z a s . Erlauterung der 
wichtigsten Nachrichten liber sein Leben. Vom 
Verfasser des Spinoza Redivivus und Augustinus 
Redivivus. Halle, Weltphilosophischer Verlag, 
1919, str. VII. 143. M. 8. 
Traun Friedrich Prof. Dr. Rudolf S t e i n e r 
aIs Philosoph und Theosoph. Tlibingen, Mohr, 
1919, str. VII. 48. M. 2-50. 
Rittelmeyer Frdr. Dr. Von der Theosophie 
Rudolf St ei ner s . Nlirnberg, Fehrle und Sippel, 
1919, s tr. 21. M. 1. 
Scrocca Alberto. Giambattista Vi co nella 
critica di Benedetto Croce. Napoli, Giannini, 
1919. 


Gieichen-Russwurm A. v., Keyserling Hermann 
v" Wiese Leopold v., Uexkiill Jakob v., Scheler 
Max, Wiehert Fritz, Delius Rudolf v., Hefele 
Hermann, Troeltsch Ernst, Llebert Arthur, Haupt- 
mann Carl, Bruns Arthur, Niebergall Friedrich, 
Driesch Hans. Der Leuchter. Weltanschauung 
und Lebensgestaltung. Darmstadt, Reichi, 1919, 
s tr. 418. M. 15. 
Fery Al. Zur W eltanschauung. Versuch einer 
einheitlichen Zusammenfassung der wichtigsten 
philosophischen Fragen zur Bildung einer Welt- 
anschauung. Trier, 1919, str. 30. M. 1. 
Wendebourg Karl. Auslegung des Daseins. 
Aufsatze. Gottingen, Vandenhoeck & Ruprecht, 
1919, str. VIII. 106. M. 3. 
Brunner Karl Prof Dr. Wie ein 
seine Weltanschauung rang. Nach den eigenen 
Schilderungen des Arbeiters mitgeteilt. 6. AulI. 
N assau, Zentralstelle zur Verbreitung guter deut- 
scher Literatur, (1919), str. 26. M. 0'60. 
Feiten JOS. Das naive Weltbild. Eine Urfrage 
der Geschichte, der Kunst, des Kultes, der Kul- 
tur. Paderborn, Junfermann, 1919, str. 22. M. l . 
Tamme Georg. Die Welt aIs Lebenszwang. 
Eine Daseinsbetrachtung in zwanglosen Betrach-
		

/p0022.djvu

			a 
tungen und Glossen. Dresden, Reissner, 1919, 
str. 135. M. 3-50. 
MUiler-FreienfelS Richard. Persanlichkeit und 
Weltanschauung. Psychologische Untersuchun- 
gen zu Religion, Kunst und Philosophie. Leip- 
zig, Teubner, 1919, str. XII. 274. M. 8-40. 
Biernatzkl Reinhart. Das Schicksal und Du 
selbst! Ein Beitrag zur Weltanschauungsfrage aIs 
Gabe aus dem Felde Hamburg, Janssen, 1919, 
str. 24. M. 0-30. 
Oldenberg Hermann. Vorwissenschaftliche Wis- 
senschaft. Die Weltanschauung der Brahmana- 
Texte. G6ttingen, Vandenhoeck und Ruprecht, 
1919, str. VI. 249. M. 10. 
Hunzinger A. W. Prof. Dr. Das Christentum 
im Weltanschauungskampf der Gegenwart. 3. 
verbesserte AulI. Leipzig, Quelle & Meyer, 1919, 
str. 125. M. 2-50. 
Ullrich O. Geistesenergien. Ein Versuch zur 
Herstellung eines einheitlichen philosophischen 
Weltbildes auf dem Grunde der Geistesenergetik. 
Breslau, 1919, str. III. 156. M. 4. 
Lasker Emanuel Dr. Die Philosophie des Un- 
vollendbaren. Leipzig, Veit & Co., 1919, str. 
XII. 626. M. 31-20. 
Baldwin James Mark. Theorie genetique de la 
realite. Le pancalisme. Paris, Alcan, 1919, str. 
33:'.' 
Haiser Franz Dr. Die Krisis des Intellektualis- 
mus. 2. AulI. Miinchen, Lehmann, 1919, str. 81. 
M. 2-ÓO. 
Beck P. Dr. Was ist Monismus? 2. Aufl. Leip- 
zig, Unesma, 1919, str. 23. M. 0'40. 
Minges Parthenius Dr. Der Monismus des deut- 
schen Monistenbundes. Aus monistischen Quel- 
len dargelegt und gewiirdigt. M iinster, Aschen- 
darlI, 1919, str. VI. 143. M. 6. 
Rensi Giuseppe. Lineamenti di filosofia scet- 
tica. Bologna, Zanichelli, 1919, str. XLVI. 314. 
Bergmann Erost Prof. Der Geist des Idealis- 
mus. Miinchen, Beck, 1919, str. 28. M. l 50. 
S chwantj e Magnus. Radikalismus und Idealis- 
mus. Berlin, Bund fiir radikale Ethik, 1919, str. 
30. M. 0-60. 
Liebert Arthur Dr. Wie ist kritische Philoso- 
phie iiberhaupt m6glich. Ein Beitrag zur syste- 
matischen Phanomenologie der Philosophie. Leip- 
zig, Meiner, 1919, str. XVII. 228. M. 11-50. 
Seidel A. Die Philosophie. Einfiihrung in ihr 
Wesen und ihre Probleme nebst Darstellung des 
Systems eines absoluten monistischen Realismus 
(Agma- Philosophie). Leipzig, Hachmeister & Thal, 
1919, str. 213 M. 2. 
Scott J. W. Syndicalism and philosophical 
reahsm. Black, 1919, str. 215. 10 S. 
Noel L. Le Thomisme et le point de vue cri- 
tique. - Revue de Philosophie, janvier-fevrier, 
1919. 
Truc Gonzaga. Le retour a la scolastique. Pa- 
ris, 1919, str. -XVI. 163. 


Vetter August. Die damonische Zeit. Eine 
U ntersuchung der erkenntnistheoretischen Vor- 


86 


i-. 


aussetzungen. Jena, Diederichs, 1919, str. 126. 
M. 4-80. 
Jensen Paul Prof. Dr. Erleben und Erkennen. 
Akademische Rede. Jena, Fischer, 1919, str. 53. 
M. 3. 
Kuznitzky Gertrud. N aturerlebnis und Wirk- 
lichkeitsbewusstsein. Breslau, Trewendt und Gra- 
mer, 1919, str. 152. M. 5. 
Schlick Moritz. Raum und Zeit in der gegen- 
wartigen Physik. Zur Einfiihrung in das Ver- 
standnis der Relativitats- und Gravitationstheorie. 
2., stark vermehrte Aufl. Berlin, Springer, 1919, 
str. V. 86. M. 5-20. 
Winterstein Hans. Causalitiit und Vitalismus 
vom Standpunkt der Denk6konomie. Wiesbaden, 
Bergmann, 1919, str. III. 44. M. 2-80. 


Slessor Henry H. The naturę of being. An 
essay in ontology. G. Allen & U., 1919, str. 224. 
10 S. O d. 
Schneider Hermann Prof. Dr. Metaphysik aIs 
exakte Wissenschaft. I. Gegebenheitslehre. 1. Heft. 
Die Lehre von der Gegebenheit allgemein. Leip- 
zig, Hinrichs, 1919, str. IV. 143. M. 6. 
Deussen Paul Prof. Dr. Die Elemente der Me- 
taphysik. Nebst einer Vorbetrachtung: Ueber das 
Wesen des Idealismus. Leipzig, Brockhaus. 1919. 
str. XLVI. 284. M. 8. 


Geyeer Joseph Prof. Dr. Grundlegung der Lo- 
gik und Erkenntnistheorie in positiver und kri- 
tischer Darstellung. Miinster, Sch6ningh, 1919, str. 
XI. 482. M. 15. 
Wundt Wilhelm. Logik. Eine U ntersuchung der 
Prinzipien der Erkenntnis und der Methoden 
wissenschaftlicher Forschung. Bd. I. 4., neu- 
bearbeitete AulI. Stuttgart, Enke, 1919, str. XVI. 
654. M. 30. 
Frick Carolus S. J. Logica in usum schola- 
rum. Ed. V. emendata. Freiburg i. B., Herder, 
1919, str. XII. 366. M. 7. 
Palaestra Logica. Rewritten and edited by 
W. H. Forbes and Dennis Hird. 4 th edition. 
Simpkin, 1919, str. 160. 4 S. 
Wolf A. Exercises in logi c and scientific me- 
thod. G. Allen & U., 1919, str. 78. 3 S. 
Burali-Forti Prof. C Logica matematica. 2-a 
ed. riveduta e ampliata. Milano, Hoepli, 1919. 
Lewis C. T. A survey of symbolic logic. The 
University of California Press, 1919, str. 412. 
Russell Bertrand. Introduction to mathema- 
tical philosophy. G. Allen & U., 1919, str. 216. 
10 S. 6 d. 
Shaw James B. Lectures on the philosophy 
of mathematics. The Open Court Pub. Co., 1919. 
6 S. 
Boutroux Pierre. Les prineipes de l'analyse 
mathematique, expose historique et critique. 
Paris, Hermann, vol. 1., str. 547, 1914; vol. IL, 
str. 512, 1919. 
Riemann B. U eber die Hypothesen, welche der 
Geometrie zu Grunde liegen. Neu hg. und er-
		

/p0023.djvu

			I 


Hiutert v. H. Weyl. Berlin, Springer, 1919, str. 
vi. 47. M. 5-eo. 
Brouwer L. E. J. Prof. Dr. Begrundung der 
Mengenlehre unabhangig vom logischen Satz 
vom ausgeschlossenen Dritten. 2. Tl.: Theorie 
der Punktmengen. Amsterdam, Miiller, 1919, str. 
35. M. 1-60. 
Meissner Otto. Wahrscheinlichkeitsrechnung. I. 
Grundlehre. 2. Aufl. Leipzig, Teubner, 1919, 
str. 56. M. 1-40. 


Aster E. V. Prof. Dr. Einfuhrung in die Psy- 
chologie. 2. Aufl. Leipzig, Teubner, 1919, str. 
142. M. 2-10. 
Braunshausen N. Dr. Einfuhrung in die ex- 
perimentelle Psychologie. 2., veranderte Aufl. 
Leipzig, Teubner, 1919, str. 117. M. 2-70. 
Ebbinghaue Hermann. Grundzuge der Psycho- 
logie. 1. Ed. 4. Aufl. bearb. v. Prof. K. Biihler. 
Leipzig, Berlin, Vereinigung wissenschaftlicher 
Verleger, 1919, str. XX. 791. M. 44-80. 
Seidel A. Seelenkunde (Psychologie). Das We- 
sen der Seele auf Grund seiner Identitatslehre 
dargestelIt. Leipzig, Hachmeister & Thal, 1919, 
str. 176. M. 1-60. 
Kehrein Joseph. Handbuch der Erziehung und 
des U nterrichts. F. Bd. Psychologie, allgemeine 
Unterrichts- und Erziehungslehre. 17. Aufl. bearb. 
v. Ph. Feilzer. Paderborn, Schoningh, 1919, str. 
XI. 305. M. 6 25. 
Kaploun A. Psychologie generale tiree de l'etude 
du reve. Lausanne, Payot, 1919, str. 205. Fr. 
4-50. 
Hollingworth H. J. and Poffenberger A. T. Ap- 
plied psychology. Appleton, 1919. 10 S. 6 d. 
Pauli R. Dr. Psychologisches Praktikum. Leit- 
faden fUr experimentell-psychologische Uebun- 
gen. Jena, Fischer, 1919, str. XIV. 223. M. 11. 
Lieber! Arthur. Die U nterscheidung des Phy- 
sischen und des Psychischen. - Deutsche Li- 
teraturzeitung, XL. (1919), 15. 16. str. 275-280. 
Mann W. Science and the soul. Pioneer Press, 
1919, str. 64. 7 d. 
Wundt Wilhelm. V orlesungen uber die Men- 
schen- und Tierseele. 6., neubearbeitete Aufl. 
Leipzig, Voss, 1919, str. XVI. 579. M. 26. 
Verworn Max Prof. Dr. Die Mechanik des 
Geisteslebens. 4. Aufl. Leipzig, Teubner, 1919, 
str. 100. M. 2-70. 
Freud Sigmund Prof. Dr. U eber Psychoana- 
lyse. Fiinf Vorlesungen. 4., unveranderte Aufl. 
Wien, Deuticke, 1919, str. 62. M. 3-60. 
Bradby M. K. Psycho-analysis and its place 
in life. Frowde & H., 1919, str. 277. 3 S. 6 d. 
Streng Charles Augustus. The origin of con- 
sciousness. An attempt to conceive the mind as 
a product of evolution. Macmillan, 1919, str. 338. 
12 S. 


Ebbecke Ulrich Prof. Dr. Die kortikalen Er- 
regungen. Eine Studie iiber Seelenleben und 
Zellenleben. Leipzig, Barth, 1919, str. X. 305. 
M. 21. 


87 


b 


Heilig G. Dr. Die sinnlichen Gefiihle des Men- 
schen. Versuch einer entwicklungsgeschicht1ichen 
Ableitung. Jena, Fischer, 1919, str. VI. 121. 
M. 6-50. 
Watt Henry J. The psychology of sound. Cam- 
bridge University Press, 1919. 


Galii E. Nel regno deI conoscere e deI ragio- 
nare. Milano, Bocca, 1919, str. 300. 
Terman Lewis M. The measurement of intelli- 
gence. With an introduction by Prof. J. J. Find- 
lay. Harrap, 1919, str. 381. 6 S. 
Terman Lewis M. Test materiał for the mea- 
surement of intelligenee. Harrap, 1919. 3 S. 6 d. 
Goldschmidt Richard Heilm Dr. Psychologische 
Rats-.hlage zur Erleichterung des Studiums. Miin- 
ster, Aschendorff. 1919, str. 16. M. 060. 
Paul Albert. Wie sollen wir geistig arbeiten ? 
Eine Hygiene und Aesthetik der geistigen Ar- 
beit. 13.-15. Aufl. Berlin, Nitschmann, 1919, 
S.r. 66. M. 1-80. 
Freydank Ernst. Wie verbessern wir unser Ge- 
dachtnis? Versuch einer Gedachtnisforderung 
auf natiirlicher Grundlage. 13. -15. Aufl. Berlin, 
Nitschmann, 1919, str. 57. M. L50. 


Bondi A1derino. I sentimenti nel lavoro inte- 
lettuale. Firenze, Bemporad, 1919, str. 117. L. 2. 
Gerson Adolf. Die Scham. Beitrage zur Phy- 
siologie, zur Psychologie und zur Soziologie des 
Schamgefiihls. Bonn, Marcus und Weber, 1919, 
str. 68. M. 4. 
Payot Jules. Le travail intellectuel et la vo- 
lonte. Paris, Alcan, str. 272. 
Burschell Frdr. Vom Charakter und der Seele. 
Miinchen, Dreilanderverlag, 1919, str. 42. M. 
l-50. 
Grenside Dorothy. Concentration and charac- 
ter building. G. Bell, 1919, str. 144. 2 S. 6 d. 
Ude Johann Prof. Dr. Das Geheimnis der Wil- 
lenskraft. Die Willensbeeinflussung. Graz, Selbst- 
verlag (Kreuzg. 21), 1919, str. 23. M. 090. 
Lipps G. F. Das Problem der Willensfreiheit. 
2., veranderte Aufl. Leipzig, Teubner, 1919, str. 
130. M. 2-10. 
Gerling Reinhard. Die 
Praktische Anleitung zur 
und Selbstbeherrschung, 
dachtnis und Arbeitslust 
Willenskraft ohne fremde 
beitete Aufl. Oranienburg, 
VII. 207. M. 5. 


Gymnastik des Willens. 
Erhohung der Energie 
Kraftigung von Ge- 
durch Starkung der 
Hilfe. 4., neubear- 
MolIer, (1919), str. 


Noire Ludwig. The ongIn and philosophy of 
language. 2nd edition. The Open Court Pub. 
Co., 1919. 4 S. 
Deutschbein Max. Satz und Urteil. Eine sprach- 
psychologisch -logische U ntersuchung. (Sprach- 
psychologische Studien, 2. Tl.). Cothen, Schulze, 
1919, str. 56. M. 2 60. 
Preyer W. Zur Psychologie des Schreibens. 
Mit besonderer Riicksicht auf individuelle Ver- 
schiedenheiten der Handschriften. 2 AulI. Mit
		

/p0024.djvu

			Klemm Otto Prof. SinnesHiuschungen. M. 23 
Fig. im Text. Leipzig, Durr, 1919, str. 107. M. 
4-80. 
Mobius P. J. Dr. Ueber den physiologischen 
Schwachsinn des Weibes. 11. Aufl. Halle, Mar- 
hold, 1919, str. XV. 83. M. 2'50. 
Wickwar J. W. Dreams: What they are and 
what they mean. Being a new treatment of an 
old subject. 3rd edition. J arrolds, 1919, str. 126. 
2 S. 6 d. 
Płaczek Dr. Freundschaft und SexualiHit. 4., 
wieder vermehrte Aufl. Bonn, Marcus und We- 
ber, 1919, str. 157 M. 3-60. 
Segond J. Intuition et amitie. Paris, Alcan, 
1919. str. 275. 
Tead Ordway. Instincts in ind ustry. A 
of working-class psychology. Constable, 
str. 238. 6 S. 
Rossbach 1. R. Dr. Die Massenseele. Psycho- 
logische Betrachtungen uber die Entstehung von 
Volks- [Massen-] Bewegungen] [Revolutionen]. 
Munchen, Muller & Steinicke, 1919, str. 34. 
M. l 50. 
Guttmann Richard. Variete. Beitrage zur Psy- 
chologie des Pabels. Wien, Deutsch-asterreichi- 
scher Verlag, 1919, str. 95. M. 4. 
Lutosławski Wincenty. La conscience natio- 
nale et la ligue des nations. Communication 
faite par l'auteur a l'Academie des Sciences Mu- 
rales et Politiques le 17. mai 1919. Paris, Asso- 
ciation polonaise pour la societe des nations, 
1919, str. 52 + 4 nI. 
Jager Hermann. Neue Wege zur Erforschung 
des deutschen Volkscharakters. Leipzig, Weicher, 
1919, str. 103. M. 3. 
Bali Hugo. Zur Kritik der deutschen Intelli- 
genz. Bern, Der freie Verlag, 1919, str. VII. 327. 
M. 13. 
Vischer A. L. Dr. Zur Psychologie der U eber- 
gangszeit. Basel, Kober, 1919, str. 79. M. 2'50. 
Delacroix Henri. La psychologie de Stendhal. 
Paris, Alcan, 1919, str. 286. 
FriedHinder Prof. Dr. Wilhelm IŁ 
einer psychologischen Analyse. Halle, 
1919, str. 54. M. 2. 


Zur Psychoanalyse der Kriegsneurosen. I. Ein- 
leitung v. Prof. Dr. S. Freud. IL Diskussion geh. 
auf d. 5. internationalen psychoanalytischen Kon- 
gress in Budapest, 28. u. 29. September 1918. 
Mit Beitragen v. Drs S. Feienczi, Karl Abraham, 
Ernst Simmel. III. J ones Ernst Dr.: Die Kriegs- 
neurosen (warshock) und die Freudsche Theorie. 
Wien, Internationaler psychoanalytischer Verlag, 
1919. str. 83. M. 4-80. 
Vischer A. L. Barbed wir e disease: a psycho- 
lcgical study of the prisoner of war. J. Bale, 
1919, str. 84. 3 S. 6 d. 


Waddle Charles. An introduction to child psy- 
chology. Harrap, str. 333. 6 S. 
Ament Wilhelm Dr Die Seele des Kindes . Eine 
vergleichende Lebensgeschichte. 6., verbesserte 
Aufl. Stutgart, Franckh, str. 95. M. l-50. 
Siebe Josephine. Die Welt im Kinderkapfchen. 
Leipzig, Teubner, 1919, str. IV. 35. M. 140. 
Walther Miokus, William Stero, H. P. Rolotf, 
Gustav und Ada Schober, Anton Penkert. U nter 
suchungen uber die Intelligenz von Kindern 
und Jugendlichen. Leipzig, Barth, 1919, str. III. 
167. M. 13. 
Anweisungen fUr die psychologische Auswahl 
der jugendlichen Begabten vom Ausschusse fUr 
Begabungsprufungen im Institute des Leipziger 
Lehrervereines. Leipzig, Durr, 1919, str. 90.- 
M. 4-30. 
Reumuth Karl Dr. Die logische Beschaffenheit 
der kindlichen Sprachanfange. Leipzig, Durr, 
1919, str. X. 68. M. 3-60. 
Lobsien Max. Was muss der Lehrer von der 
experimentellen Ermudungsforschung wissen ? 
Altona, Hammerich & Lesser, 1919, str. 64. 
M. 2-50. 
Hoffmann Walter Dr. Psychologie der straf- 
falligen Jugend. Leipzig, Rossberg, 1919, str. 
61. M. 2 l 5 . 
Naumann Gottfried Prof. Dr. Die religi6se Be- 
einflussung der Madchen im Jugendverein auf 
psychologischer Grundlage. Leipzig, Eger, 1919, 
str. 24. M. 0-60. 
Herget Anton. Die wichtigsten Stramungen im 
padagogischen Leben der Gegenwart. 2. Teil: 
Die experimentelle Padagogik. Die Sozialpada- 
gogik. Die Individualpadagogik. Die Persanlich- 
keitspadagogik. Die Nationalschule. Die natur- 
liche Erziehung. 2., bedeutend erweiterte Aufl. 
Leipzig, Haase, 1919, str. 191. M. 5. 
Kerrl Theodor Dr. Die Philosophie aIs Grund- 
lage der wissenschaftlichen Padagogik. Eine phi- 
losophisch-padagogische Untersuchung, zugleich 
eine Einfuhrung in die Philosophie und ihre Pro- 
bleme. l. Tl. Der Begriff der theoretischen Pa- 
dagogik und ihre wissenschaftliche Grundlagen. 
Gutersloh, Berteismann, 1919, str. VIII. 148. M.7.
		

/p0025.djvu

			a 
StOSSner Artur Prof. Dr. I ehrbuch der pada- 
gogischen Psychologie. Auf Grundlage der phy- 
siologisch-experimentellen Psychologie bearbeitet. 
6., verbesserte AulI. Leipzig, Klinkhardt, 1919, 
str. X. 260. M. 6. 
Martig Emanuel. Anschauungspsychologie mit 
Anwendung auf die Erziehung. 9. AulI. Den For- 
derungen der Gegenwart angepasst v. Dr. A. 
Schrag. Bern, Francke, 1919, str. VIII. 200. M. 12. 
Barth Paul Prof. Dr. Die Elemente der Erzie- 
hungs- und Unterrichtslehre. Auf Grund der 
Psychologie und der Philosophie der Gegenwart 
dargestellt. 6., wiederum durchgesehene und er- 
weiterte Aufl. Leipzig, Barth, 1919, str. XII. 716. 
M.20. 
Rudert Gerhardt Dr. Die Grundlagen des funk- 
tionalen Denkens in ihrer Bedeutung fur den er- 
sten mathematischen Unterricht. Berlin, Salle, 
1919, str. 106. M. 3-50. 
Cimbal Walther Dr. Uebcr die Erziehung zur 
Rustigkeit und Tuchtigkeit in Schule und Beruf 
und die naturwissenschaftlichen Grundlagen der 
geistigen Begabungen. Psychologische Beitrage 
zur Neuordnung unseres Volkstums und unserer 
Schule. Altona, Hammerich und Lesser, 1919, 
str. 112. M. 4. 


Killm Alfred Prof. Dr. Die Orientierung der 
Tiere im Raum. Jena, Fischer, 1919, str. IV. 71. 
M.4. 


Meumann E. Einfuhrung in die Aesthetik der 
Gegenwart. 3. AulI. Leipzig, Quelle und Meyer, 
1919, str. 179. M. 3. 
Westheim Paul. Die Welt aIs Vorstellung. Ein 
Weg zur Kunstanschauung. Potsdam, Kiepen- 
heuer, (1919), str. 132. M. 20. 
Burger Fritz. Weltanschauungsprobleme und 
Lebenssysteme in der Kunst der Vergangenheit. 
Munchen, Delphin-Verlag, (1919), str. 88. M. 10. 
Steinberg S. D. Ferdinand Hodler. Ein Plato- 
niker der Kunst. Ein Versuch. Zurich, Rascher 
& Cie., 1919, str. 31. M. 5-80. 
Petsch R. Schiller und die asthetischen Nor- 
men. - Neue Jahrbucher fur das klassische 
Altertum, Geschichte und deutsche Literatur, 
XLIII. 3. 
Vischer Frdr. Theodor. Das Schone in Natur 
und Geschichte. Eine Auswahl aus Vischers 
"Aesthetik" hg. v. Dr. A. Buchenau. Berlin, 
Deutsche Bibliothek, (1919% str. 360 M. 3. 
Diez Max Prof. Dr. Allgemeine Aesthetik. Neu- 
druck. Berlin, Goschen, 1919, str. 180. M. 1-60. 
Hamann Richard. Aesthetik. 2. Aufl. Leipzig, 
Teubner, 1919, str. 133 M. 2-10. 
Grunsky Karl Dr. Musikaesthctik. N eudruck. 
Berlin, Goschen, 1919, str. 178. M. l 60. 
Meyer Theodor A. Die asthetische Erziehung 
in der Schule. Tubingen, Mohr, 1919, str. 30. 
M. 1-70. 


Hocking Wrn. Ernest. Morale and its enemics. 
Oxford University Press, 1919. 6 S. 6 d. 


89 


b 


Seidel A. Wegweiser zum moralischen Han- 
deln. Einfuhrung in die Grundgesetze der So- 
zialen Ethik. Leipzig, Hachmeistcr und Thal, 
(1919), str. 88. M. 0-40. 
Aiyar P. R. Sundara. Professional ethics. Being 
a series of lectures delivered to apprentices-at- 
law. Simpkin, 1919, str. 468. 12 S. 6 d. 
Lehmen Alfons S. J. Lehrbuch der Philosophie 
auf aristotelisch-scholastischer Grundlage. 4. Bd. 
Moralphilosophie. 3., verbesserte und vermehrte 
Aufl. Hg. v. W. Cathrein, S. J. Freiburg i. B., 
Herder, 1919, str. XIX. 370. M. 9. 
Virtinghoff Jeanne V. Die Weisheit des Guten. 
Von Verfasserin selbst bewirkte U ebcrtragung 
aus dem Franzosischen. Zurich, Rascher und. Co., 
1919, str. 161. M. 5-40. 
Rivers George PiU. Conscience and l'anaticism. 
An essay on moral vales. Heinemann, 1919, 
str. 128. 6 S. 
Walston Charles Sir. Truth. An essay in mo- 
raI reconstruetion. Cambridge University Press, 
1919, s tr 247. 5 S. 
Hilty C Prof. Dr. Gliick. 2. u. 3. Teil. Leip- 
zig, Hinnchs. 1919, str. 11.326; III. 359. M. 12. 
Walker James and Petre M. D. State morality 
and a league of nations. T. F. Unwin, 1919, 
str. 121. 4 S. 6 d. 
Timerding H. E. Prof. Dr. Sexualethik. Leip- 
zig, Teubner, 1919, str. 120. M. 2-70. 
SurbIed Georg Dr Die Moral in ihren Be- 
ziehungen zur Medizin und Hygiene. II. Bd. Das 
geistig-sinnliche Leben. Berechtigte U ebersetzung 
nach der 10. Aufl. d. franzosischen Ausgabe v. 
Dr. A. Sleumer. 2, durchgesehene AulI. Hildes- 
heim, Borgmeyer, 1919, str. VI. 205. M. 3. 
Lhotzky Heinrich. Vom Ich und vom Du. Ge- 
danken iiber Liebe, Sinnlichkeit und Sittlichkeit. 
21.-25 Tausend Stuttgart, Engelhorn, 1919, str. 
111. M. 3- 
Weigelin Ernst Dr. Sitte, Recht und Moral. 
Untersuchungen iiber das Wesen der Sitte. Ber- 
lin-Wilmersdorf, Rotschild, 1919, str. IV. 154. 
M.6. 
Seeberg R. Politik und MoraI. - Deutsche 
Revue, styczeń, 1919. 
Libra C. Aq. Astrologie, ihre Technik und 
Ethik. Aus d. Hollandischen ubersetzt. 2., ver- 
mehrte und revidieite AulI. Amersfoort, Vecn, 
1919, str. VI. 288. M. 15. 
Schwantje Magnus. U eber Richard Wagners 
ethisches Wirken. Berlin, Bund fur radikale 
Ethik, 1919, str. 24. M. 0-60. 


Bohm A. FI. W. Foersters moralpadagogische 
Ansichten. Darstellung und Kritik. 2., verbes- 
serte und vermehrte Aufl. Langensalza, Beyer 
& Sohne, 1919, str. 36. M. l-56. 
Barth Paul Prof. Dr. Die N otwendigkeit eines 
systematischen Moralunterrichts. Leipzig, Durr, 
1919, str. IV. 116. M. 4-55. 
Barth Paul Prof. Dr. Ethische J ugendfuhrung. 
Grundzuge zu einem systematischen Moralunter- 
richt. Leipzig. Durr, 1919, str. 103. M. 6.
		

/p0026.djvu

			a 


Mockrauer Franz. Grundlagen des Moralunter- 
richts. Praktische V orschHige fur unsere Schulen. 
Jena, Diederichs, 1919, str. 63. M. 2-50. 
Rosenkranz Wilhelm Dr. Die Moralpadagogik 
im heutigen Deutschland. Langensalza, Beyer & 
Sohne, 1919, str. X. 154. M. 5-85. 


Hayes Edward Cary. Introduction of study of 
sociology. Applcton, 1919. 11 S. G d. 
Cannan Gilbert. The anatomy of Society. Chap- 
man & II, 1919, ctr. 212. 5 S. 
Milller Lyer F. Die Entwicklungsstufen der 
Menschheit. Eine systematische Soziologie in 
U ebcrblicken und EinzelndarstelIungen. I. Bd. 
Der Sinn des Lebens und die Wissenschaft 
Grundlinien einer V olksphilosophie. 2. AulI. Mun- 
chen, Langen, 1919, str. X. 352. M. 11-50. 
Znaniecki Florian. Cultural reality. Chicago, 
The University of Chicago Press, (1919), str. 
XVI. 359. 
Le Seur Paul. Der Einzelne und die Gesamt- 
heit. 1.-5. Tausend. Berlin, Warneck, 1919, 
str. 16. M. O-50. 
Pohlmann-Pless H. Vom metaphysischen Ge- 
setz der Sozialisierung und Freiheit. 2. AulI. 
Leipzig, Ferling & Ilellbach, 1919, str. 88. M. 
O-50. 
Einstein Norbert. Der Erfolg. Ein Beitrag zur 
Frage der V ergeselIschaftung. Frankfurt a. M., 
Kutten & Loening, 1919, str. XII. 184. M. 4. 
Troeltsch Ernst. Die Dynamik der Geschichte 
nach der Geschichtsphilosophie des Positivismus. 
Berlin, Reuther & Reichard, 1919, str. 100. M. 
3-GO. 
Borchardt Julian. Der historische Materialismus. 
Eine fur J edermann verstandliche Einfuhrung 
in die materialistische Geschichtsauffassung. Ber- 
lin-Lichterfelde, Verlag der Lichtstrahlen, 1919, 
str. 32. M. 0-90. 
Biavaschi G. B. La coneezione filosofica delIo 
stato moderno. Seconde edizione, 1919, str. XIV. 
416. L. 14. 
Oesterreich Traugott Konstantin Proł . Dr. Die 
Staatsidee des neuen Deutschland. Prolegomena 
zu einer neuen Staatsphilosophic. Leipzig, Mei- 
ner, 1919, str. 33. M. l-50. 
Costa Fausto. Saggio sulla natura filosofica 
deI diritto. Milano, Societa editrice libraria, 1919, 
str. 74. L. 7. 
Salomon Max Dr. Grundlegung zur Rechts- 
philosophie. Berlin-Wilmersdorf, Rothschild, 1919, 
str. X. 252. M. 12. 
Cassirer Erich Dr. Natur- und Volkerrecht im 
Lichte der Geschichte und der systematischen 
Philosophie. Berlin, Schwetschke und Sohn, 1919, 
str. IX 316. M. 9. 
Hohenlohe Konstantin Prof. Dr. Die Grenzen 
des Eigentums nach den Grundsatzen der christ- 
lichen Rechtsphilosophie. Wien, V olksbund- V er- 
lag, 1919, str. 15. K. 0-90. 


Bunsen Victoria de. The war and menls minds. 
J. Lane, 1919, str. 185. 5 S. 


90 


b 


Shaw Bernard. Der gesunde Menschenverstand 
im Krieg. Bd. 1. 11. Zurich, Rascher, 1919, str. 
120; 104. M. 5. 
Gaultier Paul. Lccons morale s de la guerrc. 
Paris, FIlammarion, 1919. 
Mackenzie W. Douglas. Christian ethics in the 
world war. Mclrose, 1919, str. 214. 4 S. 6 d. 
Miihlestein Hans. Europaische Reformation. 
Philosophische Betrachtungen uber den morali- 
schen Ursprung der politischen Krisis Europas. 
Leipzig, Der Neue Geist Verlag, 1919, str. XXVIII. 
261. M. 6. 


Ostwald Wilhelm. Grundriss der N aturphilo- 
sophie. 3., neu bearbeitete AulI. Leipzig, Kc- 
clam, (1919), str. 195. M. L50. 
Verweyen Johannes M. Naturphilosophie. 2. 
AulI. Leipzig, Tcubner, 1919, str. 119. M. 2-10. 
Schmidt Richard. Das Unbegrenztsein des Na- 
turerkennens. N aturgeschichtliche B etrachtungen. 
Wiesbaden, 1919, str. VIII. 328. M. 15-40. 
Recke Franz. Das Wesen der Materie und 
deren Energieformen. Berlin, Heyder (in Komm.), 
(1919), str. 62. M. 2-80. 
Ungania Emilio. 11 problcma deliI unitu delia 
materia e la sua soluzione San Casciano, Ca- 
pelli, 1919. 
Holle H. G. Prof. Dr. Allgemeine Biologie aIs 
Grundlage fur W eltanschauung, Lebenfuhrung 
und Politik. Munchen, Lehmann, 1919, str. 282. 
M. 11. 
Teichmann Ernst Dr. Die Vererbung aIs er- 
haltende Macht im Flusse organischen Gesche- 
hens. 19. Aufl. Stuttgart, Franckh, 1919, str. 95. 
M. 2-50. 
Fliess Wilhelm. Vom Leben und vom Tod. 
Biologische Vortrage. 6.-8. Taus. Jena, Diede- 
richs, 1919, str. VJO. 137. M. 7-50. 
Osborn Henry Fairfleld. The origin and evo- 
lution of life. On the theory of action, rcaction 
and interaction of energy. G. Bell, 1919. 2 S. 6 d. 
Mercer Edward Why do we die? London, 
Kegan, 1919, Etr. 202. 
Doflein Franz Prof. Dr. Das Problem des 
Todes und der Unsterblichkeit bei Pflanzen und 
Tieren. Jena, Fischer, 1919, str. V. 120. M. 8. 
Naef Adolf Dr. Idealistische Morphologie und 
Phylogenetik. (Zur Methodik der systematischen 
Morphologie). Jena, Fischer, 1919, str. VI. 77. 
M. 3. 
Riedel P. Die Entstehung des Menschen- 
geschlechts nebst einem Ausblick uber Ziel und 
Zweck des menschlichen Lebens. Oranienburg, 
Orania-Verlag, (1919), str. 88. M. 2. 
Weinstein M. W. Prof. Dr. Entstehung der Welt 
und Erde nach Sage und Wissenschaft. 3. AulI. 
Leipzig, Teubner, 1919, str. 128. M. 2-70. 


Kern Berth. v. Die Religion in ihrem Werden 
und Wesen. Berlin, Hirschwald, 1919, str. VII. 
432. M. 24. 
Carey Walter J. The emergency of religon. 
S. P. O K" 1019, str. 45. 6 d.
		

/p0027.djvu

			a 


Kreglinger Richard. Etudes sur la developpe- 
mentde lavic religi euse. BruxelIes, Lamertin, 1919. 
Mc Cabe Joseph. The growth of religion. Watts 
& Co.. 1919, str. 312. 6 S. 
Grubb Edward. The religian af cxpcriencc. An 
examination of some of the difficulties of Chri- 
stian faith. Headley, 1919, str. 204. 5. S. 
Pratap Mahendra. Das Buch der Religion der 
Liebe. Das Wort der Liebe. Leipzig, Theoso- 
phisches Verlagshalis, 1919, str. IV. 91. M. 2. 
Harrison Jane E. Rationalism and religious 
rcaction. Watts, 1919, str. 48. l S. 9 d. 
Graham David. Religion and intelIect. T. & T. 
Ciarek, 1919, str. 156. 7 S. 6 d. 
Ladd George TrumbuU. The secret of perso- 
nality . The problem of man' s personal lifo as 
viewed in the light of an hypothesis of man's 
religious faith. Longmans, 1919, str. 297. 7 S. 6 d. 
IsenkraheC. Prof. Dr. Experimental- Theologie. 
Behandelt vom Standpunkte eines N aturforschers. 
Bonn, Marcus ]I Weber, 1919, str. X. 168. M. 6. 
B6 Ym Ra. Das Buch vom lebendigen Gott. 
M. e. Vorwort v. G. Meyrink. Leipzig, Verlag 
der weissen Blicher, 1919, str. XXII. 169. M. 6. 
Webb Clement C. J. God and personality . G. 
Allen & U., 1919, str. 2bI. 10 S. 6 d. 
Oppo Antonio. Dimonstrazione delIa esistenza 
di Dio. Paravia, 1919. 
Herbst Edgar. Die Verwirklichung der Gctt- 
Idec. Richtlinien fur den Aufstieg der Mensch- 
heit zur Vernunft. Wien, Anzcngruber- V erlag, 
1919, str. 32. M. 0-75. 
Schmitt Askan. Gedanken liber Gott, die Welt 
und die Theologie. Hinterlassene Papiere eines 
geisteskranken Theologen. Hellerau, Hakenkreuz, 
1919, str. 61. M. l-50. 
Albrecht Ludwig. Der B uddhismus. Gotha, 
Ottin, 1919, str. 39. M. 1-75. 
Beckh Hermann Dr. Buddhismus (Buddha und 
seine Leh.e) I.Einleitung. Der Buddha. 2. Aufl. 
Berlin, Vereinigung wissenschaftlicher V erleger, 
1919, s tr. 147. M. 1-60. 
Mich Hans. B uddha und wir. Hamburg, Ba- 
hai- V erlag, 1919, str. 20. M. H50. 
Lewkowitz A. Jlidische Geschichte und Reli- 
gionsphilosophie. - Monatsschrift flir Geschichte 
und Wissenschaft des Judentums, LXIII. 4.-6. 
Heisler Hermann. Anthroposophie und Chri- 
stentum. Ein Versuch zur Verstandigung. Kon- 
stanz, Wolfing-Verlag, 1919, str. VI. 123. M. 2-50. 
Singer Ignatius The rival philosophies of Je- 
sus and of Paul. Allen & U., 1919, str. 347. 
l S. 6 d 
Pesch TUmann. Christliche Lebensphilos* phie. 
Gedanken liber religiose Wahrheiten. 17. Aufl. 
Freiburg i. B., 191«, str XV. 007. M. 5'60. 
Messer A. U nsterblichkeit. - Internationale 
Monatsschrift, XIII. 2. 
Gould Fredk. J. Commonsense thoughts on 
a life beyond. Watts & Co., 1919 2 S. 6 d 
Kessemeier Frdr. Heinrich. Fortsetzung des 
Lebens nach dem Tode. 1.-5. Aufl. Hamburg, 
Verlag Ideal und Leben, 1919, str. 396. M. 15. 


91 


b 
BiSChoff Erich Dr. Das J enseits der Seele. Zur 
Mystik des Lebens na ch dem Tode. Berlin, Bars- 
dorf, 1919, str. VII. 260. M. 10. 


Du Prel Carl Dr. Das Ratsei des Menschen. 
Einleitung in das Studium der Geheimwissen- 
schaften. Neue Auflage. Leipzig, Reclam, 1919, 
str. 103. M. 5 51. 
Dessoir Max Prof. Dr. Vom J enseits der Seele. 
Die Gehcimwisscnschafteu in kritischer Betrach- 
tung. 3. Aufl. Stuttgart, Enkc, 1919, str. XVI. 
354. M. 15. 
Rudolph Hermann. Die Gefahren des Okkul- 
tismus. Leipzig, Theosophischer Kultur- Verlag, 
1919, str. 23. M. l. 
Hentges Ernst. Die Krote. Eine okkultistisch- 
kulturgeschichtliche Betrachtung. Leipzig, Alt- 
mann, 1919, str. 24. M. 1. 
Czernin-Dirkenau Erich. "Uebersinnliche" Wel- 
ten. Vier kritische V ortrage. Wien, Stern im Osten- 
Verlag, (1919), str. V. 86. M. 4. 
Im Reiche der Geister. Sammlung okkultisti- 
scher Berichte, Erzahlungen und Begebenheiten. 
11. Lfg. Schmiedeberg, Baumann, (1919), str. 
145-192. M. 0-60. 
Schmude Derief. Vom Schwingen und Klingen 
und gottlichen Dingen. Gedanken liber stille 
Krafte, durch die Menschen bewusst oder unbe- 
wusst wirken. Quedlinburg, Sterzenbach, (1919), 
str. 90. M. 2-75. 
Hoffmann Conrad Dr. Das Fortleben nach dem 
Tode aIs Experimen'al- Wissenschaft. Leipzig, 
Xenien-Verlag. 1919, str. 85. M. 3. 
Ebertin EIsbeth. Der Tod und - kein Ende. 
Aus dem N achlass eines Okkultisteu. Freiburg 
i. B., Lorenz, 1919, str. 54. M. 2. 
K1inisch Robert Dr. Sind verstorbene zurlick- 
gekommen und klimmern sie sich um uns? N ach 
eidlichen Aussagen in Seligsprechungspiozesscn. 
Graz, Styria, 1919, str. IV. 139. M. 4. 
Crawford W. J. Experiments in Psychica! 
Science. Levitation. "Contact" and the direet 
voiee. Watkins, 1919, str. 196. 6 S. 
WaUace Mary Bruce. The thinning of the -eil. 
A record of experience. With foreword by J. 
Bruce Wallace. J. M. Watkins, 1919, str. 144. 
2 S. 
Smith Hester Travers. V oices from the V oid. 
Six years' experience in automatic Communica- 
tions. With introduetion by Prof. Sir W. F. Bar- 
rett. Wrn Rider, 1919, str. 123. 3 S. 6 d. 
Scheithauer Carl. Von der wahren Schatzung 
der lebenden Krafte. Eine Abhandlung liber die 
Moglichkeit des freien Verkehrs der Geister durch 
die Schrift. Leipzig, Scheithauer, (1919), str. 16. 
M. l. 
Haering Theodor Prof. Dr. Die Materialisierung 
des Geistes. Ein Beitrag zur Kritik des Geistes 
der Zeit. Tlibingen, Mohr, 1919, str. XL 341. 
M. 15-40. 
Staudenmaier Ludwig Prof Dr. Die Magie aIs 
experimentelle Naturwissenschaft. Chemisch-ana- 
statischer Neudruck. Leipzig, Akademische Ver-
		

/p0028.djvu

			a 


lagsgeseltschaft (1912) 1919, str. III. 184. M. 
7-50. 
Lenormant Francois Prof. Die Magic und Wahr- 
sagekunst der Chaldaer. Autorisierte, vom Ver- 
fasser bedeutend verbesserte und vermehrte deut- 
sche Ausgabe. 2. Autl. Berlin, Barsdorf, 1919, 
str. XI. 571. M. 15. 
Solbrig D. Der Spiritismus. Stricgau, Urban, 
(1919), str. 8. M. 0-15. 
Sulzer Georg. Was ist Mystik? Schmiedeberg, 
Baumann, (1919), str. 2.'3. M. 0-80. 
Dimmler Emil. Mystik. Gedanken uber eine 
Frage der Zeit. Gunzburg, llug, 1919, str. 88. 
Seiliiere Ernest. Les etapes du mysticisme 
passionel. Paris, Alcan, 1919. 
Steiner Rudolph. A road to sclf-knowledge. 
Described in eight meditations. Putnam, 1919, 
str. 134. 3 S. 6 d. 
Rudolph Hermann. Die zehn Hauptlehrcn der 
theosophischen Weltanschauung 6. Taus. Leip- 
zig, Theosophischer Kultur- Verlag, 1919, str. 21. 
M 050. 
Morison S. Some fruits of theosophy. The ori- 
gins and purpose of the so-callcd Old Catholic 
Church disclosed. Harding & More, 1919, str. 64. 
Geyer Christian Dr. Theosophie und Religion.- 
Theosophie und Theologie. 2., erweiterte Aufl. 
v. "Theosophie und Religion" . Nurnberg, Fehrle 
und Sippel, 1919, str. 45. M. 1-60. 
Niebergall F. Prof. Dr. Idealismus, Theosophie 
und Christentum. Tubingen, Mohr, 1919, str. 
40. M. 050 
Rudolph Hennann. Wie schiitze ich mich ge- 
gen psychische Beeinflussung? Leipzig, Theo- 
sophischer Kultur- Verlag, 1919, str. 31. M. 1-20. 


Martens P. Ch. Die Lebenskunst. Einfuhrungs- 
briefe. Den Schulern des Gralordens gewidmet. 
Schmiedeberg, (1919), str. 112. M. 3. 
Poehlmann Christian Ludwig. Wie werde ich 
wahrhaft glucklich? (2. Autl.). Hamburg, Poehl- 
mann, 1919, str. 211. M. 9-50. 
Paul Albert. Wo liegt das Gliick? Ein Weg- 
weiser fUr alle, die nach ihm verlangen. 4.-6. 
Aufl. Berlin, Nitschmann, 1919, str. 64. M. 2. 


Keyserling Hennann Graf. Das Reisetagebuch 
eines Philosophen. Munchen, Duncker & Hum- 
blot, 1919, str. XXVIII. 670. M. 20. 


WIADOMOŚCI WYDAWNICZE. 


Odezwa. Pod tym tytułem ukazał się w War- 
szawie w październiku 1919 pierwszy zeszyt 
. ,dwutygodnika moralno-społecznego", którego 
wydawcą i redaktorem jest p. Wacław Bojomir 
(Wacław Mutermilch). Adres Redakcyi i Admi- 
nistracyi: Warszawa, Zielna 22, m. 6. Prenu- 
merata kwartalna M. 3; na prowincyi M. 4; 
zeszyt pojedynczy M. 0'50. 
Annalen der Philosophie. Mit besonderer Be- 
rucksichtigung der Probleme der Ais-Ob Betrach- 
tung. Tom I. tak zatytułowanego wydawnictwa 


92 


b 
ukazał się z wiosną 1919 nakładem firmy F. 
Mcincra w Lipsku. Wydawcami są: Hans Vai- 
hinger, R. Schmidt, Dr. K. Heim i i. Cena I. t.; 
4(> M. 


WYKŁADY, ODCZYTY, REFERATY. 
Akademia Umiejętności w Krakowie. 
Wydział filologiczny: Dnia 10. lutego 1918 
sekretarz przedstawił pracę Dra Wł. F o l K i c r- 
s ki e g o p. t.: Ze studyów nad XVIII, wiekiem. 
Część 1. Estetyka Shaftesbury'ego w ramach 
jego poglądu na świat. Część II. O wpływie 
Shaftesbury'ego na Diderota. 
Polskie Towarzystwo Filozoficzne (Lwów). 200. 
posiedzenie naukowe dnia 3. stycznia 1920. Za- 
gajając zebranie, Przewodniczący Prof. Dr. Kazi- 
mierz Twardowski poświęcił serdeczne słowa 
pamięci zmarłemu tegoż dnia we Lwowie człon- 
kowi Towarzystwa, Zygmuntowi J a n i s z e w- 
skiemu. - Następnie Dr. D. Einhorn wy- 
głosił odczyt p. t. "Krytyczny stan dotychcza- 
sowej historyi filozofii w świetle badań nad 
Ksenofanesem". Historya filozofii przekroczyła 
na linii swego dotychczasowego rozwoju swój 
ogółem możliwy punkt szczytowy i chyli się 
jawnie ku upadkowi. Stan ten, który zresztą 
w pewnej mierze nie uszedł w zupełności uwagi 
niektórych nielicznych myślicieli, wynika - jak 
prelegent starał się dowieść w szeregu do tych - 
czasowych swych prac, a zwłaszcza w ostatniej: 
"Uzasadnienie historyi filozofii jako nauki z szcze- 
gólnem uwzględnieniem historyczno- filozofi- 
cznych idej Rudolfa Euckena. Rzecz epistemolo- 
giczna" - z braku elementarnych podstaw do- 
tychczasowej filozofii, braku uzasadnionego 
pojęcia rzeczywistości i poznania, podmiotu 
i przedmiotu, faktu i przyczyny w dziedzinie hi- 
storyi filozofii. Jako skromną illustracyę przed- 
stawia prelegent mały wycinek z dotychczaso- 
wych badań nad teologią Ksenofanesa, którym 
poświęcił dwie rozprawy. Przedewszystkiem 
wskazuje na niesłychane sprzeczności u najwy- 
bitniejszych historyków filozofii w ujęciu t. zw. 
panteizmu Ksenofanesa, sprzeczności powstałe 
przez to, że każdy z badaczy głosi kilka bez- 
względnie z sobą niezgodnych poglądów na 
stosunek boga do świata u Ksenofanesa, przy- 
czem te same poglądy często występują u zwal- 
czających się o nie wzajem przeciwników (np. 
Zeller, Freudenthal). Stan ten w ogólności mo- 
żna usiłować wyświetlić przy pomocy metody 
psychologicznej lub psychopatologicznej albo na 
drodze nowej tj. zapomocą krytyki metodologi- 
cznej dotychczasowej historyi filozofii. Ponieważ 
metoda psychologiczna musiałaLy operować nie- 
słychanie skomplikowaną organizacyą przypad- 
ku, przyczem w rezultacie w żadnym razie nie 
zdołałaby uniknąć sprzeczności z doświadcze- 
niem, zatem jako nie naukowa i błędna nie na- 
daje się do zastosowania. Pozostaje tedy jedynie 
metoda krytyki metodologicznej, której rezulta- 
tem jest dowód, że chaos i sprzeczność w ba-
		

/p0029.djvu

			a 
daniach nad Ksenofancsem są n o r m a l n y m 
wynikiem dotychczasowych metod historyi filo- 
zofii. N akoniec oświetla prelegent dodatkowo nie- 
słychaną rozbieżność i chaos dotychczasowych 
badań nad Ksenofanesem na dwóch równie ja- 
skrawych jak charakterystycznych przykładach 
przez zestawienie odnośnych cytatów ze wzglę- 
dnie bogatej literatury Ksenofanesa. - W dysku- 
syi zabierali głos pp. Ajdukiewicz, Bad, Lilien- 
feld, Twardowski i prelegent. 
Prof. Dr. Wł. Sieradzki wygłosił na posie- 
dzeniu Towarzystwa lekarskiego lwowskiego 
dnia 21. czerwca 1918 odczyt "W sprawie re- 
formy studyów lekarskich". W dyskusyi prze- 
mawiali m. i. Dr. Zaleski za uwzględnieniem 
w pięcioletnim studyum medycyny także psy- 
chologii; Dr. Demianowski za uwzględnieniem 
psychologii i psychopatologii; Dr. Szumowski 
w sprawie uzupełnienia studyów lekarskicn filo- 
zofią medycyny, psychologią i etyką lekarską. 


Filozofia w uniwersytetach polskich. 
Półrocze zimowe 1916/17. 
I. Uniwersytet lwowski: 
Prof. Dr. K. T war d o w s ki: Psychologia, 
4 g. - Ćwiczenia filozoficzne dla początkują- 
cych, l g. - Seminaryum filozoficzne: Lektura 
i interpretacya Etyki Nikomachejskiej Arystotelesa, 
2 g. - Ćwiczenia eksperymentalne z zakresu 
psychologii pamięci (wspólnie z asystentem Drem 
B ł a c h o ws kim), I g . Prace samodzielne 
z zakresu psychologii eksperymentalnej (wspól- 
nie z asystentem Drem Błachowski m), 4 g.- 
Prof. Dr. M Wart e n b e r g: Krytyczny prze- 
gląd głównych kierunków teoryi poznania, 3 g.- 
Pragmatyzm i intuicyonizm (dok.), Ig. - Wstęp 
do metafizyki, l g. - Seminaryum filozoficzne: 
Etyka Spinozy, 2 g. - Doc. pryw. Dr. Wł. W i- 
t wieki: Wstęp do filozofii sztuki, 2 g. 
II. Uniwersytet krakowski: 
Prof. Dr. Wł. H e i n r i c h: Rozwój zagadnień 
filozoficznych, 3 g. - Seminaryum filozoficzne 
dla starszych, 2 g. - Pracownia psychologiczna 
dla starszych, 4 g. - Prof. Dr. W. Ru bezyń- 
ski: Dzieje filozofii starożytnej, 4 g. Bol- 
zano i jego następcy, l g, - Seminaryum filo- 
zoficzne: Lektura i interpretacya "Wissen, Glau- 
ben und Ahndung" J. Fr. Friesa, 2 g. - Prof, 
Dr. T. G a r b ó w s ki: Podstawowe zagadnienia 
filozofii systematycznej, 3 g. - Etyka nadczło- 
wieka (Fryderyk Nietzsche i znaczenie jego 
nauki w świetle krytyki filozoficznej), 2 g. - 
Seminaryum filozoficzne: Ćwiczenia z dziedziny 
filozofii krytycznej: Zagadnienie piękna i celo- 
wości przyrody, 2 g. - Doc. pryw. Dr. M. So- 
beski: Filozofia sztuki (cz. 11.), 2 g. - on 
wersatoryum filozoficzne, 2 g. - Prof. Dr. Sle- 
s z y ń s ki: Rachunek prawdopodobieństwa, 3 
g. - Logika matematyczna, 2 g. - Doc. pryw. 
Dr. A. Peret iat ko wi cz (na wydziale prawa 
i administracyi); Konwersatoryum z filozofii 
prawa, l g. 


93 


b 


III. Uniwersytet warszawski: 
Prof. Dr. J. Łuk a s i e w i c z: T c o rya p o z na- 
nia, 8 g. - Filozofia Kanta, 2 g. - Semina- 
ryum filozoficzne: Lektura i interpretacya "Pro- 
legomenów" Kanta. Wypracowania piśmienne, 
2 g. - Dr. Wł. T a t ark i e w i c z: Dzieje filo- 
zofii greckiej: Sokrates, Platon, i Arystoteles, 
3 g. - Seminaryum filozoficzne: Cwiczenia z za- 
kresu filozofii greckiej, 2 g. - E. Ab r a m o w - 
s kI: Psychologia, cz. II. (uczucia i wola), 2 g.- 
Konwersatoryum i ćwiczenia psychologiczne, 
2 g. - E. Jar r a (na wydziale prawa i nauk 
państwowych): Seminaryum z filozofii prawa: 
czytanie i objaśnianie "Rzeczypospolitej" Pla- 
tona, l g. 
Półrocze letnie 1916/17: 
I. Uniwersytet lwowski: 
Prof. Dr. K. T war d o w s ki: Dusza i ciało, 
życie psychiczne a układ nerwowy, 3 g. - 
Ćwiczenia filozoficzne dla początkujących, l g_. 
Seminaryum filozoficzne: Lektura i interpretacya 
Etyki Nikomachejskiej Arystotelesa (c. d.), 2 g.- 
Ćwiczenia eksperymentalne z zakresu psycho- 
logii kojarzenia (wspólnie z asystentem Drem 
Błachowski m), Ig. - Prace samodzielne 
z zakresu psychologii eksperymentalnej (wspól- 
nie z asystentem Drem Błachowskim), 4 g. - 
Prof. Dr. M. War t e n b e r g: Platon i Arystote- 
les, 3 g. - Problemat wolnej woli, 2 g. - Se- 
minaryum filozoficzne: Etyka Spinozy (c. d.), 
2 g. 
II. Uniwersytet krakowski: 
Prof. Dr. Wł. H e i n r i c h: Zagadnienia etyki, 
5 g. - Seminaryum filozoficzne, 2 g. - Pra- 
cownia psychologiczna dla starszych, 4 g. - 
Prof. Dr. W R u b c z y ń s ki: Dzieje filozofii sta- 
rożytnej, cz. II., 4 g. - Realizacya ideałów, 
jej warunki i współczynniki, I g. - Semina- 
ryum filozoficzne: Wybrane kwestye z historyi 
i systematyki zagadnień etycznych, 2 g. - Prof. 
Dr. T. G a r b o w s ki: Wybrane rozdziały z filo- 
zofii poznania, 3 g. - Nietzscheanizm a ewo- 
lucyonizm, 2 g. - Seminaryum filozoficzne: 
Rozbiór zagadnień poznawczych, 2 g. - Prof. Dr. 
Wa c h ho I z: Zasady psychopatologii w odflie- 
sieniu do pedagogiki, 2 g. Pro f. Dr. Sle- 
s z y ń s ki: Logika matematyczna, 2 g. - Doc. 
pryw. Dr A. P e ret i at ko w i cz (na wydziale 
prawa i administracyi): llistorya filozofii prawa 
(z uwzględnieniem doktryn politycznych), 4 g.- 
Czytanie i interpretacya "Contrat social" Rous- 
seau'a, l g. 
III. Uniwersytet warszawski: 
Prof. Dr. J. Łuk a s i e w i c z: Historya filo- 
zofii pokantowskiej, 3 g. - Zagadnienie pozna- 
nia na tle dziejów nauki, 2 g. - Seminaryum 
fil o z o fic zne, 2 g. - Dr. Wł. T a t ark i e w i c z : 
Zasady etyki, 3 g. - Seminaryum filozoficzne, 
2 g. E. A b r a m o w s ki: Psychologia do- 
świadczalna, 2 g. - Ćwiczenia z psychologii, 
2 g. - E. Jar r a (na wydziale prawa i nauk 
państwowych): Filozofia prawa, 4 g.
		

/p0030.djvu

			NEKROLOGIA. 


Dr. Zygmunt Balicki, socyolog, pisarz polity- 
czny i polityk, członek rzeczywisty Międzyna- 
rodowego Tow. socyologicznego, ur. w Lublinie 
w r. 1858, zmarł w Piotrogrodzie 12. września 
1916. Był wychowankiem uniwersytetów peters- 
burskiego, zurychskiego i genewskiego. W r. 
1881 osiadł w Warszawie; następnie czas jakiś 
bawił w b. Galicyi i za granicą, w r. 1900 wró- 
cił znowu do Warszawy, gdzie był aż do wy- 
buchu wojny redaktorem "Przeglądu N arodo- 
wego ". - Ogłosił drukiem m. i.: Socyologiczne 
podstawy użyteczności, Przegląd filozoficzny, 
1900. - Egoizm narodowy wobec etyki, 1900. - 
O metodach nauk społecznych i ich rozwoju 
w XIX. w., 1903. - Psychologia społeczna czyn- 
ności poznawania, 1912. 
Dr. Gustaw Gerson Blatt, prof. nadzwyczajny 
gramatyki porównawczej języków indoeuropej- 
skich w uniwersytecie lwowskim, współpraco- 
wnik Ruchu filozoficznego, ur. 15. lutego 1858 
w Jarosławiu, zmarł 17. września 1916 we 
Lwowie. 
Dr. Zygmunt Janiszewski, członek czynny Pol- 
skiego Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie, 
członek Warszawskiego Instytutu Filozoficznego, 
profesor nadzwyczajny matematyki w Uniwer- 
sytecie warszawskim, b. docent prywatny ma- 
tematyki i asystent przy katedrze matematyki 
w Uniwersytecie lwowskim, ur. w Warszawie 
dnia 12. lipca 1888, zmarł we Lwowie, dnia 3. 
stycznia 1920. - Ogłosił drukiem m. i.: Pod- 
stawy geometryi. Logistyka. Zagadnienia filozo- 
ficzne matematyki (W t. I. nowfego wydania Po- 
dręcznika dla samouków, Warszawa, 1915). - 
O realizmie i idealizmie w matematyce. Przegląd 
Filozoficzny, XIX (1916). 3. 
Dr. Karol Frenkel, członek czynny Polskiego 
Towarzystwa Filozoficznego we Lwowie, ur. 
w r. 1891 zmarł we Lwowie 22. stycznia 1920. 
Studya uniwersyteckie, poświęcone głównie filo- 
zofii, odbył w Wiedniu i we Lwowie, gdzie 
w r. ak. 1912/13 był przewodniczącym Kółka 
filozoficznego Czytelni Akademickiej. W r. 1914 
uzyskał w uniwersytecie lwowskim stopień do- 
ktora filozofii na podstawie rozprawy "Sympa- 
tya i współczucie u Hume'a i Schopenhauera", 
a w r. 1919 w tymże uniwersytecie stopień do- 
ktora praw. Brał żywy udział w ruchu filozo- 


94 


ficznym i zamierzał powołać do życia "Towa- 
rzystwo szerzenia kultury etycznej". Ostatnio 
był praktykantem lwowskiej Biblioteki Uniwer- 
syteckiej. Ogłosił drukiem rozprawę "O przed- 
miocie oceny etycznej" . Przegląd Filozoficzny, 
XXII. 1. 2. 


KSIĄŻKI NADESŁANE REDAKCYJ. 


Biegański Wł. Podręcznik logiki ogólnej. Wyd. 
3. i 4. Warszawa, Lwów, 1916. 
BłachOWSki St O wrażeniach położenia i ru- 
chu. Odtwórcze wyobrażenia węchowe w sto- 
sunku do wzrokowych i słuchowych. Lwów, 1919. 
Bornstein B. Elementy fi'ozofii jako nauki 
ścisłej. Warszawa, 1916. 
Couturat L. Algebra logiki. Przeł. Br. Knaster. 
Warszawa, 1918. 
Czeżowski T. Imiona i zdania. Dwa odczyty. 
Warszawa, 1919. 
Descartes. Rozprawa o metodzie. Przełożył 
Boy. Kraków, (bez daty). 
Halpem I. Dr. Stanowiska w etyce. Wstęp me- 
todologiczny do etyki. Warszawa, 1918. 
Karta z zamkniętej księgi bytu. Z cyklu re- 
welacyj otrzymanych przez Jadwigę Domańską ze- 
brał i ułożył Dr. Fr. Habdank. Warszawa, (1919). 
Kohl A. Dr. Czy nazwa "Materyalizm histo- 
ryczny" odpowiada swej treści? - Przedświt, 
Warszawa, 38. 1. 2. 
Kozłowski W. M. Podstawy logiki czyli za- 
sady nauk. Warszawa, 1916. 
Kozłowski W. M. Krótki zarys logiki z ele- 
mentami ideografii logicznej. Warszawa, 1917. 
Majewski E. N auka o cywilizacyi. I. War- 
szawa, 1913. 
Makowski W. Podstawy filozofii prawa kar- 
nego. Warszawa, 1917. 
Moore G. E. Zasady etyki. Przełożył Dr. Cz. 
Znamierowski. Warszawa, 1919. 
Radecki W. Psychologia myślenia, Warszawa, 
1919. 
Sobeski M. G. B. Vico, twórca filozof1i histo- 
ryi. Metafizyka Libelta. Poznań, 1916. 
Wizę K. F. Wykłady filozoficzne. II. Poznań, 
1917. 
Wolski W. O poznaniu a priori, Lwów, 1918. 
Znaniecki FI. Cultural reality. Chicago, (bez 
daty) . 


Najnowsze wydawnictwa Polskiego Towarzystwa Filozoficznego: 
Skłao głóuuny ID Książnicy Polskiej Touuarzystuia nauczycieli Szkół UJyiszych 
(Lwów fDałeckiego S). 
Hume: Badania dotyczące rozumu ludzkiego. Przekład J. Łukasiewicza i K. 
Twardowskiego. Wydanie drugie. Lwów 1919. Cena M. 7. 
Błachowski Stefan: Nastawienia i spostrzeżenia. Lwów 1917. Cena M. 2-10. 
Błachowski Stefan: O wrażeniach położenia i ruchu. Odtwórcze wyobra- 
żenia węchowe w stosunku do wzrokowych i słuchowych. Lwów, 1919. Cena 
M. 4-20. (Badania psychologiczne, 1.).
		

/p0031.djvu

			a 


95 


b 


PRZEGLĄD FILOZOFICZNY, 
założony przez Władysława Weryhę, wychodzi kwartalnie pod redakcyą Dra 
Maryana Borowskiego. - Prenumerata roczna wynosi 15 M., półroczna 8 M. 
Cena kwartalnego zeszytu 4 M. 
Adres Redakcyi i «Administracyi: Warszawa, Piękna, 44. 
W Administracyi Ruchu filozoficznego 
zamawiać można następujące książki: 
Twardowski Kasimir Dr.: Zur Lehre vom Inhalt und Gegenstand der 
Vorstellungen. Wiedeń, 1894. Cena M. 7. 
Twardowski Kazimierz: O czynnościach i wytworach. Kilka uwag z po- 
granicza psychologii, gramatyki i logiki. Kraków, 1911. Cena M. 4-20. 
Borowski Maryan: O pojęciu konieczności. Warszawa, 1910. Cena M. 7. 
Kto pragnie nabyć jedną z tych książek, zechce zażądać od Administracyi 
formularza P. K. O. w celu dokonania wpłaty. - Koszta przesyłki wynoszą 
5 O fenigów. 


W Administracyi E uchu filozoficznego 
zamawiać można na tępujące publikacye: 


Balicki Z. Dr., Hedonizm jako punkt wyj- 
SCla etyki. Odb. z Przeglądu Filozofi- 
cznego. Warszawa, 1901. M. 2. 
Cabot R. Dr., Dyskusya wojownicza. 
I. Poszukiwanie prawdy. Przekład W. 
M. Kozłowskiego. Warszawa. M. 1. 
Gomperz H. Dr., Krytyka hedonizmu. Prze- 
łożył z upoważnienia autora A. Krasno- 
wolski. Warszawa. M. 2. 
Gosiewski Wł. , Zarys teoryi matematy- 
cznej monadologii. Odb. z Przeglądu 
Filozoficznego. Warszawa, 1901. M. 1. 
Gumplowicz L. Prof. Dr., Ibn Chaldun. So- 
cyolog arabski XIV. wieku. Odb. z Prze- 
glądu Filozoficznego. Warszawa, 1899. 
M. 1. 
Guyau M., Zagadnienia estetyki współcze- 
snej. Przekład St. Popowskiego. War- 
szawa. M. 3. 
Helmholtz H. Dr., Liczenie i mierzenie 
z punktu widzenia teoryi poznania. Prze- 
kład Prof. Dra L. Silbersteina. War- 
szawa. M. 2. 
James W. Prof., Nałóg. Szkic psycholo- 
giczny. Tłumaczył R. Radziwiłłowicz. 
Warszawa, 1901. M. 1. 
Konig E., Wilhelm Wundt jako psycholog 
i filozof. Przełożyli z 2. wyd. niemie- 


ckiego St. Brzozowski i A. Krasnowol- 
ski. Warszawa. M. 2'50. 
Lasswitz K., Gustaw Teodor Fechner. Z 2. 
powiększonego wyd. przełożyła Dr. Re- 
gina Maliniak. Warszawa. M. 3. 
Ruskin J., Etyka pyłków. 10 odczytów 
o zasadach krystalizacyi. Przełożył W. 
Szukiewicz. Warszawa. M. 2-50. 
Saenger S., John Stuart Mili. Przełożył 
A. Krasnowolski. Warszawa. M. 2'50. 
Schopenhauer A., Rozprawa konkursowa 
o podstawie moralności. Przekład Z. 
Bassakówny. Warszawa. M. 4. 
Siebeck H., Arystoteles. Przełożył z 2. wyd. 
niemieckiego A. Krasnowolski. Warsza- 
wa. M. 2-50. 
Simmel J., Zagadnienia filozofri dziejów. 
Przełożył W. M. Kozłowski. Warszawa. 
M. 2-50. 
Tonnies F., Tomasz Hobbes. Życie jego 
i nauka. Przełożyła L. Karpińska. War- 
szawa. M. 3. 
Tołstoj L. N. hr., Co to jest sztuka? Z upo- 
ważnienia autora spolszczył A. J. Cohn. 
Warszawa. M. 2-50. 
Wundt W., Wstęp do filozofii. Przełożył 
W. M. Kozłowski. Warszawa. M. 750. 


Koszta przesyłki każdej z tych publikacyj wynoszą 50 fenigów.
		

/p0032.djvu

			96 


DaaDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDD 


l FELIXALCAN- Paris; NICOLAZANICHELLI - Bologna; WILLIAMS & NORG ATE -London; 
RUIZ HERMANOS-Madrid; THE MARUZEN COMPANY-Tokyo. 
SCIENTIA REVUE INTERNATlONALE DE SYNTHESE SGIENTIPIQUE 
Paraissant tous les mois (par livraisons de lm a 120 pages chacuno). 
Directeur: EUGENIO RIGNANO. 
E S T LA SETTZiE R E V U E a collaboration vraiment internationale. 
E S T LA S E U L E R E V U E d'une diffusion absolument mondiale. 
E S T LA S E U L E R E V U E de synthese et d'unification du savoir,- traitant des questions 
fondamentales de toutes les sciences: histoire des sciences, mathematiques, astronomie, geo- 
log'e, physique, chimie, biologie, psychologie et sociologie. 
E S T LA S E U L E R E V U E qui, par une enquete aupres des savants et ecrivains les plus 
cminents des pays alliss et neutres, etudie les questions les plus importantes, - demogra- 
phiques, etnographiques, economiques financieres, juridiques, historiques, politiques, - soule- 
vees par la guerre mondiale. 
Elle a deja public des articles de MM.: 
Abbot - Andre - Anthony - Arrhenius - Ashley - Bayliss - Beichman - Benes - Bigourdan - 
Bohlin - Bohn - Bonnesen - Borel - Bottazzi - Bouty - Bragg - Brillouin - Bruni - Cabrera - Car- 
racido - Carver - Castelnuovo - Caullery - Cham berlin - Charlier - Ciamician - Claparede - Co- 
stantin - Crommelin - Cvijic - DalWin - Delage - De Martonne - De Vries - Durkheim - Eddington 
- Edgeworth - Emery - Enriques - Fabry - Findlay - Fisher - Foa - Fowler - Fredericq - Qaleotti 
- GoJgi - Gregory - Guignebert - Hartog - Heiberg - Hinks - Inigues - Innes - J anet - J espersen 
- Kapteyn - Karpiński - Kaye - Kidd - Knibbs - Langevin - Lebedew - Uoyd Morgan - Lodge - 
Loisy - Lorentz - Loria - Lowell - Matruchot - Maunder - Meillet - Moret - Moreaux - Muir - 
Naville - Pareto - Peano - Picard - Plans - Poincare - Puiseux - Rabaud - Reuterskjold - Rey Pastor 
- Righi - Rignano - Russell - RutheIiord - Sagnac - Sarton - Sayce - Schiaparelli - Sergi - Shapley 
- Sherrington - SmoluchowsTri - Soddy - Stojanovich - Stmycken - Svedberg - ranrrery - Teixeira 
- Thalbitzer - Turner - Vallaux - Vialleton - Vmogradoff - Volterra - Von Zeipel - Webb -Weiss - 
Westermarck - Wickseil - Willey - Zeeman - Zeuthen et plus de cent autres. 
" S c i c i l t i a "jJublie ses article- dans la Iangue de luurs auteurs, et joint au texte principal źru aw" 
firmant len traductźonsJrancaźses de tous les artźc!es nonfrancaźs. Elle est ainsi completement accessible a qUlconajie con- 
nait la seule langne francaise. (Uemander un numero spe'cżmen au Secrrtaire General de "Scientia", Milan). 
ABONEMENT: fr. 47,50 ou 38 sh. BUKEAUX DE LA BEVUE: 43, Foro Bonaparte, Milan (Italie). 
Secrctaźre Oeneral: Doct. PAOLO BONBTTI. 


DDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDD 


OD WYDAWNICTWA. 


Administracya uprasza wszystkich, którzy nie zapłacili jeszcze prenume- 
raty za drugie półrocze, rozpoczynające się zeszytem 6., a pragną otrzymać 
zeszyt 6. i następne Ruchu filozoficznego, by zechcieli jak naj rychlej nadesłać 
prenumeratę za II. półrocze, albowiem wobec wysokich kosztów papieru na- 
kład pisma musi być ściśle zastosowany do ilości prenumeratorów. Toteż zeszyt 
szósty będzie rozesłany tylko tym, którzy złożą prenumeratę. 


SPIS RZECZY: Kazimierz Twardowski: O wykształcenie logiczne. - Dr. Dawid Ein- 
h o r n: O jasnym i niejasnym stylu filozoficznym ze stanowiska teoryi poznania i metodo- 
logii. - Sprawozdania: Młynarski F. Dr. Zasady filozofii społecznej (Dr. M. Borowski).- 
Sobeski M. Filozofia sztuki, I. (Dr. M. Treter) - Przegląd czasopism: Przegląd filozo- 
ficzny, XXII. (1919) 1. 2. - Philosophisches Jahrbuch der G6rres-Gesellschaft, XXX. - Zeit- 
schrift fur Psychologie, LXXVII. - Archiv fUr die gesamte Psychologie, XXXVI. - Ceska 
MysI, XVI. 5. 6. - Zapiski bibliograficzne. - Wiadomości wydawnicze. - Wykłady, 
odczyty, referaty. - Filozofia w uniwersytetach polskich - Nekrologia. - Książki nadesłane 
Redakcyi. - Ogłoszenia. 


Red. odpowiedzialny: Dr. M. Treter. 


I. Związkowa Drukarnia we Lwowie, Lindego 4.