/sprawo30.djvu

			NIE 


ZA ZĄDU STOLe MIASTA POZNANIA 



NIE 


ZA ZĄDU STOLe MIASTA POZNANIA 



1930 


SPRAWOZDANIE 


ZARZĄDU STOŁ. MIASTA POZNANIA 


ZA CZAS 


OD 1 KWIETNIA 1930 
DO 31 MAR CA 1931 


POZNAŃ /93/ 
NAKI:.ADEM MAGISTRATU STOI:.. MIASTA POZNANIA. 



i .,
\i-;

 

 . ! 
 
,., Q,f\'''' ::: 

 ",1'0 1 -" fl 

 . I;J
 
."" 
.0\.1 . 
--- 


Lf8Lt
/1 


TŁOCZONO W DRUKARNI SW. WOJCIECHA W POZNANIU 
NA PAPIERZE Z WŁASNEJ FABRYKI PAPIERU "MALTA" 



A. SPRAWY OGOLNE 
t. Kronika ważniejszych wydarzeń 


27 kwietnia do 4 maja 1930. Międzynarodowe Targi w Poznaniu. 
26 maja 1930, Wizyta radnych miasta Paryża w Poznaniu z prezesem hr. 
d' Andigne na czele. 
6 czerwca 1930 otrzymał prezydent miasta Ratajski złoty medal pamiątko- 
wy, ofiarowany Poznuiowi przez miasto Paryż. 
26 do 29 czerwca 1930. Kongres Eucharystyczny w Poznaniu przy udziale 
nuncjusza apostolskiego Marmaggiego, ks. kardynała prymasa Hlonda, 
wszystkich biskupów polskich, przedstawicieli władz i wiernych z całej 
Polski. 
6 lipca do 10 sierpnia 1930 M.iędzynarodowa Wystawa Komunikacji i Tu- 
rystyki w Poznaniu. 
20 lipca 1930. Konsekracja nowo pobudowanego kościoła parafjalnego na So- 
łaczu pod wezwaniem św. Jana z Vianney. 
6 października 1930. Kongres Związku Międzynarodowych Targów. 
9 października 1930. OtWaI'cie bibljoteki Jana Kasprowicza w Muzeum 
Miejskiem. 
16 i 23 listopada 1930. Wybory do sejmu i senatu. W okręgu wyborczym 
Poznań-miasto wybrani zostali do sejmu posłowie Górczak, Piestrzyński 
i Grossmannówna (z listy narodowej i dr. Surzyński (z listy B. B. W. R.). 
29 i 30 listopada 1930 obchodziło miasto uroczyście święto 100 rocznicy po- 
wstania listopadowego. 
7 grudnia 1930 obchodziło miasto uroczystą akademją 70 rocznicę uro- 
dzin Ignacego Paderewskiego. 
27 grudnia 1930 odsłonięto pomnik Tadeusza Kościuszki w 12 rocznicę po- 
wstania wielkopolskiego. 


2. Zarząd i reprezentacja miasta 


Obywatele hODorowi 
Obywatelami honorowymi miasta Poznania są Ignacy Paderewski i Woj- 
ciech Trąmpczyński. 


l- 



4 


Magistrat 
W skład Magistratu wchodzili jako płatni członkowie: prezydent miasta 
Cyryl Rataj ski, wiceprezydent dr. Mikołaj Kiedacz i radcy miejscy: Stanisław 
Nowicki, Stanisław Podolka, Kazimierz Ruciński, Władysław KuItys, dr. Ta- 
deusz Szulc, Sylwester Pajzderski, Adam Mizgalski, Stanisław Czasz i Ta- 
deusz Ruge; jako niepłatni członkowie: radcy miejscy Józef Jasiński, Jan 
Cynka, Władysław Kontrowicz, Juljan Piechowski, Jan Słomiński, dr. Jan 
Sławski, dr. Zygmunt Głowacki, Adam Kłos, Stefan Cybichowski, dr. Marjan 
Kryzan, dr. Łucjan Sokołowski, Maksymiljan Pluciński. Miejsce opróżnione 
po ustąpieniu radcy Stanisława Robińskiego ujął - po dwukrotnem nieza- 
twierdzeniu wyboru przez władzę wojewódzką - komisaryczny radca Kazi- 
mierz Frąckowiak. W ciągu roku ustąpił radc
 dr. Jan Sławski. 


Rada miejska 
Skład Rady Miejskiej w okresie sprawozdawczym pozostał taki sam, jak 
w r. 1929/30 - w ciągu okresu tego nastąpiły tylko dwie zmiany: wystąpili 
radni Andrzej Wachowiak i Stanisława Ratajczakowa, na miejsce pierwszego 
wstąpił Ludwik Sobkowiak. Do Rady Miejskiej wchodzą zatem: 


l. Adamek Władysław 
2. Augustyniak Antoni c, e 
3. Borys Jan a, c 
4. Bresiński Stanisława, c 
5. Brygier Jan 
6. Budzyński Franciszek a, c, d, e, f 
7. Bzyl Antoni a 
8. Chwiałkowski Marcin 
9. Drobnik Jerzy a, c 
10. Gładysz Wiktor c, e 
11. Goebel Józef Teofil b, c 
12. Górnicki Artur Władysława, c 
13. Górski Mikołaj a, c, e 
14.. Dr. Grossmannówna Marja a 
15. Grzegorzewicz Stanisław 
16. Hedinger Witold 
17. Jakubowicz Józef a, c, d 
18. Jasiński Józef 
19. Kałamajski Stefan a, c, f 
20. Kowalewski Franciszek a 
21. Dr. Krzyżankiewicz Włodzi- 
mierz b 
22. Libera Stanisława, c, e, f 
23. Maciejewski Stanisława, c, d 
24. Dr. Machowski Walenty a, e 
25. Maćkowiak Wiktor a, c, f 
26. Małkiewicz Józef a, c 


27. ,Mazurkiewicz Edward c 
28. Namysł Ewaryst a 
29. Noskowicz Mieczysław 
30. Dr. Paczkowski Romuald a, b., f 
31. Pawlak Walenty a, c 
32. Piestrzyński Ryszard e 
33. Dr. Pinkowski Bolesław b, c 
34. Piszczoła Franciszek 
35. Pokrywka Wawrzyn 
36. Ks. Prądzyński Józef e, f 
37. Ks. Putz Narcyz a, c 
38. Rakowicz Stefan a, c 
39. Rhode Artur a 
40. Rybelski Jan c, e 
41. Skotarek Jan a 
42. Smoczyńska Anna c, d, e 
43. Śniady Ludwik 
44. Sobkowiak Ludwik e 
45. Sobolewski Jan a, c 
46. Dr. Stark Karol a 
47. Staszak Józef a, c 
48. Stempniewicz Stanisława, c, e 
49. Suchowiak Henryk a 
50. Dr. Surzyński Leon 
51. Szułczyński Stanisław 
52. Dr. Taylor Edward a, b, f. 
53. Tylczyński Józef a, c, e., f 



5 


54. W ojtkowiak Kazimierz c 
55. Wybieraiski Bolesław a*, c f 
56. Zakrzewski Władysław 


l' 57. żółtowski Tadeusz 
58. Dr. Zi>ckler Paweł 
I 59. Zugehoer Leon d 


(Uwaga: a = komisja finansowo-budowlana, b = komisja prawnicza, 
c = komisja rachunkowo-kasowa, d = komisja dla weryfikowania protokółów 
obrad, e = komisja wyborcza, f = komisja dla wyboru członków magistratu, 
* = przewodniczący komisji.) 
Prezydjum Rady Miejskiej składało się z radnych: Witolda Hedingera 
(przewodniczący), Bolesława Wybieraiskiego (zastępca przewodniczącego), 
Stefana Kałamajskiego (sekretarz), Stanisława Libery (zastępca sekretarza), 
Leona Zugehoera (ławnik). Protokólantem był naczelnik biura Tyrakowski. 
Posiedzeń plenarnych odbyło się 21. Ilość radnych obecnych na posie- 
dzeniach wynosiła przeciętnie 43. 
Wniosków od Magistratu wpłynęło 331, załatwiono 327, przekazano 
podkomisjom 4. 
Z ważniejszych uchwał wymienić należy: odmiastowienie Teatru Pol- 
skiego, obniżenie podatku od kin do 30%, uchwalenie kredytów na zatru- 
dnienie bezrobotnych, uchwalenie przebudowy niektórych pawilonów powysta- 
wowych na przytułki dla bezdomnych i małe mieszkania, zatwierdzenie bi- 
lansów zakładów i przedsiębiorstw miejskich, zwolnienie od podatku od roz- 
rywek przedstawień teatralnych, urządzanych przez Teatr Wielki, Teatr Pol- 
ski, Teatr Nowy i Teatr Popularny, uchwalenie dodatkowych kredytów na rok 
1929/30, uchwalenie budżetu na rok 1931/32. 


Reprezentacja miasta 
W sejmie Rzeczypospolitej zastępowali miasto Poznań posłowie pro£. 
dr. Romuald Paczkowski (Str. Nar.). Ludwik Miklaszewski (Str. Nar.), Cze- 
sław Chmielewski (Nar. Państw. Blok Pracy) i dr. Leon Surzyński (Nar. 
Państw. Blok Pracy). Na skutek nowych wyborów w dniu 16 listopada 1930 r. 
weszli do sejmu posłowic: Franciszek Górczak, Helena Grossmannówna i Ry- 
szard Piestrzyński z listy Stron. Nar. oraz dr. Leon Surzyński z listy B. B. 
W.R. 


Urzędnicy miejscy 
W dniu 31 marca 1930 r. było urzędników stałych 300, funkcjonarjuszów 
kontraktowych 373, sił pomocniczych 419, razem pracowników 1092. Wsku- 
tek przejęcia na etat 69 sił kontraktowych przybyło w ciągu roku tyleż urzęd- 
ników stałych, poza tcm przyjęto 27 urzędników kontraktowych i 74 siły po- 
mocnicze, razem przybyło 101. Zwolniono 2 urzędników stałych, 29 kontrak. 
towych i 69 sił pomocniczych, razem 100; emerytowano 2 urzędników stałych; 
zmarli l urzędnik stały, 2 kontraktowych i 1 siła pomocnicza, razem 4. W dniu 
31 marca 1931 było zatcm 364 urzędników stałych, 300 kontraktowych i 423 
sił pomocniczych, razem 1087 pracowników. 



6 


3. Obszar miasta 


Obszar miasta zachował w stosunku do r. 1929/30 niezmienioną wiel- 
kość i wynosił w dniu 31 grudnia 1930 r. - 6741.09 ha, z czego przypadało: 
na powierzchnie zabudowane (włącznie podwórzy i ogródków) 759.26 ha, na 
drogi, ulice, place, koleje żelazne i tereny poforteczne 1 181,99 ha, na grunty, 
niepodlegające podatkowi 112,96 ha, na cmentarze używane 79,93 ha, na 
cmentarze zamknięte 6.43 ha, na wody 135.84 ha i na inne grunty 4464,68 ha. 


4. Spory prawne 


W czasie od 1 kwietnia 1930 do 31 marca 1931 r. prowadziło miasto 
ogółem 23 sporów, z tych pozostało z lat ubiegłych 8, a 15 wytoczono w roku 
sprawozdawczym. 
Z pośród sporów wytoczonych przez magistrat (sądowo-karnych, admi- 
nistracyjnych i cywilnych) rozstrzygnął sąd na korzyść magistratu w 3 wy- 
padkach, zaś na niekorzyść w 2 wypadkach, w 1 wypadku sprawę wycofano; 
razem załatwiono w tym czasie 6 spraw, tak że na rok 1931/32 pozostało 17 
spraw, które są w toku. W tych bieżących 17 sprawach występuje magistrat 
w 8 wypadkach jako powód, zaś w 9 wypadkach jako pozwany. 


5. Sekretarjat prezydjalny 


Sekretariat prezydialny zniesiono w roku sprawozdawczym. 



B. OśWIECENIE PUBLICZNE 
1. Szkoły wydziałowe i powszechne 


Daty statystyczne 
Miasto posiada obecnie 28 szkół powszechnych i 6 wydziałowych. 
W roku szkolnym 1930/31 uczęszczało do nich ogółem 22327 dzieci 
(19379 do szkół powszechnych i 2948 do szkół wydziałowych), wtem 11183 
chłopców (9661 do szkół powszechnych i 1522 do wydziałowych) i 11144 
dziewczęta (9 718 do szkół powszechnych i 1 426 do wydziałowych), Do wy- 
znania rzymsko-katolickiego należało 21 879 dzieci, do ewangelickiego - 
271, do mojżeszowego - 123, do innych wyznań - 54. 
Nauka odbywała się w 536 klasach; w tem było 249 klas dla chłopców, 
248 dla dziewcząt i 39 klas koedukacyjnych. Cyfrą ogólną objęte jest 95 klas 
latających, t. j. bez stałego pomieszczenia. 
Zespół nauczycielski składał się ogółem z 610 osób (w szkołach po- 
wszechnych 466, w szkołach wydziałowych 144), w tem było 251 sił męskich 
(165 w szkołach powszechnych i 86 w wydziałowych) oraz 359 sił ieńskich 
(301 w szkołach powszechnych i 58 w wydziałowych). 


Pomieszczenie i or
anizacja szk6ł 
Nowy budynek szkoły żeńskiej na Winiarach został w ciągu roku urzą- 
dzony; powiększono zbiory i stworzono pracownie. Z powodu braku izb 
szkolnych pracują szkoły 6 (św. Marcin) oraz 12 i 28 (Wiłda) w niezwykle 
ciężkich warunkach. 6 szkoła powszechna posiada 5, zaś 12 i 28 po 13 klas 
latających. Ponieważ frekwencja dzieci w szkołach wydziałowych na Wił- 
dzie spadła, oddano 2 sale wykładowe w tych szkołach do użytku latających 
oddziałów 12 i 28 szkoły powszechnej. 
W roku sprawozdawczym nastąpiły tylko drobne zmiany w organizacji 
szkół i rejonów szkolnych. Podzielono szkołę 12 na 12 i 28. Kuratorjum 
mianowało kierownikiem 3 szkoły powszechnej p. Litwina (z 11 szkoły po- 
wszechnej), kierownikiem 5 szkoły p. Dąbrowskiego (z 3 szkoły); kierownik 
12 szkoły powszechnej, p. Rochowicz przeszedł w stan spoczynku, tymcza- 
sowe kierownictwo tej szkoły poruczono p. dr. Dylińskiej-Gorgolewskiej, 



8 


kierowniczką 28 szkoły powszechnej zamianowano p. Sadowską, kierowniczkę 
szkoły wydziałowej we Wrześni - tymczasowe kierownictwo 11 szkoły po- 
wszechnej objął p. Łącki (z 23 szkoły powszechnej). 


Pomoce naukowe, bibljoteki, praca ręczna 
Znaczniejszych zmian w zbiorach pomocy naukowych nie było. Szkoły 
kompletują stopniowo swoje zbiory w miarę środków, dostarczonych przez 
Magistrat. Kuratorjum szkolne zaleciło reorganizację pracowni fizykalnych 
przez ich centralizację, któraby umożliwiła większe wykorzystanie środków 
poglądowych i łatwiejsze nabycie nowych przyrządów. 2 szkoła powszechna 
jest całkowicie zorganizowana według systemu laboratoryjnego, w innych 
szkołach wprowadza się stopniowo pracownie do nauki przyrody i geografji. 
Bibljoteki istnieją przy wszystkich szkołach powszechnych i wydziało- 
wych. Bibljoteki nauczycielskie w szkołach powszechnych są zaopatrzone 
w 19732 dzieła, w wydziałowych w 7621 dzieł; bibljoteki uczniowskie w szko- 
łach powszechnych posiadają 10280 dzieł, w szkołach wydziałowych 3786 
dzieł. Poza tem dysponują szkoły powszechne 24998 egzemplarzami i szkoły 
wydziałowe 4301 egzemplarzami podręczników dla dzieci rodziców nieza- 
możnych. 
Na narzędzia i materjały do nauki robót ręcznych uchwalone w budżecie 
na rok 1930/31 ogółem 17000 zł (12000 zł dla szkół powszechnych, 5000 dla 
szkół wydziałowych). Sumę tę podzielono częściowo między poszczególne 
szkoły, w części zaś przeznaczono na zakup przyborów do nowych pracowni 
i uzupełnienie kompletów narzędzi w pracowniach już czynnych. Nowe pra- 
cownie otrzymały w okresie sprawozdawczym: 3 szkoła powszechna na Śródce 
(dla slojdu drzewnego i introligatorstwa), 19 szkoła na Śródce (dla intr.), 
6 szkoła przy św, Marcinie (dla sI.), 17 szkoła na Winiarach (dla sI.) i 27 
szkoła na Winiarach (dla intr,). W przygotowaniu je
t pracownia slojdu 
drzewnego i robót z tektury oraz introligatorstwa dla 21 szkoły powszechnej 
na Dębcu, wreszcie 10 kompletów do robót z papieru, kartonu i tektury, jak 
i też slojdu nożykewego dla szkoły specjalnej dla dzieci umysłowo upośle- 
dzonych. W I szkole wydziałowej ustawiono tokarnię do drzewa i metalu, 
piłę tarczową, szlifiarkę do szkła i metalu oraz wiertarkę z zapędem elek- 
trycznym. Wyższe klasy szkół powszechnych odbywają swe lekcje przez całe 
przedpołudnie wyznaczonego im dnia w tej centralnej pracowni. 
W roku 1932 projektuje się wystawę pomocy naukowych, wykonanych 
przez dzieci. 


Miejskie laboratorjum psychologiczne 
Miejskie laboratorjum psychologiczne, czwarta instytucja tego rodzaju 
na terenie Rzeczypospolitej (Warszawa, Łódź, Wilno) przeprowadziło ogółem 
483 badania dzieci umysłowo słabo rozwiniętych. Wśród nich 80 dzieci było 
już w szkole specjalnej, resztę nadesłano ze szkół powszechnych jako po- 
dejrzane o niedorozwój umysłowy. U 120 dzieci świeżo przedstawionych 
do badania stwierdzono niedorozwój umysłowy; dzieci te przekazano do szko- 
ły specjalnej. Dla 30 dzieci niedorozwiniętych niema pomieszczenia w szkole 
specjalnej; są to dzieci z Łazarza j Górczyna. 



9 


Opieka lekarska i higjena 
Dziecko szkolne ma zapewnioną opiekę lekarską i dentystyczną. Le- 
karze szkolni oprócz perjodycznych badań z urzędu przeprowadzają badania 
także w miarę potrzeby. 
Szkolna opieka dentystyczna przeprowadziła badania uzębienia u 21 418 
dzieci. 853 dzieci niezamożnych leczono bezpłatnie (7261 zabiegów na 3071 
posiedzeniach). Od 1 stycznia 1931 r. leczono także dzieci rodziców zamoż- 
niejszych za opłatą, uchwaloną przez Magistrat. Do leczenia takiego zgłosiło 
się 44 dzieci - za leczenie pobrano od nich 210.50 zł. 
14 szkół posiada łazienki, z których korzysta także młodzież szkół są- 
siednich, nie posiadających łazienek. 


Harcerstwo i inne towarzystwa szkolne 
W skład żeńskiego hufca harcerskiego w Poznaniu wchodzi 10 drużyn 
szkół powszechnych i wydziałowych. Do drużyn tych należy 496 harcerek 
(w ubiegłym roku sprawozdawczym 336 harcerek). Drużyny szkolne urzą- 
dziły przy pomocy finansowej Magistratu 3 kolonje w górach, 1 nad morzem 
l 4 na terenie województwa poznańskiego. Harcerki z drużyn szkolnych bra- 
ły także udział w kursie dla drużynowych (nad morzem), w kursie dla za- 
stępowych (w górach) oraz w kursie dla kierowniczek zuchów (również nad 
morzem). Ponadto uczestniczyły drużyny szkolne i w innych kursach: prze- 
ciwalkoholowych, łucznictwa, obrony przeciwgazowej i t. p. 
Drużyny harcerskie chłopców istnieją nieomal przy wszystkich szkołach. 
Obecnie jest ich 17 z 583 harcerzami. Drużyny męskie urządziły w lecie 16 
obozów stałych. Razem korzystało z nich 581 harcerzy przeciętnie po 22 dni. 
Poza ruchem harcerskim dobrze rozwijają się różne koła o charakterze 
społecznym lub rozrywkowym, jak L. O. P. P., koła muzyczne, Komitetów 
Floty Narodowej, Czerwony Krzyż, koła oszczędnościowe, abstynentów i inne. 
Dla opieki nad młodzieżą opuszczającą szkoły wydziałowe istnieją to- 
warzystwa absolwentów i absolwentek szkół wydziałowych. 


Nauka pływania 
Kurs trwał od l do 27 czerwca 1930 r. Ogólna ilość lekcyj wynosiła 
30 godzin w poszczególnych oddziałach. Z uczniów(enic) przekazanych z po- 
szczególnych szkół w liczbie 528 utworzono 8 oddziałów pływackich, 6 dla 
chłopców i 2 dla dziewcząt. Nauczyło się pływać 313 dzieci, czyli okrągło 
60 %. Nauka pływania odbywała się w łazienkach miejskich nad Wartą. 
Akcja charytatywna 
Dożywianie biednych dzieci odbywa się w szkołach od 1 września każde- 
go roku i trwa do kwietnia następnego roku, Pod nadzorem nauczycieli wy- 
dano 2200 dzieciom rano śniadania, uwzględniając przedewszystkiem sieroty, 
dzieci rodzin bezrobotnych i rodzin robotniczych, obdarzonych liczniejszą 
rodziną. Z powodu bezrobocia i wzrastającej biedy rozszerzono akcję doży- 
wiania w dzielnicach uboższych, wydając 550 dzieciom schodzącym się po- 
południu w schroniskach także podwieczorki. 



10 


Młodzież najbiedniejsza otrzymała za staraniem kierownictwa szkół od 
komitetów, towarzystw dobroczynnych lub też z wydziału ubogich Magistratu 
doraźnie i z okazji świąt Bożego Narodzenia odzież i bieliznę. Przybory 
szkolne otrzymuje młodzież biedna z reguły bezpłatnie. 
Schroniska popołudniowe prowadzono nadal w czasie od 1 października 
1930 do 31 marca 1931 r. 42 oddziały były czynne codziennie po południu 
po 2 godziny i 15 oddziałów 3 razy w tygodniu po 2 godziny. W szkołach 
o wielkiej liczbie dzieci prowadzono osobne oddziały dla dzieci klas niższych 
i dla dzieci wyższych klas. Dzieci po odrobieniu zadań szkolnych na dzień 
następny oddawały się zabawom w różne gry pokojowe. 
Do schronisk uczęszczają dzieci robotników, wdów, bezrobotnych, niż- 
szych urzędników i drobnych rzemieślników. 
W czasie letnim prowadzono schroniska w szkołach, przy których są 
ogródki szkolne; zatrudniano dzieci pracą w ogródkach, hodowlą warzyw i za- 
poznawaniem z przyrodą. Biedne dzieci dożywiano także w lecie popołudniu. 


2. Ochronki miejskie 


Ochronki są czynne przez cały rok za wyjątkiem niedziel, świąt i 4 ty- 
godni wakacyj letnich, zimową porą od godz. 8 do 15, letnią od godz. 8 do 
12 i 14 do 17. 
Do dwu ochronek miejskich uczęszcza 135 dzieci w wieku od 4 do 7 lat. 
Do dwu ochron subwencjonowanych przez Magistrat w Winiarach i Urbanowie 
uczęszcza przeciętnie 160 dzieci. Zajęcia osnuto na tle roku kościelnego 
i czterech pór roku, posługując się ..Planem zajęć dzieci w ochronce", wy- 
danym przez koło kierowniczek ochron archidiecezji gnieźnieńsko-poznań- 
skiej. Kwalifikowane siły ochroniarskie udzielały wiadomości z zakresu re- 
ligji, historji, nauk o przyrodzie i uczyły wierszyków, piosenek i robótek z ra- 
fji, gliny i papieru. Letnią porą pracowały dzieci w ogródku. 


3. Miejska szkoła handlowa 


Prace nad wykończeniem budowli miejskiej szkoły handlowej przecią- 
gnęły się aż do grudnia 1930 r., co powodowało kilkakrotne przesuwanie klas. 
Szkoła ma obecnie do swej dyspozycji 20 klas, 2 gabinety geograficzno-towa- 
roznawcze, 2 drogeryjne, 2 gabinety do zbiorów geograficznych i towaroznaw- 
czych, salę maszyn, salę do pisma plakatowego, 3 pokoje nauczycielskie, bi- 
bljotekę, czytelnię uczniowską, 2 szatnie, stację mleczną, aulę, salę gimnastycz- 
ną, pokój dyrekcji, sekretarjat i salę konferencyjną. Resztę ubikacyj w jej 
budynku zajmuje państwowa szkoła ogrodnictwa. Umeblowanie ubikacyj 
szkolnych postępuje wolno naprzód. Sala gimnastyczna jest tymczasem je- 
szcze bez przyrządów. 
Po ukończeniu prac budowlanych, powstały dzięki ofiarnej pracy poza- 
obowiązkowej nauczycieli pp, Sikorskiego, Łukaszewicza i Chudzińskiego oraz 



11 


ofiarności szeregu firm.) wzorowe gabinety i zbiory towaroznawcze i geogra- 
ficzne. 
Poza przeszkodami, spowodowanemi pracami budowlanemi, nauka odby- 
wała się w trybie normalnym. Plan nauk doznał zasadniczej zmiany. Prze- 
ważnie biurową orjentację nauki dotychczasowej zamienia nowy program mi- 
nisterjalny na wychowanie kupca-sprzedawcy, wysuwając przedmioty o zacię- 
ciu psychologiczno-handlowem, jak sztukę sprzedawania, reklamę, estetykę 
na pierwszy plan. Równocześnie kładzie się większy nacisk na towaroznaw- 
stwo. Wobec tego, że ministerstwo nadesłało nowy plan nauczania po roz- 
poczęciu nauki, przystosowano do niego tylko naukę klas pierwszych. Plan 
przewiduje 2-letnią naukę, lecz dopuszcza dobrowolną dla uczniów jedno- 
roczną nadbudówkę, a więc 3-letnią szkołę handlową. W celu przyzwyczaje- 
nia uczniów do prac kartotekowych i rejestracyjnych zniosła szkoła zeszyty 
dla prac klasowych; pisze je się teraz na normalizowanym papierze listowym 
i opracowuje na wzór korespondencji handlowej. Do klas końcowych wpro- 
wadzono naukę księgowości przebitkowej. 
Liczebny stan uczniów i uczenic w dniu 1 października 1930 r. przedsta- 
wiał się następująco 


Wyznanie Wiek 
Dział Uczniów Uczenic rzym'-I I' I' 13-16 117-18 
kat. ewang. mOlż. lOne 
2-letni kurs 
10 klas 163 139 296 - 5 1 250 52 
l-roczny kurs 
1 klasa - 40 38 1 1 - 9 31 
Kurs wyższy 
2 klasy 13 56 69 - - - 9 60 


W czerwcu 1930 r. opuściło szkołę 125 chłopców i 135 dziewcząt-absol- 
wentów. Stan zdrowia młodzieży był naogół zadowalający, a wskutek tego 
i frekwencja bez znaczniejszych przerw. 
W składzie grona nauczycielskiego zaszły zmiany przez przejście w stan 
Spoczynku jednego nauczyciela i przyjęcie dwuch nowych sił. Nauczycielstwo 
utrzymywało stały kontakt z życiem zawodowem, biorąc udział w pracach 
towarzystw kupieckich i t. p. 
. Z początkiem roku szkolnego 1930/31 zajęła stacja mleczna swą ubika- 
CJę w suterenie i rozpoczęła regularną działalność. 
Studenci działu pedagogicznego wyższej szkoły handlowej hospitowali 
i odbywali lekcje praktyczne w miejskiej szkole handlowej od stycznia do 
marca 1931 r. Nadto odwiedzili szkołę 2 profesorowie Columbia-University 
w Nowym Yorku oraz czeskie szkoły handlowe z Pragi i Maly Boleslavi, 


0) Z uznaniem wymienić należy następujące: Wielkp. Wytwórnia Chemiczna, 
Stempniewicz, Zak, Milachowski. Galicja, H. Kantorowicz, Lubań-Przetwory Ziemnia- 
czane, Stomil. Syntetol, Polskie Laboratorjum Chemiczne, Majewski, Goplana. 



12 


Na mocy uchwały zarządu podwyższono czesne z początkiem roku szkol- 
nego 1930/31. W dwuletniej szkole handlowej płacą uczniowie miejscowi 
100, zamiejscowi 150 złotych, w rocznej szkole przysposobienia kupieckiego 
120, wzgl. 180 zł, w rocznej szkole ekonomiczno-handlowej 150, wzgl. 225 zł. 


4. Dokształcająca szkoła kupiecka 
Szkoła kupiecka objęła swe ubikacje w nowym gmachu dopiero z po- 
czątkiem września 1930 r. Pierwotny plan skupienia klas na 2 piętrach nie 
dał się przeprowadzić z powodu zajęcia parteru i I piętra przez państwową 
szkołę ogrodniczą. Klasy dokształcające są z tego powodu obecnie rozrzu- 
cone po całym budynku, co znacznie utrudnia dyscyplinę. 
Liczba klas wynosiła 35, w tern 25 klas popołudniowych, 7 klas poran- 
nych a 3 z nauką poranną i popołudniową. Klasy są zasadniczo branżowe 
(spożywców, bławatników, biuralistów, bankowców i kelnerów). Klasy mie- 
szane obejmują uczniów z branż o nielicznych przedstawicielach. 
Liczba uczniów wynosiła w dniu 31 marca 1931 r. razem 923, wtem 604 
chłopców i 319 dziewcząt, klas męskich jest 24, żeńskich 11, w czem pierw- 
szych klas 11, drugich 13 i trzecich 10. 
W szkole dokształcającej pracuje ogółem 58 nauczycieli i nauczycielek, 
w tej liczbie 47 dochodzących ze szkół ogólnokształcących, reszta z miejskiej 
szkoły handlowej. Liczba godzin wynosi tygodniowo 360. 
W roku szkolnym 1930/31 wprowadzono do klas nI prócz nauki rekla- 
my, również naukę pisma plakatowego. Egzamin końcowy stał się obowiąz- 
kowem zakończeniem nauki szkolnej. 
Dla nauczycieli dochodzących odbył się zimową porą wieczorny kurs 
o reklamie; wykładał dyr, Ligocki. 
Oddział drogeryjny uzyskał rozporządzeniem ministerjalnem zatwier- 
dzenie swego programu naukcwego. W nowym budynku szkolnym przy ul. 
Śniadeckich znalazł oddział odpowiednie pomieszczenie. Wartościowe przed- 
mioty do demonstracyj uzyskała szkoła w darze od firm drogeryjnych, prze- 
ważnie za pośrednictwem i staraniem zarządu Związku Drogerzystów w Pozna- 
niu, który szkołę drogeryjną ciągłą otacza opieką, a w ubiegłym roku szkolnym 
wydelegował nadto kierownika oddziału do Niemiec celem bliższego poznania 
tamtejszych szkół zawodowych i akademji drogistowskiej w Brunświku. 
Uczniowie szkoły po zdaniu egzaminu otrzymują oprócz świadectwa 
z ukończenia dokształcającej szkoły kupieckiej także specjalne świadectwo 
na pomocnika drogerzystowskiego. W części zawodowej egzaminu w skład 
komisji egzaminacyjnej wchodzi także komisja szkolna obwodu I towarzystwa 
drogerzystów. 
W styczniu 1931 r. urządzono przy oddziale drogeryjnym kurs fotoche- 
miczny, Egzamin końcowy odbył się w obecności przedstawicieli W ojewódz- 
twa i Izby Przemysłowo-Handlowej. 


5. Publiczna dokształcająca szkoła przemysłowa 
Do szkoły uczęszczało w dniu 1 kwietnia 1930 r. - 3744, w końcu okresu 
sprawozdawczego 3336 uczniów. Ogólna frekwencja w ciągu całego okresu 
sprawozdawczego wynosiła 4542 uczniów, nowych przyjęto w tym czasie l 206. 



13 


Grono nauczycielskie składało się z dyrektora, 10 nauczycieli etatowych, 
5 zawodowców, 6 sił kontraktowych i 87 pomocniczych (w tem 51 nauczy- 
cieli i 36 zawodowców). 
Nauka odbywała się dwa lub trzy razy tygodniowo i obejmowała w kla- 
sie wstępnej 10 godzin nauki przedmiotów ogólnokształcących, w klasie I 5 
godzin nauki przedmiotów ogólnokształcących i 5 godzin nauki zawodowej, 
w klasie II 4 i 6 godzin, w klasie III 3% i 6% godziny, w klasie IV 2 i 8 
godzin. 


6. Państwowa szkoła rzemieślniczo-przemysłowa 
Szkoła liczyła w pierwszem półroczu roku szkolnego 1930/31 na dziale 
ślusarskim 140 uczniów (w klasie I 52, II 50, III 38), na dziale stolarskim 
19 uczniów (w klasie I 8, n 7, III 4), a w drugiem półroczu na dziale ślu- 
sarskim 17 uczniów (w klasie I 11, n 5, In 1), na dziale stolarskim 5 ucz- 
niów (w klasie I 4, n 1) - razem przez cały rok 181 uczniów. 
Nauka obejmuje na obu działach tygodniowo w klasach I po 22 g04 
dziny przedmiotów teoretycznych i 24 godziny praktyki, w klasach n po 19 
i 27 godzin, w klasach In po 14 i 32 godziny. 
Grono nauczycielskie składa się z dyrektora, 14 nauczycieli, 5 instruk- 
torów i lekarza-dentysty. 


7. Państwowa szkoła budownictwa i mierniczo-meljoracyjna 
oraz ceramiczno-ceglarska 
W pierwszem półroczu roku szkolnego 1930/31 zapisało się do szkoły 
budownictwa na wydział budowlany 210 uczniów, na wydział drogowo-wodny 
55; w szkole mierniczo-meljoracyjnej (o systemie całorocznym kursów), która 
od n kursu rozpada się na dwa odrębne wydziały: mierniczy i meljoracyjny, 
zapisanych było 132 uczniów. Podział pozostałych do końca roku szkolnego 
uczniów na poszczególne klasy wykazuje poniższe zestawienie: 


-- - 
Klasa 
Wydział I I I I Razem 
I n III IV V 
a) 24 a) 23 
budowlany . b) 30 29 22 30 210 
. . . b) 24 
c) 28 
- 
drogowo-wodny - I - 22 14 19 55 
mierniczy aj 29 18 11 13 - 
. . . b) 28 
132 
meljoracyjny . . - 13 11 I 9 - 



14 


Grono nauczycieli składało się z dyrektora, 16 nauczycieli etatowych 
i 21 kontraktowych. 
Podobnie, jak w ostatnim okresie sprawozdawczym, szkoła ceramiczno- 
ceglarska pozostała nadal nieczynna. 


8. Państwowa szkoła budowy maszyn 
W ciągu okresu sprawozdawczego został wydział elektryczny rozsze- 
rzony o dwa dalsze kursy; ostatni kurs zostanie otwarty od września 1931 r. 
w przyszłym zatem roku przewiduje się wyjście pierwszych absolwentów no- 
wego wydziału. Poza tem rozporządzeniem ministerjalnem zniesiono od dnia 
I lutego 1931 r. kurs przygotowawczy. 
W szkole czynnych jest 23 nauczycieli, 4 asystentów, 8 instruktorów. 
1 maszynista, 1 mechanik i 1 pomocnik warsztatowy. 
Liczba słuchaczów podlega ciągłym wahaniom, jak to wynika z nastę- 
pującej tablicy frekwencji szkoły: 


Kur I y: Ogólna Ukoń- 
Półrocze czyło 
l 2 3 4 4 liczba szkołę 
p. 5 5 6 6 7 
m.lz_ el. masz. el. masz. eJ. 
wiosenne 1930 24 61 42 47 13 13 26 - 30 - 12 268 12 
jesienne 1930 . 48 73 46 32 20 29 15 12 24 - 29 328 29 
wiosenne 1931 . - 80 63 28 21 21 18 25 13 9 21 299 - 


Słuchacze kursu III odbywają praktykę w warsztatach szkoły, w fabryce 
S. A. H. Cegielski lub w warsztatach kolejowych; ćwiczenia z gospodarki 
cieplnej odbywają się w przedsiębiorstwach miejskich. Poza tern zwiedzono 
szereg zakładów pozamiejscowych (Środa, Łódź, Widzew). 
Bardzo żywo rozwija się życie organizacyjne wśród młodzieży państwo- 
wej szkoły budowy maszyn. 


9. Koszty utrzymania szkół, deputacje 
Wydatki osobowe w szkołach wydziałowych wynosiły 327 442,65 zł, wy- 
datki rzeczowe tychże szkół 186426,74 zł; wydatki osobowe w szkołach po- 
wszechnych 370939,44 zł, rzeczowe 725123,71 zł. Utrzymanie ochronek ko- 
sztowało 21526,51 zł, dokształcającej szkoły przemysłowej 24954,35 zł. We- 
spół z różnemi wydatkami na cele f;zkolne wydano w dziale budżetowym 
"oświata" ogółem 1847457,06 zł. Na miejską szkołę handlową wydano 
304 878,92 zł, na szkolnictwo przemysłowe 33004,75 zł. Fundusz budowy gma- 
chów szkolnych wynosił w końcu roku sprawozdawczego 1683438,22 zł. Ze- 
stawienie to nie obejmuje szcregu subwencyj i kosztów utrzymania wydziału 



15 


szkolnego Magistratu. Dochodu z zakładów szkolnych było 318616,06 zł, 
oprócz subwencyj Starostwa Krajowego i Izby Przemysłowo-Handlowej. 
Decernentem szkolnictwa był wiceprezydent miasta, dr. Mikołaj Kiedacz. 
Do deputacji szkolnej należeli: z Magistratu: wiceprezydent dr. Mikołaj 
Kiedacz (przewodniczący) i radca Adam Kłos; z Rady Miejskiej: radni dr. 
Grossmannówna, ks. prałat Józef Prądzyński, Anna Smoczyńska, Jan Sobo- 
lewski; z obywatelstwa: inspektor szkolny Jan BiJiński, Władysław Berkan, 
ks. radca. Binek, prof. dr. Stefan Błachowski, proł. Ludwik Jaxa-Bykowski, 
Leonard Klóskowski, Seweryn Kryzan i pastor Gustaw Manitius. 
W skład zarządu miejskiej szkoły handlowej wchodzili z Magistratu: 
wiceprezydent dr. Mikołaj Kiedacz i radca Adam Kłos; z Rady Miejskiej 
radni Jan Borys, Wiktor Gładysz, Stefan Kałamajski i Edward Mazurkie- 
wicz; z izby przemysłowo-handlowej dyr. dr. Waschko, Franciszek Macie- 
jewski i Władysław Ziętek; z ramienia władz szkolnych: inspektor szkolny 
Jan Biliński, naczelnik Sylwester Dybczyński i dyrektor szkoły Jan Ligocki. 



C. KULTURA I SZTUKA. 
1. Miejska działalność kulturalna 


Wydział kultury i sztuki miał zleconą narazie część agend kulturalnych 
a w szczególności Muzeum Miejskie i Bibljotekę Raczyńskich oraz ogólne 
sprawy kultury i sztuki. Brał czynny udział w organizowaniu wystawy i ska- 
talogowaniu pamiątek powstania listopadowego, której otwarcie odbyło się 
30 listopada 1930 r. w Muzeum Wojskowem. Opracował w okresie sprawo- 
zdawczym 942 spraw, nie licząc prac redakcyjnych wykonanych dla Urzędu 
Statystycznego (Orędownik Zarządu, Sprawozdanie Zarządu oraz Sprawo- 
zdanie Rachunkowe stołecznego miasta Poznania). 
Poruszona kwest ja usamodzielnienia archiwum miejskiego w roku spra- 
wozdawczym nie została załatwioną. Przypadającej nagrody za prace o mie- 
ście Poznaniu nie przyznano z powodu braku odpowiednich prac. Sumę prze- 
widzianą na nagrodę oddano na budowę mauzoleum Jana Kasprowicza. 
Na kulturę i sztukę wydano w roku gospodarczym ogółem 282620,13 zł 
w czem na Muzeum Miejskie 78444,70 zł, na Bibljotekę Raczyńskich 75000,- 
zł, na Ogród Zoologiczny 40000,- zł, na dalszą działalność własną 
13 940,43 zł, na subwencje 75235,- zł. Zestawienie to nie obejmuje wydat- 
ków Bibljoteki radzieckiej i Urzędu Statystycznego. 
Decernentem wydziału był dyrektor Urzędu Statystycznego Zygm. Zaleski. 


2. Bibljoteka radziecka 


Stan księgozbioru zwiększył się o 256 jednostek bibljograficznych z 290 
tomami i zeszytami. W katalogu akcesyjnym zapisano je pod numerami 
31 215 do 31 520. Katalog kartkowy obejmuje około 69000 kartek. W roku 
sprawozdawczym wydano 17 680 książek oraz czasopism do przejrzenia. Na 
zakup i oprawę książek oraz czasopism wydano 5 499,46 zł. Decernentem był 
dyr. Zygmunt Zaleski. 


3. Bibljoteka Raczyńskich 


Prawa kuratora bibljoteki sprawuje prezydcnt miasta, decernentem jest 
dyr. Zaleski a dyrektorcm bibljoteki dr. Andrzej Wojtkowski. 



17 


W roku sprawozdawczym magazyny bibljoteczne zostały znacznie roz- 
.szerzone przez odpowiednie przystosowanie mieszkania ś. p. dyrektora Be- 
derskiego na drugiem piętrze, 
Bibljoteka była o t war t a d l a p u b l i c z n o ś c i przez 299 (299) dni. 
{W nawiasach podane są cyfry z r. 1929/30.) 
Kart, upoważniających do korzystania z bibljoteki, wydano 4812 (4270) 
czyli o 542 więcej, aniżeli w poprzednim roku sprawozdawczym. Wogóle 
w ostatnich latach liczba korzystających z bibljoteki wzrasta rocznie o średnio 
500 osóbj w poprzednim roku sprawozdawczym, w stosunku do r. 1928/29, 
liczba ta wzrosła nawet o 710 osób. 
Wśród korzystających z bibljoteki było: 
studentów 1782 (1548). uczniów gimnazjów i szkół wydziałowych 921 (793), ucz- 
niów szkół zawodowych 679 (587), urzędników biurowych 322 (390), rzemieślników 162 
t234), przemysłowców i handlowców 226 (187), profesorów szkół wyższych 11 Q (76). 
nauczycieli 119 (142), techników 65 (-), wojskowych 47 (25), rolników 41 (34). dzien- 
nikarzy 33 (44), emerytów 30 (-), inżynierów 32 (32). artystów 24 (t8). prawników 36 
{25). lekarzy 15 (15). duchownych 13 (-), robotników 13 114), chemików 8 (16), muzy- 
ków 8 (1), sanitarjuszy 7 (1), bez zawodu 110 (88), razem 4812 (4270). 
Pod względem wyznaniowym przypada na: 
rzym.-katolików 4620 (4 158), ewangelików 74 (59). prawosławnych (schism.) 31 (16), 
unitów 29 (15), starozakonnych 29 (19). bezwyznaniowców 5 (-), mahometan O (2). bra- 
minów O (1), razem 4812 (4270). 
Czytelnicy, w liczbie 4812, odwiedzili bibljotekę 58483 (51 787) razy, za- 
tem wzrost odwiedzin wyraża się w poważnej cyfrze 6696 za cały rok. Śred- 
nio na jeden dzień przypadało w ruku sprawozdawczym blisko 200 odwie- 
dzin, a najwyższa frekwencja podczas miesięcy zimowych dochodzi do 500 
odwiedzin dziennie. 
Liczba podanych czytelnikom dzieł wynosi 22 469 (18 138). A zatem 
w ciągu trzech lat, od r. 1928/29 do 1930i31 liczba dzieł, podanych czytelni- 
kom, wzrosła z 6438 do 22 469, czyli przeszło trzykrotnie. Dzieła te, w licz- 
bie 22 469, podano czytelnikom 60906 (50568) razy. Cyframi powytszemi nie 
są objęte dzieła, wystawione wazytelni, oraz gazety i czasopisma, wyłożone 
w czytelni czasopism i w innych czytelniach. 
Z 43 (54) rękopisów korzystało w pracowniach 16 czytelników. Poza 
bibljotekę, za pozwoleniem kuratorjum, wydano 7 (6) rękopisów. 
Z druków w 83 (36) wypadkach wysłano poza bibljotekę, również za 
każdorazowem pozwoleniem kuratorjum, 207 (123) dzieł. 
W 5153 wypadkach czytelnicy nie mogli otrzymać żądanych dzieł na- 
tYCluniast z tej przyczyny, że były już zajęte. Na podstawie zapisków czy- 
teln.ik ów w księdze życzeń zakupiono 167 dzieł, których bibljoteka dotąd nic 
posIadała. 
. Ze statystyki dzieł przeczytanych wynika. że największem powodzeniem cieszą 
Się w dalszym ciągu powieści. których przeczytano 7 807 (6 807) dzieł poczem idą: lite- 
ra
ura 3864 (3028). historja 2714 (2174). czasopisma 2065 (1823). prawo, ekonomja i na- 
uki społ
czne 
 535 (1069), geograf ja 465 (465), filozof ja i pedagogja t 120 (1130), mate- 

aty
a I na
ki przyrodnicze 430 (411). teologja 370 (228). sztuka 323 (259). wychowa- 
nIe fIzyczne I Sport 399 (151), filologja 203 (128), technika 253 (143). medycyna 238 
(194), heraldyka 225 (-), wojskowość 176 (42), rolnictwo 105 (38), encyklopedje 93 (-), 
kalendarze 84 (48), razem 22469 (18138) dzieł- 


2 



18 


Księgozbiór bibljoteki wzrósł w roku sprawozdawczym o 5741 (3737) 
tomów i broszur. Wzrost w roku sprawozdawczym jest zatem o przeszło 
2 tysiące tomów i broszur większy, niż w poprzednim roku i to dzięki znacz- 
nemu i cennemu darowi p. Teresy Czarneckiej z Raszew, której portret, zgod- 
nie ze statutem fundacyjnym bibljoteki, w r. 1930 na koszt bibljoteki wyko- 
nany, ze stosownym napisem na tabliczce mosiężnej w sali portretowej zawie- 
szony został. 
Zakupiono 557 (525) tomów i 258 (189) broszur, razem 815 (714) za 
12800,91 (12971,21) złotych. Zatem jeden tom kosztuje średnio 15,70 zł. 
Dar p. Teresy Czarneckiej liczy 1824 tomy i 160 broszur; wtem 1674. 
tomy i 145 broszur z przed r. 1800. Wśród tych starych druków znajdują się 
dwa inkunabuły. Nadto podarowała p. Czarnecka Bibljotece 6 rękopisów, 
pochodzących z wieków XVIII i XIX. 
Od innych ofiarodawców: władz, instytucyj, drukarń i księgarń oraz 
osób prywatnych, uzyskano 1059 (419) tomów i 1673 (719) broszur. 
Z zamiany dubletów, uskutecznianej pomiędzy Bibljoteką Raczyńskich 
a bibljoteką Benedyktynów w Lubiniu i Redemptorystów w Toruniu, uzy- 
skano 75 tomów, 126 broszur, oraz 1 rękopis. 
Przyrost w dziale dyplomów i rękopisów w roku sprawozdawczym jest 
rekordowy. W ciągu lat 43, od r. 1885 do października r. 1928, dział dyplo- 
mów powiększył się tylko o 7, a dział rękopisów o 50 numerów. W okresie 
zaś sprawozdawczym, czyli w jednym tylko roku, dział dyplomów powiększył 
się o 4, a rękopisów o 39 numerów. 
Na oprawę książek wydano w okresic sprawozdawczym 3967,70 (4358,75) 
zł. Ogółem na kupno i oprawę książek wydano 16768,61 (17329,96) zł. 
Dary pieniężne wynosiły tylko 500 (1300) zł. Dochody kasy podręcznej 
pochodzą ze sprzedaży dubletów oraz z należytości za rewersy i t. d. i wy- 
noszą ogółem 980,30 (1079,38) zł. Z tego wydano 916,30 (1079,38) zł. Ze 
sprzedaży wydawnictw bibljoteki uzyskano 67,50 zł. 
Korespondencyj załatwiono 1012 (780), czyli o przeszło 200 więcej, niż 
w poprzednim roku. 
Prace bibljoteczne składały się z zinwentaryzowania i wszechstronnego 
skatalogowania przyrostu bardzo wielkiego, bo wynoszącego blisko 6 tysięcy 
tomów. Pozatem cały prawie zespół urzędniczy pracował nad przygotowa- 
niem do druku drugiego tomu katalogu bibljoteki. W szczególności dopro- 
wadzono prawie do końca szczegółowy katalog rękopisów, nabytych po 
r. 1885. Najwięcej czasu i wysiłku wymagały rękopisy uszkodzone, bez po- 
czątku i końca, których autorów i tytuły jednak koniecznie należało odszu- 
kać. Rezultaty tych dochodzeń i metodę pracy przedstawił dyrektor bibljo- 
teki szczegółowo na jednem z posiedzeń Koła poznańsko-pomorskiego Związ- 
ku Bibljotekarzy Polskich. 
Wogóle od dnia 1 października 1928 do 1 kwietnia 1931 przeszło przez 
ręce zarządu bibljoteki i zostało opracowanych 11 tysięcy 385 dzieł, czyli 
 
tego, co bibljoteka nabyła od r. 1865 do 1931, czyli w ciągu lat 66; od roku 
bowiem 1865 zaczęto w bibljotece nowe nabytki zapisywać do inwentarza, 
zaczynając od liczby l. 
W roku sprawozdawczym bibljotekarka dr. Rymarkiewiczówna wykoń- 
czyła swą pracę p. t. "Filozof ja Karola Libelta. II. Epistemclogja i filozof ja 



19 


przyrody", przyjętą do druku przez Pozn. Tow. Przyjaciół Nauk. Dyr. dr. 
Wojtkowski, prócz artykułów, drukowanych w prasie miejscowej, i drobnych 
przyczynków, ogłoszonych w ..Kronice m. Poznania", napisał trzyarkuszową 
pracę o "Udziale Wielkopolski w powstaniu listopadowem", drukowaną 
w "Kwartalniku Historycznym" i w osobnej odbitce, oraz szkic o "Stanowi- 
sku Prus i Niemiec wobec polskiego ruchu niepodległościowego w wieku XIX", 
drukowany w Księdze referatów Zjazdu Historyków Polskich w Warszawie 
r. 1930 i osobno. W maju r. 1930 dyrektor bibljoteki habilitował się na do- 
centa historji nowożytnej ze szczególnem uwzględnieniem ziem zachodnich 
Polski. Jako pracę habilitacyjną przyjął uniwersytet tutejszy książkę p. t. 
"Edward Raczyński i jego dzieło", napisaną z polecenia prezydenta miasta 
i wydaną nakładem bibljoteki. 


4. Wydawnictwa miejskie, statystyka 
"K r o n i k a M i a s t a P o z n a n i a" wychodziła nadal regularnie, jako 
kwartalnik, pod redakcją dyr. Zygmunta Zaleskiego, przy stałej współpracy 
dotychczasowych swych przyjaciół oraz zyskując nowych. Rocznik ósmy za- 
wiera prace dr. Alfreda Brosiga, Zdzisława Grota, ks. dr. Kamila Kantaka, 
dr. Wisławy Knapowskiej, Janusza Staszewskiego, Juljusza Willaume, Sta- 
nisława Bodniaka, Feliksa Pohoreckiego, dr. Andrzeja Wojtkowskiego, 
E. Straussa, dr. A. Wodziczki, Zygmunta Zaleskiego i i. 
"O r ę d o w n i k Z a r z ą d u s t o ł. m. P o z n a n i a" (w poprzed- 
nich latach noszący tytuł "Orędownik Urzędowy stoł. m. Poznania") wycho- 
dził nadal regularnie pod redakcją dyr. Zygmunta Zaleskiego. Rocznik piąty 
(1930) obejmuje 45 numerów. 
U r z ą d S t a t y s t Y c z n y prowadził prace swe bieżące według usta- 
lonego systemu. "W i a d o m o ś c i S t a t y s t Y c z n e" wychodziły regular- 
nie co miesiąc. W r. 1930 wyszedł "R o c z n i k S t a t y s t Y c z n y s t o ł. 
m. P o z n a n i a" za rok 1928 oraz S p r a w o z d a n i e Z a r z ą d u s t o ł. 
m. P o z n a D. i a z a rok 1929/30. Układ "Sprawozdania" uległ w roku 
tym poważnej zmianie, gdyż daje ono tylko rzeczowe, możliwie wszechstronne 
informacje o pracach zarządu miasta, natomiast oddzielnie wydano ,.S p r a- 
wozdanic rachunkowe stoł. m. Poznania", rezerwując poza- 
tem dane statystyczne dla rocznika statystycznego. Do stałych prac bieżą- 
cych zalicza się również przeprowadzona w drugiem półroczu statystyka pło- 
dów rolnych. 
b . Do prac nadzwyczajnych należało przygotowanie i przeprowadzenie wy- 
ł?ro w do sejmu i senatu (16 i 23 listopada 1930) oraz wyborów do wydzia- 
ow robotniczych taboru i poszczególnych zakładów miejskich w grudniu 1930. 
Na wydawnictwa urzędu wydano ogółem 28 972,89 zł. 
D h ecernentem Urzędu Statystycznego włącznie spraw wydawniczych i pra- 
sowyc był dyr. Zygmunt Zaleski. 


5. Teatry miejskie 
Rok sprawozdawczy rozpoczął się w operze pod znakiem daleko idą- 
cych oszczędności z powodu okrojonego budżetu, szczególnie personalnego - 
2. 



20 


w dramacie zaś przygotowaniami do odmiastowienia z końcem sezonu, t. j. 
od września 1930 r. Ciężkie położenie gospodarcze kraju oraz silna konku- 
rencja ze strony radja, kin i imprez rewjowych wpłynęły na frekwencję pu- 
bliczności bardzo ujemnie. to też mamy do zanotowania deficyt większy niż 
w ubiegłych latach. 
Teatr Polski oddano wskutek uchwały Rady Miejskiej z dnia 14 maja 
1930 r. spółce akcyjnej "Teatr Polski", która jako właścicielka, uprawniona 
do kierowania jego losami, prowadzi go od 1 września 1930 r. we własnym 
zarządzie. 
Od 1 wrzesma 1930 r. ustąpił kilkoletni dyrektor administracyjny tea- 
trów miejskich Stanisław Czapeiski. 


Teatr Wielki 


Kierownictwo i personel 
Kierownictwo w sezonie 1930/31 spoczywało w ręku dyr. Zygmunta 
Woj ciechowskiego. 
Reżyserami byli Karol Urbanowicz, Bolesław Folański i Józef Sendecki; 
kapelmistrzami dyr. Zygmunt Wojciechowski, Alojzy Dworzaczek (kierownik 
chóru), Mieczysław Eichstaedt, Jarosław Leszczyński, Zygmunt Latoszewski 
i Bolesław Tyllia; artystami malarzami Stanisław Jarocki, Leon Dołżycki 
i Jan Nowicki. W skład zespołu 
olistów wchodziły pp. Bojar-Przemieniecka, 
Fedyczkowska-Żmigród, Fontanówna, Grabowska, Grey, Karska, Kisielewska, 
Krzyształowicz, Kulczycka, Majchrzakówna, Maryn('wicz-Madejowa, Nocho- 
wicz, Polańska, dr. Roesslerówna, Święcicka, Szafrańska, Tylewska i pp. Ba- 
rański, Bratkiewicz, Czekotowski, Drabik, Folański, Gruszczyński, Karpacki, 
Klichowski, Maj, Perkowicz, Raczkowski, Romanowski, Roy, Sendecki, Sy- 
roczewski, Szpingier, Tarnawski, Urbanowicz, Warchalewski, Wiśniewski 
i Zathey. 
Balet składał się z 23 pań. 9 panów i korepetytora z pp. Z. Grabowską, 
Jedyńską i Martówną oraz Ciesielskim i Statkiewiczem na czele. Szkoła ba- 
letowa liczyła 33 uczniów i uczenic, Orkiestra, złożona z 53 osób posiadała 
w swym zespole koncertmistrzów Pawlaka, Sprzyszewskiego i Szulca. Chór 
składał się z 42 osób. Suflowali pp. Boritz, Kalnicki i Kalnicka. Inspicjen- 
tem był Zalewski. 
Do personelu administracyjnego należał sekretarz opery, kasjer i kie- 
rownik biura oraz 9 osób, do personelu kierowniczego i rzemieślniczego - 
22 osoby, maszynowego i technicznego 33 osoby. 


Przedstawienia 
Teatr Wielki dał w roku sprawozdawczym ogółem 334 przedstawienia, 
wtem 301 wieczornych i 33 popołudniowe. Przedstawień dla młodzieży 
szkolnej było 7, dla inteligencji po cenach znacznie zniżonych (wtorki) 40, 
dla robotniczych związków zawodowych po cenach minimalnych (piątki) 42, 
dla wojska 12. Z biletów bezpłatnych korzystało około 10000 żołnierzy. 



21 


W roku 1930/31 
Faworytę 
Flisa 
Samsona i Dalilę . . 
Księżniczka czardasza 
Manru 
Orłowa . . . . . . 


wystawiono 11 
. 23. IV 1930 
3. V " 
24. V II 
17. VII " 
. 27. IX II 
18. X II 


premjer w następującym porządku: 
Siłę przeznaczenia. . , 4. XII 1930 
Fiołka z Montmartre, . 20. XII II 
Miljony arlekina i Rap- 
sodję Liszta. ..' 11. I 1931 
Młyn djabelski . . . . 21. II II 
Lady Chi c . . . .. 22. III II 


Poza tern wznowiono 34 utwory: Lohengrina, Traviatę, Scheherezadę, 
Tannhausera, Hrabinę, Frasquitę, Straszny dwór, Wesołą wdówkę, Krysię leś- 
niczankę, Hrabinę Maricę, Madame Butterfly, Pana Twardowskiego, Blanche- 
fleur, Halkę, Verbum nobile, Wesele na wsi, Polską krew, Casanovę, Żydówkę, 
Rigoletto, Toscę, Szwandę dudziarza, Carmen, Trubadura, Lakme, Aidę, Fau- 
sta, Zamarłe oczy, Cavalleria rusticana, Pajace, Holendra tułacza, Piękną 
Helenę, Cyganerję i Opowieści Hoffmanna, 
Na występach gościnnych bawili: Bandrowska (4 przedstawienia), Czar- 
necki (6), Ada Sari (4), Dębowski (3), Rewicz (I), Kozłowska (2), Bolko (1), 
Cywińska (1), Kiepura (1), Gistaedt (4), Orszańska (2), Janowska (2), Ho- 
łyński (2). 
Debjutowali: Malinowski (1 przedstawienie), Jeziorańska (I], Brohen- 
Kowalska (1), Hupertowa (2). Kopciuszewski (1), Ziemniewiczówna (1). 


Frekwencja i koszty 
Frekwencja w Teatrze Wielkim była następująca: kwiecień 1930 r. 
16444 osób (52% kompletu), maj 14553 (43%), w czerwcu teatr był nieczyn- 
ny, w lipcu i sierpniu razem 13073 (42%), wrzesień 10728 (41%), październik 
19426 (53%), listopad 17995 (47%), grudzień 17025 (46%), styczeń 1931 r. 
18543 (46%). luty 19127 (52%), marzec 16327 (42%) - ogółem 163241 
osób i przeciętnie 46% kompletu. 
Teatr miał ogółem rozchodu 1609609,15 zł, (w tem zaległości 1929/30 
- 105255,63 zł), dochodu 634159,26 zł, deficytu zatem ogólnego 975449,89 zł. 
Dochód w poszczególnych miesiącach wahał się między 12162,65 zł (maj) 
a 70620,64 zł (luty), deficyt był najmniejszy w listopadzie (49718,98 zł), 
największy w marcu (145455.09 zł). 


Teatr Polski 
. Teatr Polski znajdował się tylko do końca sierpnia 1930 r. w zarządzie 

Iasta. Sprawozdanie niniejsze obejmuje zatem jedynie okres od 1 kwietnia 
o 31 sierpnia 1930 r. 


Kierownictwo i personel 
. A
tystycznym kierownikicm teatru był dyr. Bolesław Szczurkiewicz, 
kl
rowDlctwo literackie spoczywało w ręku Emila Zegadłowicza, administra- 
cYJne w ręku dyr. Stanisława CzapeIskiego. 



22 


Reżyserami byli Młodziejowska, Wysocka, Nowacki i dyr. Szczurkie- 
wicz, dekoracje tworzył artysta malarz Jarocki. 
Zespół składał się z pp. Biesiadeckiej, Brackiej, Czerniakowej, Gra- 
bowskiej, Gryf-Olszewskiej, Królikowskiej, Liebekówny, Ludwiżanki, Mło- 
dziejowskiej, Podborówny, Sachnowskiej, Wierzejskiej, Wojciechowskiej, Wy- 
sockiej, Zasempianki, Żbikowskiej oraz pp. Biesiadeckiego, Boelkego, Brac- 
kiego, Chmielewskiego, Godlewskiego, Komornickiego, Kondradta, Kordow- 
skiego, Noskowskiego, Nowackiego, Piotrowskiego, Przystańskiego, Rodzie- 
wicza, Szajkowskiego, Szczerbowskiego, dyr. Szczurkiewicza, Tosika i Zbie- 
rzyńskiego. 
Suflowali pp. Kalnicka, Kisielewska, RylIowa i Bilski. Inspicjentami 
byli pp. Kostrzeński i Łuczak. 
Personel kierowniczy i rzemieślniczy składał się z 11 osób, maszynowy 
i techniczny z 17 osób, administracyjny - poza sekretarzem teatru - z 6 osób. 


Przedstawienia 
W okresie sprawozdawczym (do 31. VIII. 1930 r.) wystawił Teatr Polski 
5 premjer w następującym porządku: Przygody dobrego wojaka Szwejka 
9. IV. 1930. Dom Kobiet 30. IV. 1930. Świat nudów 16. V. 1930. Piorun 
z jasnego nieba 30. V. 1930. Djabła i karczmarkę 13. VI. 1930. 
Wznowiono 5 utworów, a mianowicie: Teatr wieczystej wojny (6 przed- 
stawień), kupca weneckiego (3), Nad polskiem morzem (13), Kopciuszka (l), 
Walkę kobiet (4). 
Do końca sierpnia dał teatr ogółem 92 przedstawienia, w tern 88 wie- 
czornych i 4 popołudniowe. Dla związków zawodowych, inteligencji i robo- 
tników dano 13 przedstawień po cenach minimalnych, dla wojska 6 przedsta- 
wień. Z bezpłatnych biletów korzystało około l 500 żołnierzy. 


Frekwencja i koszty 
W okresie od kwietnia do sierpnia 1930 r. wykazał Teatr Polski nastę- 
pującą frekwencję: kwiecień 10 178 osób (52/
 kompletu), maj 8719 (42%), 
czerwiec 5 198 (27 % ), W lipcu i sierpniu był teatr zamknięty, ogółem zatem 
24093 osoby i przeciętnie 40% kompletu, 
W czasie tym miał teatr rozchodu ogółem 287946,74 zł (w tem 31123,34 
zł zaległości z roku gospodarczego 1929/30), dochodu 88721,22 zł - deficyt 
ogólny wynosił zatem 199225,52 zł. Pomijając miesiące nieczynności teatru 
najlepszym pod względem dochodu był kwiecień (34257,82 zł), największy 
deficyt przyniósł czerwiec (26450,71 zł). 


Decernent i deputacja 
Decernentem teatrów miejskich był radca Jan Cynka. 
W skład deputacji teatralnej wchodzili z Magistratu: wiceprezydent dr. 
Mikołaj Kiedacz (przewodniczący) i radcy Jan Cynka, Stanisław Czasz, Ju- 
ljan Piechowski i dr. Tadeusz Szulc; z Rady Miejskiej red. Jerzy Drobnik, 



23 


inż. Artur Górnicki, inż. Witold Hedinger, dr. Włodzimierz Krzyżankiewicz, 
prof. dr. Romuald Paczkowski, Stefan Rakowicz, Józef Tylczyński, Bolesław 
Wybieralskij z obywatelstwa red. Witold Noskowski i prof. dr. Michał 
Sobeski, 


6. Muzeum miejskie 


W pierwszym pełnym roku swego istnienia rozwijało się muzeum miej- 
skie, otwarte dnia 15 lutego 1930 r., pomyślnie. Jedynie frekwencja zwie- 
dzających była niewielka, głównie z tej przyczyny, że muzeum leży poza cen- 
trum miasta. 


Kierownictwo i personel 
D e c e r n e n t e m muzeum był w początkach radca Kazimierz Ru- 
ciński, od połowy kwietnia 1930 r. zaś dyrektor Zygmunt Zaleski. S i ł 
u r z ę d n i c z y c h zatrudniano dwie, jedną biurową i jedną porządkową; 
przy końcu roku przyjęto współpracownika naukowego. 


Organizacja 
Z roku gospodarczego 1929/30 przejęto jedynie eksponaty i urządzenie, 
iialszą organizację należało dopiero przeprowadzić. Wydano instrukcję in- 
wentaryzacyjną i dokonano i n wen t a r y z a c j i wszystkich zbiorów prze- 
jętych i nowo nabytych oraz przygotowano materjały do szczegółowego k a t a- 
log u kartkowego zbiorów muzealnych. Ustalono własny system katalogo- 
wania na jednolitych kartkach, przewidując teksty kartek zasadniczych, od- 
syłaczy, jako też kartek zbiorowych. Wykonanie kartkowego katalogu opi- 
sowego rozpoczęto w marcu 1931 r. W o r g a n i z a c j i muzeum przewi- 
dziano następujące działy: samorządowy, cechowy, Kasprowjczowski, radjo- 
wy, który w roku 1930/31 uchwalono wprowadzić, oraz bibljotekę. Dział 
Kasprowiczowski obejmuje poddziały: pracownia (niezmienny w zasadzie), 
zbiory, rękopisy, bibljoteka dzieł Jana Kasprowicza i o Kasprowiczu. 


Dział Kasprowiczowski 
W końcu kwietnia 1930 r. spisano na Harendzie w Zakopanem b i b l j o- 
t e k ę J a n a K a s p r o w i c z a i wysłano ją wraz z umeblowaniem pra- 
cowni do Poznania. Niebawem rozpoczęto prace około rekonstrukcji pra- 
cowni na Harendzie w muzeum miejskiem. 'Wybrano na ten cel pokój pół- 
nocno-zachodni muzeum, w który pracownię wbudowano. Ściany wykonał 
z drzewa świerkowego stolarz Józef Marduła Gał z Poronina, roboty szklar- 
skie, ślusarskie, elektrotechniczne i blacharskie oraz rekonstrukcję kominka 
powierzono rzemieślnikom poznańskim. Sozręb oryginalny wmontowano w od- 
tworzoną konstrukcję. Pracownia jest ścisłą kopją izby na Harendzie, całe 
urządzenie oryginalne poety zostało z pietyzmem ustawione tak, jak mieściło 
się na Harendzie. Oświetlenie, umieszczone zewnątrz pracowni, stwarza na- 
strój zachodzącego słońca. Rekonstrukcja cała zyskała pełne uznanie ro- 



24 


dziny Jana Kasprowicza. Inne pamiątki po Janie Kasprowiczu umieszczonO' 
w pokoju przyległym. Osobno przechowuje się dział rękopiśmienny oraz bi- 
bljotekę działu Kasprowiczowskiego. 
Pracownia Jana Kasprowicza została o t war t a u r o c z y Ś c i e dnia 
9 października 1930 r. w obecności całej nieomal rodziny poety oraz przed- 
stawicieli władz i sfer kulturalnych. 
Otwarcie pracowni Kasprowicza połączone było z rozpoczęciem d z i a - 
ł a 1 n o ś c i w y d a w n i c z ej, poświęconej muzeum miejskiemu. Z fun- 
duszów miejskich wyszła praca Zygmunta Zaleskiego p. t. "Bibljoteka Jana 
Kasprowicza w Muzeum Miejskiem w Poznaniu", z inicjatywy prywatnej zaś 
utwory Emila Zegadłowicza p. t. "Chleb i Wino" oraz Sztaudyngera p. t. 
"Kasprowicz", oba poświęcone uroczystości otwarcia pracowni Kasprowicza. 
Przemówienie swe na tejże uroczystości wydał dyr. Zygmunt Zaleski jako 
druk prywatny p. t. "Otwarcie działu Kasprowiczowskiego w Muzeum Miej- 
skiem w Poznaniu". Wszystkie te książki wyszły w Poznaniu w r. 1930. 


Wystawa medali i plakiet czeskich 
W czerwcu 1931 r. rozpoczęło muzeum swą d z i a ł a l n ość w y s t a- 
wo w ą, organizując wystawę nowoczesnych medali i plakiet czeskich, urzą- 
dzoną przy współpracy dyrekcji archiwum archidiecezjalnego, towarzystwa. 
numizmatycznego w Poznaniu oraz czeskosłowackiego towarzystwa numiz- 
matycznego w Pradze. Z wystawą medali połączono pokaz starej książki 
czeskiej. Wystawionych było 207 medali i plakiet w 278 egzemplarzach. Ot- 
warcia wystawy dokonano dnia 15 marca 1931 r., a przebieg jej przeszedł na 
następny rok gospodarczy. 


Zbiory 
Przy końcu roku gospodarczego posiadało muzeum miejskie w s w y c h 
z b i o l' a c h w dziale samorządowym: obrazów 25, rycin (drzeworytów, lito- 
grafij, akwafort, miedziorytów, rysunków) 283, druków rycinowych 95, foto- 
grafij i przeźroczy 877, rzeźb 3, medali 45, ceramiki 4, pieczęci 96, zabytków 
sztuki stosowanej 15, archiwaljów (dokumentów, planów) 22, modeli itp. 37, 
razem jednostek 1 502, ponadto przedmiotów deponowanych 40; w dziale ce- 
chowym pozostały po wycofaniu depozytów kilku cechów pamiątki 73 cechów 
wielkopolskich oraz bractwa kurkowego w Poznaniu. Bibljoteka muzealna 
liczyła 30 dzieł (I 43 tomach. Dział Kasprowiczowski posiadał w pracowni: 
2 501 dzieł o 4 627 tomach, mebli 23, obrazów 20, rzeźb 4, przedmiotów mu- 
zealnych 26, różnych zabytków 11, przedmiotów osobistych 79, razem 2 664 
jednostki; w rękopisach 2281 jednostek, w poddziale zbiorów 169 jednostek, 
w bibljotece 77 dzieł o 96 tomach. 
Ogólny zasób zbiorów obejmował dnia 31 marca 1931 r. 6723 jednostki 
własne (w czem 1 812 objektów ściśle muzealnych, 2303 muzealno-archiwal- 
nych i 2608 bibljotecznych) oraz 40 jednostek deponowanych tudzież pamiątki 
74 cechów i bractw. Wszystkie działy oprócz samorządowego i cechowego 
powstały całkowicie w roku sprawozdawczym, z roku poprzedniego przejęto 
l 179 jednostek własnych oraz depozyty, przybyły przeto 5544 jednostki. 
W ciągu roku ubyły depozyty 5 cechów. 



25 


Dział radjowy 
W końcu roku rozpoczęto przygotowania do utworzenia d z i a ł u r a- 
d j o w e g o, na którego pomieszczenie miasto oddało trzy pokoje na dru- 
giem piętrze gmachu, w którym mieści się muzeum. 


Frekwencja, zestawienie rachunkowe 
Muzeum otwarte było codziennie przez cały rok za wyjątkiem 5 dni 
wielkoświątecznych, a mianowicie przez 311 dni płatnych i 49 dni bezpłatnych. 
W okresie tym zwiedziło muzeum 1059 osób (654 za opłatą, 405 bezpłatnie). 
Dochodu było 237 zł. Wydano ogółem 78444,70 zł, w czem zaległych rachun- 
ków z roku poprzedniego 27153,07 zł. 


7. Ogród zoologiczny 


Rok sprawozdawczy, który się w pierwszych miesiąc!łch zapowiadał 
bardzo korzystnie, nie dopisał wskutek wzmagającej się z miesiąca na miesiąc 
ogólnej depresji gospodarczej kraju. Zawiodły także pokładane na Między- 
narodową Wystawę Komunikacyjną i Turystyczną nadzieje. Pomimo częstej 
reklamy i urządzania tanich niedziel nie zdołano osięgnąć frekwencji poprzed- 
nich lat. Poważnie zaszkodziła także niepomyślna pogoda w miesiącach lip- 
cu, sierpniu i wrześniu oraz lutym i marcu. 


Frekwencja 
Za opłatą wstępnego z w i e d z i ł o o g ród 169 968 osób. Dzieci 
szkolnych było bezpłatnie w zwierzyńcu 9 004 z miasta Poznania i za opłatą 
10 gr 1 240 dzieci z prowincji, ogółem 10244 dzieci. 
ołnierzy także za opłatą 
10 gr zwiedziło ogród 2368 osób. Kar t głównych wydano 959 sztuk, po- 
bocznych 3327, bezpłatnych 338. 
Największą frekwencję wykazał ogród w "tanią niedzielę", dnia 31 sier- 
pnia 1930 r. (11 019 osób i zbiór 4723,25 zł), a najsłabszą dnia 21 listopada 
1930 r. (7 osób i zbiór 6,50 zł). 


Zwierzostan 
Z większych zwierząt n a b y t o: l parę lwów, 1 kozła tar, 1 parę je- 
leni bengalskich, 1 antylopę białoczelną, 1 parę pawjanów, 1 wielbłąda dwu- 
garbnego i 1 stru!'ia afrykańskiego. a z mniejszych: 1 parę kóz karłowatych, 
1 kapibarę, 1 musanga, 1 kota złocistego, 2 pancerniki i 1 parę wiskaczy. 
Z p r z y c h ó w k u u z y s k a n o: 1 zebu gujarat, 1 parę owiec grzy- 
wiastych, 2 owce mieszańce, 3 kozy mieszańce, 5 danieli, 2 pekari obrożne, 
1 jelenia bengalskiego, 2 niedźwiedzie brunatne, 1 konia huculskiego, 1 ko- 
nika polskiego, 2 pawie i 9 kaczek. 
Jako d a r y w zwierzętach otrzymano: 1 dzika, 1 kurkę wodną, 10 li- 
sów, 2 sowy, 1 żółwia greckiego, 1 żółwia błotnego, 2 bociany, 2 chomiki, 



26 


1 kota angorskiego, 1 tchórza, 1 rogacza, 2 kurki karłowate, l morską świnkę, 
1 gronostaja, 1 jastrzębia, 3 małpki, 1 orła krzykliwego, 1 pawia, 1 wiewiórkę, 
2 papugi, l kosa. 
Wskutek rozmaitych chorób z e s z ł y z ważniejszych zwierząt: 1 kozieł 
tar, 1 jeleń wapiti, 1 kangur czerwony, l antylopa białoczelna, 2 strusie nandu, 
1 kazuar hełmiasty i 1 lama, ogółem zeszło 27 ssaków i 58 ptaków. Bardzo 
niekorzystnie na stan zdrowia szczególnie drobnych ssaków i ptaków wpły- 
nęła ubiegła długotrwała zima. W procentach wyrażone wynosiły straty 
7,57 % całego zwierzostanu. 
Pod koniec roku b y ł o 971 okazów w 282 gatunkach. 


Utrzymanie zwierząt i ogrodu, rozrywki 
Ogród Zoologiczny u p r a w i a ł 17,5 ha roli. Oprócz słomy i paszy zie- 
lonej sprzątnięto 574 dr. ziarna i 4400 dr. okopowych. Jako d a r y w na- 
turaljach odebraliśmy: 30 dr. ospy żytniej. 3 konie na żer, U, ctr. mieszanki, 
35 chlebów. 
Urządzenia ogrodnicze stały pod opieką dyrekcji ogrodów miejskich. 
K o n c e r t y wykonane przez orkiestrę Tow. Bratnia Pomoc pracowni- 
ków miejskich zakładów światła i wody odbywały się we wszystkie niedziele, 
święta i środy od maja do końca września. 


Kierownictwo i zestawienie rachunkowe 


Walne zebranie Tow. Ogród Zoologiczny odbyło się dnia 14 czerwca 
1930 r. Po wysłuchaniu sprawozdania za rok 1929/30 i udzieleniu zarządowi 
i dyrekcji absolutorjum dokonano w y b o r u n o w e g o z a r z ą d u, w skład 
którego wchodzą: z Magistratu radcy Juljan Piechowski (przewodniczący) 
i dr. Tadeusz Szulc oraz. dyr. Sylwester Urbański; z Rady Miejskiej: radni Sta- 
nisław Libera, Anna Smoczyńska i Jan Sobolewski; przez walne zebranie wy- 
brani zostali prof. dr. Jan Grochmalicki, Władysław Janta-Połczyński, kurator 
dr. Joachim Namysł, radca Stanisław Nowicki, prof. dr. Stanisław Runge 
i generał dr. Józef Starkowskij kooptowani do zarządu są dr. Kazimierz Kla- 
becki, dyr. Władysław Marciniec, prof. dr. Edward Niezabitowski, Bronisław 
Robowski i Donat Stabrowski. 
D o c h o d y ogrodu wynosiły 276321,55 zł, w czem ze wstępu i kart 
rocznych 150925,56 zł, z subwencji miejskiej 40000 zł - w y d a t k i 
276294,86 zł. 



D. OPIEKA SPOŁECZNA 
1. Opieka nad ubogimi 


Organizacja i wydatki ogólne 
W organizacji wydziału opieki nad ubogimi w roku sprawozdawczym 
nie zaszły ważniejsze zmiany. Decernentem wydziału pozostał nadal radca 
miejski Nowicki. 
Liczba okręgów opiekuńczych, jak dotąd, wynosi 28. Ciężkie położenie 
gospodarcze, jakie panuje w kraju, spowodowało dalszy wzrost bezrobocia 
także w mieście naszem. Liczba bezrobotnych w mieście przez cały okres 
roku sprawozdawczego wahała się od 4188 (2. 9. 1930) do 10047 (31. 3. 
1931) osób, przekraczając cyfrę 10 000 w okresie od 24. 3. 1931 do 31. 3. 
1931. Średnio 4200 osób nie mających prawa do zasiłku z państwowego 
funduszu bezrobocia, wzgl. po wybraniu tegoż zasiłku, wspierała gmina. 
Ogólne wydatki wydziału opieki nad ubogimi w roku 1930/31 wzrosły 
wobec tego bardzo znacznie i wynosiły razem 3276 263,41 zł czyli 13,87 zł 
na głowę ludności miasta (w roku 1929/30 11,01 zł na głowę ludności). W sto- 
sunku do wydatków roku 1929/30 wzrosły wydatki na rzecz ubogich i bezro- 
"botnych w roku 1930/31 o 666000.- zł. 


Wsparcia w gotówce 
Wsparć w gotówce wypłacoilo ubogim i bezrobotnym ogółem 1219641,46 
zł. Obciążenie na głowę ludności miasta wynosi 5,16 zł (w roku 1929/30 na 
głowę ludności 4,86 zł). Miesięczna zasadnicza stawka stałego wsparcia 
w roku sprawozdawczym wynosiła nadal na osobę dorosłą 25.- zł na dziec- 
ko 20.- zł. 
Stałe wsparcie w gotówce pobierało średnio 4525 ubogich (w roku 
1929/30 4094 osób), z których 149 ubogich przebywa w zakładach prywatnych 
na rachunek wydziału opieki nad ubogimi. 
Poniższe zestawienie wykazuje rozmieszczenie wspieranych ubogich po 
poszczególnych dzielnicach miasta i zakładach. 



28 


Przegląd wsparć według dzielnic miasta i zakładów. 


Wspicrano 
średnio łączna na l osobę wspie- 
ogółem w mie- suma raną przypada 
osób siącu wsparć rocznie I mie- 
osób zł sięcznie 
; zł zł 
OKRĘGI OPIEKUŃCZE 
Stare miasto po prawym 
brzego Warty i Rataje, 
okręgi XII, XIII, XIV 
i XVI . 7461 622 155 208,60 249,55 20,79 
Stare miasto po lewym 
brzegu Warty, okręgi 
I-XI . . 18566 1547 406 591,25 262,82 21,90 
Jeżyce, okręgi XVII-XIX, 
XXiV i XXVII (Wini ary) 10681 890 221041,90 248,36 20,70 
Łazarz, okręgi XX, XXIII 
i XXVIII 5976 498 107 948,- 216,72 18,06 
Wilda, okręgi XXI, XXII, 
XXVI (Dębiec) . 7481 623 141247,- 226,72 18,89 
Główna, okręg XXV . . 1719 143 33753,- 236,- 19,66 
Starołęka, okręg XV 639 53 12829,- 242,- 20,16 
ZAKŁADY 
Zakład nieuleczalnie ch 0- I 
rych w Górczynie . . . 329 27 18449,- 683,30 56,94 
Zakład św. Kazimierza . 137 11 5589,- 508,09 42,34 
Ewang. zakład dla kalek 
Zagórze 15 . . . 151 13 6037,- 464,39 38,69 
Zakład św. Józefa . 224 19 9237,- 486,15 40,51 
Przytulisko w Dębcu 10 l 1954,- 195,40 16,28 
Dom sierot w Wolsztynie . 42 4 2202,50 550,88 45,91 
Zakład sierot św. Wincen- 
tego, ul. Filipińska . 450 38 19450,50 511,85 42,65 
Zakład SS. Miłosierdzia w 
Głównej . ]70 14 7014,- 501,- 41,75 
Zakład sierot w Głównej 234 20 8626,20 431,31 35,94 
Zakład dla starców "Opatrz- 
ność" . 24 2 780,- 390,- 32,50 
I 4525 11157958,951 255, QO I 2],33 


Poza tem wypłacono 2 784 ubogim bezrobotnym bezpośrednio jednorazo- 
wych wsparć w ogólncj kwocie 55482,51 oraz jednorazowych zapomóg ubogim 
na gwiazdkę w łącznej sllmie 6 200,- zł. 



29 


Przegląd wspieranych według przyczyn. 


Stan rodzinny 
Rodziny . 
.U' I a 
6ł.
 o 
 
Samotni bez dzieci .N -= 
 c» 
z dziećmi --d o..... N 

e- cd 
. . . 14 t . . . 14 l. N_ c» 
 
ponlZ8J pOnlZe) o" 
 c oc; 

 
.,,&J oN 
m
żcz.1 męicz. , - ::I ... 
kob. cd .- _ s:: 
. kobo kob. 
E'lł) 
męzcz. 


Powód udzielenia bieżącego wsparcia: 


279\ I 1 2099 
Podeszły wiek (pow.. 60 I) . 314 978 473 21 23 11 
Choroba i ułomność 296 764 197 226 40 
.. .. . . 183 201 t 901 
Porzucenie rodziny przezmał.. 
żonka - - 32 60 - 73 - 165 
.. .. .. .. . . .. .. . 
Bezrobocie i niedostateczny 
zarobek - 34 24 32 23 34 - 147 
.. . .. .. .. .. .. .. 
U więzienie głowy rodziny lub 
małżonki - - - 23 - 67 - 90 
. .. .. .. .. .. . . 
Wstręt do pracy lub pijań- 
stwo głowy rodziny - - - 14 28 42 
.. . .. - - 
Inne przyczyny .. . . .. .. .. 5 19 19 10 I 18 53 - 114 
. Razem 615 1795 527 I 809 263 504 51 4564 
l 
- 


Z tej liczby pobierało inne wsparcia: 


R 


entę z ubezpieczeń społ.lub 
wsparcia z kas chor.. . .. .. 123 384 132 139 84 42 - 904 
Emeryturę lub zasiłki dla 
weteranów .. .. .. . .. .. .. 43 64 65 74 33 26 - 305 
Razem 166 448 197 213 117 f>8t - 1209 
.. 


Przynależność wspieranych: 


Przynależni do gminy . .. .. 461 1583 453 672 233 381 41 3824 
Nieprzyna1eżni . . -. . . . 122 245 71 115 74 83 30 740 
. 56 1 
W tem pochodzących z woj. 
poznańskiego . . . . . . 92 164 33 74 44 8 471 
W tem pochodzących z poza 
. 32 53 33 42 13 26 18 211 
wOJ. poznańskiego . .. . .. 
W tern bez swojszczyzny .. 23 36 18 19 26 32 12 166 


Z przeglądu powyższego wynika. że z pośród 4564 osób, pobierających 
wsparcie było 2 410 samotnych, w tern l 795 kobiet. Z powodu podeszłego 
wieku pobierało wsparcie 45,95% ogółu wspieranych, z powodu choroby lub 
ułomności 39,72%, z obu przyczyn razem 85,67% i na inne zatem powody 
przypada zaledwie 14;33% i wśród nich reprezentowane jest porzucenie ro- 



30 


dziny przez ojca lub matkę 165 wypadkami == 3,62%. Niezależnie od 
wsparć miejskich pobierało nadto rentę 904 osób czyli 19,80% ogółu wspie- 
ranych. 


Zestawienie koszt6w 


Rok 1929/30 
zł 


Rok 1930/31 
zł 


Wydatki otwartej opieki nad 
ubogimi .... . .. . .. 
w tem: wsparcia bieżące . 
wsparcia doraźne .. 
zapomogi gwiazd- 
kowe .. .. . . . 
ogółem wsparcia 
Wydatki na opiekę zakładową 
Inne wydatki . .. .. .. .. . 
ogółem I 


I 


l 585099,71 2 112684.52 
l 021 082,25 1 057 958,95 
103195,15 55482,51 


28 352.- 
l 152 629,40 


6 200, 
1 119641,46 
834 356,77 l 056 613,88 
I 190850,99 107965,01 


2 610 307,471 


13 277 263,41 


Na głowę ludności p 
wydatków ogólny 
Ogólny przychód 
Dopłata gminy . 
Na głowę ludności p 
dopłata gminy .. 


rzypada 
ch . 1 t ,01 13.8 
. 
. . . . 172 194,68 128502. 
. . . . 2438 112,79 3 147 761,41 
rzypada 
. . . . 10,29 13,3 
obi erało 
436 ob- 
. 4094 4525 
.. .. .. 
bieżąco 
ręg .. 156,21 161.43 
. 
wód . 9,36 10,38 
mieszk. 1,73 t.81 


7 


2 


W sparcie bietące p 
w 28 okręgach ( 
wodach) osób .. 
Osób wspieranych 
przypada na 1 ok 
na l ob 
na 100 


Wsparcia w naturze 
W roku 1930/31 wydano ubogim bezpłatnie: 
aj m l e k a 62 577 l za 21 350,07 zł (w roku 1929/30 - 83 361 
 l za 
32 506,06 zł), 
b) c h l e b a 35387 kg za 13754,87 zł (w roku 1929/30 
za 15 837,65 zł), 
c) o b i a d ó w w t a n i c h k u c h n i a c h 26 846 porcyj za 9 582,25 zl. 
Bardzo poważne sumy pochłonęło wspieranie i dożywianie be zro bot. 
nych.. Wydano bowiem wsparć w gotówce 55 482, zł, chleba 765 976 kg za 
299 724.55 zł, smalcu 7 965 
 kg za 33 264,40 zł. in" artykułów tywnościo. 
wych za 284 188, zł. . 


. 


38 704
 kg 



31 


Poza tem dożywiano zwłaszcza w drugiej połowie roku sprawozdaw- 
czego bezrobotnych wzgL ich dzieci w tanich kuchniach. Ubogim miejskim 
przydzielono 487 000 kg węgla i 804
 m 3 drzewa opałowego i to dla 3 192 
ognisk.. Ogólne koszty za wydany opal wynosiły 53 234,75 zł. 
Odzieżą obdarzono 1 735 ubogich przyczem wydano 7 392 sztuk różnej 
odzieży. 3222 m materjału na odzież i 1 472 pary obuwia.. 


Opieka zdrowotna 
Chorym i położnicom przydzielono w 217 wypadkach p i e l ę g D a c j ę 
domową, za którą wydatkowano 8 169 , 85 zł.. 
Za p o m o c l e kar s k ą, udzieloną ubogim i bezrobotnym, wypłacono 
35 786,75 zł. 
Za l e kar s t w a i opatrunki, naświetlania, okulary i przedmioty orto- 
pedyczne, udzielone ubogim i bezrobotnym, zapłacono 89832 , 15 zł (w roku 
1929/30 wydano na ten cel tylko 77988,28 zł).. 
Za pośrednictwem Towarzystwa kolonij wakacyjnych "Stella" wysiano 
w roku 1929/30 ogółem tylko 267 dzieci i to 121 chłopców i 146 dziewcząt 
w wieku szkolnym na przeciąg 4 tygodni do różnych letnisk.. Koszty utrzy- 
mania tych dzieci w letniskach wynosiły ogółem 29 198,70 zł, z którego to 
wydatku przypada na urząd opieki nad młodzieżą 3 285,55 zł. 
Osoby a zwłaszcza dzieci, cierpiące na rachitis i gruźlicę kręgosłupa 
i kończyn przekazywano do zakładu ortopedycznego im.. Gąsiorowskich.. 
W roku sprawozdawczym leczono w wymienionym zakładzie 61 osób 
kosztem 9529, zł.. Poza tem zakupiono dla 13 dzieci różne aparaty orto- 
pedyczne.. 


Opieka zakładowa 
W roku 1930/31 leczono i odżywiano w s z p i t a l a c h m i e j s k i c h 
797 ubogich przez 26931 dni. Koszty leczenia tych ubogich wynosiły 
167 098, zł.. Ze względów sanitarno-policyjnych przekazano szpitalowi ce- 
lem leczenia 633 osoby, w tern 378 prostytutek, które leczono przez 19550 
dni. Koszty leczenia tych osób wynosiły 117133,50 zł (w roku 1929/30 - 
63 342,- zł).. Za przewożenie chorych do szpitali wozem ambulansowym wy- 
dano 500. zł.. 
Do i n n y c h z a kła d ó w l e c z n i c z y c h przekazano 1 179 ubo... 
gich , w których leczyło się: 
w zakładzie djakonisek. .. .. .. . .. . 116 
" .. Przemienienia Pańskiego 81 
" szpitalu św.. Józefa .. .. . .. . . . 213 
" wojewódzkiej klinice dla kobiet .. 394 
" uniw. klinice chor. dziec. . . . . 60 
"" II "nerwowych... 34 
,," "okulistycznej . . . .. 41 
" zakładzie ortopedycznym .... 62 
II innych zakładach leczniczych . .. . 178 
ogółem 1179 


kosztem 212605,71 zł.. 


osób przez 2327 dni 
II ,,3 624 " 
, , , , 7 968 " 
" " 4 704 " 
" " 2 168 " 
łt " l 132 " 
" II 1 309 Ił 
" " 1 257 " 
" II 5 060 Ił 
osób przez 29 549 dni 



32 


W wojewódzkich zakładach dla u m y s ł o w o - c h o r y c h leczono 
i utrzymywano przeciętnie 367 ubogich na rachunek wydziału opieki nad ubo- 
gimi, a mianowicie 168 mężczyzn i 199 kobiet. Koszty utrzymania tych ubo- 
gich wynosiły 230 430,03 zł. 
Liczba ubogich n i e w i d o m y c h, g ł u c h o n i e m y c h i k a l e k 
przebywających w zakładach specjalnych wynosiła 98 osób, z których 49 osób 
przebywało w woj. zakładzie dla ubogich w Śremie, 12 osób w woj. domu dla 
ubogich w Bojanowie, 4 osoby w wojew. zakładzie dla ociemniałych w Byd- 
goszczy. 4 osoby w schronisku dla głuchoniemych im.. Radomskiego w Pozna- 
niu, l osoba w zakładzie dla kalek w Kijaszkowie, 5 osób w zakładzie dla ka- 
lek w Tarnowie, 5 osób w zakładzie dla upośledzonych w Osiecznie, 18 osób 
w innych zakładach. Koszty utrzymania tych ubogich wynosiły 63 086.61 zł. 


Miejski zakład dla starców 


W miejskim z.akładzie dla starców przy ul. Grobla 26 utrzymywano 
średnio 143 osoby (52 mężczyzn i 91 kobiet). Koszty utrzymania tego zakładu 
wynosiły ogółem 86 652,49 zł. 


Przytulki dla bezdomnych (domy noclegowe) 


W roku sprawozdawczym '\vykończono budowę nowoczesne!!o przytułku 
dla bezdomnych przy Zawadach przeznaczonego na pomieszczel1ie 250 osób.. 
W przytułku urządzono dla bezdomnych kuchnię z której bezdomni otrzymy- 
wali bezpłatnie lub za minimalną opłatą całodzienne utrzymanie.. 
Przez cały okres roku budżetowego przytułek był stale przepełniony. 
Udzielono noclegów 55 425 bezdomnym (45861 mężczyzn - 8 516 kobiet - 
l 048 dzieci). Przeciętnie na dobę przypadają 152 noclegi.. 
Wielki brak mieszkań v.' mieście Poznaniu zmusił wydział opieki spo- 
łecznej do zaopiekowania się, jak w roku ubiegłym. coraz to większą liczbą 
rodzin bezdomnych, pozbawionych przeważnie z własnej winy swych dotych- 
czasowych mieszkań. Rodziny bezdomne ulokowano w różnych schroniskach.. 
W końcu roku sprawozdawczego przebywało w schroniskach ogółem bezdom- 
nych r o d z i n 163 (728) osób t a mianowicie: 


rodzin mężczyzni kobiet 
I 


dzieci 


razem 


w przytułku przy 


- 
ul. św. Rocha t . . . . . . . . . 11 22 I 29 39 90 
Wenecjańskiej 5 . . . . . .. . 42 28 51 79 158 
" 
św.. Antoniego 88 . . . . .. .. .. 1 3 8 7 18 
" 
" Chociszewskiego 88 . . . .. . . 28 25 34 52 112 
Ił Ił 89 . . .. .. . " 20 24 26 47 91 
w barakach w Główne. . " . . 49 84 84 86 254 


J 


razem I 163 I 186 I 232 I 310 ł 128 



33 


Pogrzeby 
W roku sprawozdawczym pochowano na koszt opieki społecznej 46 osób 
a poza tern udzielono w 144 wypadkach zapomóg na wyprawienie pogrzebu, 
ubogim. Ogólny wydatek na ten cel wynosił 11 971 1 25 zł. 


Postępowanie przeciw osobom, zaniedbującym obowiązki żywiciela 
Za pośrednictwem policji upomniano 57 osób zaniedbujących obowiązki 
utrzymania rodziny. Przeciwko l osobie wdrożono postępowanie karne. 
Wypadki opuszczenia rodziny przez ojca wzgl. ży\viciela mnożą się bar- 
dzo znacznie. W 12 wypadkach wniesiono o spowodowanie uchwały w sprawie 
podjęcia utrzymania rodzin.. 


Procesy 
Procesów prowadzono 16.. Z tych wygrano 9, przegrano l, a w toku 
znajduje się jeszcze 6 procesów. 


świadectwa ubóstwa 


W roku sprawozdawczym zażądano 3 905 świadectw ubóstwa. Z wnio- 
sków tych załatwiono przychylnie 3851, odmownie 54 wnioski. Z pośród. 
przyznanych zainteresowani ni
- odebrali 54 świadectw. 


Dom pracy 
W miejskim domu pracy zatrudnia się przeciętnie 8 ubogich kobiet, po- 
bierających stałe wsparcie, przez 4 godziny dziennie i 2 obuwników. W ciągu 
roku sprawozdawczego uszyto w domu pracy 3 697 sztuk odzieży dla ubogich 
i wyreparowano t 525 par obuwia. Koszty utrzymania domu pracy wynosiły 
10837 1 t2 zł.. 


Gwiazdka dla ubogic;:h 
Mimo trudnego położenia gospodarczego, w jakiem znajduje się również 
miasto, obdarzono ubogich na gwiazdkę. Ogólny wydatek na ten cel wynosił 
6 200, zł (w roku 1929/30 28 352,- zł). 
Niezależnie od tego wydatku poszczególne okręgi opiekuńcze obdarzyły 
swych ubogich darami w gotówce i w naturaljach w miarę zebranych od oby- 
vlatelstwa na ten cel darów.. 


Pomoc dla bezrobotnyc;:h 
Bezrobotnym, nie pobierającym żadnych zasiłków z funduszó,¥ państ- 
wowych, wydawano przez cały okres roku sprawozdawczego zapomogi w go- 
tówce i w naturaljach. Ogólny wydatek na ten cel wynosił 672659,46 zł. 
(Patrz wydatki pod nagł..: wsparcia w naturze). 


3 



34 


Fundusz darów 
W funduszu depozytalnym decernenta wydziału opieki nad ubogimi po- 
zostało z roku 1929/30 12256,28 zł, a w ciągu roku 1930/31 fundusz ten zo- 
słał zasilony darami obywatelstwa. w wysokości 20 758,55 zł; wynosił zatem 
ogółem 33014,83 zł.. W okresie sprawozdawczym obdarzono z tego fundu- 
szu 569 ubogich łączną sumą 19103, zł. 
Stan funduszu darów wynosił wobec tego w dniu l.. kwietnia 1931 r. 
kwotę 13 911,83 zł. 


Akcja zwalczania żebractwa 
Walkę z żebractwem prowadzi się nadal, według praktykowanego dotąd 
sposobu. W roku sprawvzdawczym wpłynęło od kupiectwa wzgl. obywateli 
na cele walki z żebractwem 59 176,46 zł dobrowolnych składek. Ogólny fun- 
dusz wynosi obecnie 211 000,- zł, za który miasto żamierza wybudować drugi 
przytułek dla starców przy Grobli 26, w którym umieszczeni zostaną starcy 
obojga pici. 


Fundusz dyspozycyjnJ prezydenta miasta 
Fundusz dyspozycyjny prezydenta miasta liczył w dniu 31 marca 1930 r.. 
1304,46 zł.. W roku obrachunkowym 1930/31 powiększył się o 6176,11 zł 
(w r. 1929/30 o 2620,60 zł) do wysokości 7480,57 zł. Z tej sumy wydano na 
obdarzenie 173 osób 4512, zł (w 1929/30 r. 6418. zł na 208 osób), tak że 
stan funduszu w dniu 31 marca 1931 r. wynosił 2968,51 zł. 


Deputacja 
W skład deputacji ubogich wchodzą z Magigtratu: radcy Stanisław No- 
wicki (przewodniczący), Józef Jasiński i dr. Tadeusz Szulc, oraz z obywa- 
telstwa: komisarz magistratu Bajeriein, nacz. sekr. Bączkowski, ks. prob.. Chi- 
lomer, emer. dyr.. Gomerski, dr.. Jagieiski, drogerzysta Janczewski, radca Ja- 
siński. drogerz,ysta Kasprowicz, sekr. miejski Kochanowski. kupiec Koczorow- 
ski. ks.. pro£.. dr.. Kozłowski, kierownik szkoły Kromczyński, kupiec Lausch, 
kupiec Liczbiński, dyr. miejskiej szkoły handlowej Ligocki, nauczyciel Leh- 
mann, prokurent Loga. kupiec Łaganowski, urzędnik .Małecki. bankowiec Pie- 
truszak, aptekarz Pyszkowski. sekretarz miejski Ruczkowski. dyr.. Rzóska. 
chemik Sikorski i kupcy Wav.trzyniak i Ziętkiewicz, nadto w r.. 1930 Maćko- 
wiak i Nowak.. 


2" Opieka nad młodzieżą 


Opieka nad niemowlętami 
W roku sprawozdawczym śmiertelność niemowląt ślubnych podwyższyła 
się nieco w stosunku do roku poprzedniego. wynosiła mianowicie 11,09 % 
(w roku poprzednim 9,65 %) natomiast u dzieci nieAlubnych spadła śmiertel- 



T_bliał A" 


Dzieci poniżej t roku" 


Liczba dzieci znaj- Przybytek Ubytek Liczba dzieci 
dujących się w kon. w bezplatnem wy- wskutek wskutek ukoń.. wskutek zna jdujących się 
tro li dnia w obcem wycho- wypro.. sposób w kontroli dnia 
chowaniu i u dziad- wskutek śmierci . 
l. IV. 1930.. przy matce waniu za opłatą wadzenia się czenia l r. życia legitymacji w IDny 31.. III.. 1931 
ków 
Wyżywienie . ' a7 "rJ I Gł' 
 C»' 
 G::I I G::I
 ł 
e.E! lt '.- C'II · ..... C'II I · .... C'II G::s
 I G::I
 . G::I
 , G::I
 

C'II o >-11)_ -o o >-100- -o o >-100- ..o 
C'II >-ft1 >-ctJ >-ctJ .. ciS ;a... 

 N 
 
 CI) CI) N N (/J 11.I N N (f.J VI 
 .- ..o 
 N 
 .- "'O 
 N 
 .- ..o 
 N 1»._ 
 
 N I» .... ..o ;a.. N 
 .- ..o 
 N 
dC:=-o "'CUClS o "1:1 ..C'IICIS o "'C "ClSC'II o dd
 Cd
 d d..:.: dC-o dd
 
::ICI!' dd
 
_cu.:.d 
 
 o 0.... ..... o- 0..c: c..... .... Q. 0..c a....... .... Q. -C'II"'C ::I
 -CG""d ::ICU" -c:d"'C ::ICU" -C'II
 ::ICU" -&(I "'C -as "'C 
 arl 
przy C'II
"'C .:.d 
 e 112 "'u .:.d 
 G VI 
 
 e en U .! 
 C'II G'-- u .!! 
 lIS 8.-- u .! 
 C'II 8---; U .!
"'C 8 .... -;G u .! 
 C'I$ G .... - u ..!! 
 C'II G .
 -;G 
- CIS 
 d C'II C'II U C'II
 "o (idC'll Q. O .... w detS 
d_ 0.01'1I Q,ld_ Q. O ..... c»d
 Q. O .- Gl d _ 
Q. O ..... C» N C'II 
N«I >- c:d;a.. (oIN cd D.. O .- uC'llo.. u «I "Q. D.. O ... U 4110. uC'llc. 
U C'II'Q, C >- >- -=d >- ma tki N
 N matki N
 N matki N..c N U CIS Q. matki N ..c "N ma tki N..c N ul'llc:a. matki N..c N 
ma tce N..c N 

O d _"'C N d o _"'C N d d d _"'C N d 
 
 O (ol U ""d 
 
 O .,CJ 
 O .,CJ 
 O '" U "'C .,CJ 
 O C» U "'C .,CJ 
 o 
C» u "'C ::IC'IIo 
 ::I CIS O O ::SC\'J 0 C» U "'C c»u"C C» U "'C 

>::I o o O d C 
 d 
 ;a..::I 00 .,CJ >-::s O o .,CJ >-::1 00 .,CJ:--. 00 .,CJ >-::1 00 .,CJ >-::1 00 
..c 
 

o. .- 

o. .- 

o. .... ..c 
 ..c 
lt 
.- cno o CI) O O U)o 
 
.... 
 
.... 
 
1i 

::I ..c 
 
... .c 
 
".. 

 u O 
"'N 
 c; 
"'N 
 d 
,",N 
 
u 
u 
 .... 
u 
 u II 
u 
d Q. o. Q. 
mleko matki . " . 82 l 3 322 9 29 4 l 13 128 l l 107 5 21 86 l 81 l 
. .. 
mleko mamki .. .. .. . . 6 5 l 9 l 
pierA ł flaszka .. .. .. .. 7 10 7 l 9 7 l l 4 
- 
zwykłe mleko .. . . .. .. 83 6 152 50 27 106 3 4 12 101 26 168 8 25 36 1 91 56 9 72 13 18 29 2 45 124 13 196 
- - 
mleko dla niemowlZ\t " " 5 4 8 5 4 24 45 l 68 l l l 8 2 4 4 5 
razem 176 11 169 387 36 146 3 4 12 134 I 26 214 23 I 94 174 2 101 170 9 78 35 I 19 I 124 2 49 219 17 202 


Tabliał B. 


Dzieci od 1 


2 lat, 


Przybytek Ubytek 
IloŚĆ dnia wskutek wskutek IloŚĆ dnia 
t rok . wskutek osiągnęło wskutek . 
t.IV" 1930 xrzypro
a- w Inny wyprowa- W Inny 31.111..1931 
mających zenla Się z sposób śmierci dzenia się 2 lata legitymacji sposób 
poza miasta poza miasto 
- 
Przy matce 126 110 29 65 3 14 172 5 30 166 
- 
. 
. 
w bezpt wychow.. i u dziadków 3 9 3 6 10 t 10 
- 
w obcem wychowaniu za opłatą 149 18 33 51 6 32 IU8 7 37 121 
razem 278 257 65 128 9 46 I 290 I 12 ł 68 303 I 
I 


Tablica C. 


Powody śmierci niemowląt zmarłych w przeciągu roku. 


p r z y matce w obcem wychowaniu 
- 
pierś mleko dla . . mleko dla 
. zw.kłe mleko pierś plers zwykłe mleko 
pierś 
i flaszka . niemowląt i flaszka niemowląt 
I 
I 
kurcze . .. . .. 5 3 l 5 
. . . .. . 
- - I 
wymioty z diarją · 2 I 
. . I 
. 
- 
- 
katar żołądka i kiszek .. 4 3 6 
I 
" . 4 I 
. śmierci . 5 19 69 
Inne przyczyny 
, 
razem 15 11 1 I 30 69 
I 



T_bliał A" 


Dzieci poniżej t roku" 


Liczba dzieci znaj- Przybytek Ubytek Liczba dzieci 
dujących się w kon. w bezplatnem wy- wskutek wskutek ukoń.. wskutek zna jdujących się 
tro li dnia w obcem wycho- wypro.. sposób w kontroli dnia 
chowaniu i u dziad- wskutek śmierci . 
l. IV. 1930.. przy matce waniu za opłatą wadzenia się czenia l r. życia legitymacji w IDny 31.. III.. 1931 
ków 
Wyżywienie . ' a7 "rJ I Gł' 
 C»' 
 G::I I G::I
 ł 
e.E! lt '.- C'II · ..... C'II I · .... C'II G::s
 I G::I
 . G::I
 , G::I
 

C'II o >-11)_ -o o >-100- -o o >-100- ..o 
C'II >-ft1 >-ctJ >-ctJ .. ciS ;a... 

 N 
 
 CI) CI) N N (/J 11.I N N (f.J VI 
 .- ..o 
 N 
 .- "'O 
 N 
 .- ..o 
 N 1»._ 
 
 N I» .... ..o ;a.. N 
 .- ..o 
 N 
dC:=-o "'CUClS o "1:1 ..C'IICIS o "'C "ClSC'II o dd
 Cd
 d d..:.: dC-o dd
 
::ICI!' dd
 
_cu.:.d 
 
 o 0.... ..... o- 0..c: c..... .... Q. 0..c a....... .... Q. -C'II"'C ::I
 -CG""d ::ICU" -c:d"'C ::ICU" -C'II
 ::ICU" -&(I "'C -as "'C 
 arl 
przy C'II
"'C .:.d 
 e 112 "'u .:.d 
 G VI 
 
 e en U .! 
 C'II G'-- u .!! 
 lIS 8.-- u .! 
 C'II 8---; U .!
"'C 8 .... -;G u .! 
 C'I$ G .... - u ..!! 
 C'II G .
 -;G 
- CIS 
 d C'II C'II U C'II
 "o (idC'll Q. O .... w detS 
d_ 0.01'1I Q,ld_ Q. O ..... c»d
 Q. O .- Gl d _ 
Q. O ..... C» N C'II 
N«I >- c:d;a.. (oIN cd D.. O .- uC'llo.. u «I "Q. D.. O ... U 4110. uC'llc. 
U C'II'Q, C >- >- -=d >- ma tki N
 N matki N
 N matki N..c N U CIS Q. matki N ..c "N ma tki N..c N ul'llc:a. matki N..c N 
ma tce N..c N 

O d _"'C N d o _"'C N d d d _"'C N d 
 
 O (ol U ""d 
 
 O .,CJ 
 O .,CJ 
 O '" U "'C .,CJ 
 O C» U "'C .,CJ 
 o 
C» u "'C ::IC'IIo 
 ::I CIS O O ::SC\'J 0 C» U "'C c»u"C C» U "'C 

>::I o o O d C 
 d 
 ;a..::I 00 .,CJ >-::s O o .,CJ >-::1 00 .,CJ:--. 00 .,CJ >-::1 00 .,CJ >-::1 00 
..c 
 

o. .- 

o. .- 

o. .... ..c 
 ..c 
lt 
.- cno o CI) O O U)o 
 
.... 
 
.... 
 
1i 

::I ..c 
 
... .c 
 
".. 

 u O 
"'N 
 c; 
"'N 
 d 
,",N 
 
u 
u 
 .... 
u 
 u II 
u 
d Q. o. Q. 
mleko matki . " . 82 l 3 322 9 29 4 l 13 128 l l 107 5 21 86 l 81 l 
. .. 
mleko mamki .. .. .. . . 6 5 l 9 l 
pierA ł flaszka .. .. .. .. 7 10 7 l 9 7 l l 4 
- 
zwykłe mleko .. . . .. .. 83 6 152 50 27 106 3 4 12 101 26 168 8 25 36 1 91 56 9 72 13 18 29 2 45 124 13 196 
- - 
mleko dla niemowlZ\t " " 5 4 8 5 4 24 45 l 68 l l l 8 2 4 4 5 
razem 176 11 169 387 36 146 3 4 12 134 I 26 214 23 I 94 174 2 101 170 9 78 35 I 19 I 124 2 49 219 17 202 


Tabliał B. 


Dzieci od 1 


2 lat, 


Przybytek Ubytek 
IloŚĆ dnia wskutek wskutek IloŚĆ dnia 
t rok . wskutek osiągnęło wskutek . 
t.IV" 1930 xrzypro
a- w Inny wyprowa- W Inny 31.111..1931 
mających zenla Się z sposób śmierci dzenia się 2 lata legitymacji sposób 
poza miasta poza miasto 
- 
Przy matce 126 110 29 65 3 14 172 5 30 166 
- 
. 
. 
w bezpt wychow.. i u dziadków 3 9 3 6 10 t 10 
- 
w obcem wychowaniu za opłatą 149 18 33 51 6 32 IU8 7 37 121 
razem 278 257 65 128 9 46 I 290 I 12 ł 68 303 I 
I 


Tablica C. 


Powody śmierci niemowląt zmarłych w przeciągu roku. 


p r z y matce w obcem wychowaniu 
- 
pierś mleko dla . . mleko dla 
. zw.kłe mleko pierś plers zwykłe mleko 
pierś 
i flaszka . niemowląt i flaszka niemowląt 
I 
I 
kurcze . .. . .. 5 3 l 5 
. . . .. . 
- - I 
wymioty z diarją · 2 I 
. . I 
. 
- 
- 
katar żołądka i kiszek .. 4 3 6 
I 
" . 4 I 
. śmierci . 5 19 69 
Inne przyczyny 
, 
razem 15 11 1 I 30 69 
I 



35 



ość poniżej ostatnich lat jedenastu i wynosiła 22,45 % (23,28 %)*), u wszyst- 
kich dzieci razem wynosiła ona 13,05 % (12,04 %), 
Dzieci nieślubne poniżej 2 lat podlegały stałej kontroli sióstr miejskich. 
Matkom wzgl. wychowawczyniom udzielano w miarę stwierdzonej potrzeby 
pomocy materjalnej. Na zarządzenie lekarza wydawano dla niemowląt i kar- 
miących matek, w razie konieczności również dla starszych dzieci, mleko. 
W okresie sprawozdawczym wydano 20857 butelek mleka zaprawianego dla 
niemowląt w cenie 2272,51 zł oraz 56402% litrów mleka pełnego w cenie 
19298,42 zł, razem mleka za 21570,93 zł. 
Dzieci nieślubne i sieroty poniżej 2 lat korzystały ze stałej opieki i po- 
mocy lekarskiej w sześciu poradniach dla niemowląt, które w ciągu roku prze- 
prowadziły 142 badania, udzielając ogółem 3144 konsultacyj (w I kwartale _ 
35 badań i 742 konsultacje, w II kwartale - 34 badania i 730 konsultacyj, 
w nI kwartale - 36 badań i 884 konsultacje, w IV kwartale - 37 badań i 788 
konsultacyj) . 
Poza tem udzielano według potrzeby tak niemowlętom, jak i dzieciom 
starszym wielokrotnie pomocy lekarskiej przez lekarzy obwodowych. Ogółem 
wydano na opiekę lekarską zł 4 411,60. 
Pogląd na stan miejskiej opieki nad niemowlętami dają załączone tabele. 


.opieka Dad dziećmi w wieku od 2 do 6 lat 
Dzieci przedszkolne w wieku ponad lat 2, będące w obcem wychowaniu, 
kontrolowano w ich miejscach pielęgnacji przez siostry miejskie. W miarę 
potrzeby udzielano im pomocy materjalnej: pieniężnych zasiłków wychowaw- 
czych, mleka i chleba oraz odzieży. 


Opieka materjalna 
Kosztem opieki społecznej utrzymywano wzgl. wspierano bieżąco 581 
dzieci, wydając na ten cel ogółem 140935,88 zł. Z liczby tej w opiece domo- 
wej znajdowało się 458 dzieci kosztem 107284,65 zł, a w zakładach prywat- 
nych 123 dzieci kosztem 33651.23 zł. 
Poza tem udzielono w 102 wypadkach dorażnej pomocy pieniężnej 
z funduszów opieki społecznej w sumie 2 692 zł. 
Ogólne zatem koszty wsparć i zasiłków wychowawczych wynosiły 
143627,88 zł (120097,86 zł). 
Z ogólnej hczby 581 dzieci, otrzymujących stałe wsparcie, pochodziło 
482 z samego Poznania, pozostałe w Poznaniu siedziby wsparciowej nie miały, 
Z zasiłków, wypłacanych bieżąco dla dzieci, umieszczonych w rodzinach 
przypada 92398,45 zł na 392 dzieci przynależnych do gminy i 14 886,20 zł na 
66 dzieci, pochodzących skądinąd, 
Wsparcia udzielano przeważnie na dzieci nieślubne robotnic i służących., 
które z powodu braku pracy lub szczupłego zarobku dzieci swych utrzymać 
nie mogły, zwłaszcza w wypadkach, gdzie ojcostwa nie ustalono lub alimentów 
od ojca nieślubnego ściągnąć nie było można. 


-) Cyfry w oawiasach odooszą się do r. 1929/30. 


3- 



36 


Odzieży zakupicno za 12944,02 zł. 
W prywatnych zakładach wychowawczych umieszczonych było 123 dzieci 
kosztem ogólnym 33651,23 zł, a mianowicie: 


dzieci kosztem 
zł 
4 1707,50 
66 16130,18 
16 5839,20- 
21 5292,- 
2 252,50 
2 788,40' 
4 l 772,4{} 
6 1039,85 
1 240,- 
1 589,2{} 
123 33651,23 


w zakładzie dla nieuleczalno chcrych w Górczynie 
domu sierot św. Wincentego na Śródce . . . . 
II II SS. Miłosierdzia w Głównej . , . . 
przytulisku dla niemowląt przy ul. Słowackiego 43 
zakładzie dla sierot w Szamotułach 
II II II II Trzemesznie 
II II II II Wolsztynie. . . . . . 
ewangel. zakładzie wychowawczym w Poznaniu . 
zakładzie wychowaw. pastora Streckera w Pleszewie 
zakładzie dla sierot w Gnieźnie. . . . . . . . 
razem dzieci 


W roku poprzednim wydano na 110 dzieci 33401,90 zł. 
Powyższe zestawienie nie obejmuje dzieci, umieszczonych w prywatnych 
zakładach wychowawczych kosztem rat alimentowych, ściągniętych od ojców 
nieślubnych. 


Miejski zakład dla niemowląt im. Dzieciątka Jezus przy ul. św. Wojciecha 16- 
Zakład posiada 31 łóżeczek i opiekował się w roku sprawozdawczym 
69 niemowlętami. Kierownictwo lekarskie spoczywa w ręku dr. Piechow- 
skiego. Z roku poprzedniego przejęto 24 dzieci, w ciągu roku przyjęto 45 
dzieci, ogółem 69 dzieci, ubyło dzieci zdrowych 41, zmarłych 3, pozostało 
w zakładzie w końcu roku 25. Dzieci przebywały w zakładzie: 
do 15 dni 4 do 150 dni 4 ' I I do 300 dni 5 
II 30 II 1 II 180 II 4 II 330 II 3 
II 60 II 9' II 210 II 1 I II 365 II 6 
II 90 II 4 II 240 II 10 I ponad 1 rok 6 
II 120 II 6 II 270 II 5 i 


Koszty utrzymania zakładu wynosiły ogółem 33 932,07 zł, wtem wydana 
na dzierżawę 3 600 zł, na kierownictwo lekarskie 3000 zł, Da remont i uzupeł- 
nienie urządzenia 1879,12 zł, na opał, oświetlenie i t. p. 6089,63 zł, na wyna- 
grodzenie personelu i służby (wł. ubezpieczeń społecznych) 4951,57 zł, na 
wyżywienie 14411,75 zł (w tem na mleko 5708,75 zł). 
Za pielęgnację 3 wychowanków prywatnych osiągnięto przychód 1 246 zł. 
pozostałe 66 wychowanków pielęgnowano kosztem opieki społecznej. 



37 


Opieka w szpitalach, lecznicach i uzdrowiskach 
W r. 1929/30 wynosiły koszty kuracyjne za 7486 dni leczenia 40098,43 zł. 
W okresie sprawozdawczym wyprawiono poza tem 67 pogrzebów kosztem 
1 852,50 zł. 
Lekarstw przy leczeniu domowem wydano za 2236,31 zł. 
Do stacji sanitarnej "Stelli" w Kobylnicy wysłano 26 dzieci ubogich 
Kosztem 3 285,55 zł. 
Koszty kuracyjne za dzieci, leczone w szpitalach i lecznicach, wynosiły 
w okresie sprawozdawczym: 


Liczba Koszty 
S z p i t a l wzgl. le c z n i c a kura- ambula- Razem 
dzieci dni cyjne toryjne 
zł zł zł 
Szpital miejski . . . 112 4944 29027,50 138 ,- } 29165,50 
II II . . . . 8 - - 
Szpital św. Józefa . 46 1774 11 317,51 - 11317,51 
Uniw. klinika chorób dziecięco 28 966 5160,70 97 ,50} 
II II 3 I - - 5258,20 
II II 
Uniwersytecka klinika chorób 
uszu, gardła i nosa . . . 4 - - 13,- 13,- 
Uniwersytecka klinika oczna. 3 98 549,40 10 .-} 559,40 
II II II 1 - - 
Poznański zakład ortopedyczny 4 299 2355,18 - 2355,18 
Wojewódzki zakład psychja- 
tryczny w Owińskach . . . 2 730 1 350,50 - 1350,50 
Szpital Przemienienia Pańskiego 
w Poznaniu . . . 1 101 799,80 - 799,80 
Wojewódzkie sanatorjum dla 
piersiowo chorych w Smukale 1 47 504,- - 504,- 
Lecznica dr. Pincusa dla niemo- 
wląt . . 7 799 3996,- - 3996,- 
Lecznica dla dzieci jaglicznych 
w Częstochowie . 1 304 648,-, - 648,- 


razem I 221 110062 155708,591 258,501 55967,09 


Miejskie przytulisko dla dziatwy przedszkolnej w Dębcu 
Przytulisko obejmuje 22 łóżeczek, które prawie stale były zajęte. W roku 
sprawozdawczym przebywało tam 35 dzieci przedszkolnych w wieku od lat 
2-7, wtem 18 chłopców i 17 dziewcząt. Stan zdrowia był naogół dobry. 
Koszty utrzymania zakładu wynosiły ogółem 16846,36 zł, w tem wyda- 
no na dzierżawę 3 000 zł, na pobory kierowniczki 2 627,28 zł, na wynagrodzenie 
służby (wł. ubezpieczeń społecznych) 1 629,85 zł, na opał, oświetlenie i t. p. 
3511,99 zł, na wyżywienie 6077,24 zł. 



38 


Miejskie schronisko przy Grobli 8 
W zakładzie przebywało ogółem 41 wychowanków, wtem 24 chłopców 
i 17 dziewcząt w wieku szkolnym. Z ogólnej liczby przypada na opiekę nad 
młodzieżą 26 dzieci, pozostałe zaś na opiekę nad ubogimi. 
Koszty utrzymania zakładu wynosiły 10 099,05 zł, w tem wydano na opał r 
oświetlenie i t. p. 1 709,14 zł, na wynagrodzenie dozorcy 1 300 zł, na wyży- 
wienie 26 dzieci 7089,91 zł. 


Opiekuństwo generalne 
Pod opieką generalną było według ostatniego sprawozdania 1 028 pupi- 
lów, ubyło zaś w okresie sprawozda\\'czym 16 (1 z powodu wyprowadzenia 
si
 pupila z Poznania, 1 z powodu śmierci, 2 z powodu uznania wzgl. adopcji, 
12 wskutek dojścia do pełnoletności). Pozostało zatem 1012 pupilów; w ciągu 
roku przybyło 56 nowych opiekuństw urzędowych, dnia 31 marca 1931 r. pozo- 
stawało zatem pod opiekuństwem generalnem 1 068 pupilów. 
Oprócz skarg, wytoczonych i nierozstrzygniętych w roku 1929/30 wdro- 
żono jeszcze 36 procesów alimentowych. W 8 wypadkach uznano ojcostwo 
bez procesu, w 5 uznano ojcostwo w toku procesu, w 3 oddalono skargę, w 23 
procesu w okresie sprawozdawczym nie ukończono, w 33 przeprowadzono 
egzekucję, w 28 zajęto zarobek mocą uchwały sądowej, w 8 spowodowano zło- 
żenie przysięgi wyjawnienia, w 20 wniesiono o ukaranie w myśl 
 361, 10 k. 
k., w 20 uzyskano wyroki, skazujące na płacenie alimentów, w 4 cofnięto skar- 
gę z powodu śmierci pupila, w 4 trzeba było wnieść skargę przeciw pracodaw- 
cy z powodu niezastosowania się do sądowej uchwały o zajęciu zarobku 
dłużnika. 
Sprawozdanie rachunkowe wykazuje w przychodzie 58611,33 zł (w tem 
wpływy od ojców 51726,83 zł, inne dochody - renty 2880,44 zł, pobrane de- 
pozyty z kasy oszczędności 4004,06 zł) - w rozchodzie 54541,51 zł (w tem 
na pielęgnację dzieci 32877,26 zł, zwrot kosztów opieki społecznej 8654,50 zł 
i na wpłaty do kasy oszczędności 13009,75 zł). 
Zasób oszczędności, złożonych na 364 książeczkach, wynosił w końcu ro- 
ku sprawozdawczego 91 862,50 zł. 
Poza miejskiem opiekuństwem generalnem czynności opiekuństwa zbio- 
rowego sprawowali w Poznaniu zawodowo p. Zofja Depczyńska, następnie p. 
Marja Dmochowska z ramienia związku tow. dobroczynności "Caritas" oraz 
p. pastor Schwerdtfeger, sekretarz generalny ewangelickiego stowarzyszenia 
wychowawczego w Poznaniu. 


Gminna rada sierot 
Zakres działania obejmuje kontrolę pielęgnowania i wychowania dzieci 
nieślubnych i sierot, mieszkających w obrębie miasta Poznania, oraz propono- 
wania sądowi opiekuńczemu osób, nadających się na opiekunów i kuratorów. 
Kontrolę nad pielęgnowaniem dzieci wykonują siostry miejskie, opiekę le- 
karską sprawują lekarze opieki społecznej oraz lekarze specjaliści dla chorób 
dziecięcych. 



39 


Za dobrą pielęgnację p4>wierzonych im dzieci przyznano 100 wychowaw- 
czyniom 1200 zł. Na podarki gwiazdkowe dla dzieci ubogich wypłacono 
z funduszów budżetowych l 000 zł, poza tem z funduszu darów 2 500 zł. 


Wychowanie zapobiegawcze 


W okresie sprawozdawczym stawiono 86 wniosków o zarządzenie wy- 
chowania zapobiegawczego. Na skutek tych wniosków (i na podstawie wnio- 
sków dawniejszych. tymczaSQwo odroczonych) uchwalono w 17 wypadkach 
tymczasowe wychowanie zapobiegawcze (
 5 ustawy o wychowaniu zapobie- 
gawczem) , a w 35 wypadkach ostateczne wychowanie zapobiegawcze (
 1 
ustawy), w 8 wypadkach postępowanie umorzono, z czego w 2 wypadkach 
z powodu poprawnego prowadzenia się małoletniego, a w 6 ze względu na 
ukończenie 18 roku życia; 26 spraw pozostało bez uchwał. Z pośród 35 nie- 
letnich oddanych na wychowanie zapobiegawcze, ukończyło w dniu prawomoc- 
ności uchwały: 
5-10 roku życia 
11 II II 
13 II .. 
14 II II 


1 
. 3 


. 2 nieletnich I 
I 
l, 


II 


II 


II 


II 


II 


15 roku życia 
16 
17 


II 


II 


5 nieletnich 
11 
13 


II 


II 


raze m 35 n ieletnich 


Subwencje 
Z funduszów miejskich otrzymały następujące stowarzyszenia 
tucje subwencje na cele opieki nad młodzieżą: 


insty- 


Towarzystwo ..Warta". . . . . . . . . . . . . . zł 
Towarzystwo kolonji wakacyjnych ..Stella" . . . . .. 
Zakład św. Józefa ..,......... . . . .. 
Uzdrowisko solankowe im Marszałka Focha w Ino- 
wrocławiu . . . . . . . . . . . . . . . . . . " 
Ewangelickie stowarzyszenie wychowawcze . . . . .. 
Przytulisko dla niemowląt ul. Słowackiego 43. . . .. 
Związek towarzystw dobroczynności "Caritas" wy- 
dział opiekuńczy . . . . . . 
Poznański zakład ortopedyczny 
Związek młodzieży polskiej . . 


5000 
1000 
2000 
300 
150 
6000 
3000 
1000 
1000 
19450 


. . . . " 


razem zł 


Fundusz darów przejął z roku 1929j30 8208,68 zł i miał w ciągu roku 
sprawozdawczego 128,50 zł dochodu oraz 5373,84 zł rozchodu, tak że zasób 
w dniu 31 marca 1931 r. wynosił 2963,34 zł. 


Koszty og6lne 
Rozchód ogólny opieki nad młodzieżą wynosił w r. 1930/31 - 337904,06 
zł (303674,37 zł). dochody w wysokości 66249,11 zł pokrywały tylko 19,61 % 
rozchodu, tak że różnicę trzeba było wyrównać dopłatą 271654,95 zł. 
Z ogólnej sumy wydatków w wysokości 337 904,06 zł przypada na opiekę 
domową 146830,10 zł czyli 43,45 %, na opiekę w zakładach 150597,73 zł czyli 
44,57 %, na inne działy opieki (uzdrowiska. pieczę nad niemowlętami, sub- 



40 


wencje itp.) 32816,83 zł czyli 9,71 % i na koszty wyposażenia 
wychowanków przymusowych 7659,40 zł czyli 2,27 %. 


transport 


Sprawy sporno - administracyjne 
Z roku 1929/30 pozostało 13 niezałatwionych spraw spornych, nowych 
procesów wytoczono 18, ogółem więc było do załatwienia 31 spraw. W ciągu 
roku sprawozdawczego rozstrzygnęły sądy administracyjne 12 spraw na ko- 
rzyść gminy, 1 sprawę na naszą niekorzyść i 1 sprawa została wycofaną. 
Na rok 1931/32 przechodzi 10 sporów niezałatwionych. Wskutek odwo- 
łania toczy się 7 spraw w Najwyższym Trybunale Administracyjnym. 


Kierownictwo 
Decernentem wydziału opieki nad młodzieżą był radca dr. Tadeusz 
Szulc. 



E. ZDROWIE PUBLICZNE 
1. Wydział zdrowia publicznego 


Prace wydziału zdrowia publicznego (decernent radca dr. Tadeusz Szulc) 
skupiają się w szeregu miejskich stacyj opieki: nad płucno-chorymi, nad mat- 
ką i dzieckiem, nad alkoholikami, nad chorymi na jaglicę, w stacji szczepień 
przeciwgruźliczych, w poradni dla chorób położniczo-kobiecych i w miejskich 
kuchniach mlecznych dla niemowląt. 


Miejskie stacje opieki Dad płucDo - chorymi 
Stacyj opieki nad płucno-chorymi posiada miasto ogółem 3, a mianowi- 
cie przy ul. Koziej 8/9, prowadzoną przez dr. Raczyńskiego przy pomocy 2 
higjenistek, przy ul. Słowackiego 43, kierowaną przez dr. 
niegowskiego przy 
pomocy 1 higjenistki, i przy ul. Wyspiańskiego 2, kierowaną przez doc. dr. 
Łabendzińskiego przy pomocy 1 higjenistki. Działalność szczegółowa stacyj 
przedstawia się, jak następuje: 


Stacja przy ulicy 
Koziej 8/9 1 Słowa 4 c 3 kiego I Wyspiań- 
skiego 2 


300 


300 


Liczba dni czynnych stacji '. . 
Liczba dni pracy higjenistki oprócz nie- 
dziel i świąt . . _ . . 
Liczba udzielonych porad.. . 
Liczba odwiedzin domowych 
Ogólna liczba zgłoszonych chorych . 
Ogólna liczba rodzin pod opieką . 
Ogólna liczba rozpozn. gruźl. 
Umieszczono w zakładach osób 
Ilość plwocin zbadanych. . 
Zmarło osób. ...._ 


300 
3536 
1294 
3805 
2403 
1916 
38 
555 
42 


300 


300 
2192 
764 
1471 
1238 
710 
15 
153 
23 


300 
1875 
743 
1025 
765 
401 
22 
119 
13 



42 


Miejskie stacje opieki nad matką i dzieckiem 
Na terenie miasta działa ogółem 6 stacyj opieki nad matką i dzieckiem: 
przy Al. Marcinkowskiego l pod kierownictwem dr. Szenica (1 higjenistka), 
przy ul. Wrocławskiej 17 pod kierownictwem dr, Piechowskiego (1 higjenist- 
ka), przy ul. Smolnej pod kierownictwem dr. Bieszkówny (1 higjenistka). przy 
ul. Wspólnej pod kierownictwem dr. Krotoskiej (1 higjenistka). przy ul. Sło- 
wackiego 43 pod kierownictwem dr. Hundtowej (1 higjenistka) i przy ul. Wy- 
spiańskiego 2 pod kierownictwem dr. Zeylanda (1 higjenistka), W ciągu okresu 
sprawozdawczego stacje wykazały następującą działalność: 


Liczba Liczba 
Stacja Liczba odwiedzin Liczba 
dzieci badań domowych 
przy ulicy wypisanych lekarskich przez dzieci 
higjenistkę 
Aleje Marcinkow- 
skiego l . 327 1492 1201 327 
Wrocławskiej 17 439 2836 1111 439 
Smolnej . . 220 1091 895 220 
Wspólnej 59/61 357 2218 1444 357 
Wyspiańskiego 2 I 469 2877 1408 469 


Miejskie kuchnie mleczne dla niemowląt 
Trzy miejskie kuchnie mleczne dla niemowląt: przy pl. Sapieżyńskim 9, 
ul. Słowackiego 43 i ul. Wyspiańskiego 2 wydały w okresie sprawozdawczym 
ogółem 90160 porcyj (77 611,891 l) mleka dla 773 niemowląt. W szczegól- 
ności wydała: 


Porcyj Ilość mleka 
Kuchnia przy Dzieciom mleka przetworzonego 
w litrach 
pl. Sapieżyńskim 9 311 30057 21 599,404 
ul. Słowackiego 43 . 340 36 952 36420,167 
ul. Wyspiańskiego 2 122 23151 19 592,320 


Miejska poradnia dla chorób położniczo - kobiecych 
Poradnia pod kierownictwem doc. dr. Bajońskiego mieści się przy Ale- 
jach Marcinkowskiego l i udzieliła 600 porad lekarskich kobietom ciężarnym, 
których 343 (34 nieślubnych) miała zapisane w swoich rejestrach. 



43 


Miejska stacja opieki nad alkoholikami 
Stacja mieszcząca się przy ul. Fredry 10 (w gmachu Collegium Medicum 
Uniwersytetu Poznańskiego) miała w stałej opiece 104 pacjentów i udzieliła 
417 porad, wywiadów w mieszkaniach 132, do zakładów przekazano 9, do in- 
nych szpitali 3. 


Stacja szczepień przeciwgruźliczych 
W stacji szczepień przeciwgruźliczych sposobem Callmette'a w klinice 
chorób dziecięcych Uniwersytetu Poznańskiego dokonano 1 075 szczepień nie- 
mowląt. 


Miejska stacja opieki nad chorymi na jaglicę 
Stacja mieści się przy klinice chorób ocznych Uniwersytetu Poznańskie- 
go, ul. Fredry 10. Kierownikiem stacji jest dr. Jakubiak, który do pomocy 
ma 1 higjenistkę. W roku sprawozdawczym było pod opieką stacji 120 cho- 
rych, którym udzielono 2 699 porad. 


Miejskie stacje szczepień przeciwploniczych i bloniczych 
Na skutek okólnika ministerstwa spraw wewnętrznych, departamentu 
służby zdrowia w sprawie szczepień zapobiegawczych uruchomiono w mieście 
Poznaniu 3 stacje szczepień przeciwpłoniczych i błoniczych i to: pierwszą 
w zakładzie mikrobiologji lekarskiej Uniwersytetu Poznańskiego przy Wałach 
Wazów 25, drugą w szpitalu św, Józefa przy ul. św. Józefa 5 i trzecią w kli- 
nice chorób dziecięcych Uniwersytetu Poznańskiego przy ul. Marji Magda 
leny 3. 
Szczepień przeciwpłoniczych i błoniczych dokonano 808, 


Miejska komisja zdrowia 
W skład miejskiej komisji zdrowia wchodzą z Magistratu: radcy dr. Ta- 
deusz Szulc (przewodniczący), Stefan Cybichowski, Józef Jasiński, Stanisław 
Podolka, Kazimierz Ruciński, Tadeusz Ruge i dr. Łucjan Sokołowski; z Rady 
Miejskiej: radni Wiktor Gładysz, Mikołaj Górski, dr. Marja Grossmannówna, 
dr. Walenty Machowski, dr. Karol Stark i dr. Leon Surzyński. Do komisji 
wchodzą poza tem z urzędu każdorazowy lekarz powiatowy i garnizonowy. 


2. Szpital miejski 


Kierownictwo i personel 
Decementem szpitala był radca dr. Tadeusz Szulc. 
W skład rady szpitalnej (dawn. deputacji) wchodzili z Magistratu: radcy 
dr. Tadeusz Szulc (jako zastępca prezydenta miasta), Józef Jasiński, Maksy- 



44 


miljan Plucióski i dr. Łucjan Sokołowski; z Rady Miejskiej: radni dr. Marja 
Grossmannówna, dr. Karol Stark i Bolesław WybieraIski; wreszcie prof. dr. 
Adam Karwowski jako przedstawiciel wydziału lekarskiego U. P. i doc. dr. 
Kazimierz Nowakowski jako przedstawiciel ordynatorów. 
Po obsadzeniu wszystkich stanowisk czynnych było w szpitalu 5 lekarzy 
naczelnych, 1 kierownik oddziału płucnego, 3 lekarzy sekundarjuszów, 10 le- 
karzy asystentów, 1 siostra przełożona, 44 siostry, 1 siostra Czerwonego Krzy- 
ża, 1 inspektor, 4 urzędników i 5 innych funkcjonarjuszów biurowych, 1 urzęd- 
nik gospodarczy, 1 mistrz maszynerji, 2 laborantki, 1 woźny, 5 dezynfektorów, 
2 lifciarzy, 5 odźwiernych, 5 pielęgniarzy męskich, 1 roentgenistka, 3 rzemieśl- 
ników, 5 palaczy, 116 służby domowej, 9 czuwaczek, 4 szorowaczki i 1 telefo- 
nistka, razem 236 osób. 
W okresie sprawozdawczym czynni byli w szpitalu miejskim następujący 
lekarze: na oddziale I chirurgicznym pp. doc. dr. Nowakowski jako lekarz 
naczelny, dr. Alchimowicz jako lekarz sekundarjusz i dr. Serwacki (do 31. I. 
1931), dr. Englert, dr. Nowacki, dr. Dębski, dr. Tumidajski (od 1. I. 1931) jako 
lekarze asystenci; na oddziale n wewnętrznym pp. prof. dr. Jezierski jako 
lekarz naczelny, doc. dr. Łabendzióski (od 1. VII. 1930) jako kierownik od- 
działu płucnego, dr. Orzechowski jako lekarz sekundarjusz i dr. Bederski, dr. 
Rzadkowolski (do 15. VI. 1930), dr. Wasielewska (od 31. V. 1930), dr. Paliwo- 
dzianka (do 31. V. 1930), dr. Łapa (od 1. VI. 1930). dr. Wichrzycki (od 1. VI. 
1930 do 10. VIII. 1930), dr. Kaiserówna (od 16. VI. 1930), dr. Ziętek (od 3. 
IX. 1930 do 30, XI. 1930) jako lekarze asystenci; na oddziale nI dermatolo- 
gicznym pp. pro£. dr. Karwowski jako lekarz naczelny, dr. Szlichcióski jako 
lekarz sekundarjusz i dr. 
abicki, dr. Zamojski (od 15. I. 1931), dr. Ignasza- 
kówna (od 1. II, 1931) jako lekarze asystenci; na oddziale dziecięcym pp. 
prof. dr. Jonscher jako lekarz naczelny i dr. Skalmowski jako lekarz asystent; 
na oddziale dla umysłowo chorych p. pro£. dr. Borowiecki jako lekarz naczel- 
ny. Poza tem było czynnych kilku lekarzy asystentów uniwersyteckich na 
oddziałach wewnętrznym, dermatologicznym i psychjatrycznym. 


Chorzy 
Ilość łóżek dla chorych, sióstr, lekarzy i personelu wynosiła w roku 
sprawozdawczym ogółem 804 (801)*). Najwyższa frekwencja chorych docho- 
Gziła do cyfry 539 (457) osób, najniższa - do 401 (362) osób. Nowych pa- 
cjentów przyjęto 5 330 (5574), tak że wespół z pozostałymi z ubiegłego okresu 
leczyło się ogółem 5888 (5 924) osób, wtem 261 (258) dzieci. Z liczby tej 
zwolniono 5456 (4860) pacjentów, 517 (516) zmarło. Dni wyżywienia było 
według raportu służbowego 172 581 (170 287) - przeciętny pobyt chorego 
w szpitalu trwał zatem 29 (28,74) dni. Zakaźnie chorych leczył szpital 251 
(141), poza tcm 493 (399) gruźlików i 1371 (1343) chorych na choroby skórne 
i płciowe. 
Przebieg i wyniki leczenia w poszczególnych oddziałach przedstawia po- 
niższe zestawienie: 


0) Cyfry w nawiasach odnoszą się do roku 1929/30. 



45 


Chorzy Z tych 
według oddziałów leczono 
wy- I pod- I nie Wy-I 
leczono leczono leczono zmarło 
W oddziale chirurgicznym 1699 910 624 74 91 
II wewnętrznym 1868 507 757 297 307 
w obserw. 
II dermatologicznym. 1371 299 912 157 3 
" psychiatrycznym . 352 2 96 228 26 
II dziecięcym 261 150 13 26 72 


Smiertelność w oddziale dziecięcym wynosiła 27.3 %. 
W 1 dzień po przyjęciu zmarło 6 dzieci 
" 2 II " II II 11 II 
II 3 II II II II 3 II 
.. 4-7 II II II 11 II 
II 2-3 tygodni II II II 20 II 
Później II 21 .. 
razem 72 dzieci 


Repartycję dni pielęgnacji kosztów utrzymania wykazuje następujący 
przegląd: 


1929130 Opłata 1930131 Opłata 
cho-I dni cho-I dni 
rych zł ryc h zł 


Z pośród chorych pielęgnowano: 
na rachunek chorych i innych 
zobowiązanych . . 727 154304 146072,99 760 
na rachunek szpitala miej- 
skiego ...... 
na rachunek państwa 170 3250 22933,94 155 
" Kas Chorych. 3300 93896 1 / 2 447698,45 3289 
Ubezpieczalni 
Krajowej i innych zakła- 
dów ubezpieczeniowych. 88 l 955 13 726,50 44 
na rachunek deputacji ubogich 797 26931 167098,- 880 
II II urzędu młodzieży 122 4638 1 / 2 23609,50 120 
chorych przekazanych: 


17818 


145 864,20 


2402 
87 458 


20837,- 
436481,34 


883 
38 354 
4187 


6197,- 
232 458,- 
21 044,- 


przez policję 
nierządnice . 


. I 255 1 8988 1 / 2 1 53791,50 I 260 1 10937 
. 37.3 10 56P /2 63342,- 380 9 331 


70 458,- 
55 986,- 



46 


Dni wyżywienia przypada na miesiące: 


miesiąc dn i " miesiąc dni 
kwiecień 15 162 z przeniesienia 85 476 
maj . . 15471 październik 14379 
czerwiec . 13 838 listopad 14762 
li piec 13398 grudzień . 15145 
sierpień 13 380 styczeń 14407 
wrzesień . 14227 luty. 13 149 
marzec 15263 
do przeniesienia I 85 476 ogółem I 172581 


Ogólna ilość d n i a p r o w i z a c J I wynosiła u chorych 172 581 
(170287), u lekarzy, sióstr, kapelana, laborantki i roentgenistki 21843 (20628), 
u pielęgniarzy, pielęgniarek i służby 42437 (40548), Z ogólnej ilości dni 
wyżywienia chorych przypadało na stację chirurgiczną 34 015, wewnętrzną 
45443, dermatologiczno-weneryczną 43106, dla dzieci 10687, dla umysłowo- 
chorych 8421, dla płucno chorych 30909 dni. 
W trzech p o l i k l i n i k a c h miejskich leczono ogółem 4698 osób 
(2658 mężczyzn, l 812 kobiet, 229 dzieci). Z liczby tej przypada na poliklini- 
kę chirurgiczną 2661 osób (1947 mężczyzn, 668 kobiet, 46 dzieci), na polikli- 
nikę medyczną (wewnętrzną) 241 osób (127 mężczyzn, 110 kobiet, 4 dzieci) 
i na poliklinikę dermatologiczno-weneryczną 1 796 osób (584 mężczyzn, 1034 
kobiet i 178 dzieci). 
Poliklinika dla chorób wewnętrznych była w czasie od 31 marca 1930 do 
19 stycznia 1931 r. zamknięta. 
W poliklinikach medycznej (wewnętrznej) i dermatologiczno-wenerycznej 
udzielało się, jak dotąd, porad lekarskich bezpłatnie, jedynie w poliklinice 
chirurgicznej pomoc lekarska była płatna. Z pośród 2661 pacjentów tej poli- 
kliniki leczyło się 1 943 na rachunek kas chorych, 65 na rachunek własny, 604 
na rachunek opieki nad ubogimi i 49 na rachunek innych zobowiązanych, 
Na ś r o d k i l e c z n i c z e i opatrunkowe wydano 119028,12 zł 
(112000 zł), recept załatwiono ogółem 50282 (46424). 
Koszty prania wynosiły ogółem 21229,60 zł (17036,75 zł), z czego na 
sam szpital przypada 18276,52 zł (14398,20 zł) i na przytulisko dla schorza- 
łych 2953,08 zł (2 638,55 zł). Pracę tę wykonywało 11 praczek pod nadzorem 
siostry zakonnej. 
B i b l j o t e k ę dla chorych powiększono przez zakup książek i czaso- 
pism. 
Z wozów ambulansowych korzystano w 3011 (2455) wypad- 
kach - wpływy z tego tytułu wynosiły 13061,56 zł. Na utrzymanie wozów 
wydano 16989,61 zł, na służbę transportową 13389,30 zł. 
Z a kła d d e z y n f e k c y j n y wykonał w okresie sprawozdawczym 
2177 odkażeń (61 w zakładzie samym, 2116 poza zakładem), a mianowicie 
899 po szkarlatynie, 435 po błonicy i dławcu, 6 po gorączce połogowej, 48 po 



47 


-durze brzusznym, 559 po gruźlicy, 17 po krwawej biegunce, 213 po innych cho- 
robach. Największa ilość odkażeń przypadła na miesiąc wrzesień 1930 r. 
(245), najmniejsza na luty 1931 r. (143), 
Wydatki zakładu dezynfekcyjnego wynosiły ogółem 38416,68 zł (w tem 
na pobory i robociznę 15416,68 zł, wydatki rzeczowe 23000 zł) - dochód zaś 
3304,10 zł, dopłata zatem 35112,58 zł. Zaznaczyć należy, że opłaty pobiera się 
tylko za odkażenia po chorobach niezakaźnych i t. p. 
Po zamknięciu starej odwszawialni przy ul. Łaziennej czynny jest już od 
stycznia 1930 r. z a kła d o d w s z a w i a n i a w barakach dla bezdomnych 
na Zawadach, który czyszczenia dokvnywa bezpłatnie. 
Zakład a n a t o m j i p a t o log i c z n e j uniwersytetu poznańskiego 
przy szpitalu miejskim wykonał 287 obdukcyj zwłok (w tem 173 męskich i 114 
żeńskich). Z ogólnej liczby przypada na niemowlęta w l-szym roku życia 44 
sekcyj (26 męskich, 18 żeńskich niemowląt). 
Badań histopatologicznych wykonano 468. 
Dyrektorem zakładu anatomji patologicznej był prof. dr. Ludwik SIen- 
biszewski. 


Koszty 
Koszty utrzymania szpitala wynosiły ogółem 1 739 713,88 zł, w czem na 
wyżywienie i leczenie wydano 832950,61 zł, na administrację osobową 
249209,54 zł i rzeczową 298599,87 zł. Dochodu było 1 486649,81 zł, wtem 
opłat za leczenie i utrzymanie 1031 064,07 zł i zwrotów za lekarstwa i opa- 
trunki 246 317,38 zł. Dopłata miasta wynosiła 256368,17 zł. 


3. Czyszczenie miasta 


Miejska sieć kanałowa 
W roku sprawozdawczym oczyszczono całą sieć miejską dwukrotnie 
a kolektory przełazowe i syfony jeden raz. Do czyszczenia kanałów od 20 do 
50 cm średnicy zastosowano po raz pierwszy nowy przyrząd, zaopatrzony 
w tarcze gumowe. Przyrząd ten nietylko nie kaleczy ściany kanału, lecz po- 
nadto przyspiesza w znacznej mierze prace. Próby dokonane przez kolumnę 
w ostatnich tygodniach roku sprawozdawczego okazały się tak korzystne, że 
wydział VII postanowił wyposażyć wszystkie 5 kolumn w takie przyrządy 
w roku następnym. 
Przy pracach nad oczyszczaniem kanałów i t. p. użyto 563 pary zaprzę- 
gów w 300 dniach, t. j. przeciętnie dziennie 1,54 zaprzęgów, 11 444 robotni- 
ków w 300 dniach, t. j. przeciętnie dziennie 38,14 rob., oraz 2 dozorców po 
300 dni roboczych. 
W okresie sprawozdawczym przeczyszczono 112 przewodów na koszt 
właścicieli realności, celem przeczyszczenia i naprawy odkopano 3 przewody 
i wykonano 126 nowych przykanalików (połączeń domowych z miejską siecią 
kanałową), 8 rynien deszczowych połączono z kanałem miejskim. Na nowo- 
budujących się ulicach ustawiono 67 nowych studzienek ulicznych (gulików), 



48 


starych studzienek naprawiono 12, nowych włazów wbudowano 16 oraz za- 
łożono 7 drenów. W roku 1928 zakupił wydział VII maszynę parową do pom- 
powania wpustów ulicznych t. zw. gulików, która służy równocześnie do roz- 
mrażania tychże wpustów podczas zimy. Przeprowadzona w ubiegłym roku 
kalkulacja wykazała, że oczyszczenie wpustu przy pomocy maszyny jest 3 ra- 
zy tańsze od dawnego sposobu. Wypompowany muł oddaje się na komposty. 
W okresie sprawozdawczym urządzono dla pracowników kanałowych dość 
dużą szatnię i umywalnię kosztem zł 5 000. 
Zarząd miejskiej sieci kanałowej, a ponadto stacja pomp kanałowych, 
wywóz wydzielin, ustępy publiczne należą do wydziału budownictwa podziem- 
nego, którego decernentem był radca inż. Tadeusz Ruge. 


Stacja pomp kanałowych i oczyszczalnia miejska 
Stacja pomp wytłoczyła w okresie sprawozdawczym (w ciągu 365 dni) 
6786 579 m: ł wody do oczyszczalni, która w tym czasie przeczyściła 6747 543,5 
m 3 wody, Przeciętnie przypada zatem na 1 dzień 18486,4 mg oczyszczonej 
wody. Średnia wysokość tłoczenia i ssania wynosiła 10,43 m. Zakład zużył 
w ciągu roku sprawozdawczego 104827 mg gazu i 234335 KW prądu elek- 
trycznego. Przy kratach zatrzymano 483,5 m 3 odpadków, osad w studniach 
wynosił 38552 m 3 , stosunek wody oczyszczonej do zatrzymanych odpadków 
i osadu przedstawia się zatem jak 173 : 1. Przeciętna dzienna ilość osadu wy 
nosiła 106,9 m 3 , studni w ruchu było przeciętnie 7,75, Iloraz studni dni wy- 
pada na cały rok na 2 458, na dzień czynności 1 studni przypada zatem 
10,56 mg osadu. 
Koszta utrzymania całego zakładu: stacji pomp kanałowych i oczyszczal- 
ni miejskiej wynosiły ogółem 132020,42 zł (z czego wydatki osobowe 22505,52 
zł, utrzymanie budynków, maszyn i t. d. 7 560,55, koszty ruchu 97 974,69 zł, 
wydatki ogólne 3 979,66 zł). 
Wypompowanie i czyszczenie wody kanałowej kosztowało zatem za l m 3 
(),019 zł (132020,42 : 6786579). 
Z poważniejszych remontów należy wymienić całkowitą naprawę pompy 
In (666 lisek), którą wykonała firma H. Cegielski kosztem 1135 zł. Dzięki 
wysokiemu stanowi rzeki Warty (ponad + 3,0 m) przez więcej jak 4 tygodnie, 
można było w oczyszczalni przeprowadzić remont większej turbiny, małej 
pompy wodnej oraz 2 kotłów do mułu. Kotły te były od uruchomienia po raz 
pierwszy przeglądane. Obecnie zostały one wewnątrz dwukrotnie minjowane, 
przez co trwałość ich zabezpieczono na dalsze ca. 10 lat. 
W myśl uchwały Magistratu przejął zarząd maj. Naramowice uprawę 
plantacji warzyw, należącej do wydziału VII. 


Wywóz wydzielin 
W okresie sprawozdawczym przyłączono do miejskiej sieci kanałowe; 
12 domów. Doły od wydzielin znajdowały się z końcem r. 1930/31 tylko je- 
szcze przy 160 domach. Wywóz wydzielin uskuteczniono za pomocą 383 par 
zaprzęgów, czyszcząc 390 dołów. Wywieziona zawartość dołów wynosiła 
3859, m 3 . Z opłat za wywóz wydzielin wpłynęło ogółem 29544,15 zł, Da 
1 ma przypada zatem przeciętnie 7,66 zł. 



49 


Ustępy publiczne 
Miasto posiadało 18 ustępów i 4 pisuary, których obsługa składała się 
.z 22 dozorczyń, 6 dozorców i 2 robotników. Koszty oświetlenia, czyszczenia 
i utrzymania ustępów publicznych wynosiły 30 494,37 zł. 
W okresie sprawozdawczym otworzono nowy ustęp publiczny przy mo- 
ście Bolesława Chrobrego w dniu 10 września 1930 r. i skasowano równocześ- 
nie ustęp (pisuar) przy moście chwaliszewskim. 


Tabor miejski i czyszczenie ulic 
W administracji taboru mieiskie
o i przy czyszczeniu ulic zatrudnionych 
było w r. 1930/31 ogółem 195 osób, wtem 1 starszy dozorca czyszczenia ulic, 
2 dozorców taboru miejskiego, 6 dozorców czyszczenia ulic, 1 magazynier, 10 
szoferów, 4 rzemieślników, 2 kowali, 1 monter, 1 przodownik, 18 stałych woź- 
niców
.7 pomocniczych woźniców, 135 robotników, 2 stróżów i 6 robotnic. Sta- 
nowisko inspektora było nieobsadzone. W ciągu roku otrzymali pracownicy, 
zatrudnieni przy czyszczeniu ulic, 123 pary spodni. 123 litewki, 105 czapek 
i 11 par butów. 
Płace robotników wynosiły w ciągu roku obrachunkowego na godzinę: 
dla rzemieślników 1,48 zł 
II przyuczonych robotników 1,17 " 
Ol woźniców . 1,14 " 
II robotników 1,11 II 
Ol robotników poniżej lat 21 0,78 .. 
fi kobiet . 0,71 Ił 
fi stróżów tygodniowo . . 51,- fi 
Obszar. na którym dokonywano dodatkowego czyszczenia, wynosił 
791625 m 2 , w tem bruku asfaltowego 163200 m:l, drewnianego 11002 m', 
reszta powierzchni, t. j. 618423 m 2 przypada na bruk kamienny. Powierzch. 
nia, zamiatana przed realnościami miejskiemi, wynosiła 302109 m 2 , przed pry- 
watnemi 24622 m 2 , Przy dodatkowem zamiataniu ulic śmieci zbierane były 
na wózki ręczne. Co pewien czas ulice asfaltowe były zmywane samochodo- 
wemi zmywaczkami, a podczas deszczu ręcznemi gumowemi spychaczami. 
Miasto było podzielone na 6 obwodów. Nad porządkiem w każdym obwodzie 
czuwa jeden dozorca z odpowiednią ilością robotników. 
Większe opady śnieżne notowano w dniach 29 i 31 stycznia. 5 i 13 lute- 
go, 3, 4 i 11 lutego 1931 roku. Sniegu wywieziono w listopadzie 1930 r. 2089 m 3 ; 
w grudniu 1930 r. 1818 m3, w styczniu 1931 r. 4894 m 3 , w lutym 1931 r. 
15193 m 8 , w marcu 1931 r. 9228 m 3 , razem 33222 mI. 
Snieg odwożono zaprzęgami własnemi i traktorami. Podczas gołoledzi 
wysypywano ulice żwirem. Żwiru spotrzebowano na ten cel 538 m 8 . Wy- 
datki na usuwanie śniegu i posypywanie żwirem ulic podczas gołoledzi wyno- 
siły 31 999,85 zł, w której to sumie mieszczą się koszty na zakupione narzędzia 
do usuwania śniegu. 
Tabor miejski posiadał w początku roku sprawozdawczego 41 koni. 
Wszystkie konie otrzymywały jednakową paszę. Trzy konie były chore ogó- 
łem 5 dni, a jeden chorował przez 2 miesiące. Jeden koń zdechł, dwa dobito 
4 



50 


z powodu choroby nieuleczalnej, a cztery konie, nienadające się do pracy. 
sprzedano. Kupiono jednego konia. W końcu roku było 35 koni. Do roz- 
wożenia opału itp. posługiwano się 2 traktorami ciężarowemi. 
Paszy i ściółki spotrzebowano: 


siana 78 460 kg za zł 9026,85 
owsa 69857 II II II 16251,11 
ospy, 25000 II II II 4588,00 
słomy 56542 II II .. 4295,78 
marchwi 15542 II " II 932,52 
razem . . 246401 kg za zł 35094,26 


Tabor miejski dostarczał stale jednego konia dziennie dla wozu aktowe- 
go, trzy konie dla mleczarni miejskiej, 15 koni dla wydziału czyszczenia ulic 
i 6 koni dla miejskiego urzędu komorniczego, resztę zaś koni, tj. 10 zatrud- 
niano dla wydziału opieki nad ubogimi, wydziału szkolnego, szpitala miejskie- 
go, budownictwa naziemnego, podziemnego i innych zakładów miejskich. 
Decernentem administracji taboru miejskiego i czyszczenia ulic był radca 
Stanisław Nowicki. 
Na czyszczenie ulic wydano 581829,97 zł. Tabor miejski. miał rozchodu 
322703,08 zł, przychodu 318 328,47 zł. 


4. Zakłady kąpielowe 


Frekwencja kąpiących się w łazienkach miejskich podnosiła się stale do 
roku 1929/30, obniżyła się natomiast w roku 1930/31 o 16,4 % w stosunku do 
roku 1929/30. 
Z natrysków na Nowym Rynku korzystało 57975 (67347-) na Wildzie 
31621 (33030), przy ul. Siennej 7278 (7715) i przy ul. Słowackiego 22818 
(28 846) osób. 
Z wanien na Wildzie korzystało 23023 (29270), przy ul. Siennej 5665 
(6536) i przy ul. Słowackiego 27869 (38272) osób - razem 176249 (211 016) 
osób, w czem: 113791 (134618) mężczyzn i 62458 (76398) kobiet, zatem w ro- 
ku 1930/31 mniej o 34767 osób. 
Sezon kąpielowy w łazienkach rzecznych przy Bociance nad Wartą trwał 
od 18 maja do 21 września 1930 r. Z początkiem sezonu, to znaczy w maju 
i czerwcu, frekwencja była dobra (15 czerwca 1930 r. korzystało z łaźni 5500 
osób), natomiast w miesiącach lipcu, sierpniu i wrześniu z powodu niestałej 
pogody była mierną. Ogółem sprzedano w sezonie kąpielowym 70 622 biletów 
wstępu, zatem w roku sprawozdawczym o 31623 biletów (około 31 %) mniej 
niż w r. 1929/30. Pozatem sprzedano jeszcze 13 (11) kart sezonowych, 69 
(97) kart miesięcznych i 81 (129) kart nauki pływania. 
Bezpłatne łazienki na Warcie powyżej nowych łazienek rzecznych oraz 
drugie na Cybinie przy moście kolejowym otwarte były od 18 maja do 21 
września 1930 r. 


e) Cyfry w nawiasach odnoszą się do r. 1929/30. 



51 


Na zmniejszenie frekwencji w zakładach kąpielowych wpłynęła przede- 
wszystkiem depresja gospodarcza w roku gospodarczym oraz uruchomienie dla 
publiczności łazienek w budynku Hotelu Polonja przy ul. Grunwaldzkiej, 
w osiedlu robotniczym w Górczynie, w nowym gmachu Kolejowej Kasy Eme- 
rytalnej przy ul. Rolnej i w budynku Kasy Chorych przy ul. Pocztowej. 
Na zakłady kąpielowe wydano 149072,54 zł, za bilety wstępu wpłynęło 
109 315,15 zł (184272,53 - 144729,72 zł). 
Decernentern był radca inż. Tadeusz Ruge. 


5. Ogrody miejskie 


W roku sprawozdawczym nie zaszły żadne ważniejsze zmiany. Park 
Wilsona, włączony w czasie trwania Międzynar. Wystawy Komunik. od 6 lipca 
do 8 sierpnia 1930 r. w obręb jej terenów, był wybitnym punktem wystawy. Pal- 
miarnia, ze swemi bogatemi zbiorami roślin egzotycznych i kolonjalnych, 
w której urządzano również perjodyczne pokazy kwiatów, cieszyła się dużą 
frekwencją. W czasie wystawy zwiedziło palmiarnię 7 764 osób. Ogólna 
liczba zwiedzających w okresie sprawozdawczym wyniosła 33 053 osób. 
Nowością było urządzenie w Parku Wilsona szeregu płatnych koncertów 
przy efektownej iluminacji ogrodu, przyczem na tarasie przed palmiarnią od- 
palano ognie sztuczne. Imprezy te cieszyły się dużem powodzeniem. 
W parkach i plantacjach miejskich wykonywano w roku sprawozdaw- 
czym zwykłe prace bieżące. Przy ul. Wjazdowej konieczna była ze względu 
na budujący się Pomnik Wdzięczności zmiana plantacji. 
Skutki ciężkiej zimy 1928/29 uwydatniły się dopiero w całej pełni w ro- 
ku sprawozdawczym. Podczas gdy w roku ubiegłym naliczono blisko 1600 
drzew zmarzniętych, okazała się później ich liczba znacznie wyższa, gdyż na- 
lIczono i usunięto ich 2007 sztuk. Usunięte drzewa zastąpiono w większej 
części nowerni. Ulic, które mają być uregulowane, np. ul. Obornicka, narazie 
nie zadrzewiono. Poza tern zadrzewiono szereg ulic, które nie posiadały za- 
drzewienia, jak np. Aleja Szelągowska, Marsz. Focha (w Górczynie) nad 
Bogdanką, Zwierzyniecka, Gaj owa, Młyńska, Babińskiego, Traugutta (nowa 
część), Wierzbowa, Wojskowa, Bukowska wokoło pomnika Kościuszki i ulice 
wokoło Stadjonu. Ogółem posadzono 2387 drzew. Z powodu ograniczo- 
nego budżetu nie można byłe zadrzewiania ulic intensywniej przeprowadzić. 
Na Alei Marcinkowskiego między ul. Nową a ul. Pocztową urządzono po usu- 
nięciu zmarzniętych drzew plantacje z trawnikami i kwietnikami według pro- 
jektu, uzgodnionego z wydziałem budewy ulic. 
Wskutek sprzedaży terenu miejskiego przy ul. Poznańskiej uległy ogród- 
ki działkowe im. Gen. Dąbrowskiego likwidacji. Dzierżawców, którzy prag- 
nęli nadal posiadać działki, przeniesiono do nowego ogrodu działkowego przy 
ul. Obornickiej. Ogród ten założony został przez Związek towarzystw ogród- 
ków działkowych na terenie własności Zakładu ubezpieczeń pracowników 
umysłowych według projektu, opracowanego przez zarząd ogrodów miejskich. 
W przewidywaniu, te przy stałym wzroście ilości mieszkańców o 5 % 
rocznie liczba ich w ciągu lat 15 przekroczy pół miljona i biorąc przytem pod 


4- 



52 


uwagę przyłączenie w międzyczasie reszty gmin podmiejskich, opracowano 
projekt, przewidujący stopniowy rozwój zieleni miejskiej do obszaru 2000 ha. 
Ilość ta zaspokoi w zupełności potrzeby miasta półmiljonowego. Obecnie 
obszar publicznej zieleni miejskiej wynosi 215 ha, co według przyjętych norm 
Wagnera (19,5 m 2 zieleni na 1 mieszk.) daje niedobór 250 ha. Plan ten ma 
być podstawą dla celowego rozmieszczenia zieleni miejskiej w ogólnym pla- 
nie regulacji miasta, opracowywanym przez wydział rozbudowy. 
Poza tem opracowano szereg projektów ogrodów, z których jako naj- 
ważniejsze należy wymienić: Zieleniec przy ul. Rolnej obok kościoła Zmar- 
twychwstańców, projekty dziecińców przy Wałach Leszczyńskiego i na placu 
Washingtona (plac Śniadeckich) kontrprojekt powiększenia ogrodu botanicz- 
nego na Jcżycach, projekt powiększenia ogrodu działko im. Kościuszki przy 
ul. Dolna Wilda, projekty wzorowych altanek dla ogródków działkowych oraz 
szereg innych mniejszych projektów. Dla braku kredytów zrealizowanie opra- 
cowanych projektów odłożyć musiano na czas późniejszy. 
W roku sprawozdawczym zaczęła się współpraca zarządu ogrodów miej- 
skich z decernatem wychowania fizycznego i p. w. Odbyto szereg wspólnych 
konferencyj, na których uzgodniono program działania. Opracowano następ- 
nie na życzenie decernatu wych. fiz. szereg projektów i kosztorysów boisk; 
realizacją tych projektów zajął się decernat wych. fiz. przy współpracy wy- 
działu budownictwa podziemnego i zarządu ogrodów miejskich, 
Na utrzymanie parków i ogrodów wydano 528501,44 zł, w tern 
12 500,- zł na ogródki działkowe; przychodu było 33 742,68 zł. 
W skład deputacji parków i ogrodów miejskich wchodzili z Magistratu: 
radcy inż. Stefan Cybichowski (przewodniczący), Stanisław Nowicki i dr. Łu- 
cjan Sokołowski; z Rady Miejskiej: radni Antoni Augustyniak, .Tan Borys, 
Józef Jakubowicz, Stanisław Libera, Ryszard Piestrzyński, ks. Narcyz Putz, 
Anna Smoczyńska, Stanisław Stempniewicz; z obywatelstwa: Stanisław Hart- 
mann, Jan Kosmola, Roman Leitgeber, Nikodem Pajzderski, Mieczysław Po- 
widzki, prof. Jerzy Szulczewski, Władysław Wilczkowiak, prof Adam Wo- 
dziczko, Zembal. Decementem był radca Stefan Cybichowski, dyrektorem 
Władysław Marciniec. 


6. Wychowanie fizyczne 


Dzieciniec 


W okresie letnim prowadzi się na dziecińcu przy Drodze Dębińskiej gry 
i zabawy dla dziatwy; w tym celu zaangażowano na sezon letni 3 instruktorki 
do pomocy stale tam pracującej kierowniczki dziecińca. Również w osiedlach 
magistrackich przy ul. Rolnej i w Górczynie specjalnie zaangażowane instruk- 
torki prowadzą regularnie gry i zabawy dla licznej dziatwy. Dzieciniec został 
okolony parkanem drucianym, co ułatwia nadzór nad młodzieżą tamże ba- 
wiącą się, a uniemożliwia dostanie się nieodpowiednich elementów na teren. 



53 


Półkoloaje 
W roku sprawozdawczym zorganizował decernat wych. łiz. półkolonje 
letnie, na których dożywiano młodzież w ilości 700 dzieci. Głównem opar- 
ciem dla półkolonij był dziccinicc miejski, poza tem urządzono liczne wy- 
cieczki w okolice Poznania. 
Dla dalszych 700 dzieci urządzono półkolonje w dzielnicach Łazarz, 
Górczyn, Główna i Sródka. Na półkolonjach tych odżywiano dziatwę 2 razy 
dziennie, rano i w południe - posiłek składał się z mleka, kakao i bułek. 
Półkolonje trwały od 25 czerwca do 17 sierpnia 1930 r. Koszt utrzymania 
wynosił 14000 zł. Poza tem otrzymano subwencję z wydziału opieki nad 
młodzieżą w wysokości l 000 zł i z wydziału opieki społecznej 500 zł. Kie- 
rownictwo półkolonji spoczywało w rękach rektora I szkoły powszechnej, p. 
Ochockiego. 


Stadjon miejski 
Stadjon mimo niewykończenia zupełnego budowy był oddany do użytku 
organizacyj sportowych. W roku sprawozdawczym odbyło się 19 imprcz spor- 
towych z ogólną ilością widzów 12000, 


Boiska 


Decernat zwrócił specjalną uwagę na budowę nowych urządzeń sporto- 
wych, aby w ten sposób udostępnić wychowanie fizyczne szerokim warstwom 
ludności. Przy budowie tych boisk pracami ziemnemi kierował wydział bu- 
downictwa podziemnego, plany opracowała dyrekcja ogrodów miejskich 
wspólnie z decernatem. 
Boisko przy stadjonie miejskim o powierzchni 12000 m' zbudowano we- 
dług planów wydziału rozbudowy miasta; służy ono w godzinach przedpołud- 
niowych dla szkół i po południu dla młodzieży, zrzeszonej w klubach sporto- 
wych śródmieścia. W końcu roku sprawozdawczego okolono boisko parka- 
nem drucianym. 
Boisko przy Cybinie o powierzchni ca 24000 m 2 znajduje się w budo- 
wie; przewiduje się bieżnię oraz miejsce dla gier i zabaw dla dzielnicy Sró- 
deckiej. Budowę tego boiska rozpoczęto z funduszu na zatrudnienie bezro- 
botnych - wyasygnowanego dla Miejskiego Komitetu W. F. i P. W. - przez 
p. Wojewodę, w wysokości 30 tys. zł. w końcu roku sprawozdawczego oko- 
lono boisko parkanem drucianym. 
Poza tem wybudowano wspólnie z poszczególnemi organizacjami boi- 
ska: K. S. ..Korona" przy ul. Chociszewskiego, boisko 7 dyw. żandarmerji 
przy ul. Fr. Ratajczaka i boisko 7 dyw. artylerji przeciwlotniczej w Górczynie. 
Arena P. W. K. o powierzchni 20000 m 2 została przejęta przez wydział 
W. F. jako boisko sportowe. W tej chwili korzystają z niej szkoły łazarskie, 
studjum wychowania fizycznego U. P. i część klubów sportowych, uprawiają- 
cych gry sportowe. 
Ogólnie powiększono powierzchnię boisk miejskich o ca 56000 m 2 , boisk 
innych o 38000 m'. 



54 


Boiska wybudowane wspólnie z organizacjami, oddano do dyspozycji 
organizacyj sportowych, koncentrujących się w rejonie danego boiska, bez- 
płatnie. 


Poradnia sportowa 
Poradnia sportowa, przejęta w tymże roku przez Magistrat od okręgo- 
wego urzędu W. F, i P. W. O. K. VII przeprowadza perjodyczne badania spor- 
towców, zrzeszonych w organizacjach, współpracujących z miejskim komite- 
tem W. F. i P. W. oraz kursów ośrodka. Zbadanych do 31 marca 1931 r. było 
649 mężczyzn i 240 kobiet. Kierownikiem poradni sportowej lekarskiej był 
dr. Dega. Badanie kobiet przeprowadza lekarka. Poradnia sportowa czynna 
jest codziennie przez 2 godziny; 4. dni przeznaczone są dla badań mężczyzn, 
a 2 dni dla kobiet. 
Badania dla członków organizacyj sportowych odbywają się bezpłatnie. 
Poradnia była subwencjonowaną przez okręgowy urząd W. F. i P. W. 
O. K. VII sumą 3800 zł. 


Sport zimowy 
W okresie zimowym wybudowano w Golęcinie specjalny tor saneczkowy 
kosztem ca 1500 zł, który - odpowiednio zabezpieczony - dawał bezpieczny 
i daleki zjazd i był przez młodzież chętnie używany. Poza tem zakupiono 
150 par łyżew dla młodzieży szkół powszechnych i wydziałowych. Łyżwy 
rozdzielone były między klasy po 5 par. 
Poza tern - dzięki życzliwemu stanowisku ośrodka W. F., który wypo- 
życzył 12 par nart, urządzono 2 kursy narciarskie dla pań i panów. Kursy 
te cieszyły się dobrą frekwencją (20 osób), wobec czego decernat zakupił dal- 
sze 10 par nart, które oddał do dyspozycji tych kursów. 


Wycieczki 
Propagując wędrówki piesze, wydał decernat specjalnie na ten cel prze- 
znaczoną broszurę pod tytułem "Wędrówki dookoła Poznania". Odbywały 
się również konferencje z przedstawicielami organizacyj sportowych i społecz- 
nych dla omówienia rozszerzenia turystyki pieszej. 


Nauka plywania 
Zorganizowano kurs pływacki dla uczniów i uczenie szkół wydziałowych 
i powszechnych. Pływanie odbywało się w łazienkach miejskich pod kierow- 
nictwem nauczycieli-pływaków. Stworzono 8 oddziałów pływackich z ogólną 
liczbą 520 osób. Nauczyło się pływać 313 uczniów. 


Gimuastyka poprawcza 
Dla dziatwy ieńskiej w wieku 10-12 lat niedostatecznie rozwiniętej 
i z wadliwą postawą zorganizowano gimnastykę poprawczą. Gimnastyka od- 



55 


bywała się 3 razy tygodniowo po 1 godzinie. Udział brało 17 dziewcząt. Kie- 
rował gimnastyką p. dr. Dega, specjalista-ortopeda bezinteresownie. Gimna- 
stykę taką w szkole przeprowadza się w Polsce po raz pierwszy. 


Inne kursy 
Zorganizowano 2 kursy budowy kajaków: pierwszy kurs przeznaczony 
był dla młodzieży szkolnej i pozaszkolnej. Wybudowano 6 kajaków. Drugi 
kurs przeznaczony był dla młodzieży pozaszkolnej. Wybudowano 11 kajaków. 
Budowę kajaków podjęto celem rozszerzenia turystyki wodnej oraz wyrobie- 
nia instruktorów budowy kajaków dla poszczególnych organizacyj. 
W okręgowym ośrodku W. F. zorganizowano 2 kursy gier i zabaw oraz 
1 kurs przodowników ćwiczeń cielesnych. Uczestniczyło w kursach 90 osób. 
Kurs szermierczy propagandowy zorganizowano dla urzędników magi- 
strackich i członków innych organizacyj. Uczestników było 18. 


Miejski komitet W. F. i P. W. 
Doroczne święto sprawności fizycznej i przysposobienia wojskowego po- 
łączono z obchodem lO-lecia wychowania fizycznego na terenie woj. poznań- 
skiego i 30-lecia pracy prof. Piaseckiego; nagrody zdobyte na zawodach święta 
wręczono zdobywcom na uroczystej akademji w auli uniwersytetu poznań- 
skiego. 
W ramach tego święta odbyły się na placach miasta pokazy sportowe, 
biwak P. W. w Sołaczu, wyświetlanie filmu sportowego przy tłumnym udziale 
publiczności. W pokazach sportowych na boisku Sokoła wzięły udział szkoły 
powszechne, średnie i studjum W. F. U. P. 
Na zaproszenie komitetu wygłosiła p. Prażmowska z państw. urzędu W. 
F. i P. W. z Warszawy wykład o ogródkach jordanowskich, oparty na do- 
świadczeniach urządzeń amerykańskich, które zwiedzała. W ubiegłym roku 
20rganizował komitet obchód Wianków przy udziale wojska, innych wydzia- 
łów magistrackich, elektrowni, gazowni, straży pożarnej, ogrodów miejskich, 
budownictwa nadziemnego i podziemnego, towarzystw wioślarskich oraz orga- 
nizacyj przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego. 
Impreza ta dała zysku 1821,99 zł. 


Fundusze 
Miejski komitet W. F. poza 
umą 40000 zł, uchwaloną przez korporacje 
Dliejskie otrzymał od Wojewody z funduszu bezrobocia 30000 zł na rozpoczę- 
cie budowy boiska przy Cybinie. Na skutek odezwy komitetu W. F. i P. W. 
do społeczeństwa wpłynęło 5 558 zł, od kasy chorych m. Poznania 1 800 zł, 
ubezpieczalni krajowej 500 zł, Związku Cukrownictwa 500 zł, Banku Cukrow- 
nictwa 250 zł, Banku Rolnego 100 zł, Banku Związku Spółek Zarobkowych 
100 zł, Centrali Rolniczej 200 zł i Syndykatu Węglowego 100 zł. 
Większemi funduszami poparto: 
Ośrodek W. F. 4000 zł, czasopismo W, F. 500 zł, budowę ćwiczni So- 
koła 2000 zł, boiska 7. dyw. art. przeciwlotniczej 608 zł, boiska K. S. "Ko- 



56 


ro,n,a" l 200 zł, naprawę pływalni P. O. Z. P. 2.00 zł, budowę boiska 7. dyonu 
ż.
d. 2 500 zł i obozy letnie 840 zł. 


Strzelnica małokalibrowa 
Koszta budowy strzelnicy wynoszą około 30000 zł i nie zostały dotąd 
definitywnie ustalone. 
Strzelnica ma 7 stanowisk. W okresie od 18 lutego 1930 r. do 31 marca 
1931 r. strzelców było 37162, nie licząc oddziałów p. w., stale ćwiczących. 
Naboi wystrzelono 258707. 
Wykorzystując wolne ubikacje w budynku strzelnicy, urządzono ko- 
sztem 2775 zł świetlicę dla oddziałów P. W., która służy również jako miejsce 
zebrań dla poszczególnych organizacyj. 


Bibljoteka sportowa 
W bibljotece sportowej, mieszczącej się w Bibljotece Raczyńskich, jest 
ogółem 451 książek prawie wyłącznie polskich. Wypożyczono książek 313. 
Wielką frekwencją cieszy się również czytelnia, dla której zaabonowano 20 
czasopism o charakterze sportowym i przysposobienia wojskowego. 


Kierownictwo 
W skład deputacji wychowania fizycznego wchodzili z Magistratu: radcy 
dr. Łucjan Sokołowski (przewodniczący), dr. Zygmunt Głowacki, Sylwester 
Pajzderski i dr. Tadeusz Szulc; z Rady Miejskiej: radni Wiktor Gładysz, inż. 
Wiktor M..1.ćkowiak, Ryszard Piestrzyński i ks. prał. Józef Prądzyński; z oby- 
watelstwa Franciszek Budzyński. prof. dr, Jurasz, Aleksander Ratajczak i wi- 
zytator Sikorski. 
Decernentem wydziału był dr. Łucjan Sokołowski, dyrektorem wycho- 
wania fizycznego do 15 sierpnia 1930 r. Władysław Czarniecki, od 1 stycznia 
1931 r. Henryk Dembiński. 
Członkami komitetu wykonawczego wychowania fizycznego i przyspo- 
sobienia wojskowego byli: radca dr. Łucjan Sokołowski, Henryk Dembiński, 
Franciszek Baranowski, por. Norbert Bartosiewicz, Stanisław Broniarz, major 
Józef Haluta, Jan Jasiński, Kamil Krajewski, Marja Latoszewska i Piotr 
Michałowicz. 



F. BUDOWNICTWO MIEJSKIE 
1. Rozbudowa miasta 


Wydział rozbudowy miasta przeprowadzał w dalszym ciągu pertraktacje 
zapoczątkowane w latach ubiegłych o wymianę gruntów w Sołaczu i Golę- 
cinie z Uniwersytetem Poznańskim i Okręgowym Urzędem Ziemskim. o włącze- 
nie dalszych gmin podmiejskich oraz o odstąpienie następujących gruntów 
państwowych: gruntów Okręgowego Urzędu Ziemskiego w .Junikowie, prze- 
znaczonych na założenie cmentarza miejskiego, terenu na Jeżycach pod bu- 
dowę szpitala miejskiego, dwóch działek pod budowę targowicy i rzeźni miej- 
skiej, gruntu przy ulicy Bonin pod budowę szkoły powszechnej dla dzielnicy 
winiarskiej, gruntu przy Wałach Zygmunta Starego pod budowę szkoły po- 
wszechnej dla śródmieścia, gruntów przy zbiegu ulicy Libelta i Wałów Ko- 
ściuszki pod budowę domu dla profesorów U. P., gruntów przy ulicy Karło- 
wicza pod budowę zakładu im. hr. Tadeusza Garczyńskiego, gruntów przy 
Al. Litewskiej pod budowę domów mieszkalnych przez spółdzielnię urzędni- 
ków państwowych "Osiedle" i gruntów na rozszerzenie ulicy Zwierzynieckiej 
i Bukowskiej, ulicy Wyspiańskiego, ulicy Śniadeckich oraz na urządzenie ulicy 
Rektora Święcickiego. 
Zapoczątkowano starania o odstąpienie przez państwo gruntu przy ul. 
Sołackiej i uL Winiarskiej dla spółdzielni budowlanej "Sołacz" pod budowę 
domów mieszkalnych, gruntu między Wałami Leszczyńskiego, ul. Barbary, 
Wałami Kościuszki i placem Niepodległości pod zieleńce i boiska sportowe 
(ośrodek wychowania fizycznego dla śródmieścia) oraz zażądano formalnego 
uzupełnienia umowy z Oficerskiem Mieszk. Stow. Spółdzielczem częścią te- 
renu budowlanego przy Alei Szelągowskiej o obszarze 3986 m 2 , przez Ofic. 
Mieszk. Stow. Spółdz. już zajętą, lecz nie objętą umową. Rozchodzi się 
w danym wypadku o różnicę w powierzchni, powstałą wskutek pierwotnie nie- 
ścisłych pomiarów. 
Po przejściowem zerwaniu, wznowionych obecnie pertraktacyj ze skar- 
bem państwa w sprawie odstąpienia gminie miasta Poznania, pod gmachy 
użyteczności publicznej, place, zieleńce i ulice terenów pofortecznych, stano- 
wiących własność b, komisji dla rozbudowania miasta Poznania, a zawiady- 
wanych przez. Województwo Poznańskie, zestawił Magistrat plan uporządko- 
wania i wykaz kosztów budowy ulic na terenach skarbowych i zażądał bez- 
płatnego odstąpienia gminie potrzebnych terenów ulicznych na podstawie 



58 


umów z fiskusem pruskim z dnia 24 marca 1904 r., 9 marca 1906 r. i 24 paź- 
dziernika 1910 r. 
Poza tern zwrócono się do Starostwa Krajowego wzgl. do wydziału po- 
wiatowego powiatu poznańskiego o przewłaszczenie na gminę dróg państwo- 
wych i powiatowych, położonych w obrębie granic terytol'jalnych miasta. 
Aby zapobiec zniekształceniu przyszłego wielkiego Poznania przez nie- 
właściwą zabudowę niewcielonych narazi e jcszcze do miasta gmin podmiej- 
skich, zwrócono się do ministerstwa robót publicznych z wnioskiem o rozciąg- 
nięcie przepisów prawa budowlanego dla miast na gminy Luboń, 
abikowo, 
Ławica, Junikowo, Fabianowo, Kotowo, Starołęka-Wielka, Minikowo, Żegrze, 
Naramowice i Golęcin. 
W okresie sprawozdawczym wykonano projekty zabudowy całych dziel- 
nic Winiar, Głównej, Rataj, Starołęki-Małej, gminy Ławica, części gmin Krzy- 
żowniki i Starołęka-Wielka, całej gminy Minikowo i zachodniej części Jeżyc 
pomiędzy Szosą Okrężną a ul. Lotniczą i wreszcie projekty parcelacyjne grun- 
tów miejskich ks. wiecz. Dębiec 13, 241, 250, 251, 280 i ks. wiccz. Wilda 386. 
Zbadano i zatwierdzono 110 planów podziału nieruchomości położo- 
nych w obrębie miasta, wykonując dla każdej poszczególnej sprawy po jed- 
nym planie poglądowym, wykazującym położenie parcelowanego gruntu. Nie- 
zależnie od tego zbadano i zatwierdzono 14 planów podziału nieruchomości 
w gminach podmiejskiech, leżących w sferze interesów miasta Poznania w zro- 
zumieniu art. 7 ustawy z dnia 28. grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej. 
Zaopinjowano 1220 wniosków o pozwolenie na budowę domów mie- 
szkalnych i t. p., poza tem przygotowano podkładki i rozpisano konkurs na 
opracowanie ogólnego planu zabudowy, obliczonego na wzrost ludności mia- 
sta Poznania do liczby 600 000 mieszkańców, wyznaczając termin złożenia 
prac konkursowych na dzień 1 lipca 1931 r. 
Komitet rozbudowy miasta Poznania odbył w okresie sprawozdawczym 
4 posiedzenia. Zasadniczy kontyngent kredytów budowlanych, wyznaczony 
dla miasta przez ministerstwo skarbu na rok 1930 wyrażał się sumą 1 855700 zł. 
Na wniosek komitetu ministerstwo skarbu przyznało dodatkowo 500 000 zł, 
wskutek czego państwowe krcdyty budowlane, przydzielone gminie w r. 1930 
wynosiły ogółem 2355700 zł. Kwotę tę obciążył Bank Gospodarstwa Kra- 
jowego pożyczkami, uchwalonemi z funduszów zakładów ubezpieczeń spo- 
łecznych dla spółdzielni budowlano-mieszkaniowej pracowników umysłowych, 
spółdz. mieszk.-budowlanej "Dom Własny" i spółdz. mieszk.-budowlanej 
"Praca" w wysokości 500 000 zł. Z pozostałych kredytów uchwalił komitet 
rozbudowy dla spółdz. mieszk.-budowlanych (spółdz. budowI. mieszko pracow- 
ników umysłowych i Oficerskie Mieszk. Stowarzyszenie Spółdz.) 290 000 zł, 
dla osób prywatnych 1478600 zł i na zwrot kredytów, przejętych od innych 
gmin województwa poznańskiego w r. 1928, 87100 zł. W okresie sprawozdaw- 
czym udzielił Bank Gospodarstwa Krajowego na poczet powyższej sumy 
promesy tylko do wysokości 1926100 zł. 
W r. 1930 dysponował komitet przydzieloncmi przez ministerstwo skarbu 
kredytami budowlanemi dla gmin podmiejskich. Krcdytami temi w wysokości 
29 000 złotych finansowano budowę 5 domów mieszkalnych, budowanych przez 
osoby prywatne poza obrębem granic terytorjalnych miasta Poznania, 



59 


Niezależnie od wniosków dol. funduszów kontyngentowych, stawiono do 
.Banku Gospodarstwa Krajowego wnioski o udzielenie pożyczek z dotacyj 
specjalnych, pozakontyngentowych dla wojewódzkiego komitetu dla spraw 
pomocy młodzieży akademickiej na budowę "Domu Akademickiego" 100 000 
zł i dla zarządu "Domu Rzemieślniczego" 300000 zł, razem: 400 000 zł. 
Poza tern stawiono do Banku Gospodarstwa Krajowego wnioski o po- 
życzki budowlane pozakontyngentowe, które mają być zrealizowane z fundu- 
szów rezerwowych, przewidzianych w budżetach lokacyjnych zakładów ubez- 
pieczeń społecznych na finansowanie akcji budowy mieszkań dla 4 spółdzielni 
mieszkaniowo-budowlanych wzgl. ich członków na 1 800 600 zł. i dla insty- 
tucyj społecznych na 3387000 zł, razem na 5187600 zł. 
W okresie sprawozdawczym sfinalizowano rozsprzedaż po cenie ulgo- 
.wej dalszych 16 działek budowlanych utworzonych na terenach miejskich 
przy ulicy Palacza. 
W biurze technicznem Wydziału rozbudowy - prócz urzędu pomiarów 
- jest zatrudniony 1 technik mierniczy i 1 młodszy technik budowlany, zaś 
w biurze administracyjnem pracuje oprócz naczelnika biura 1 asystent, 2 kan- 
dydatów na urzędników, 1 maszynistka i 1 woźny. 
Decernentem wydziału rozbudowy miasta łącznie z urzędem pomiarów 
był radca Sylwester Pajzderski. 
W skład komitetu rozbudowy miasta wchodzili z Magistratu: prezydent 
miasta Cyryl Ratajski (przewodniczący) oraz radcy Władysław Kultys, Syl- 
wester Pajzderski i Stanisław Podolka; z Rady Miejskiej: radni Franciszek 
Budzyński, Józef Goebel, Józef Jakubowicz, inż. arch. Jan Skotarek i Bo- 
lesław WybieraIski; z obywatelstwa: radca wojewódzki dr. Janiszewski, dr. 
Adam Pachoński, Rufin Pilatowski i radca wojewódzki inż. Zakrzewski. 


2. Miernictwo 


W zakresie nowego pomiaru dzielnic wykonano regulację granic, pomiar 
szczegółowy i niwelację zachodniej części Dębca i wschodniej części Gór- 
czyna (od ul. Marsz. Focha i ul. Świerczewskiej). Wymieniony obszar (250 
ha) wykreślono w podziałce 1 : 1000, dostarczając plany warstwicowe dla 
projektu szczegółowego planu zabudowania. Pomierzono i zaniwelowano oto- 
czenie projektowanego cmentarza w Junikowie. Dostarczono plany warstwi- 
cowe i wynik wierceń oraz przekroje dwóch strumyków. Pomierzono, wy- 
kreślono i oddano do katastru mapę katastralną Wilda nr. 7. 
Uzupełniono i odbito plan miasta w podziałce 1 : 10000 i w podziałce 
1 : 15000. Wykonano, względnie zbadano 1047 planów sytuacyjnych na żą- 
danie wydziałów miejskich. Dla powzdania. gruntów załatwiono 130 spraw 
katastralnych i hipotecznych. 
Na żądanie wydziałów rozbudowy miasta i budownictwa podziemnego 
oraz zakładów miejskich wskazano linje wytyczne na 153 działkach oraz po- 
.dano długości frontu 340 działek. 
Dla robót ziemnych wytyczono i zaniwelowano przekroje podłużne ulic 
i kanałów oraz wykonano niwelacje rewizyjne na 151 objektach. 



60 


Przygotowano podkładki do ogólnego planu niwelacyjnego. 
Plany linij wytycznych dostarczono dla ul. Jaskółczej, Przepadku, 111. 
Skrytej i dla Jeżyc od alei Bułgarskiej do granicy z Krzyżownikami. Uzu- 
pełniono 5 planów. 
Wskutek zniesienia, względnie zmniejszenia strefy fortecznej, wytyczono 
i zamierzono nowe granice rejonowe oraz wykreślono nowe plany rejonowe. 
Udzielono 2575 opinij fachowych w sprawach mierniczych oraz podano 
136 numerów porządkowych dla nowych budynków. Ustnych informacyj tech- 
nicznych udzielono około l 500. 
Z początkiem okresu sprawozdawczego zatrudniano 3 mierniczych przy- 
sięgłych, 2 praktykantów mierniczych (kandydatów), 4 sekretarzy, 4 techni- 
ków i 6 kreślarzy, razem 19 osób, w końcu 2 mierniczych przysięgłych, 3 prak- 
tykantów mierniczych, 4 sekretarzy, 4 techników i 6 kreślarzy, razem 19 osób. 
Ilość zleceń wynosiła w okresie sprawozdawczym 4534 (4043). Zalega 
158 spraw. 
Komisję dla ustalania linij wytycznych tworzyli z Magistratu: radcy 
Władysław Ku Itys, Sylwester Pajzderski i Kazimierz Ruciński oraz kierow- 
nik urzędu pomiarów Ignacy Kaczmarek, dyrektor ogrodów miejskich Wła- 
dysław Marciniec i inspektor budowlany Marjan Nowakowski; z Rady Miej- 
skiej: radni Franciszek Budzyński, inż. Artur Górnicki, Stani5'ław Grzego- 
rzewicz, Stanisław Libera, ks. prob. Putz i inż. Jan Skotarek. 


3. Budownictwo naziemne 


Palmiarnia w Parku Wilsona 


Ostatecznego rozliczenia kosztów budowy dotychczas nie przeprowa- 
dzono z powodu przekazania sprawy należytości firmy Hoentsch i Ska są- 
dowi polubownemu do rozstrzygnięcia. Do dnia 31 marca 1931 r. wydano 
ogółem 2114628,91 zł. 


Ustęp publiczny przy Starym Rynku 
Ogólny koszt przebudowy po ostatecznem rozliczeniu wynosi 27 615,28 zł. 
Wszystkie rachunki uregulowano do dnia 31 marca 1931 r. z funduszów bu- 
dowlanych, przeznaczonych na budowę ustępów. 


Szkoła powszechna na Winiarach 
W roku sprawozdawczym ukończono kompletnie salę gimnastyczną oraz 
dostawę potrzebnych sprzętów szkolnych. Koszt budynku szkolnego wraz 
z salą gimnastyczną i natryskami wynosi 730157,66 zł, koszt urządzenia chod- 
ników, dróg dojazdowych, planowania terenu, muru oporowegc ze schodami, 
parkanu, boiska, doprowadzenia wody, kanalizacji i t. p. 178 206,86 zł, ogólny 
koszt zatem 908364,52 zł. Koszt 1 m 3 budynku szkolnego wynosi 48,38 zł. 
Do dnia 31 marca 1931 r. wydano ogółem 905347,45 zł z funduszu budowy 
szkół. 



61 


Dom mieszkalny miejskiej spalarni śmieci 
Rozliczenie ostatecznych kosztów budowy jest w toku. Do dnia 31 mar- 
ca 1931 r. wydano ogółem 209487.87 zł. 


Budowa hotelu Polonia przy ul. Grunwaldzkiej i Stolarskiej 
Rozliczenie ostatecznych kosztów budowy w toku. Ogólny koszt budowy 
wynosi 4 535 000 zł. Koszt 1 m 3 budowy wynosi włącznie wszelkich urzą- 
dzeń i instalacji okrągło 64,90 zł. 


Przebudowa dawno fabryki Pneumatyk przy Drodze Urbanowskiej 
Ogólny koszt budowy wynosi 261 300,40 zł, koszt izolacji zewnętrznej 
budynków i t. p. 9199,60 zł, razem 270500 zł. 


Domy mieszkalne przy ul. M. Focha (obok gimnazjum Mickiewicza) 
W roku sprawozdawczym - na żądanie wydziału XII a - przerobiono 
w bloku I na poddaszu 2 ubikacje, przeznaczone pierwotnie na maglownie, na 
2 mieszkania jednoizbowe oraz urządzono dla tych mieszkań 2 ustępy. Po- 
nadto wykonano ulicę mieszkaniową, urządzono trawniki na dziedzińcach obu 
bloków włącznie ogrodzenia. Do dnia 31 marca 1931 r. wydano na budowę 
obu bloków 3986555,92 zł. Rozliczenie robót w toku. 


Przytulisko dla bezdomnych na Zawadach 
W roku sprawozdawczym urządzono ubikację w piwnicy, przeznaczoną 
dla umieszczenia dezynfektora oraz wbudowano dezynfektor, przeprowadzono 
wentylację w natryskach celem odprowadzenia pary wodnej i wbudowano 
pompę elektryczną w kotłowni do przepompowywania brudnej wody ze zbior- 
nika do wyżej położonej kanalizacji ulicznej. Do dnia 31 marca 1931 r. wy- 
dano na budowę 449993,30 zł. Ogólny koszt budowy wyniesie 494000 zł. 


Ustęp podziemny przy moście Bolesława Chrobrego 
Wszelkie prace wewnętrzne wykonano w roku sprawozdawczym. Bu- 
dowę ukończono do dnia 30 sierpnia 1930 r. Koszt ogólny wyniósł 41 931,62 
zł i został pokryty z funduszów budżetowych, przeznaczonych na budowę 
ustępów. 


Miejska szkoła handlowa oraz 2 domy dla profesorów 
W okresie sprawozdawczym ukończono wszelkie roboty i oddano do 
użytku tak budynek główny, jak również 2 domy mieszkalne. Do dnia 31 mar- 
ca 1931 r. wydano ogółem 2219417,07 zł. 


Stacja transformatorów na Starym Rynku 
Budowę wykonano na zlecenie dyrekcji elektrowni miejskiej całkowicie 
w ziemi. Roboty rozpoczęto 27 sierpnia 1930 r., wyprowadzono w stanie su- 



62 


rowym do dnia 27 grudnia 1930 r., a ukończono i oddano do użytku 27 marca 
1931 r. Do końca roku obrachunkowego wydano na budowę 44049,43 zł. 


Budowa ustępu naziemnego w ogrodzie szkolno-botanicznym przy ul
 
Dąbrowskiego 
Uchwałą Magistratu z dnia 17 czerwca 1930 r. postanowiono budowę ustę- 
pu publicznego w ogrodzie botanicznym. Prace budowlane rozpoczęto w dniu 
11 września 1930 r., a ukończono z dniem 8 listopada 1930 r. Ustęp ten ze 
względów architektoniczno-ogrodniczych pobudowano w konstrukcji drzew- 
nej, zewnątrz i wewnątrz odeskowanej i pomalowanej, na podmurowaniu ma- 
sywnem i z dołem wodoszczelnym, Ogólny koszt budowy wynosi 6796,12 zł 
i został pokryty z kredytów budżetowych na budowę ustępów. 


Dobudowa magazynu warsztatowego i węglowego przy państwowej szkole 
budowy maszyn 
Dobudowę wykonano na zlecenie wydziału szkolnego z dnia 6 listopada 
1929 r, z funduszów budowy gmachów szkolnych. Odnośne roboty rozpo- 
częto dnia 9 marca 1930 r., a ukończono kompletnie do dnia 30 czerwca 1930 r. 
Całkowity koszt dobudowy wyniósł 13 598,73 zł. 


Budowa parkanu masywnego przy państwowej szkole budowy maszyn od 
strony ul. Szwajcarskiej 
Budowę parkanu wykonano na mocy uchwały Magistratu z bud- 
żetu na utrzymanie budynków szkolnych na rok 1930/31. Odnośne roboty 
rozpoczęto dnia 8 września 1930 r., a ukończono 19 września 1930 r. Koszt 
pobudowania parkanu wyniósł 3108,42 zł. 


Rozbudowa poddasza na mieszkanie służbowe dla pedla w 21 szkole po- 
wszechnej w Dębcu 
Rozbudowę poddasza wykonano na mocy uchwały Magistratu z dnia 
3 marca 1930 r. z funduszów budżetowych dla szkół powszechnych na rok 
1930/31. Roboty rozpoczęto dnia 6 października 1930 r., a ukończono 4 listo- 
pada 1930 r. Całkowity koszt rozbudowy wyniósł 8180,34 zł. 


Przebudowa pawilonów powystawowych na terenie E Powszechnej Wystawy 
Krajowej na pomieszczenie dla bezdomnych rodzin 
Magistrat uchwałą z dnia 15 lipca 1930 r. postanowił przebudować pa- 
wilony administracyjne po P. W. K. przy ul. Wyspiańskiego na prowizoryczne 
pomieszczenia dla bezdomnych rodzin. Pozatem Magistrat uchwałami z dnia 
2 i 28 października 1930 r. postanowił przebudowę na ten sam cel także pawi- 
lonów Związku Ziemian i Ziemianek-Włościanek przy ul. Chociszewskiego. 
Roboty około przebudowy rozpoczęto w pierwszej połowie sierpnia 
1930 r., a ukończono z końcem listopada 1930 r., przyczem uzyskano w pawi- 



63 


lonach administracyjnych przy ul. Wyspiańskiego mieszkań jednoizbowych 66, 
a dwuizbowych 3, w pawilonie Ziemian mieszkań jednoizbowych 27, a w pa- 
wilonie Ziemianek i Włościanek mieszkań jednoizbowych 22. Razem uzy- 
skano mieszkań jednoizbc.wych 115, dwuizbowych 3, razem 118. 
Ogólny koszt przebudowy pawilonów wyniósł 66 833,47 zł i został po- 
kryty z funduszu zaliczkowego "budynki powystawowe na terenie E" z tem. 
że zostanie pokryty czynszami lokatorów. 


Budowa kiosku przy moście chwaUszewskim 
Magistrat uchwałą z dnia 4 grudnia 1930 r. postanowił budowę kiosku 
inwalidzkiego kosztem 3 000 zł z konta zaliczkowego "budowa kiosku przy 
moście chwaliszewskim" z tem, że pokrycie nastąpi z czynszu dzierżawnego, 
Budowę rozpoczęto 13 lutego 1931 r. i prowadzono z przerwami - z powodu 
mrozów - od 16 do 19 lutego i od 26 lutego do 13 kwietnia 1931 r. Kiosk 
zostanie ukończony w połowie maja 1931 r. 
W roku sprawozdawczym, t. j. do 31 marca 1931 r. wykonano rozbiórkę 
ustępu publicznego, stojącego dotąd na tem miejscu i przeprowadzono pod- 
murowanie murów do wysokości 
tropu. 


Przebudowa dawno mieszkania dyrektora w Bibljotece Raczyńskich 
W wykonaniu zlecenia wydziału XVII uskuteczniono od listopada 1930 
do lutego 1931 r. przebudowę mieszkania po b. dyr. Bederskim Da magazyny 
Bibljoteki Raczyńskich. 
Z mieszkania usunięto piece oraz kilka ścian działowych stwarzając ubi- 
kacje dla celów bibljotek, a całość odrestaurowano i odmalowano, Ogólny 
koszt przebudowy włącznie przerobienia dostarczonych przez bibljotekę re- 
gałów wynosi 5 566,64 zł i został pokryty przez wydział XVII, 


Prace konserwacyjne 
Na utrzymanie miejskich budynków szkolnych wydano w roku sprawo- 
zdawczym ogółem 335855,21 zł, a mianowicie na konserwację budynków szkół 
wydziałowych 62170,94 zł, szkół powszechnych 255788,78 zł, ochronek 
2416,24 zł, szkoły przemysłowo-dokształcającej 7100,65 zł, szkoły budowy 
maszyn 1 370,17 zł i szkoły budownictwa 7 008,43 zł. 
Konserwacja miejskich budynków administracyjnych i czynszowych po- 
chłonęła ogółem 221320,29 zł, z czego przypada na budynki administracyjne 
43420,74 zł, na budynki czynszowe 162625,41 zł, na gmach przy ul. Nowej 10 
5000 zł i na gmach przy pl. Wolności 11 - 10274,14 zł. 
Utrzymanie pomników, wodotrysków i słupów meteorologicznych koszto- 
wało w okresie sprawozdawczym 20 000 zł. 


Roboty wykonane dla innych wydziałów 
Dla niżej wyszczególnionych wydziałów wykonano bądź to przez 
prywatne, bądź to we własnym zarządzie roboty malarskie, stolarskie 
tości ogólnej 304077,41 zł, a mianowicie dla wydziału: 


firmy 
war- 



64 
I za 10 630,65 zł I XJ3 za 1691,18 zł 
IJ6 . II 1080,71 II XIJ3 . Ol 4753,65 II 
lU Ol 128717,48 Ol XIJ4 II 9446,39 Ol 
V Ol 1418,75 II XII/a . Ol 6780,69 II 
VII 4231,34 Ol XII/4 Ol 19336,38 Ol 
VIII . II 17310,67 Ol XIIJ5 II 5762,85 " 
IX . Ol 21101,06 II XłI/7 II 16448,01 Ol 
X/l Ol 3314,15 II XIU II 322,80 Ol 
X/l II 27523,71 II I dla spalarni śmieci Ol 10740,29 II 
Różne prace. . . za 13466,65 zł 


Poradnia budowlana 
Poradnia budowlana przy wydziale 
załatwiła w okresie sprawozdawczym 411 spraw, 
dynków, godeł handlowych i reklamowych. 


budownictwa naziemnego 
dotyczących projektów bu- 


Personel i biuro 
Personel techniczny wydziału budownictwa naziemnego składał 
się z początkiem okresu sprawozdawczego z 17, a z końcem tego okresu z 15 
osób (1 inspE'ktor budownictwa, 1 zastępca inspektora, 1 architekt, 2 sekre- 
tarzy technicznych, 6 techników, 1 technik-statyk, 1 rysowniczka, 1 rysownik, 
1 pomocnik techniczny), personel administracyjny składał się z początkiem 
okresu z 13, z końcem okresu z 10 osób (1 naczelnik biura, 1 sekretarz miej- 
ski, 2 asystentów, 1 kandydat, 2 siły pomocnicze, 1 maszynistka, 1 woźny, 
1 szofer). 
Liczba wpływów włącznie rachunków wynosiła w roku sprawozdawczym 
10 773 (12691)*). 
W biurze architektonicznem wykonano następujące projekty: 5 odmian 
projektu szkoły powszechnej na Wildzie, wstępne projekty nowej rzeźni i targo- 
wicy, projekty przytuliska dla starców przy Grobli 26, wzgl. Mostowej, azylu 
dla psów w Górczynie, ustępów publicznych przy Bramie Wildeckiej i w ogro- 
dzie botanicznym, projekty szkicowe rozbudowy szkół w Górczynie i przy ul. 
Dąbrowskiego, projekt szkicowy szkoły przy Wałach Zygmunta Starego, pro- 
jekty kiosku przy moście chwaliszewskim, ochronki w pawilonie ceramicznym 
i cukrowniczym, rozbudowy szkół 13 i 26, przebudowy na mieszkania dawno 
budynku wodociągów miejskich przy Grudzieńcu, ogrodzenia dla szkoły przy 
ul. Słowackiego, rysunki wykonane dla budowy pomnika Wilsona, rysunki 
dla budowy basenów do pływania w szkołach przy ul. Gen. Prądzyńskiego 
i Berwińskiego, wreszcie projekty typów latarń elektrycznych dla elektrowni 
i projekt portjerni dla szkoły budowy maszyn. 


Zarząd i deputacja 
Decernentem wydziału budownictwa naziemnego był radca inż. Kazi- 
mierz Ruciński. 


OJ Cyfry w nawiasach odnoszą się do r. 1929/30. 



65 


W skład deputacji budownictwa naziemnego wchodzili z Magistratu rad- 
cy Kazimierz Ruciński (przewodniczący), Stefan Cybichowski i Jan Słomiń- 
ski, z Rady Miejskiej Franciszek Budzyński, Stanisław Grzegorzewicz, Sta- 
nisław Libera. Stanisław Maciejewski i Jan Skotarek; z obywatelstwa: Mie- 
czysław Bąkowski, Stanisław Bruździński, Maksymiljan Garstecki. Czesław 
Leitgeber, Stanisław Maćkowiak. Mieczysław Powidzki i Antoni Rej mann. 
Deputacja odbyła w okresie sprawozdawczym 3 posiedzenia, na których 
załatwiono 21 spraw. 


4. Budownictwo podziemne. 


Wydział budownictwa podziemnego obejmuje budownictwo wodne, ro- 
boty brukarskie, roboty ziemne, budowę kanałów oraz działy techniczno-sa- 
nitarne. 
W roku sprawozdawczym wydano na drogi wodne 33 036,20 zł, na bu- 
dowę i naprawę ulic 627973,14 zł, na prace ziemne 1165610,39 zł, na kana- 
lizację 404383,52 zł. 
Decernentem wydziału był radca inż. Tadeusz Ruge. 
W skład deputacji budownictwa podziemnego wchodzili z Magistratu 
radcy Tadeusz Ruge (przewodniczący), dr. Jan Sławski, dr. Marjan Kryzan, 
Stefan Cybichowski, Sylwester Pajzderski; z Rady Miejskiej: radni Franciszek 
Budzyński, inż. Wiktor Maćkowiak, Walenty Pawlak, inż. Jan Skotarek, Leon 
Zugehoer; z obywatelstwa Józef Jóźwiak, Stanisław Kierzek, inż. Broni- 
sław Kocent, Tomasz Posieczek, Aleksander Rotnicki, Stanisław Ruszczyński. 
Stanisław Trawczyński. 


Akcja przeciwpowodziowa 
Mimo dość długotrwałej i średniej zimy tajanie śniegów odbywało się 
powoli i przeto prawie, że nie było akcji przeciwpowodziowej. 
Kulminacja fali wezbrania nastąpiła dnia 8. 3. 1931 i osiągnęła wodostan 
+ 3,10 m. 
Stan wody w Warcie w ciągu roku sprawozdawczego przedstawia wy- 
kres, umieszczony na następnej stronie. 


Budownictwo wodne 
W okresie sprawozdawczym wykonywano roboty ziemne przy wschod- 
nim przyczółku mostu św. Rocha, mianowicie skarpa (od strony dolnej wody) 
ciągle się obrywała, wobec tego skopano znaczną część skarpy, składającej 
się z ciężkiej gliny, zaś wykop zasypuje się lekkim materjałem - gruzem po- 
fortecznym. Roboty są jeszcze w toku. 
Opracowano następujące projekty: 
1) projekt umocnienia skarpy przy wschodnim przyczółku mostu św. 
Rocha, 
2) projekt tamy faszynowej przy klubach wioślarskich, 
3) projekty szczegółowe wszystkich budowli kanalizacyjnych. wykona- 
nych w okresie sprawozdawczym. 


5 



66 


, - . . . . + 
..... p o" N u.> ,s:,- U! O> 
O o O o o b C> '" 
o o o O O O o o 
kwiecie'; 1 
maJ > 
I) 
czer/.dUC ( 
lip l' e c ( 
, ( 
Jurpun 
, ( 
lI.lr.ł.e oS ze n 
pa .ł.'d,ue rm"k 
 
C 
- 
r--... 
Il's/opad <-
 
grudu'e ,; V V 
I.r--- 
sćyczen I
 l? 
( V 
luly 
----......... 
marz ec Ie: 


en 
. 
es 

 
o 
C. 
"C! 



 
E 
ID 
... 
n 
;- 



 


... 
o 
II;'" 
.: 


- 
>C 
W 
e 
--- 
- 
>C 
W 
- 



67 


Ilość wykonanych prac w biurze projektów jest mniejsza, aniżeli w po- 
przednim okresie sprawozdawczym, a to z dwóch przyczyn: 
aj od 1. 4. 30, aż do lutego 1931 r, cały personel był zajęty przeważnie ba- 
daniem i poprawianiem odwodnień domowych, 
b) od 1. 1. 31. personel biura zmniejszył się z 5 pracowników na 3-ch. 


Prace kanalizacyjne 
W okresie sprawozdawczym przeprowadzono ogółem 6 020,28 metrów 
bieżących prac kanalizacyjnych kosztem 404 383,52 zł. Prace te są wyszcze- 
gólnione w załączonem zestawieniu. 


Budowa i naprawa ulic 
Wykonanie nowych ulic oraz większych prac konserwacyjnych uwidocz- 
niono na załączonem zestawieniu. 
Napraw jezdni asfaltowych wykonano asfaltem ubijanym 253 m 2 kosztem 
7709,00 zł, asfaHem lanym 72,52 m 2 kosztem 1160,32 zł. Na moście dwor- 
cowym dano na chodnikach nową powłokę z asfaltu lanego 3 cm. grubości 
911,23 m 2 kosztem 9750,16 zł, na moście św. Rocha 884,45 m 2 kosztem 9463,62 
zł, na moście Chwaliszewskim 223,55 m 2 kosztem 2391,99 zł. Prace te wy- 
konały firmy prywatne i to w drodze przetargu. Dalej wykonał Magistrat we 
własnym zakresie prowizoryczne naprawy jezdni óshltowych asfaltem lanym 
630 m 2 kosztem 3488,96 zł. Uzyskany po naprawach jezdni asfaltowych łom 
asfaltowy dano do przemiału i uzyskano 53 390 ton proszku asfaltowego kosz- 
tem 1 926,70 zł. 
Wykonano nadto naprawę chodników i jezdni w miejscach zelwanych 
wskutek prac instalacyjnych miejskich zakładów użyteczności publicznej 
(w 232 wypadkach po pracach elektrowni miejskiej, w 493 wypadkach po pra- 
cach gazowni miejskiej oraz w 418 .wypadkach po wodociągach miejskich). 
W 83 wypadkach wezwano właścicieli nieruchomości do naprawy chodników 
przed ich posiadłościami, Poza tem wykonano następujące chodniki, 


Nazwa ulicy 


I Rodzaj nawierzchni chodnika I 


m 2 


I Długość I 
krawężn. 


Koszt 
ogólny 
zł 


l Ul. Bukowska Mozaika i płyty granit . 373,46 23,70 mb l 671,00 
2 .. Marsz. F ocha " i płyty cem, 30/30 . 971,06 131,20 " 3850,13 
3 " Szamarzewsk. Płyty cem. 30/30 . 1 093,42 - 3 369,48 
4 .. Bukowska .. .. 50/50 634,70 326,80 " 2140,76 
5 .. Chwaliszewo .. gran. i cem. . 232,16 14,75 " 1297,75 
6 " Nowa Mozaika i płyty gran. 118,85 - 573,44 
7 " Piekary Płyty granitowe . 286,39 4,- mb l 348,18 
8 .. św. Marcin " gran. i cem. 50/50 98,68 - 265,19 
9 Ku Cytadeli " cem. 50/50 . 184.20 96,- mb 797,00 
10 Ul. Słowackiego " " i mozaika . 464.30 - l 259,00 
11 .. Jarochowskiego 28,40 m 2 bruku z głow.napraw. - - 127,92 
12 " Niecała i Biała 172,31 m 2 " " " - - 483,54 


Razem: 


17 183,39 
5- 



68 


Roboty ziemne 
Celem złagodzenia bezrobocia wykonywał Magistrat w dalszym ciągu 
roboty ziemne przy niwelowaniu obwarowań warowni Reformatów i zatrud- 
niał częściowo na dwie zmiany ca 300 ludzi oraz 10 par koni. Wywieziono 
127750 mB ziemi, l 140 m 3 miału ce
lanego, oraz wykonano inne pobocznc 
prace razem kosztem 503338,79 zł Ziemię wywieziono na tereny leżące po- 
między dawniejszą warownią Rusa a ul. Maltańską i zasypywano w dalszym 
ciągu położone tam bagna i nieużytki, Oprócz robót ziemnych zatrudnił Ma- 
gistrat bezrobotnych przy wydobywaniu i czyszczeniu cegieł z zerwanych mu- 
rów warowni, zatrudnionych było ca 50 ludzi akordowo. DOlychczas wydo- 
byto 1
792 900 sztuk całej cegły, 3846 m 3 połówek, 1500 sztuk dachówek, da- 
lej wydobyto brukowca I kI. 459 m3, II kI. 205 m 3 , tłucznia kamiennego 
386 mB, 578 mb bortnika, 11 mB drobnej kostki. Wydano 2030 mB łomu cegla- 
nego, 913 wozów piasku oraz 50 wozów obsiewków od żwiru. 
Prace ziemne jak i zrywanie ce
ieł itp. prace wykonywano we własnym za- 
rządzie częściowo własnym taborem częściowo pożyczonym taborem od państw. 
IDspekcji dróg wodnych, władz wojskowych oraz od firmy Orenstein i Koppel. 
Prace trwają w dalszym ciągu. 
Poza tem wykonano w okresie sprawozdawczym 121 200 m" innych robót 
ziemnych we własnym zarządzie kosztem ogólnym 475 864,63 zł. Roboty te- 
obejmowały zasypanie bagna na północ drogi dojazdowej do lasku Dębińskie- 
go oraz przy torze kolejowym Po:mań-Ostrów, nasyp Drogi Dębińskiej przy parku 
Wiktorji oraz nasyp grobli przeciwpowodziowej przy klubach wioślarskich. 
Przeciętnie zatrudniano przy pracach doraźnych około 450 rob. dziennie. 
Koszty robocizny i materjałów wynosiły razem 1 165610,39 zł. 


Przebudowa torów kolejowych 
W roku sprawozdawczym nie wykonywano dalszych prac przebudowy 
torów Tama Garbarska - Poznań Wschodni i prace te zlikwidowano z braku 
dalszych kredytów. 
Bocznicę do nowej elektrowni uruchomiono. 
Biuro budowlane rozwiązane i personel techniczny zwolniono. 


Umocnienie wschodniego przyczółka mostu św. Rocha 
Roboty ziemne rozpoczęto z dniem 26 VIII. 1930, a ukończono 10 XI. 1930, 
Wywieziono razem 6216 mB ziemi kosztem 17796,45 zł. Średni koszt 
1 mB wynosi 2,87 zł. Ziemię wywieziono na odległość ca 500 m w stronę po- 
łudniową na porzecze Warty i zasypano znajdujące się tamże doły, Roboty 
te wykonał Magistrat w własnym zakresie. 
W miejsce wydobytej ziemi nawozi się łom ceglany z warowni Refor- 
matów oraz żużel z spalarni śmieci. Do 31. III. 1931. zwieziono łomu cegla- 
nego 1560,90 m 3 kosztem 4262,23 zł oraz żużla 1928,85 m 3 kosztem 9886,37 zł. 
Robocizna przy regulowaniu skarpy wynosi od 10. XI. 1930 - 1 079,C9 zł. Ra- 
zem wynoszą wydatki w okresie budżetowym 33 036,20 zł. Ze względu na 
brak materjału (łomu ceglanego) umocnienie przyczółka przerywano kilka 
razy. Roboty trwają dalej. 



PRACE KANALIZACYJNE w roku 1930/31. 


-- ---- .- . - . .- - ---- - - - 
_u .- ...- - 
Tempo Wydajność Koszt Koszt ogólny 
Wyszczególnienie kanału Metrów bież. Rodzaj kanału Podglebie mb w dni godz. rob. na 
rob. na 1 bm 1 bm zł złotych 
Skanalizowanie ul. Warszawskiej odc. I. 685,92 z rur cem. muf. 

ano krawężnik betonowy. Ogólny koszt wł. robót ziemnych 'rzebrukowano 270 m 2 bruku i 20 m 2 chodnika z płyt cementowych " Wały BatolTsunięto zniszczoną kostkę drzewną i dano nową (240 m2) Al. Marcinkow!Vykonano 2 wyspy przy przystanku tramw. o dług. 63,20 m i 68,20 m szer. 1,20 m wykonano 116,10 m 2 mozaiki Boisko sportoW'ykonano bieżnię o dług. 350 m, dwa pola do skoku djonie miej sil w dal i dwa pola do skoku w zwyż. Ogólna pow. 3174 m 2 . Nawierzchnie ca 40 cm grubo z żużla oraz łomu ceglanego. Rozplanowano ca 1 320 m S ziemi Szosa Obornicka istniejącej szosie dano bruk z drobnej kostki " "Idnowiono nawierzchnię szosy Ul. CeQlana "l. rozszerzono i podwyższono do nowej niwelety. Na- sypano 30600 m 3 ziemi. Narazie wykonano jedną jezdnię 5,- ITI szer. w Sołaczu według nowej Mylna Ul. Marsz. Focozebrano cokół figury św. Pańskich i ustawiono nowy z betonu przy ul. Palacza "/ykonano przed Nr. 25 - 244 m 2 chodnika z płyt cement., przebruk. 43 m 2 bruk. 109 m 2 chodnika itp. prace Droga Dębińsklstawiono na boisku miejskiem schody drewn. 24 stop. 4,- m szer. Park w Sołacz\"zebudowano most pieszy dług. 23,- szer. 4 , - m. G. HANDEL t PRZEMYSŁ t PRACA 1. Targi tygodniowe Opłaty rynkowe ściągano po targach w roku 1930{31 jak następuje: W poniedzi.ałki, środy i piątki na Starym i Nowym Rynku, placu Ber- nardyńskim, Wolnicy, placu Sapieżyńskim i Śródce. W wtorki, czwartki i so- boty na Wolnicy, Starym Rynku, Rynku Jeżyckim, Wildeckim i Łazarskim. Targ na choinki w wigilję Bożego Narodzenia odbył się na Nowym Ryn- ku, placu Becnardyńskim, Rynku Łazarskim i Wildeckim. Opłaty pobierano takie same, jak w ubiegłym roku. Dochód z opłat rynkowych na placu Sapieżyńskim. Wolnicy, Starym Rynku, placu Bernard., Jeżycach, Wildzie, Łazarzu i Śródce wynosił 96324,50 zł, z opłat za miejsca sprzedaży drzewek gwiazdkowych 850,00 zł, za postój uliczny 807,50 zł, razem 97 982,- zł. Wydatki ogólne wynosiły 17624,10 zł, zatem pozostało nadwyżki 80357,90 zł. Decernentem spraw targowych był radca Stanisław Nowicki. 2. Wydział przemysłowy Jako władza przemysłowa I instancji wydał wydział przemysłowy w okresie sprawozdawczym 119 koncesyj, 2920 potwierdzeń zgłoszenia dla przedsiębiorstw handlowych i 453 dla wolnych przedsiębiorstw fabrycznych, 796 kart rzemieślniczych, zatwierdził 45 projektów urządzenia zakładów prze- mysłowych, wydał 220 licencyj na przemysł okrężny i 248 legitymacyj komi- wojażerom i samodzielnym agentom handlowym. Dziennik podawczy wyka- zuje 8 801 numerów. Decernentem był radca Stanisław Czasz. 3. Urząd ubezpieczeń W zakresie u b e z p i e c z e n i a n a w y p a d e k c h o r o b y prze- jął wydział uchwalający (art. 76 a i b ustawy z dnia 19 maja 1920 r.) 6 spraw 70 z roku ubiegłego i otrzymał w roku sprawozdawczym 8 nowych spraw do r02;- patrzenia. Wszystkie w liczbie ogólnej 14 przeszły na r. 1931/32. Spraw. załatwianych poza wydziałem uchwalającym, przejął urząd z ubiegłego roku 18 i otrzymał nowych 591, a załatwił 574 (197 przez zatwierdzenie i 197 przez uchylenie lub zmianę zarządzenia, kasy chorych, 180 w innej drodze). W dziale u b e z p i e c z e n i a o d w y p a d k ó w przejęto z roku ubie- głego 8 spraw (przem.), w ciągu roku sprawozdawczego wpłynęło 79 nowych (73 przem. i 6 roln.), a na r. 1931/32 przeszło niezałatwionych 5 spraw (przem.). Wśród załatwionych spraw 43 (40 przem" 3 roln.) odnosiły się do sprzeciwów z 1591 do 1599 ordynacji ubezpieczeniowej i 39 (36 przem. i 3 roln.) do sprzeciwów z 1600 do 1605 tejże ordynacji. Poza tem urzqd przyjął 65 zgłoszeń dotyczących otwarcia przedsiębiorstw, podlegających ubezpieczeniu oraz nałożył w 2 wypadkach kary za nieprzestrzeganie usta- wowych przepisów zapobiegawczych. Ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków pracowników, zatrudnio- nych przy obsłudze pojazdów i innych środków lokomocji, posiadanych nie w celach przemysłowych ( 836-842 ordynacji ubezpieczeniowej) obejmowało 196 (wszystkie mechaniczne) pojazdów. Z tytułu tego pobrano na rzecz ubez- pieczalni krajowej 11 037,50 zł składek. Spraw załatwiono (wydział II - 5) 389. W zakresie ubezpieczenia od wypadków przy pracach budowlanych, wy- konywanych we własnym zarządzie ( 783-835 ordynacji ubezpieczeniowej) otrzymał urząd w ciągu okresu sprawozdawczego 1 417 doniesień nowych z miejskiego urzędu nadzoru budowlanego, z roku ostatniego przejął zaś 189 spraw. W 980 wypadkach wykonano wykazy zarobków w 256 wypadkach uchy- lono obowiązek ubezpieczenia, ponieważ prace nie trwały dłużej, jak 6 dni w stosunku do jednego pracownika, 134 sprawy załatwiono w inny sposób, 236 spraw przeszło na r, 1931/32 jako niezałatwione. Spraw, dotyczących ustalenia r e n t i n wal i d z k i c h na korzyść po- zostałych, pozostało z roku ubiegłego 275, w ciągu okresu sprawozdawczego wpłynęło 1 130j urząd pozostawił do rozpatrzenia na r. 1931/32 - 264 sprawy, w 35 wypadkach strony wycofały wniosek. Pozostałe sprawy zostały załatwione w liczbie 251 na ustnej rozprawie, 1154 w drodze piśmiennej. Dotyczyły one w 694 wypadkach rent inwalidzkich, w 144 wypadkach rent starczych, w 224 wypadkach rent wdowich, w 79 wypadkach rent sierocychj opinja wydana opowiedziała się w 843 sprawach za przyznaniem renty, w 298 za oddaleniem wniosku. Dochodzenia dowodowe przeprowadzono w 914 sprawach, a w 722 wypadkach zasiągnięto opinji lekarskiej. W 4 wypadkach oddalono wnioski jako przedwczesne. Poza tem urząd rozstrzygnął 66 spo- rów ubezpieczeniowych z 1459 ordynacji i w 2 wypadkach zagroził praco- dawcom wzgl. ubezpIeczonym nałożeniem grzywny. W ciągu okresu sprawozdawczego odbył wydział uchwalający ogółem 12 posiedzeń. Decernentem urzędu był radca Stanisław Czasz. 71 4. Sprawy wodne Dziennik wydziału spraw wodnych, opracowywanych na podstawie usta- wy wodnej z dnia 19 września 1922 r., wykazuje w roku sprawozdawczym liczb 53. Podań o wpis do księgi wodnej praw wodnych nabytych i utrzy- manych w mocy na podstawie art. 195 ustawy wodnej, wpłynęło 8. Podań o nadanie nowych praw wodnych wpłynęło 5. Rozpraw wodno-spornych przeprowadzono 4. Z ogólnej liczby 53 spraw załatwiono w roku sprawozdawczym 23. Reszta w liczbie 30 przeszła na rok sprawozdawczy 1931/32 jako nieza- łatwiona. H. SĄDY MIEJSKIE 1. Wydział miejski Sądy miejskie należą organizacyjnie do wydziału sądowo-administracyj- nego, którego decernentem był radca Stanisław Czasz. Jako sąd administracyjny I instancji (ustawa z dnia 30 lipca 1883 r. o ogólnym zarządzie kraju) rozpatrywał wydział miejski na jednem posiedze- niu 5 spraw, z których 3 dotyczyły pozwoleń przemysłowych, a 2 zwrotu kosztów wspierania ubogich. Jako sekcja zakładu ubezpieczeń od wypadków w rolnictwie ( 915-955 ordynacji ubezpieczeniowej) na miasto Poznań posiadał wydział 552 produ- centów rolnych - członków zakładu (łączna suma rzeczywistego przedwo- jennego podatku gruntowego 3 879,25 mkn., wartość wynagrodzenia urzędni- ków i robotników fachowych w gotówce i w naturaljach 122049,94 zł, obszar ubezpieczony 3 878.00.24 ha). Ubezpieczonych było przedsiębiorstw głównych rolnych i leśnych do 20 ha 490, powyżej 20 ha 9, ogrodniczych i cmentarnych 35, pobocznych przemysłowych i t. p, 13. Ubezpieczenie obejmowało 223 pra- cowników, wtem 171 zwykłych i 52 fachowych. Dziennik podawczy wykazy- wał 277 pozycyj. 2. Sąd kupiecki Przewodniczącym sądu był prezes wojewódzkiego sądu administracyj- nego Mravincsics, zastępcami adwokat Kłoś, sędziowie Kłos i Lorkiewicz i re- ferendarz miejski Dros1. Sąd kupiecki odbył w roku sprawozdawczym 89 posiedzeń, wtem 70 w pełnej obsadzie z ławnikami. Do rozpatrzenia było ogółem 607 spraw, z czego 454 wniesiono z powództwa uczniów i pomocników handlowych prze- ciwko pracodawcom. a z roku ubiegłego przejęto 153. W ustnej rozprawie bez ławników załatwiono 202 sprawy (33 przez cofnięcie, 76 przez wyrok, 41 przez ugodę i 52 przez milczące wycofanie po- wództwa), w rozprawach z ławnikami załatwiono 282 sprawy (23 przez cof- cięcie, 105 przez wyrok, 27 przez ugodę i 127 przez milczące wycofanie po- wództwa), pozostały zatem niezałatwione 123 sprawy. 73 Wartość przedmiotu sporu wynosiła w 121 wypadkach do 100 zł, w 302 - od 100 do 300 zł, w 184 - ponad 300 zł. Spory dotyczyły: 29 pretensyj z 5 ust. 1 i 578 pretensyj z 5 ust. 6 ustawy o sądach kupieckich, Od wnie- sienia skargi aż do jej załatwienia upłynęło w 29 wypadkach mniej jak 1 ty- dzień, w 85 wypadkach od l tygodnia do l miesiąca, w 182 wypadkach od 1 miesiąca do 3 miesięcy, w 158 wypadkach ponad 3 miesiące, Lista ławników sądu obejmuje 16 pracodawców i tyleż pracobiorców. 3. Sąd przemysłowy W skład sądu wchodzili jako przewodniczący prezes wojewódzkiego sądu administracyjnego Mnivincsics, jako jego zastępcy adwokat Kłoś, sędzio- wie Kłos i Lorkiewicz oraz referendarz miejski Drost. Sąd przemysłowy odbył w okresie sprawozdawczym 184 posiedzenia, wtem 122 z ławnikami. Do rozpatrzenia było ogółem 1696 spraw: 566 przejętych z ubiegłego okresu i 1 130 nowo wniesionych. W ustnej rozprawie bez ławników załatwiono 548 spraw (36 przez cof- nięcie, 138 przez ugodę, 253 przez wyrok i 121 przez milczące wycofanie sporu), w rozprawach przy udziale ławników załatwiono 764 sprawy (77 przez cofnięcie, 79 przez ugodę, 354 przez wyrok i 254 przez milczące wycofanie sporu), niezałatwione pozostały zatem 384 sprawy. Wartość przedmiotu sporu wynosiła w 129 wypadkach do 20 zł, w 543 - od 20 do 100 zł, w 1024 - ponad 100 zł. Od wniesienia skargi aż do jej załatwienia upłynęło w 62 wypadkach mniej, jak 1 tydzień czasu, w 183 od 1 tygodnia do l miesiąca, w 126 - od 1 miesiąca do 3 miesięcy, w 441 ponad 3 miesiące. Spraw z zaktesu orzeczeń rozjemczych lub polubownych nie było. Lista ławników sądu przemysłowego obejmuje 21 pracodawców i 27 pra- cobiorców. 4. Urząd rozjemczy dla spraw najmu Urząd miał do rozpatrzenia ogółem 3800 spraw, w czem 38 przejęto z r. 1929/30. Wśród nich było 757 nowych wniosków, 128 odwołań, 1538 spraw już raz zapisanych w dzienniku podawczym i l 339 spraw jeszcze nie- zapisanych. Na 79 posiedzeniach załatwiono ogółem 1169 spraw (127 przez cofnię- cie wniosku wzgl. niestawienie się stron, 193 przez odroczenie, 270 przez od- roczenie z uchwałą dowodową. 277 przez ugodę, 312 przez wydanie orzecze- nia). Na rok 1931/32 przeniesiono 41 spraw, Termin lokalny przeprowa- dzono w l wypadku. W 128 sprawach wpłynęły odwołania od orzeczeń urzędu rozjemczego do sądu okręgowego. Lista ławników urzędu obejmuje 22 właścicieli domów, 20 lokatorów i 6 sublokatorów. Przewodniczącym urzędu był pozasłużbowy starosta kra- jowy Wyczyński. jego zastępcą referendarz miejski Świtka. I. BEZPIECZENSTWO PUBLICZNE 1. Miejski urząd bezpieczeństwa i porządku publicznego. Słaźba sanitarna W zakresie s ł u ż b y s a n i t a r n e j wpłynęły do urzędu 2 552 zgło- szenia chorób zakaźnych, wtem 151 zgłoszeń jaglicy, 674 gruźlicy płuc, 487 błonicy, 1 158 płonicy i 82 czerwonki. Wystawiono 3 290 świadectw oględzin zwłok - w 361 wypadkach zezwolono na przewóz zwłok, w 10 - na ekshu- mację. Pierwszemu szczepieniu ospy poddano 4498 dzieci, powtórnemu 4972 dzieci. U z w i e r z ą t stwierdzono w 18 wypadkach choroby zakaźne, z tego przypadają na pryszczycę 3 wypadki, 6 na pomór i zarazę, 4 na świerzb, 1 na różycę, 3 na nosaciznę i 1 na wściekliznę bydła rogatego. W drogerjach przeprowadzono 47 r e w i z y j, w innych zakładach i sklepach 3770 rewizyj, (w tem 217 w piekarniach i cukierniach i 24 w re- stauracjach), przyczem pobrano 1150 prób podejrzanych środków spożyw- czych, z których państwowy zakład badania żywności zakwestjonował 331. Zajęto wzgl. wycofano z obiegu 1 207 kg mięsa, 17 900 kg jelit, 20 l maślanki, 12 kg masła, 100 kg mąki pszennej, 12 l octu, 20 kg proszku trującego, 80 l surowicy, 10 000 sztuk gumek do butelek i rogi daniela. Za przekroczenie przepisów sanitarnych wystosowano 520 doniesień karnych. Łowiectwo, rybactwo, broń Kart ł o w i e c k i c h wystawiono ogółem 260, wtem 177 trzyletnich, 74 jednoroczne i 9 czternastodniowych; kart r y b a c k i c h wydano 341. wtem 322 na połów wędką i 19 na połów wszelkiemi dozwolonemi narzędzia- mi. Kart na b roń wydał urząd 1 462. Zmiana nazwiska, śluby zagranicą W r. 1930/31 wpłynęło do urzędu 37 wniosków o zezwolenie na z m i a n ę n a z w i s k a, w 11 wypadkach zezwolenia tego udzielono, 26 spraw pozostaje jeszcze w opracowaniu. O udzielenie świadectw do zawarcia m a łże ń s t w a z a g r a n i c ą starało się 69 osób; w 67 wypadkach załatwiono odnośne po- dania przychylnie, w 2 odmownie. 75. Cudzoziemcy Rej e s t r a c j a c u d z o z i e m c ó w notowała w okresie sprawozdaw- czym l 433 obcych obywateli, w tem 269 rodzin, s t a l e z a m i e s z kał y c h w Poznaniu. Liczba ta obejmuje 8 obywateli angielskich (w tem 1 rodzina), 40 (8 r.) austrjackich, 27 (3 r.) amerykańskich, 3 belgijskich, 3 (1 r.) bułgar- skich, 128 (34 r.) czeskosłowackich, 6 (3 r.) duńskich, 3 estońskich, 2 (1 r,) finlandzkich, 29 (6 r.) francuskich, l greckiego, 6 (1 r.) holenderskich, 2 jugo- słowiańskich, 9 (1 r.1 litewskich, 17 (3 r.) łotewskich, 702 (139 r.) niemiec- kich, 5 (2 r.) perskich, 7 (2 r.) rumuńskich, 8 (2 L) sowieckich, 15 (3 r.) szwajcarskich, 7 (3 r.) węgierskich, 8 (1 L) szwedzkich, 49 (6 r.) włoskich, 63 obywateli (16 r.) W. M. Gdańska i 285 osób (33 r.) o nieustalonej przy- należności państwowej. P r z y j e z d n y c h cudzoziemców zgłoszono w tym samym czasie 7621. Biura paszportowe i meldunkowe B i u r o p a s z p o r t o w e wydało 3 375 paszportów i udzieliło obco- krajowcom 798 wiz. B i u r o m e l d u n k o we zarejestrowało w roku sprawozdawczym 23077 osób, sprowadzających się do Poznania, 20213 osób, wyprowadzają- cych się z Poznania i 45723 zmiany mieszkania w obrębie samego miasta. Poświadczeń pobytu wydano 37896. W 18215 wypadkach udzieliło biuro wywiadów adresowych, w 77 701 - wywiadów dla urzędów podatkowych i innych. Zanotowano 6012 urodzin, 3 473 zgony i 2024 śluby - nadto 4 153 osoby poszukiwane i 3 435 odwołań z listów gończych. Pojazdy Liczba zarejestrowanych p o j a z d ó w m e c h a n i c z n y c h wynosiła według stanu z dnia 31 marca 1931 - 2662, D o r o ż e k samochodowych było 334, konnych 83. Opracowano 6835 doniesień karnych na kierowców samochodowych za przekroczenie przepisów porządkowych, w 462 wypadkach samochodowych przeprowadzono dochodzenia. Sprawy prasowe W dniu 1 kwietnia 1930 r, wychodziło w Poznaniu 150 c z a s o p i s m; w ciągu roku przybyło 42 nowe (39 polskich i 3 niemieckie) - przestało na- tomiast wychodzić 31 (29 polskich i 2 niemieckie). W końcu okresu spra- wozdawczego posiadało miasto zatem 161 czasopism. Wśród nowych pism było 6 politycznych, 15 społecznych, 7 fachowo-zawodowych, 2 naukowe, 2 gospodarcze, 2 religijne i 8 różnych (w tem 2 dzienniki. 7 tygodników, 4 dwutygodniki, 22 miesięczniki, 1 kwartalnik i 6 nieperjodycznych) - na- tomiast wśród zawieszonych wydawnictw było 6 politycznych, 7 społecznych, 7 fachowo-zawodowych, l sportowe, l gospodarcze, 2 religijne i 7 różnych (w tem 3 dzienniki, 9 tygodników. 4 dwutygodniki, 12 miesięczników. 1 kwar- talnik i 2 nieperjodyczne). 76 Zezwolenia policyjne na handel uliczny, zabawy i L p. Z e z w o l e ń p o l i c y j n y c h na handel uliczny wydał urząd ogółem -442 - w tem na handel owocami 143, mięsem 62, kiełbaskami 21, lodami 123, wreszcie 93 na kolportaż pism i fotografowanie. Na u r z ą d z e n i e z a b a w wydano 1 072 zezwolenia, koncertów - 68, odczytów - 27, wieców - 19, pochodów - 96, przedstawień 143, wido- wisk - 26, wystaw - 20. Filmów wyświetlono w ciągu roku 1 972. Znalezione przedmioty W biurze z n a l e z i o n y c h przedmiotów oddano 545 zgub i l 269,52 zł, z czego właściciele odebrali 208 przedmiotów i 659,52 zł - reszta czeka jeszcze na odebranie. Zgub zgłoszonych było 368, Psy Przybłąkanych p s ó w sprowadzono do urzędu 52: 18 zostało odebra- nych przez właścicieli, 21 odstawionych do urzędowego zakładu obławy psów, 10 sprzedano na licytacji, 3 zbicgły. Funkcjonarjusze zakładu obławy przy- chwycili 253 psy; 129 psów wróciło do swych właścicieli, 99 sprzedano w dro- dze licytacji, 19 odstawiono do rakarni, l zbiegł - w zakładzie pozostało 5 psów. Na właścicieli psów wys!osD"w:mc 785 C:cni2sic:l I::lrnych. Wykroczenia i kary Za różne w y kro c z e n i a wydał urząd 9 000 zwykłych i l 071 doraź- nych nakazów karnych oraz 1 304 orzcczenia karno-administracyjne. Do sądu grodzkiego przekazano do ukarania 7 280 spraw. Karę aresztu zastępczego, nałożonego w postępowaniu karno-administracyjnem odsiedziało 895 osób, W ciągu roku przyjął urząd 1441 sentencyj wyroków i 32 orzeczenia, doty- czące darowania kar oraz udzielił 14 836 wywiadów o karalności. 3 694 osoby drzymały świadectwa moralności. W 78 wypadkach wydano zarządzenia policyjne w sprawie n i e p 0- r z ą d k ó w n a r e a l n o ś c i a c h. Kontrola obyczajowa W początku okresu sprawozdawczego stało pod d o z o r e m o b y c z a- j o w y m 336 kobiet, w ciągu roku rozciągnięto ten dozór na 32 nowe prosty- tutki. z pod dozoru zwolniono 37 kobiet, 7 opuściło Poznań, a 6 zmarło, tak że w dniu 31 marca 1931 r. pozostawało pod dozorem 318 kobiet. Lekarz poli- cyjny bada każdą prostytutkę 2 razy tygodniowo. W okresie sprawozdaw- czym przeprowadzono 25684 badania lckarskie (w tern 2354 mikroskopijne), w wyniku których uznano za chore i odstawiono do szpitala 420 kobiet (nie- które kilkakrotnie). Do sądu odstawiono celem ukarania l 263 prostytutki (niektóre kilkakrotnie), - Podczas kontroI ulicznych ujęto 2 226 kobiet (1 694 prostytutek i 532 niezawodowe t. zw. dorabiające). Lekarz policyjny 77 badał 532 niezawodowe i 31, ktore dobrowolnie zgłosiły się do badania. Z ko- biet tych uznano 458 za chore. W myśl 361,6 k. k. ostrzeżono 186 kobiet niezawodowych, w 76 wypadkach udzielono im przytułku, a w 102 wypadkach odstawiono je do sądu celem ukarania, - Poza lem w zakresie policji oby- czajowej opracował urząd 3 sprawy, dotyczące sutenerstwa. Różne W 29 wypadkach sprawował urząd n a d z ó r p o l i c y j n y nad oso- bami, stawionemi pod ten nadzór dekretem wojewody. W wojewódzkim domu dla ubogich i korygendów w Bojanowie umieszczono dla odbycia a r e s z t u p o p r a w c z e g o 85 osób. W zakładach wychowawczych umieszczono 95 małoletnich, skazanych uchwałą sądową na w y c h o w a n i e z a po b i e- g a w c z ej w 76 wypadkach sprowadzono do tych zakładów zbiegłych wycho- wanków. W 105 wypadkach wdrożono postępowanie o zarządzeniu wycho- wania zapobiegawczego małoletnich. Przed n a ł o g o w e m p i j a ń s t we m ostrzegał urząd 125 osóbj na 125 nałogowych pijaków i w ł ó c z ę g ów wniósł do sądu skargę z wnioskiem o umieszczenie w domu przymusowych. robót. 144 ż e b rak ó w ujęto i odstawiono do dyspozycji sądu grodzkiego, W 135 wypadkach udzielono zezwolenia policyjnego na wychowanie o p u s z c z o n y c h d z i e c i. W 99 wypadkach zawezwano matki do przy- prowadzenia dziecka do rewizji lekarskiej, w 85 wypadkach doprowa- dzono dzieci d o s z koł y. 255 razy udzielał urząd asysty policyjnej przy wykonywaniu e k s m i s j i przez komorników sądowych; w 3 wypadkach użycia g wał t u przez właścicieli domów wzgl. mieszkań przywrócono pierwotny stan rzeczy. W sprawie n i e s z c z ę ś l i w y c h w y p a d k ów udzielono władzom i urzędom 5525 wywiadówj zaświadczeń e m e r y t a I- n y c h, rentowych i podatkowych wydano 3 178, Nadto załatwiono 685 spraw rek w i z y c y j n y c h i 387 spraw i n wal i d z k i c h. Koszt utrzymania miejskiego urzędu bezpieczeństwa i porządku publicz- nego wynosił 393601,41 zł. Wpłynęło opłat administracyjnych 96562,92 zł, grzywien za przekroczenia policyjne 67 044,62 zł. Kierownictwo i personel W miejskim urzędzie bezpieczeństwa i porządku publicznego z a t r u d- n i o n y c h j e s t oprócz dyrektora i jego zastępcy 69 urzędników. Decer- nentem był w pierwszym kwartale radca Adam Mizgalski, następnie pełnił w imieniu Prezydenta Miasta obowiązki kierownika dyrektor Drost. 2. Sprawy obywatelstwa Biuro dla spraw obywatelstwa otrzymało w okresie sprawozdawczym 6990 spraw, dotyczących obywatelstwa i opcji, a przejęło z ubiegłego okresu 490 spraw, tak że o g ó ł e m miało do załatwienia 7 480 spraw. Z liczby tej 6903 sprawy zostały załatwione, 211 przekazano do innych urzędów, na rok sprawozdawczy 1931/32 przeszło 366. 78 Stwierdzenie, unanie i nadanie obywatelstwa polskiel1o Wniosków o s t w i e r d z e n i e i poświadczenie obywatelstwa polskiego wpłynęło ogółem 4420 (w tem 1900 od osób prywatnych, 210 od władz poli- cyjnych, 2 000 od władz wojskowych, 180 od innych władz administracyjnych I instancji, komunalnych i samorządowych, 130 od placówek polskich zagra- nicą), W myśl wniosku załatwiono 4180 spraw, odmownie 20, do władzy administracyjnej II instancji wniesiono 5 odwołań od orzeczenia biura (orze- czenia te zostały zatwierdzone), 80 spraw przekazano innym urzędom według właściwości terytorjalnej. Na rok 1931/32 pozostało 135 spraw. O u z n a n i e obywatelstwa polskiego z tytułu pochodzenia polskiego zabiegało 120 osób (3 obywateli amerykańskich, 1 austrjacki, l bułgarski, 6 czeskosłowackich, l jugosłowiański, 3 litewskich, l łotewski, 74 niemieckich. 20 rosyjskich, 3 rumuńskich i 7 sowieckich). W myśl wniosku załatwiono 105 spraw, innym władzom przekazano tO, pozostało na rok 1931/32 - 5 spraw. O n a d a n i e obywatelstwa polskiego starało się 31 osób (23 obywateli wzgl. b. obywateli rosyjskich i 8 obywateli niemieckich). Po ukończonem do- chodzeniu przedłożono Wojewodzie 18 wniosków do decyzji, innym władzom administracyjnym przekazano 4, na rok 1931/32 przeszło 9 spraw. Pozbawienie i zwolnienie z obywatelstwa polskiel1o Spraw o p o z b a w i e n i e obywatelstwa polskiego wskutek dezercji z wojska polskiego lub uchylania się od służby wojskowej wpłynęło 15; po załatwieniu przedłożono 8 spraw Wojewodzie do decyzji. innym władzom przekazano 4, pozostałe 3 są w opracowaniu. Z powodu 11 b i e g a n i a s i ę o o b c e o b y wat e l s t w o wniosło 18 osób o z w o l n i e n i e z obywatelstwa polskiego; na podstawie decyzji władz wojskowych załatwiono 4 wnioski przychylnie, 3 przekazano innym władzom według właściwości terytorjalnej, 2 wnioski załatwiono odmow1\ie, 9 pozostało w opracowaniu. 180 osób starało się o posiadania obcego 10 przeszło na rok 1931/32. O wydanie poświadczeń p o l s k i e g o zabiegało 35 osób, zostało na rok 1931/32. zwolnienie z obywatelstwa polskiego z tytułu o b y wat e l s t wa; 170 wniosków załatwiono, nieposiadania obywatelstwa 30 spraw załatwiono w myśl wn!osku, 5 po- Różne W 800 wypadkach poświadczono obywatelstwo polskie na deklaracjach r e n to w y c h; poświadczeń o nieskładaniu o p c j i na rzecz Niemiec wydano 20, o d p i s ó w poświadczeń wzgl. aktów uznań obywatelstwa 110, róż n y c h spraw załatwiono 312. Z władzami administracyjnemi II i n s t a n c j i prze- prowadzono l 350 spraw (1050 sprawozdań przedłożono Wojewodzie, 110 przekazano władzom I instancji, pozostało w opracowaniu 190 spraw). Decernentem biura był radca Stanisław Czasz. 79 3. Sprawy wojskowe W czasie od l kwietnia 1930 r, do 31 marca 1931 wpłynęło spraw 48451, z których niezałatwionych pozostało 974. Od 2 maja do 7 czerwca 1930 r. przeprowadzono główny pobór rocznika 1909 i odroczonych (kat. B) roczników 1907 i 1908. W ciągu roku zwołano 12 dodatkowych komisyj poborowych; urządzono również jeden dodatkowy pobór koni. Do poboru stanęło ogółem 4149 poborowych. Podań o odro- czenie służby wojskowej uwzględniono 815. W miesiącu wrześniu sporządzono rejestr 18-letnich rocznika 1912, w czasie zaś od 1 października 1930 r. do 30 listopada 1930 spisy poborowych rocznika 1910, obecnie zaś czyni się przygotowania do poboru. W roku sprawozdawczym wpłynęły 403 podania o zasiłek rodzin rezer- wistów, powołanych na ćwiczenia wojskowe. Przyznano zasiłek 393 rodzi- nom na ogólną kwotę 13 884,60 zł. Decernentem biura był radca Stanisław Czasz. W skład komisji poborowej wchodzili z Magistratu: radca m. Stanisław Czasz, referendarze Gracjan Drost, dr. Stanisław Kłusek, Tomasz Nowicki i Stanisław Świtka; z Rady Miejskiej radni Jan Borys, Stanisław Bresiński, Franciszek Budzyński, Jerzy Drobnik, Józef Goebel, inż. Artur Górnicki, Mi- kołaj Górski, Witold Hedinger, Józef Jakubowicz, Stefan Kałamajski, dr. Włodzimierz Krzyżankiewicz, Stanisław Libera, Stanisław Maciejewski, inż. Wiktor Maćkowiak, Józef Małkiewicz, Edward Mazurkiewicz, dr. Romuald Paczkowski, Walenty Pawlak, Ryszard Piestrzyński, dr. Bolesław Pinkowski, Stefan Rakowicz, Jan Rybelski, inż, Jan Skotarek, Jan Sobolewski, Józef Staszak, Stanisław Stempniewicz, inż. Henryk Suchowiak, dr. Edward Taylor, Józef Tylczyński, Bolesław Wybieraiski, W skład komisji przeglądu zwierząt pociągowych wchodzili z Rady Miej- skicj radni Stanisław Libera i Stanisław Rutter oraz ich zastępcy Ignacy Frąc- kowiak, Stanisław Grzegorzewicz. Marcin Koralewski i Jan Pietrzak. 4. Miejska policja budowlana Służba zewnętrzna i biurowa W służbie z e w n ę t r z n e j załatwili komisarze i wachmistrzowie nueJ- skicj policji budowlanej 4943f- przydziałów. B i u r o miało w okresie spra- wozdawczym 36768 wpływów i wydało 1186 pozwoleń na budowę, przebu- dowę i nadbudowę domów, kiosków, szop i ogrodzeń oraz 231 na budowę od- wodnień, ogółem 1417 zezwoleń. Za pozwolenia te wymierzono 91133.- zł opłat; wskutek obniżenia pierwotnych wymiarów o 27981,67 zł wpłynęło faktycznie 63151,33 zł. Z kar za przekroczenie przepisów budowlanych wpłynęło 4476,20 zł. Na utrzyma- nie urzędu wydano 166270,35 zł. Laboratorjum badania materjałów budowlanych Laboratorjum b a d a n i a materjałów budowlanych było przez cały rok nieczynne z powodu uszkodzenia maszyn, 80 Służba zewnętrzna Komisarze i wachmistrze za- łatwili przydziałów Służba biurowa Wpływy . Wydano pozwoleń na budowę. przebudowę, nadbudowę do- mów, na budowę kiosków, szop, o rodzeń oraz na bu- dowę odwodnień . W tern pozwoleń na budowę odwodnień . ybudowano i oddano do użytku a) nowych budynków. z liczbą izb mieszkal- nych . b) przebudowano i nadbudo- wano budynków . z liczbą izb mieszkalnych nowych budynkach i w prze- budowanych i nadbudowa- nych budynkach urządzono mieszkań , Znajduje się w budowie a) nowych domów b) przebudówek i nadbudó- wek. Opłaty za pozwolenia budow- lane wymierzone . Obniżono opłat za pozwolenia Da sumę , . Zapłacono za pozwolenia Kary za przekroczenia przepi- sów budowlanych . Rok sprawozdaw- czy 1930/31 1929/1930 W stosunku do roku 1928/1929 więcej Ilość mniej 49 436,- zł 48 936 + 500 36 768,- " 1417,- " 231.- " 273,- " 2310,- " 171,- " 623,- II 1 246,- II 248.- " 74,- II 91133,- II 27981,67 " 63151,33 II 4476,20 II Ilość więcej mniej I I 44239 + 5187 36698 + 70 39884 - 3 116 I l 288 + 139 I 1 157 + 260 142 + 89 179 + 94 1116+1194 107 + 64 259 + 364 663 + 583 207 + 41 149 + 82 76- 2 64636,50 zł ! 38534,- zł + 24496,50 II i + 52599,- " 13607,60 " 2534,50 " + 14374,07" + 25447,17 " 51 028,90 ,,' 35999,50" + 12122,43" - 27151.83 " 8 455,- " t 255,- II - - 3978,80 " : + 3221,20 II 81 Ruch budowlany W okresie sprawozdawczym wybudowano w mieście i oddano do użytku 273 nowe budynki z 2310 izbamI mieszkalnemi, (t, j. o 94 budynki i 1194 izby więce.j aniżeli w roku 1929/30), przebudowano i nadbudowano 171 bu- dynków z 623 izbami mieszkalnemi (+ 64 nadbudówek i + 364 izby). W no- wych budynkach, przebudowanych i nadbudowach urządzono 1 246 mieszkań (+ 583). W budowie znajduje się 248 nowych domów (-{- 41) oraz 74 prze- budowy i nadbudowy (- 2). Kierownictwo D e c e r n e n t e m miejskiej policji budowlanej był wiceprezydent dr, Mikołaj Kiedacz. 5. Pożarnictwo Strażnice Strażnice pogotowia znajdowały się. jak dotychczas: strażnica główna przy ul. Masztalarskiej 3, strażnica II przy ul. Grunwaldzkiej 16a i strażnica III przy Rynku Wschodnim w Głównej. Na okres Wystawy Komunikacji i Turystyki przeniesiono odwach III na teren wystawowy. przyczem utworzono specjalną sieć telegrafu pożarnego j wmontowano 7 aparatów do alannowania straży pożarnej. Liczebna obsada poszczególnych strażnic oraz ich uposażenie w sprzęt ratowniczy pozostały bez zmian. Jedynie dla strażnic I i III zakupiono koła ratunkowe do ratowania tonących. Pożary W okresie sprawozdawczym alarmowano straż pożarną 200 razy (301).), wtem 25 (28) do wielkich pożarów, 10 (22) do średnich, 91 (122) do małych, 16 (19) do ogni kominowych. W 58 (70) wypadkach alarm był fałszywy. Z ogólnej cyfry alarmów było 140 dZiennych, 60 nocnych. Zapomocą apara- tów alarmowych zgłoszono 144 pożary, telefonicznie 51, ustnie na strażnicy 4. Przyczyną pożaru była w 25 wypadkach wadliwa budowa domu, komi- nów lub palenisk domowych, w 2 wypadkach oświetlenie gazowe, w 10 krótkie spięcie w kablach przewodu elektrycznego ulicznego i domowego, w 5 elek- tryczne żelazka krawieckie, w 20 nieostrożne obchodzenie się z światłem w mieszkaniach, piwnicach i warsztatach, w 6 nieostrożne gotowanie w mie- szkaniach, w 2 nieostrożne grzanie smoły, w 4 nieoslrożne obchodzenie się z materjałami łatwopalnemi, w 4 nieostrożność w wytworniach chemicznych, w 8 przechowywanie łatwopalnych materjałów przy piecach lub na strychach. w 5 eksplozja, w 1 zabawa dzieci zapałkami, w 16 zapalenie się sadzy w ko- minie, w 1 rozmyślne podpalenie, w 5 eksplozja przy samochodach, w 4 wy- padkach powstał ogień przy wędzeniu, w 24 wypadkach przyczyny pożaru stwierdzić nie zdołano. .) Cyfry w nawiasach odnoszą się do roku sprawozdawczego 1929/30. 6 82 Z pośród wymienionych pożarów 69 miało miejsce w domach mieszkal- nych, stajniach lub stodołach, 4 w lokalach wielkiego ruchu osobowego (jak teatr, kino, dworce kolejowe, domy towarowe i t. p.), 28 w zakładach prze- mysłowych, 2 w lokalach handlowych, 12 pod gołe m niebem, 1 w parku roz- rywkowym, 2 na lotnisku, 16 kominowych, 2 na terenach wojskowych, 6 poza obrębem miasta. Ile było wypadków pożarów, do których nie wzywano straży pożarnej, stwierdzić nie zdołano, z powodu nienadesłania w roku spra- wozdawczym raportów przez policję państwową. Nieruchomości, dotknięte pożarem były ubezpieczone na kwotę 3 654 300 zł, ruchomości na 1 553000 zł, szkody natomiast wynosiły 129825 zł. Ogólna suma asekuracyjna 5207300 zł, a szkód l 015445 zł. Inna pomoc Poza pożarami wzywano straż pożarną w 262 wypadkach do udzielenia innej pomocy, a mianowicie 55 razy przy pęknięciu rur wodociągowych, 5 razy przy ulatnianiu się gazu, 2 do krótkiego spięcia przewodów wysokiego napięcia elektrycznego. 18 do podnoszenia koni, 19 do pompowania wody z piwnic, 12 do pomocy samarytańskiej, 4 do uwolnienia ludzi i zwierząt z niebezpieczeństwa, 18 do usunięcia przeszkód z ulicy, 5 przy wypalaniu ko- minów, 4 przy zawaleniu się budynków, 1 do uśmierzenia awantur w więzieniu sądowem i 119 razy w rozmaitych innych potrzebach. Straż pożarna pełniła nadto służbę bezpieczeństwa ogniowego w tea- trach, kinach i na różnych widowiskach, a mianowicie 1 sierżant i 3 strażaków w Teatrze Wielkim na 322 przeddawieniach. w Teatrze Polskim 3 strażaków na 341 przedstawieniach. w Teatrze Nowym l strażak na 397 przedstawie- niach, w Popularnym 2 str. na 82 przed., w ogrodzie Zoologicznym l str. na 3 prz., w Auli Uniwersyteckiej 1 str. na 4 prz., w cyrku 2 str. na 40 prz., w ki- nie Słońce 1 str. na 3 prz., w Stylowym l str, na 62 prz., na zapasach w hali reprezentacyjnej P, W, K. 1 str. na 63 prz., na targach poznańskich 1 sierż" 3 str. przez 8 dll:. na wystawie komunikacji i turystyki 1 sierż., 4 str. przez 42 dni i na innych imprezach 1 strażak przez 5 przedstawień. Obsługa samochodów sanitarnych szpitala miejskiego W roku sprawozdawczym przewieziono samochodami sanitarnemi cho- rych do rozmaitych lecznic i z lecznic do domu 4 056. Hydranty i urządzenia alarmowe Dostawę wody przy pożarach zapewniało 1 431 (1 420) hydrantów kan- delabrowych, 7 hydrantów systemu Bob i Reuter oraz 31 hydrantów podziem- nych, razem 1 469 hydrantów. Urządzenie alarmowe składa się z 135 aparatów alarmowych, rozmiesz- czonych po całem mieście, przyczem sieć telegrafu pożarnego rozciąga się i na najdalej wysunięte dzielnice miasta. Aparaty podzielone są na okręgi w spo- sób następujący: strażnica I główna przy ul. Masztalarskiej 3 ma 6 okręgów. 71 aparatów alarmowych i 6 aparatów odbiorczych Morsego, strażnica II przy ul. Grunwaldzkiej 16a ma 5 okręgów, 49 aparatów alarmowych, 11 aparatów 83 odbiorczych Morsego, strażnica III przy Rynku Wschodnim w Głównej 13 apa- ratów alarmowych i 1 aparat odbiorczy Morsego. W roku sprawozdawczym zmontowano i włączono do sieci dwa nowe aparaty, i to jeden na Bielnikach w składach firmy "Maggi" i jeden przy Al. Szelągowskiej, a jeden przeniesiono z baraków wojskowych przy ul. Polnej do hali balonowej w Naramowicach. Przebudowano zabezpieczenia i odgromniki w wieży przy ul. Masztalar- skiej oraz wprowadzono z wieży w miejsce zużytego kabla nowy 50-żyłowy. Zakupiono kosztem 5800 zł nową centralę telefoniczną na 100 numerów i 10 numerów do połączenia się z telefonami pocztowemi. W związku z mię- dzynarodową wystawą komunikacji i turystyki na czas trwania tej wystawy utworzono specjalny okręg alarmowy i połączono go ze strażnicą I przy ul Masztalarskiej 3. Większe pożary Dnia 21 czerwca 1930 r. o godzinie 13.46 zaalarmowano straż pożarną aparatami, mieszczącemi się na budynku sądu grodzkiego, przy pl. Nowo- miejskim 10 a i na szkole przy ul. Działyńskich 4. Przy wyruszeniu wszyst- kich trzech oddziałów z daleka już widać było ogromną chmurę dymu w oko- licy sądu grodzkiego tak, że odnosiło się wrażenie, że pali się gmach sądu, Po przybyciu na miejsce okazało się, że cały dach czteropiętrowej realności przy ul. Młyńskiej 12, narożnik Krętej stoi w płomieniach, przyczem stwier- dzono, że klatki schodowe górnych pięter, korytarze i mieszkania strychowe były mocno zadymione, wskutek czego wybuchła między lokatorami ogromna panika, zwłaszcza że lokatorzy czwartego piętra i poddasza narażeni byli na zaczadzenie i utratę życia. Po opróżnieniu czwartego piętra i poddasza przy pomocy drabin hakowych od strony podwórza usunięto z zagrożonych mie- szkań 8 osób starszych zupełnie zdrowych i dwoje dzieci w stanie zaczadzo- nym, które na polecenie lekarza zostały przewiezioile do szpitala miejskiego. Pożar zaatakowano 14 linjami wężowemi, z których 2 ułożono na drabinach mechanicznych od ulicy, a 12 przeprowadzono przez klatki schodowe. Po półtoragodzinnej, wytężonej pracy pożar umiejscowiono. Nad całkowitem ugaszeniem pracowano do godziny 19.15, poczern na miejscu pozostawiono pogotowie de następnego rana. W czasie akcji ratunkowej odnieśli uszko- dzenia komend.:nt straży ranę tłuczoną prawego ramienia, jeden sierżant ranę lewego ramienia, jednego wreszcie strażaka z powodu zatrucia dymem oddano w opiekę lekarską. Dnia 3 września 1930 r. o godzinie 0.58 wezwano straż pożarną apara- tami nr. 2, 11, 41, znajdującemi się w Starołęce. Po przybyciu na miejsce stwierdzono, że w fabryce papy dachowej wskutek przegotowania się smoły w kotle zapaliła się smoła, a pożar z błyskawiczną szybkością rozszerzał się wewnątrz fabryki, przenosząc się kolejno na konstrukcję dachową, gotowe wy- roby papowe i cały budynek długości około 50 m. Pożar zaatakowano 8 li- njami wężowemi od hydrantów i w stosunkowo krótkim czasie umiejscowiono, Nad całkowitem ugaszeniem pracowano do godziny 3 rano. Szkoda wyrzą- dzona przez pożar wynosiła około 100 000 zł, pokryło ją Krajowe Ubezpie- czenie Ogniowe. 6' 84 Dnia 12 stycznia 1931 r. o godzinie 20 wybuchł pożar w warsztatach sa. mochodowych, mieszczących się w dlewnianej szopie, stanowiącej własność Marji Chodyńskiej przy Wierzbięclcach 3"1. Warsztaty te mieściły się w środ- kowej części szopy, w bo;:znych częściach były stajnie na 11 koni. Straż po- żarna, wezwana aparatami alarmowemi, znajdującemi się na Rynku Wildec- kim i ul. św. Czesława wyruszyła Da miejsce wypadku, gdzie stwierdziła, że cała szopa stoi w płomieniach i że wszystkie konie już się zaczadziły dymem. Pożar zaatakowano 7 linjami węża od hydrantów, a mianowicie oddział I od ul. Wierzbięcice, zaś oddział II od ul. Przemysłowej i w krótkim czasie umiej- scowiono go. Nad całkowitem ugaszeniem pracowano dwie godziny. Szkoda wyrządzona przez pożar i zaczadzenie koni wynosiła około 20000 zł. Dnia 14 marca 1931 r. (; godzinie 14 wezwano straż pożarną na ulicę Bydgoską 2a, gdzie na realności, stanowiącej własność p. Gosienieckiego pa- lił się dach. W chwili przybycia na micjsce wypadku zastała straż pożarna część dachu na trzypiętrowej kamienicy w płomieniach. Pożar począł przy- bierać groźne rozmiary, a lokatorzy mieszkań strychowych znaleźli się w po- ważnem niebezpieczeństwie z powodu wysokiej temperatury i ogromnych mas nagromadzonego dymu w korytarzach i w mieszkaniach. Akcję ratunkową prowadzono w dwu kierunkach, ratując mieszl{ańców drabinami hakowemi przez okna od strony podwórza i atakując pożar przez klatki schodowe i dra- biny mechaniczne 7 linjami Węży W krótkim stosunkowo czasie pożar zo- stał umiejscowiony, tak że dalsza część dac.hu pozostała nienaruszona. Z mie- szkań strychowych wyratowano 7 osób w stanie zupełnie zdrowym. Nad cał- kowitem ugaszeniem pracowano do godziny 17, pozostawiając na całą noc po- sterunek na pogorzelisku. We wszystkich wypadkach akcją ratunkową kierował osobiście komen- dant straży. Stan personalny, decernent, koszty Stan personalny straży pożarnej uległ w ciągu roku sprawozdawczego niewielkim zmianom. Mianowano jednego sierżanta nadzorcą telegrafu po- żarnego i trzech strażaków posunięto na stanowisko sierżantów. Ubyło w cią- gu roku dwóch sierżantów, którzy przeszli na emeryturę, tak że w końcu roku 1930/31 korpus straży składał się z l oficera, trzech ogniomistrzy, jednego nadzorcy telegrafu, 13 sierżantów i 91 strażaków. Chorowało w tym czasie 52 strażaków przez 655 dni, z czego 14 wypadków (113 dni) spowodowanych było uszkodzeniami w czasie pożaru, na ćwiczeniach. alarmach i w służbie bezpieczeństwa. Decernentem straży był radca Stanisław Nowicki. Utrzymanie straży kosztowało 388801,10 zł. K. PRZEDSIĘBIORSTWA MIEJSKIE 1. Gazownia miejska W skład wspólnej deputacji dla miejskich u.kładów światła i wody (ga- zowni, elektrowni i wodociągów) wchodzili z Magistratu: prezydent miasta Cyryl Ratajski (przewodniczący) i radcy Władysław Kontrowicz, dr. Marjan Kryzan i inż. Tadeusz Ruge; dyrektorowie zakładów gazowni Antoni Dziu- rzyński, elektrowni Józef Koźniewski, wodociągów Antoni Kotowicz; z Rady Miejskiej: radni Franciszek Budzyński, Józef Goebel, inż, Artur Górnicki, inż. Wiktor Maćkowial{, Edward MazurkiewIcz, Jan Rybeiski, inż. Henryk Sucho- wiak i Józef Tylczyński; z obywatelstwa inż. Witold Piński i inż. Józef Szulc. - Decernentem zakładów był prezydent miasta Cyryl Ratajski. Sprawy ogólne Rok sprawozdawczy przypada na okres ogólnego kryzysu gospodarcze- go kraju i tylko przy usprawnieniu samej produkcji oraz przy zastosowaniu jak najdalej i ących oszczędności zdołał zarząd gazowni wykonać swój budżet. Ruch wewnętrzny Piecownia Pierwsza połowa nowowybudowanej piecowni o komorach pionowych i ruchu ciągłym została zgodnie z programem robót uruchomiona w dniu 29 kwietnia 1930 r., a druga również w tenninie, t. j. 25 sierpnia 1930 r. Stara piecownia była początkowo trzymana w pogotowiu, ponieważ jednak nowa piecownia zaczęła pracować bez zarzutu, unieruchomiono po 2 tygodniach starą piecownię. Wydajność nowej piecowni w stosunku do starej wzrosła z 421 m 3 gazu na 650 m 3 z l tony węgla, a odwrotnie zużycie węgla na 100 m S gazu spadło z 237,5 kg na 154 kg. Zaoszczędzenie węgla wynosi zatem około 35%. Poza tem ciężar gatunkowy gazu z nowej piecowni obniżył się na 0,51, przez co ciśnienie w sieci rurociągów jest korzystniejsze. Następnie wartość opałowa gazu jest równa w ciągu całej doby, a wahania dochodzą co najwy- żej,do 2%, natomiast dawniej wartość opałowa wahah się od 6 do 8%. Nowa piecownia pozwala z powodu wysokiej wydajnoś.:i na zgazowame mniejszej Ilości węgla, a wskutek tego otrzymuje się lDJJiejszą ilość koksu. Nadmierna 86 produkcja koksu zmuszała dawniej co roku na przeciąg kilku miesięcy do ma- gazynowania. koksu na placu, co było połączone z poważnemi kosztami trans- portu, ścieraniem się koksu oraz unieruchomieniem poważnego kapitału. I tak np. w końcu ubiegłego roku sprawozdawczego posiadaliśmy w zapasie 23 000 ctr. koksu, kiedy w dniu 31 marca 1931 r. nie posiadamy zapasu. Ponieważ koks z nowej piecowni nadaje się bardzo dobrze do centralnych ogrzewań, zapotrzebowanie na niego stale wzrasta. Stowarzyszenie dozoru kotłów parowych w Poznaniu przeprowadziło niedawno specjalne badania w kotłowni uniwersytetu poznańskiego, które po- twierdziły, iż koks z nowej piecowni przy zastosowaniu odpowiedniego ciągu i sposobu opalania daje wyniki nawet nieco lepsze, niż koks hutniczy. To też pierwszy raz w tym roku nie będzie prawdopodobnie zachodziła potrzeb"l magazynowania koksu. Nadmienić jeszcze należy, iż nowa piecownia pracuje znacznie higjc- niczniej dla obsługi i otoczenia, nie wydziela podczas napełniania dymu, ani podczas wybierania koksu gazów i pary, a przy tern obsługa jest bardzo prosta i nie wymaga nadzwyczajnego wysiłku. Stwierdzenie gwarantowanej produkcji przy nowowybudowanej piecowni cdbyło się w okresie od 7 do 21 listopada 1930 r. Próby przeprowadzono w obecności specjalnie delegowanego inżyniera ze strony Magistratu i tech- nicznego personelu. Próby te wykazały, że 1) w stosunku do gwarantowanej produkcji dobowej w 16 komorach w wysokości 85760 m 3 -- produkcja rze- czywiście uzyskana wynosiła 86072 m 3 , 2) rzeczywista wydajność z l tony węgla wynosiła 570,8 m" gazu o wartości opałowej 4 270,5 kaloryj - wobec gwarantowanych 550 m" o 4200 kaloryj, 3) na 100 m" gazu zużyto rzeczywi- ście 18,3 kg koksu czystego na podpał, podczas gdy gwarancja przewidywała minimalną granicę na 23 kg. Z nowowybudowanej piecowni, która jest wyrazem naj nowszych zdo- byczy techniki, możemy być zadowoleni; nasamprzód Magistrat z powodu znacznych oszczędności na węglu, a zwiększonej produkcji smoły, konsumenci - ze względu na równomierność wartości opałowej oraz ciężaru gatunkowego gazu, obsługa, która nie jest naraŻona na pochłanianie dymu i kurzu, oraz kierownictwo, gdyż produkcja rozkłada się równomiernie na całe 24 godziny i aparaty są odpowiednio obciążone tak podczas dnia, jak i w nocy. podczas gdy dawniej zachodziły wahania w ciągu doby do 300%. Pionowa piecownia nie wymagała dotychczas żadnej naprawy, prze- szkód żadnych również nie było, czego i w przyszłości nie należy się spo- dziewać. Druga cZęść starej piecowni o poziomych komorach, składająca się z trzech bloków z 18 komorami, która pracowała przeszło 4000 dni roboczych, jest tymczasowo unieruchomiona. Jednak wszystkie części żelazne oraz ma- szynowe urządzenia pokryto świeżo farbą przeciw rdzewieniu tak, że piecow- nia jest zabezpieczona od zniszczenia. W miarę, jak środki finansowe na to pozwolą, przystąpi się do napraw niezbędnych starej piecowni, ażeby w razie wypadku mogła stanowić rezerwę w pogotowiu. Wprawdzie nowowybudo- waoa piecownia powinna pokryć wzrost konsumcji gazu na kilka lat, jednak wskazanem jest posiadać rezerwę na wypadek, którego przewidzieć nie można. 87 Gaszenie koksu przy nowej piecowni odbywa się w samych komorach ;Zapomocą pary o bardzo niskiem ciśnieniu, Ponieważ część pary wylotowej z maszyn parowych i pomp uchodziła bez użytku w powietrze, zbudowano specjalny zbiornik o średnicy 1,20 m i długości 3,30 m. Wszystką parę wy- lotową, której ilość dochodzi do 16.8 ton, sprowadza się do tego zbiornika, a stąd rozprowadza na całą piecownię. Tym sposobem zaoszczędza się dużo pary świeżej. a tern samem i opału. Koszty urządzenia zbiornika paroweg9 oraz potrzebnych rurociągów parowych, doprowadzających parę wylotową do zbiornika. wynoszą 4 500 złotych. Nowa piecownia posiadała tylko jeden wyciąg elektryczny do wyciąga- nia koksu. Ponieważ jednak w y w o ż e n i e kok s u odbywać się musi co godzinę w dzień i w nocy, należało pomyśleć o urządzeniu rezerwowego tran- sportera koksu. Dla budowy elewatora koksowego zakupiono ras gumowy o długości 28 m i szerokości 0,5 m oraz potrzebną ilość żelaza kątowego. wałki, łożyska itp. i zbudowano w ciągu 5 tygodni we własnym zarządzie re- zerwowyelewator taśmowy. Sprawność elewatora obliczamy na 7500 kg/godz., .a koszty wykonania łącznie z robocizną wynoszą 7 600 złotych. Wóz, odbierający koks z piecowni, poruszał się na zbyt ograniczonym torze tak. że koks opuszczano na krótkiej przestrzeni. Celem udogodnienia klientom odbioru koksu z podwórza przedłużono tor i wymienieno przy samym wozie wszystkie koła biegowe oraz wbudowano dodatkowe dźwigary, ażeby wzmocnić konstrukcję żelazną, która uległa prawie zupełnemu zniszczeniu. Wóz ten znajduje się w ruchu już 17 lat, tak że w niedalekiej przyszłości należy go zastąpić nowym. któryby do pewnego stopnia ochraniał koks. W separacji koksu sita stalowe ulegają dość szybkiemu zniszczeniu; w tym roku wymieniono wszystkie sita; jeden ze zbiorników koksowych, znaj- dujących się pod separacją, otrzymał nową blachę. Koszty naprawy wy- noszą 2 780 zł. Jeden z silosów ponad piecownią wymagał koniecznej naprawy całej ściany betonowej o powierzchni 35 m . Naprawę tę wykonano kosztem 2400 zł. Do usztywnienia zużyto 4 700 kg starego żelaza. Zapęd elewatora kubkowego, który transportuje węgiel do silosów, jest w ruchu od 1915 r. i mocno zużyty. Zakupiono nowe koło ślimakowe i ślimak kosztem 1 100 zł. Poza tem wymieniono przy elewatorze około 100 kół bie- gowych i 200 smarownic. Przy łamacz\; węgla wymieniono 105 pierścieni stalowych, które zakupiono na Górnym sląsku kosztem l 500 zł. Fabryka amonjaku W miarę wzrostu produkcji gazu zwiększała się ilość wody amoniakal- nej, tak że stary chłodnik z biegiem czasu nie zdołał przypływającej z pie- cowni wody amonjakalnej dostatecznie ochłodzić, co powodowało stratę amo- njaku. W'obec tego przystąpiono do wykonania drugiego chłodmka ze starego do którego wbudowano cztery dna i 200 rur kotłowy=h o O 51 mm. Koszt wykonania chłodnika wn:.z z robocizną wynosił 4 500 zł. Poza tem przeprowadzono gruntowny remont fabryki amonjaku. Wy- mieniono przy saturatQrze blachy i rury Qlowiane, centryfugę kompletnie na- prawiono, stare koryto z drzewa, odbierające amonjak, zastąpiono nowem. Koszty remontu wynoszą 3 650 zł. 88 Fabryka beazolu Fabryka benzolu pracowała przez cały rok bez przeszkód technicznych - większe naprawy nie były przewidziane, ani też konieczne. Urządzenie jest w zupełnym porządku. W roku obrachunkowym 1930/31 wynosiła produkcja benzolu 134000 kg, Od roku istnienia benzolowni (1921) wytworzyliśmy ogółem l 730000 kg ben- olu. którą to ilość także sprzedano. Zbyt benzolu jest dobry, Geaeratory Ogółem posiadamy 5 kotłów generatorowych, które od roku 1916 znaj- dują się w ruchu. Przy samych generatorach przeprowadzono zwykłe remonty. które nie pociągnęły za sobą poważniejszych wydatków, jedynie wymieniono ruszt żeliwny przy jednym z generatorów kosztem 830 zł. Zbiorniki dla koksu, znajdujące się ponad generatorami, były tak po- dziurawione, że wymagały koniecznej naprawy. Ogółem wymieniono ca 30 m 2 starej blachy na nową kosztem 2 700 zł. Następnie przeprowadzono remont płóczki, znajdującej się w hali ge- neratorów, gdzie naprawiono około 12 m 2 powierzchni kosztem 1750 zł. Ścia- ny płóczek pod wpływem pyłu i siarki z gazn generatorowego ulegają znisz- czeniu, tak że prawie co trzy, względnie cztery lata musi być przeprowadzona. gruntowna naprawa. Ażeby wytrzymałość płóczek przedłużyć, wyłożyliśmy narazie jedną z płóczek materjałem ochronnym, t. j. klinkierem na kwas od- pornym. Wielkość pokrytej powierzchni wynosi 36 m 2 , a koszty wykonania 450 zł. Zakład dwugazu W zakładzie dwugazu przeprowadzono w lecie ubiegłego roku grun- towny remont. Generator należało w kilku miejscach uszczelnić, poza tem zewnątrz i wewnątrz usunięto osady, pochodzące z węgla i wody. Karburator otrzymał nową ścianę przedziałowa, wymieniono również około 300 kamieni szamotowych (w kratownicy). Kamienie wewnątrz przegrzewacza były tak zniszczone, że należało całe- futrowanie wymienić, Wymurowano przegrzewacz na nowo, jednak w :x zużyto stare kamienie. a tylko pozostałą część wyłożono nową cegłą szamo- tową. Ponieważ płaszcz przegrzewacza pochodzi ze starego zbiornika (okres 30 lat), okazała się potrzeba wymienić w kilku miejscach blachy. Wszystkie cylindry parowe i zasuwy skontrolowano i wyczyszczono, po- za tem do dwóch zasuw wbudowano nowe pierścienie uszczelniające. Kocioł parowy dokładnie wyczyszczono z osadu, jak również i rury pło- mienne przeczyszczono. W przegrzewaczu przynależnym do kotła wymienio- no kijka rur. Koszty remontu całego urządzenia wynoszą 14700 zł. 89 Gaz wodny Urządzenie gazu wodnego ze sprawnością 10000 m S na dobę zostało zbudowane w roku 1901. Ponieważ jednak z czasem sprawność się obniżyła do 8000 m 3 na dobę, postanowiliśmy całe urządzenie w lecie 1930 r. rozmcn- tować i wszystkie części urządzenia doprowadzić do stanu pierwotnego, I tak w generatorze wymurowanie częściowo odnowiono, płaszcz w kil- ku miejscach naprawiono i uszczelniono, z wszelkich osadów wyczyszczono, naprawiono również pokrywę i. klapę wpustową. Następnie karburator całko- wicie na nowo wymurowano cegłą szamotową. \Vszystkie rozpylacze oleju naprawiono. Przegrzewacz również na nowo wymurowano oraz wbudowano nową kratownicę. Do wymurowania zużyto w miarę możności część starych cegieł szamotowych. Wszystkie zasuwy i wentyle wybudowano i dokładnie skon- trolowano, Naprawiono: drążki sterownicze, odbieralniki, garnki syfonowe i t. p. Wyczyszczono płóczki i chłodnice. - Po ponownem uruchomieniu osiągnięto pierwotną pełną sprawność. - Koszty remontu wynoszą 9 400 zł. Dzial elektrotechniczny Przeprowadzono gruntov.rny remont kolejki powietrznej. I tak napra- wiono wszystkie silniki przy wózkach, zainstalowano około 1 200 m przewodu oraz 40 izolatorów kosztem 1 365 zł. Poza tern zainstalowano w smolarni motor elektryczny do zapędu pom- py odśrodkowej dla wody amonjakalnej, przyczem zużyto 120 m przewodu. a koszty instalacji wynoszą 650 zł. Następnie wymieniono resztę przewodów i kabli cynkowych, położonych w czasie wojny, na przewody miedziane kosztem 2000 zł. Przy dźwigach wymieniono liny stalowe kosztem 435 zł. W lokalu sta- cji doświadczalnej zainstalowano 3 silniki elektryczne, 6 lamp i jedną tablicę rozdzielczą kosztem 650 zł. Kolej dojazdowa Nasza bocznica kolejowa pomiędzy gazownią a Tamą Garbarską po- siada ca 2 000 m długości. W roku sprawozdawczym przesunęło się dla wszystkich trzech zakładów, t. j. gazowni, elektrowni i wodociągów około 4 000 wagonów towarowych. Konserwację toru przeprowadza gazownia. W r. 1930 wymieniono 778 zbutwiałych podkładów. Koszty materjałów. potrzebnych do utrzymania toru, jak podkłady, żwir, śruby, nakrętki i żabki. wynoszą 8 631 zł, a koszty robocizny 3 501 zł, tak, że całkowity koszt utrzy- mania toru wyniósł 12132 zł. Dla celów propagandy gazowniczej pobudowano na terenie gazowni lo- kaI, w którym urządzono spec.jalną stację doświadczalną urządzeń gazowych, wykazujących racjonalne zastosowanie gazu w przemyśle. Lokal ten o po- wierzchni 82 m 2 , pobudowano przeważnie ze ftarego materjału budowlanego, to też koszty wynoszą zaledwie 3 100 zł. 90 Naprawa IV zbiornika gazowego Jeden ze zbiorników zapasowych pojemności 15000 mI, zbudowany w roku 1898/99 przez firmę Klonne, stał się z biegiem czasu wskutek korozji blach tak nieszczelnym, że można go było tylko częściowo wykorzystać. Ze względu na to, że pojemność drugie o zbiornika wynosi 30000 m 3 , a dobowe oddanie zimowe gazu dochodzi do przeszło 80000 mI, musieliśmy jesienią 1930 r. przeprowadzić naprawę uszkodzonego zbiornika podczas ruchu, t. i. pod ciśnieniem gazu. Nasamprzód przeprowadziliśmy naprawę czerpaków przy pierwszym i drugim teleskopie. Ściany czerpaków były przedziurawione na wylot, tak że przy całkowitem wyzyskaniu zbiornika gaz mógł uchodzić na zewnątrz. Następnie przeprowadzono naprawę dzwonu. Uszkodzone były dwa górne pola, a przedewszystkiem strona zachodnia (deszczowa). Do naprawy dzwo- nu zużyto 116 arkuszy blachy zwykłej o wymiarach 1250 X 1250 X 27 mm. Do naprawy czerpaków użyto blachę stalową w arkuszach 1 000 X 500 X 5 mm. Prace około naprawy zbiornika zostały wykonane przez jednego mon- tera i dwóch pomocników w ciągu 15 tygodni. Suma kosztów naprawy wy- nosi 34 800 zł. Na początku roku 1919 była gazownia kompletnie zrujnowana; były to skutki wojny, a w większej mierze, obsługi nieudolnej i niefachowej. Dzięki usilnym staraniorr. kierownictwa gazowni, udało się zakłady z ro- ku na rok stopniowo doprowadzić do tal{iego stanu, że dzisiaj stoją na wy- okości swego zadania. Wszystkie oddziały jak: piece, urządzenia do wytwarzania dwugazu, azu wodnego i generatorowego, fabryka benzolu i amonjaku, destylarnia smoły, cała kondensacja oraz urządzenia do transportowama węgla, są roz- budowane i odrestaurowane. Jesteśmy w możności wytworzyć gazu na dobę 100 000 m i więcej, a je- żeli szerszy ogół zrozumie, że gotowanie na gazie jest tańsze i higjeniczniejsze, osiągniemy w oddaniu gazu niebawem wyżej podaną produkcję. Prodnkcja Zapas gazu na dzień 1. IV. 1930 r. wynosił 35000 m 3 . Produkcja gazu węglowego wynosiła w okresie sprawozdawczym 20608 720 m , ilość węgla azowanego 33 455 500 kg, tak że z l tony węgla wyprodukowano gazu 616 m" a na odwrót produkcja 100 m 3 gazu pochłaniała przeciętnie 162 kg węgla. Dwugazu wytworzono w tym czasie 2 055 270 m" z l 583 200 kg wę- gla; na l tonę węgla przypada zatem 1 300 m:' dwugazu, a na 100 m 3 gazu 77 kg węgla. Produkcja gazu wodnego osięgła <.yfrę 432940 01 3 , przyczem z l tony koksu produkowano przeciętnie l 380 m (i. j. na 100 m gazu zuży- wano 72 kg koksu). Ogólna produkcja gazu mieszanego wynosiła zatem 23096930 m" - przeciętna produkcja z 1 tony węgla 659 m", a przeciętnz zużycie węgla na 100 m 3 gazu - 151 kg. Z produkcji tej oddano miastu 23 091 930 m" gazu do zużycia. Koksu i miału wyprodukował zakład w roku sprawozdawczym ogółem 23 275 254 kg, po doliczeniu zapasów koksu z r. 1929/30 w ilości 980000 kg i miału koksowego 180000 kg, dysponował zatem ogólną ilością 24435254 kg, z których sprzedał koksu 12837270 kg i 1 866210 91 kg miału, zużył w generatorach i w ruchu 9013 000 kg koksu i do podpału 646224 kg miału. Na r. 1931/32 przeszły w zapasie 12550 kg koksu i 60 000 kg miału. W stosunku do zużytego węgla produkcja koksu wynosiła 70%, a ilość sprzedanego koksu 44%. Fabryka amonjaku przejęła z r. 1929/30 zapas 2 400 kg siarczanu amonu, wytworzyła w okresie sprawozdawczym 329005 kg, (z l tony węgla przeciętnie 9,7 kg) i sprzedała 318405 kg, tak że na r. 1931/32 zostało 13000 kg zapasu. Fabryka benzolu posiadała w dniu l. IV. 1930 r. 1690 kg zapasu, a w ciągu roku wyprodukowała 134129 kg, z czego sprze- dała 78 351 kg benzolu I i 53 753 kg benzolu II, a oddała na potrzeby własne gazowni l 735 kg, tak że na rok 1931/32 pozostało zapasu 1980 kg. Z l tony węgla uzyskano przeciętnie 4 kg benzolu, z 1 m 3 gazu węglowego wymyto 6,6 gr, a z 1 m 3 gazu mieszanego 5,8 gr benzolu. Smoły surowej wytworzyła gazownia w okresie sprawozdawczym 2258725 kg, zapas przejęty z r. 1930/31 wynosił 320000 kg. Z ogólnej ilości wyprodukowano 1 561 870 kg smoły de- stylowanej, 249813 kg oleju średniego i 74410 kg paku; straty przy destylacji wynosiły 76032 kg. Na rok 1931/32 przeszło jako zapas 616600 kg smoły surowej. W stosunku do odgazowanego węgla uzyskano smoły surowej 6,8%. Z ogólnej produkcji smoły destylowanej wraz z zapasem, przejętym z r. 1930/31 w wysokości 31 000 kg sprzedano l 556 960 kg i zużyto na własne potrzeby gazowni 3910 kg, tak że na r. 1931,32 pozosŁał zapas 32000 kg. Oleju średniego posiadał zakład na dzień 1. IV. 1930 r. 25000 kg - w ciągu roku sprzedano 63994 kg oleju i 136 469 kg karbolineum, do fabryki benzolu oddano 42750 kg oleju średniego. Zapas w dniu 30. III. 1931 r. wynosił 31 600 kg. Paku sprzedano 32 352 kg I oddano do fabryki brykietów 32060 kg; na r. 1931/32 zostało 10000 kg zapasu. Smoły z dwugazu posiadał za- kład w dniu 1. IV. 1930 r. 58030 kg i wyprodukował w ciągu roku 31425 kg. z czego sprzedano 52053 kg i dodano do smoły surowej 36402 kg Produkcja brykietów doszła do cyfry 221 650 kg, z czego na sprzedaż poszło 165800 kg, na deputaty 22 850 kg i na zużycie własne 5 000 kg, w końcu roku powstało 28 000 kg zapasu. Ruch zewnętrzny Konsumcja Konsumcja gazu przez konsumentów, urzędy, oświetlenie ulic oraz własna wyniosła 21 594712 m:' (21 917228 - 22735850)*), z czegc 12089970 m 3 przeszło przez czarne gazomierze, 3847807 m 3 przez zielone automaty, a 5656935 m 3 (6237960 - 5753756) zużyto na oświetlenie ulic i placów. Sprzedano zatem 15937777 m:' gazu (15679268 - 16982094). Za tę ilość azu zebrali inkasenci 4 945 711,25 zł (4 762 978,77 - 5231 927,38). z czego na czarne gazomierze przypadło 2325277,56 zł, a na zielone automaty 996298,28 zł. \Vprost do kasy gazowni wpłacili konsu- menci 1 624 135,41 zł. Przy inkasie zatrudniano w ciągu roku sprawozdawczego 35 inkasentów i 2 kontrolerów, których utrzymanie kosztowało razem 152259,16 zł. Inka- sowanie należytości odbywa się zasadniczo bezpośrednio przy odczytywaniu 0) Cyfry w nawiasach odnoszą się pierwsza do roku 1928/29 a druga do roku 1929/30 (wystawowego). 92 stanu gazomierzy na mieJscu. Z powodu jednakowoż ciężkiego kryzysu go- spodarczego ilość zaległych rachunków wzrosła do bardzo poważnej liczby 76250. Dla opornych płatników trzeba było wystawiać osobne rachunki i ściągać należność przez osobnych posłańców. Zrozumiałą jest rzeczą. że to powodowało wiele kosztów i komplikowało administrację. Obliczono 447319 gazomierzy i automatów, zatem przeciętnie 1491 ga- zomierzy dziennie; z tego przypada na 1 inkasenta dziennie 43 gazomierze. Ceny gazu w roku sprawozdawczym nie uległy zmianie. Pobierano za- tem za gaz, zużyty przez czarne gazomierze 30 groszy, przez zielone automaty za gaz i czynsz za wypożyczone urządzenia 33 groszy za 1 m . Na powyższą cenę udzielano rabatów, stopniowanych w stosunku do wy- wysokości zużycia rocznego od l gr na m 3 (przy zużyciu 500-1000 m 3 ) do 8 gr na m" (przy użyciu 25 000-40000 m 3 ), przyczem, począwszy od zużycia 5000-10000 m 3 konsument musi zgóry złożyć odpowiednią deklarację co do wysokości konsumpcji. Ponadto miała gazownia prawo zawierać osobne umowy w szczególnych wypadkach, jednak nie poniżej 14 gr za 1m 3 , Dzierżawa gazomierzy pozostała również bez zmian i wynosiła kwartal- nie od 2 zł (przy 3-płomiennym gazomierzu) do 50 zł (przy 400-płomiennym gazomierzu n. W okresie sprawozdawczym było w użyciu 23 401 czarnych gazomierzy i 13 499 zielonych automatów, razem 36900 aparatów. Tytułem dzierżawy pobrano za nie ogółem 322 438.25 zł, z czego na czarne gazomierze przypada 237742,32 zł, na zielone automaty 84695,93 zł. W książkowości inkasa, t. j. przy kontroli książek, wypisywaniu rachun- ków, odbiorze pieniędzy, zatrudniano 1 kierownika i 14 sił biurowych. Instala(:ja azowa W 4 filjach gazowni wykonano w ciągu roku sprawozdawczego nowych instalacyj oraz przeróbek 36582, z tego 418 płatnych i 36164 niepłatnych, w których dostarczony materjał kosztował 49032,84 zł. Ustawiono 2068 gazomierzy, a odjęto 1492, czyli zyskano 576 nowych konsumentów. Zmian konsumentów było 1390. Wszelkie reparacje w domach uskutecznia się bezpłatnie. Za materjal, zużyty do napraw, płaci konsument cenę naszych kosztów. Dla bezpieczeństwa i wygody konsumentów ustanowiła gazownia z dniem l października 1930 r. stałe pogotowie gazowe, czynne w dzień i noc. Koszty utrzymania wspomnianych wyżej filij wynosiły za czas spra- wozdawczy 169104,61 zł. Oświetlenie uli(: miasta Przy utrzymaniu oświetlenia publicznego zatrudniano l mistrza i 32 ludzi. Latarń paliło się w kwietniu 1930 r. 4595, a w marcu 1931 r, - 4632, razem o 15057 płomieniach z siatkami żarowemi. "- .J Szczegółowe dane o stawkach rabatu i dzierżawy gazomierzy znaleść moina w sprawozdaniu za rok 1929/30, str. 94, 93 Latarnie te wraz z płomykami dziE:nnemi zużyły 5 656935 m;' gazu, 126443 siatek. 6014 cylindrów, 1876 kloszy. Zapalanie i gaszenie latarń od- bywa się automatycznie przez specjalny nacisk, tak że w kilku minutach sa wszystkie latarnie w mieście zapalone. Ze względów oszczędnościowych gasi się od 21 stycznia 1931 r. około li3 wszystkich latarń z godziną 12 w nocy. Warsztat Daprawy gazomierzy We własnym warsztacie naprawy gazomierzy naprawiono w czasie spra- wozdawczym 1459 automatów i 1484 gazomierzy. Poza naprawą gazomierzy zatrudniano pracowników warsztatu przez 3214 godzin w magazynie i ruchu Razowni, przy wykonywaniu rur spalinowych etc, Koszty legalizowania 1887 gazomierzy przez urząd miar wynosiły razem 5 652,45 zł, nowych gazomierzy zakupiono 1 354 sztuk za sumę 146 232,29 zł. w której mieszczą się koszty wzorcowania. Ze względu na konieczność spiesznej naprawy wydano do naprawy 194 sztuki gazomierzy fabryce "Arwogaz" w Poznaniu, która dokonała napraw kosztem 19 159,40 zł. W warsztacie napraw zatrudniano 1 mistrza, 1 siłę biurową i 11 pra- cowników kosztem 41778,26 zł. Sieć gazowa ziemna W ciągu roku wykonano 98 nowych połączeń z budynkami. Wykryto 107 pęknięć rurociągów ziemnych, które naprawiono wzgl. uszczelniono. Uskuteczniono również 268 prac brukarskich. Na przedłużenie sieci położono nowych rur kielichowych lano-żelaz- nych grubościennych ogólnej długości 2474 m następujących średnic i dłu- gości: 250 mm O - 90 m, 150 mm O - 1572 m, 100 Q - 685 m, 80 mm C' - 127 m. W nowopołożonej sieci wbudowano garnków wodnych: 250 mm O - l szt., 150 mm ° - 3 szt., 100 mm ° - 5 szt., 50 mm ° - 3 szt. i wbudowano 2 worki gazowe. Koszty nowopołożonych rurociągów, liczonych na powiększenie sieci wynoszą 70 992,76 zł, koszty utrzymania sieci i dopływów 49 286,82 zł. Przy obu pracach zatrudniano l mistrza i 17 pracowników kosztem 48357,99 zł. Sieć gazowa obejmuje w obecnej chwili ogółem 213 233,5 m, wtem: 97 m <1:> 900 mm, 3097 m CD 700 mm, 18 m ° 600 mm, l 342 m O 500 mm, 472 m O 450 mm, 3654 m CD 400 mm, 2621 m O 350 mm, 11399 mO 300 mm, 27 m O 275 mm, 4974 m ° 250 mm, 1313 m ° 225 mm, 12848 m O 200 mm, 2235,5 m O 175 mm, 87064 m O 150 mm, 7116 m O 125 mm, 31275 m Q 100 mm, 666 m O 90 mm, 16939 m ° 80 mm, 66 m O 70 mm, 2658 m CD bO mm, 21928 m (j) 50 mm, 40 m ° 40 mm, 150 m O 38 mm, (11/2")' 120 m CD 32 mm (P/."), 115 m ° 25 mm (l"). W sieci ziemnej wbudowane są 453 zbiorniki wodne, a to: 5 szt. - 700 mm (1), 6 szt, -- 500 mm 0, 5 szt. - 450 mm 0, 4 szt. - 400 mm <:. 6 szt. - 375 mm 0, 7 szt. - 350 mm 0, 20 szt. - 300 mm 0, 11 szt. - 250 mm 0, 2 szt. - 225 mm 0, 25 szt. - 200 mm 0, 3 szt. - 175 mm C. 94 183 szt. - 150 mm 0, 12 szt. - 125 mm CD, 81 szt, - 100 mm 0, 19 szt. 80 mm CD, 5 szł. - 65 mm 0, 46 szt. - 50 mm 0, 1 szt. - 40 mm padły znacznie, zwłaszcza w ostatnich miesiącach i wahały się dla mleka pełnego w sprzedaży hurtowej za 1 l mię- dzy 0,27 a 0,33 zł, w detalicznej między 0,30 a 0,36 zł, dla mleka szklanko- wego 0,12 hurt. i 0,15 zł det. za butelkę, dla śmietany między 2,20 hurt i 2,80 zł det. za l l i między 0.50 a 0,60 zł za butelkę, dla maślanki między 0,13. a 0,16 zł hurt. i 0,16 a 0,20 zł det. za 1 l, dla masła między 4,80 a 5,60 zł hurt. i 5 a 6 zł det. za 1 kg, wreszcie dla twarogu między 0,80 zł hurt. a 1 do 1,20 zł det, za 1 kg. Produkcja i sprzedaż Ogółem d o s t a r c z y ł a mleczarnia w roku sprawozdawczym 1 703 875 l mleka pełnego, 4488 l śmietany, 4665 l maślanki i 14712,5 kg masła. Mleko dla niemowląt dostarczano w 7 rozmaitych mieszankach; mie- szanki I a wydano 359 porcyj i 34 butelek, mieszanki I b - 2333 porcyj i 19 butelek, mieszanki II - 5263 porcje i 36 butelek, mieszanki III - 4036 por- cyj i 25 butelek, mieszanki IV - 4 676 porcyj i 32 butelki. mieszanki V - 2 166 porcyj i 2 butelek, mieszanki VI - 4034 porcje i 19 butelek, ogółem 23461 porcyj i 186 butelek. Dziennie wydawano przeciętnie 64,4 porcje. Poza tern s p r z e d a n o 1 463688 l mleka pełnego, 506 256 butelek mleka szklankowego, 627 l i 4822 butelek śmietany, 10714 l maślanki, 15505> kg masła i 1128 kg twarogu. Na wyrób masła zużyto 49310 l mleka. W y d z i a ł o p i e k i n a d u b o g i m i otrzymał z mleczarni 212506 l mleka pełnego i 27 156 butelek mieszanek dla niemowląt łącznej wartości 75 893,21 zł. W 8 własnych k i o s k a c h i u jednego prywatnego sprzedawcy sprze- dano ogółem mleka za 185090.52 zł, a mianowicie w kiosku na Chwaliszewie 105 za 10654,98 zł, przy ul. Półwiejskiej za 26218,62 zł, na Łazarzu za 10 248,64 zł, na Jeżycach za 30226,99 zł, przy ul. Pocztowej za 45800,25 zi, na Wildzie za 39761,13 zł, w ratuszu za 19838,89 zł. w Górczynie za 2303.33 zł i u sprze- dawcy Dłużewskiego za 37,69 zł. Zestawienie rachunkowe, kierownictwo Bilans mleczarni zamyka się po obu stronach sumą 203850,95 zł; do- chodów było 650941,89 zł - wydatków 639891.89 zł, nadwyżki zatem 11 050 złotych, Decernentem mleczarni był radca Stanisław Nowicki. 6. Przeładownia miejska Ruch komunikacyjny, kolejowy i żeglugowy utrzymał się w roku spra- wozdawczym nieomal na tym samym poziomie, co w roku 1929i30. Obroty wagonowe obniżyły się o 813 wagonów, tj. o 5% w stosunku do roku po- przedniego. Zniżka obrotu wagonami tłumaczy się lem, że dla tutejszego ku- piedwa nadeszło do portu znacznie mniej przesyłek wagonowych. Jest to wi- doczny objaw kryzysu gospodarczego. Natomiast obrót żeglugowy wynosił 160574 ton, powiększył się w eks- porcie w stosunku do roku poprzedniego o 8214, 5 ton, tj. o 5%, Import za- granicznych towarów był znów nikły. Obrót wagonowy wyraża się ogólną cyfrą 15105 wagonów, z tego przypada na przywóz 13611 wagonów, a na wywóz 1461 wagonów. Obrót statkami wykazuje ogółem 644 statków o pojemności 160574 ton, na przywóz przypada 13 berlinek o pojemności 669 ton, na wywóz 631 berli- nek o pojemności 159905 ton. Przywieziono do portu drogą wodną 250,5 ton śrutu grochowego, 48 ton wirówek, 153 ton maszyn rolniczych, 207 ton siemienia lnianego, 8,5 ton tranu (oliwy) i 2 tony kaoliny. Wywieziono do portów niemieckich 25039,5 ton jęczmienia. 56041 ton żyta, 7947 ton owsa, 6345,5 ton pszemcy, 38 ton seradeli, 2800 ton mąki żyt- niej, 50801 ton węgli. 10615 ton cukru, 83 ten mąki ziemniaczancj i 195 ton drzewa topolowego. Do porLu zawinęło 146 holowników (parostatków). Za używanie urządzeń przeładowni pobrano ogółem 99194,75 zł, wtem ł. zw. brzegowego 45 969,87 zł, za użycie żórawi 885,50 zł. za użycie sprzętów 7 376,38 zł, za przetaczanie wagonów 44 963 zł. Dochód z powyżej wymie- nionych tytułów w stos-unku do roku poprzednie o zmniejszył się o zł 6367,58, ł. j. o 6%. Ubytek dochodu stanowi czę!;ć niedoboru zmniejszonego obrotu wagono- wego oraz obniżonych opłat za przetaczanie 488 wagonów firmie P. F. Z. A. w Mościcach, a reszta przypada na zmniejszony eksport cukru. W roku sprawozdawczym były krany prawie nieczynne - z którego to tytułu dochód był też nikły. 106 Rokroczny wzrost wywozu zboża wymagał coraz nowszych i praktycz- niejszych urządzeń przeładunkowych. Koszty nabycia ich były duże, a opła- ty z tego tytułu bardzo niskie. W tym celu podwyższono opłaty za używanie urządzeń uchwałą magi- stratu z dnia 13. 5. 1930 r. z 3 gr na 5 gr za 1000 kg. Ponadto uchwalił Magi- strat i Rada Miejska dnia 26. 11. 1930 r. opłaty porlowe, nałożone na szku- ciarzy i to w wysokości 1 gr od 1 tony załadowanego w porcie towaru. Dla użytku szkuciarzy wybudowano przy Al. Szelągowskiej studzienkę (hydrant) kosztem zł 555,72. W celu zorjentowania się w każdej chwili o stanie wody na Warcie po- leciło ministerstwo robót publicznych okręgowemu biuru hydrograficznemu w Łodzi ustawić w porcIe wodowskaz, który wprowadzono w ruch 14. 5. 1930 r. Przedsiębiorstwo przeładowni ograniczało się do naj niezbędniej szych wydatków. Dla utrzymania ruchu i koniecznego odnowienia urządzeń przeła- dunkowych nabyto 3 kompletne koryta żelazne do sypania węgli i 4 składane, po 5 m długie rury z blachy do sypania zboża. W torach wymieniono 150 podkładów normalnych, przyczem zatrudniono 4 robotników sezonowych przez przeciąg 5 miesięcy. Zakup nowej lokomotywy odłożono na rok 1931/32. Nabyty w roku 1927 parowóz wymagał uszczelnienia wentyli od pary i wody, zamiany starego rusztu na nowy oraz kilka nowych rur kotłowych, które się przepaliły. Rewizja kotła odbyła się 31. 12. 1930 r. Czyszczenie i reparacje kotła trwały 3 tygodnie, w którym to czasie posługiwano się końmi. Przy budynkach wykonano bieżące naprawy i smarowanie dachów. Dla większego bezpieczeństwa mienia przeładowni i zainteresowanego kupiectwa przed złodziejami nadbudowano mur przy moście kolejowym o l m wyżej, od strony wschodniej, zaś wzdłuż stacji pomp wybudowano 30 m długi a 3% m wysoki murowany parkan. Zamiast koniecznego bagrowania sposobem mechanicznym umożliwił silny spadek wodostanu Warty w miesiącach czerwcu i lipcu wydobywanie piasku z Warty ręcznie. Wydobyty piasek w ilości ca 300 01 3 sprzedano. Stan personalny nie uległ zmianom, zaLrudniano stale 8 pracowników i 2 stróży (port jerów) . W czasie zwiększonego ruchu przydzielono do biura przeładowni jedną siłę pomocniczą na przeciąg 3 miesięcy. Decernentem przeładowni miejskiej był radca Jan Słomiński. W skład deputacji wchodzili z Magistratu: radcy Władysław Kontro- wicz i dr. Stanisław Kryzan; z Rady Miejskiej: radni Edward Mazurkiewicz Stefan Rakowicz i Jan Rybelski; z obywatelstwa: Leon Eckert, Stanisław Ma- ciejewski i Bolesław Weber. 7. Składnica, warsztaty reparacyjne W roku sprawozdawczym wydała składnica miejska wraz z warsztatami reparacyjnemi: na robociznę I składki ubezpieczeniowe 122277,57 zł, na za- kup i naprawę narzędzi 1473,88 zł, na zakup materjałów, czynsz dzierżawny, 107 opał, prąd, telefon, druki i t. p. 33260,94 zł i na spłatę długów (konto zalicz- kowe zakup materjałów w łównej kasie miejskiej) 12221,35 zł - razem 169233,74 zł. Za wykonane prace i dostarczony materjał oraz za sprzedany stary materjał wpłynęło ogółem 169233,74 zł. Decernentem składnicy i warsztatów był radca Kazimierz Ruciński. 8. Lombard miejski Ogólny kryzys gospodarczy pociągnął za sobą w roku sprawozdawczym znaczne wzmożenie czynności lombardu miejskiego. Wynika to z następują- .cych liczb: Pożyczek i prolongat udzielono w roku sprawozdawczym w 45 186 (37649).) wypadkach na ogólną sumę 1706 357 (2129269) zł, wykupiono względnie prolongowano 30609 (31 978) zastawów w ogólnej sumie 1 711 828 (1 808 330) . W normalnym czasie obsługiwano dziennie przeciętnie 275 osób, w okre- sie licytacyjnym ekspedjowano do 900 osób. Z pożyczek w wysokości od 5 do 10 zł korzyslało 9164 (5148) osób, od 10 do 20 zł - 12356 (9592) osób, od 20 do 50 zł - 12421 (12064) osób. .od 50 do 100 zł - 5601 (4718) osób, od 100 do 300 zł - 5644 (6127) osób. Wykupów dokonały: 6199 (4344) osoby w kwotach od 5 do 10 zł, 8069 (8057) osób od 10 do 20 zł, 9252 (9743) osoby 3d 20 do 50 zł, 3329 (4382) osoby od 50 do 100 zł, 3760 (5452) osób od 100-300 zł. Na rok budżetowy 1931/2 przechodzi 22229 (11 768) zastawów w kwocie 769 652 (771 525) zł. Obrót kasowy przedstawia w dochodach kwotę 2 522526,49 zł (2668454,54 zł), w rozchodach zaś kwotę 2504 184,27 zł (2654791,35 zł). Z Banku miasta Poznania pobrano w roku sprawozdawczym 830210 zł (791 726 zł). Na koszty administracyjne, obejmujące wydatki osobowe, od- setki od wypożyczonego kapitału, druki, inwestycje i t. d. zużyto 144934,99 zł {156 545 , 42 zł). Licytacyj przedmiotów niewykupionych urządzono cztery i jedną nad- zwyczajną i sprzedano na nich 3527 (2221) zastawów za 198515 zł (101 492 zł). W skład deputacji wchodzili z Magistratu: radcy Władysław Kontro- wicz (przewodniczący) i dr. Zygmunt Głowacki; z Rady Miejskiej: radni Jan Borys i Kazimierz Wojtkowiak; z obywatelstwa K. Przybylski. 9. Targi Poznańskie Targi w roku sprawozdawczym trwały od dnia 28 kwietnia do 4 maja. Uroczyste otwarcie odbyło się w sali recepcyjnej Targów przez wiceministra 0) Liczby w nawiasach dotyczą roku ubiegłego. 108 Przemysłu i Handlu p. KożuchO\vskiego w obecności przedstawicieli rządów polskiego i zagranicznych, miasta, sfer przemysłowych i handlowych, rolni- ctwa, prasy i licznie zgromadzonych gości. W ciągu tygodnia targowego przybyło z zagranicy szereg wycieczek go- spodarczych, z których m. in. wymienić należy przemysłowców słowackich, przedstawicieli kół gospodarczych niemieckich ziem granicznych Polski, z za- rządem izby handlowej w Pile na czele, wycieczkę związku spółdzielni jugo- słowiańskich, Poza tern przybywali na Targi kupcy i przemysłowcy z Anglji, Ameryki, Palestyny, Niemiec, Estonji, Rumunji, Włoch, Austrji. Targi tegoroczne utwierdziły przekonanie, że nawet w złej konjunkturze gospodarczej, stanowią czynnik pogłębiający kOD'>umcję i powodujący znaczne ożywienie w obrotach. Zastosowana w roku bieżącym metoda propagandy, trafiająca do osób zainteresowanych bezpośrednio, okazała się skuteczną i ce- lową, czego najlepszym dowodem była tak liczna obecność na Targach od- biorców i poważne transakcje. Przytem, mimo ciężkiego położenia na świa- towych rynkach, skonstatować trzeba żywe zainteresowanie zagranicy pro- dukcją polską i szukanie przez nią możliwości handlowych z firmami pol- kiemi. P r a c e p l' Z Y g o t o w a w c z e do IX Międzynarodowych Targów w Poznaniu rozpoczęły się stosunkowo póź bo dopiero w styczniu r, b. ze względu na likwidację P. W. K. i Miejskiego Biura Kwaterunkowego, w któ- rych to instytucjach dyrekcja Targów i większość jej pracowników byli za- trudnieni. Ze względu na niepomyślną konjunkturę gospodarczą, Targi zmieniły w roku bieżącym metody pracy, kładąc szczególny nacisk na propagandę in- dywidualną, nie omijając oczywiście prasy, kLóra oddała Targom pod tym względem duże usługi. Materjał propagandowy, jakim dysponowały TargI, składał się z bro- szurek, przeznaczonych dla eksporterów (wystawców) i importerów (kupców- odbiorców) warunków udziału i zgłoszeń, plakatów dużych i małych. Mate- rjał ten był wydany w językach: angielskim, arabskim, bułgarskim, czeskim, duńskim, estońskim, fińskim, francuskim, greckim, holenderskim, łotewskim. niemieckim. portugalskim. rumuńskim, serbsko-kroackim, słoweńskim, szwedz- kim, tureckim, węgierskim i włoskim, Ogółem wysłano przeszło 140 t 'sięcy indywidualnych zaproszeń do udziału w Targach tak zagranicę, jak i w kraju, do sfer przemysłowych, kupieckich, rolniczych i rzemieślniczych, Celem tej propagandy było ściągnięcie na Targi przedewszystkiem od- biorców. Jeżeli zaś chodzi o rynki zagraniczne, to zaproszenia i propaganda w języku danego kraju powodowały nader liczne zapytania, szczególnie z kra- jów bałkańskich, blisbeg(. i dalekiego wschodu, w sprawie importu polskich towarów. Z pośród środków propagandy wymienić jeszcze należy radjo, którem posługiwano się również, oraz odczyty, jakie były wygłaszane zagranicą na konferencjach z tamtejszemi kołami gospodarczemi przez przedstawicieli Tar- gów, a wreszcie funkcjonował również referat prasowy. który w ciągu 3 mie- f.ięcy zainspirował ukazanie się w prasie artykułów i notatek o Targach w ilo- ści około l 500. 109 o g ó l n a. c h a rak t e r y s t y k a T a r g ów. Tegoroczne Targi były o tyle mniejsze co do ilości reprezentowanych branż, że nie posiadały bardzo bogatego zazwyczaj działu przemysłu samochodowego i motocyklowego, z któ- rego zrezygnowały na korzyść Międzynarodowej Wystawy Komunikacyjnej, mimo licznych zgłoszeń tak z zagranicy, jak i z kraju. W stosunku do lat poprzednich, a przedewszystkiem do Targów rekor- dowych w 1928, tegoroczne były mniej jednol te, co ze względu na panującą konjunkturę gospodarczą jest zupełnie zrozumiałe. Z pośród wszystkich dzia- łów, najbardziej bogato przedstawiał się, jak zwykle, dział maszyn rolniczych. W zestawieniu z Targami 1928 r. tegoroczne były zakrojone na mniejszą skalę: mniejsza była ilość wystawców i mniejszy nieco zajęty pod eksponaty metraż. Natomiast znacznie większa była ilość transakcyj jednostkowych oraz znacznIe wyższy procent zwiedzających Targi ludzi pozamiejscowych. Ogółem Targi zwiedziło w r. b. ca. 50 tysięcy osób. Na silne podkreślenie zasługuje fakt, że wystawcy znajdowali na Tar- gach nowych zupełnie odbiorców tak krajowych, jak i zagranicznych, że na- wiązywano zupełnie nowe stosunki handlowe. U d z i a ł w y s t a w c ó w w porównaniu z latami poprzedniemi, przed- stawiał się następująco: Rok o g ó ł em zagranica 1925 920 22.74% 1926 1400 22,45 % 1927 1065 25,64 % 1928 1620 28,33% 1930 833 25,70 ?6 Z zagranicy reprezentowanych było 16 krajów, mianOWICIe: Ameryka, Anglja, Austrja, Belgja, Brazylja, Czechosłowacja, Danja, Francja, Fin!andja, Japonja, Łotwa, Niemcy, Szwecja, Szwajcarja, Węgry i Włochy. W y s t a w i o n e e k s p o n a t y charakteryzowały się przedewszyst- kiem dużem przystosowaniem do wymogów chwili i praktycznością w użyciu. Wśród nich wiele było zupełnie nowych. dotychczas jeszcze nie demonstro- wanych na żadnej wystawie, ni targach. Szczególnie wiele atrakcyj pod tym względem spotkało się w dziale maszyn rolniczych. Zestawiając eksponaty przemysłu polskiego z analogicznemi produkcji obcej, również demonstrowa- nemi na Targach, z pewnem zadowoleniem można stwierdzić, że istnieje wiele dziedzin, w których Polska bije przemysł zagraniczny nietylko jakością to- waru, lecz również i jego ceną. T r a n s a k c j e były przep!'Owadzane na rynek wewnętrzny, na zagra- nicę i zagranicy na zagranicę. I tak zupełnie nowe stosunki handlowe za- warły: Finlandja z Ameryką, Austrja z Włochami, Syrja z Jugosławją. Jeżeli chodzi o transakcje firm polskich na zagranicę, to przedewszyst- kiem uwzględnić trzeba operacje dokonane w dziale polskiego przemysłu 110 szklanego z Rumunją i Estonją, w dziale zaś przemysłu dywanowego z Anglją i Amerykę. Poza tern dokonywano obrotów na Anglję, Amerykę, Bułgarję, Czechosłowację, Danję, Estonję, Francję, Holandję, Jugosławję, Rumunję, Turcję i Węgry. Mówiąc o transakcjach eksportowych, silnie należy podkreślić znamien- ny objaw, a mianowicie, że czy to w produkcji dywanów, szkła, czy fajansów, szczególną uwagę zwracała zagranica na wzory typowo polskie, odbiegające od wzorów szablonowych. Transakcje przeprowadzano głównie w ostatnich dniach targowych. O na- tężeniu odbywających się transakcyj najlepiej świadczy fakt, że jeszcze w na- stępny dzień po oficjalnem zamknięciu dokonywano dalszych obrotów w dzia- le maszyn rolniczych i młyńskich. Poważnych obrotów dokonywano przed€wszystkiem w dziale maszyn rolniczych, produkcji gumowej i dywanowej. Kolejno zaś wymiemć należy gałęzie przemysłu szklanego, metalowego, elektrotechnicznego i papierniczego, dział galanterji, przemysł ludowy i inne. Stosunkowo najsłabszych obrotów dokonywano w branżach: perfumeryjnej, spożywczej i meblowej. Z e s t a w i e n i e r a c h u n k o w e. Bilans Miejskiego Urzędu Targu Poznańskiego zamykał się za r. 1930/31 sumą 3428747,85. Rozchód wynosił 453 638,27 zł a dochód 386648,83 zł, zatem deficyt 66989,44 zł. K i e r o w n i c t w o. Decernentem dla spraw Miejskiego Urzędu Tar- gów Poznańskich był prezydent Cyryl Ratajski, kierownikiem dyrektor Mie- czysław Krzyżankiewicz. W skład deputacji MIejskiego Urzędu Targu Poznańskiego wcho- dzili z Magistratu: prezydent Cyryl Rataj ski (przewodniczący), radcy Jul- jan Piechowski i Maksymiljan Plucińskij z Rady Miejskiej: radni Franciszek Budzyński, Stefan Kałamajski i Stanisław Maciejewski; z obywatelstwa: dy- rektor Włodzimierz Czepczyński, kupiec Edward Mazurkiewicz, Stanisław Stempniewicz, dyrektor Józef Zajączkowski, kupiec Władysław Ziętek i prze- mysłowiec Henryk Żak. 10. Spalarnia śmieci Spalarnia śmieci Z uwagi na trudności finansowe ograniczono się jedynie do drobnych in- westycyj tem bardziej, że Magistrat nie zgodził się na powiększenie piecowni. Skutkiem tego nie było możliwem objęcie dalszych dzielnic nowym sposobem wywozu śmieci, gdyż zakład jest już przeciążony. Jest on bowiem zbudo- wany na przeróbkę dzienną 72 ton, w rzeczywistości zaś całemi tygodniami przerabiano już po 100 ton i więcej na dobę. Za zgodą Magistratu zbudowano jedynie warsztat i magazyn z cegieł pu- stakowych z mieszanki cementowo-żużlowo-piaskowej. Budowę wykonano we własnym zarządzie w 4 tygodniach i kosztem okrągło 5 000 zł. Koszt jed- nego metra kubicznego wynosi 23,60 zł. W zakładzie założono stalowe szyny na torze chwytacza. Praca ta oka. uła się konieczną z uwagi na bezpieczeńslwo osób zatrudnionych przy chwy- 111 taczu. Koszt tej przeróbki wynosi 8iO zł kompletnie z materjałem i robo- cizną. W sortowni zastąpiono dotychczasowe sita druciane blachami dziur- kowanemi, które okazały się praktyczniejsze i odporniejsze na kamienie i gru- zy, zawarte w śmieciach w wielkiej ilości. W roku sprawozdawczym z powodu skurczenia się tynków zbytu na su- rowce nie można było sprzedać tej ilości towarów, co w latach poprzednich. Wybrany ze śmieci cynk, glin i mosiądz przeważnie pozosbł niesprzedany w magazynie. Ceny na te surowce spadły do połowy, Szkło kolorowe moż- na było sprzedać, jednak tylko za prawie połowę ceny ub. r., gdyż w ciągu roku unieruchomiono około 75% hut szkła. Na szmaty i kości niema wogóle zbytu. Wybrano natomiast dzięki premjowaniu dużą ilość węgla i koksu w ogólnej sumie 14921 kg, które zostały zużyte jako opał na traktorach pa- rowych. Poza tern oddano wielką ilość alpaki srebrzonej (sztućce, naczynia restauracyjne). W celu uzyskania lepszej ceny za żelazną blachę, rozpoczęto w ostatnim kwartale paczkowanie blachy. Tym sposobem uzyskano cenę o 100% wyższą. Żarzenie blachy cynkowanej i cynowanej umożliwiło zakładowi zbyt tego surowca. Do odbijania emalji zbudowano we własnym zarządzie specjalną maszynę, która zostanie uruchomiona na początku roku 1931. Koszt tej maszyny wraz z szopą i instalacją elek\;. wynosi 2950 zł (maszyna taka sprowadzona z Niemiec miała kosztować 2200 rok. niem.) W związku z przejęciem plantacji warzyw przez zarząd majątku Nara- mowice rozpatrywano projekty zużycia ciepła do hodowania warzyw w porze zimowej. Wykonanie odłożono jednak narazie do nastania lepszej sytuacji finansowej. Wyw6z śmieci W roku sprawozdawczym wywieziono ogółem 24 769 ton śmieci. Koszt wywozu 1 m 3 wynosił zł 10,15. W ciągu roku 1930 przebudowano piece do ogrzewania zamarzniętych śmietniaków. Piece te obecnie pozwalają rozmrozić po 12 śmietniaków w cią- gu 8 do 10 minut przy minimalnem zużyciu opału. Dzięki temu wywóz pod- czas zimy został stosunkowo łatwo pokonany, gdyż potrzeba było zatrudnić dodatkowo t} lko 3 pracowników. Dalsze usprawnienie wywozu osiągnięto przez przebudowanie wozów 6-rzędowych na 8-rzędowe. przez co uzyskano oszczędność benzyny dochodzącą do 20%. Zakład wyrobów betonowych Po wykończeniu form do płyt metrycznych rozpoczęto wyrób płyt żużlo- betonowych z 2 mieszanek. Obecnie wyrabia się wszystkie płyty tylko na prasie hydraulicznej, Ze spalonego żużla wykonano: 70549 sztuk cegły betonowej, 32682 sztuk płyt różnych wielkości i 803 sztuki pustaków, do tego zużyto 96,5 ton cementu, 502 ma żużla i żwiru, 11 ton miału kamiennego i 1,5 ton papieru. W oddziale robót ręcznych wyprodukowano z 364,5 ton cementu 1 322 mI żwiru, 90 ton miału kamiennego, 1 tony kamienia mozaikowego, 1 tony żelaza następujl\ce wyroby: 8563 sztuk krawężników, 80 krzyży nagrobko- 112 wych, 3 257 płyt 50/50 cm, 580 płyt dla skrzyń kablowych, 720 sztuk włazo- wych do cembrowin oraz 10329 sztuk rur różnych rozmiarów i średnic. Sprzedano wyrobów betonowych wytwarzanych maszynowo za 37416,70 zł, wytwarzanych ręcznie za 294588,72 zł. Zestawienie rachunkowe i kierownictwo Bilans spalarni śmieci zamyka się kwotą 4897816,91 zł. Zyski wynosiły 738846,03 zł, straty 736134,23 zł., czysty zysk zatem 2711,80 zł. Decernel1- tem spalarni był radca inż. Tadeusz Ruge, kierownikiem inż. Tadeusz Woźny. W skład deputacji spalarni śmieci wchodzą z Magistratu: radcy Mizgal- ski, Tadeusz Ruge i Jan Słomińskij z Rady Miejskiej radni: Franciszek Bu- dzyński, Józef Małkiewicz i Henryk Suchowiakj z obywatelstwa: Stanisław Colta, Wiktor Gładysz i Aleksander Ratajczak. 11. Majątek Naramowjce Obszar majątku włącznie 125 ha nieużytków i 25 ha zagajenia wynosI 487.39.68 ha. Rok sprawozdawczy był niekorzystny. Ceny za ziemiopłody, zwłaszcza za żyto, ziemniaki, pomidory i rabarber były znacznie niższe od kosztów pro- dukcji. Od wiosennej suszy, trwającej aż do żniw, żyto na naszych lekkich polach zaschło bez ziarna. Następnie wskutek częstych i nadmiernych opa- dów deszczowych okopowizny obrodziły się, lecz nie było na nie zbytu. By- liśmy zatem zmuszeni, wszystkie odmiany mniej odporne na dłuższe przecho- wanie forsownie spasać bydłem, dochodząc do 50 kg na sztukę dziennie. Do- piero przy końcu marca był zbyt na zdrowe ziemniaki, zdatne na wywóz. Z poprzedniego okresu sprawozdawczego pozostało: żyta 28028 kg. jęczmienia 1 555 kg, owsa 8 750 kg, mieszanki zbóż kłosowych 29 500 kg, łu- binu 2520 kg, seradeli 1 075 kg, ziemniaków 113022 kg, otrąb 1 301 kg, ma- kuchów 2216 kg, buraków pastewnych 16500 kg, węgla 8260 kg, azotniaku 2500 kg, soli potasowej 15000 kg, nitl'ofosu 15000 kg, siana 9000 kg, słomy 35 000 kg i obsiane pola: pszenicą 24 ha, żytem 104 ha, jęczmieniem 20 ha, owsem 28 ha, mieszanką 28 ha, łubinem 24 ha, ziemniakami 64 ha, burakami pastewnemi, brukwią i marchwią 13 ha. Sprząlnięto względnie omłócono: pszenicy 41730 kg, żyta 91600 kg, jęczmienia 40 "750 kg, owsa 43900 kg, mieszanki 12650 kg, łubinu 11 500 kg, ziemniaków 846282 kg, buraków pastewnych 467 270 kg, brukwi jadalnej 66 875 kg, marchwi i karotki 33 500 kg, siana 75 000 kg, słomy 900 000 kg. Dokupiono: pszenicy 400 kg, koniczyny 250 kg, łubinu 3000 kg, otrąb 30930 kg, makuchów 11 500 kg, węgli 100000 kg, drzewa (szczapów) 180 m 3 . Z wykazanej ilości ziemiopłodów zużyto d o s i e w u: pszenicy 3 345 kg, żyta 12 600 kg, jęczmienia 2 900 kg, owsa 1 600 kg. mieszanki 3 350 kg, łubinu 3 000 kg, koniczyny 250 kg, seradeli 1 075 kg, ziemniaków 100000 kg, azotniaku 2500 kg, soli potasowej 15 000 kg, nitrofosu 15 000 kgj na d e p u - t a t y i g o s p o d a r s t w a: pszenic.y 7010 kg, żyta 41 500 kg, jęczmienia 7 825 kg, ziemniaków 157950 kg, buraków pastewnych 48000 kg, węgla 113 102760 kg. sLczapów 174 m S , słomy 90000 kg; na o br o k i dla koni i bydła rogatego: żyta 18878 kg, jęczmienia 13 630 kg, owsa, 35450 kg, mieszanki 38 800 kg, łubinu dla ryb 2250 kg, ziemniaków 72 950 kg, otrąb 31 431 kg, makuchów 13 516 kg, buraków pastewnych 262620 kg, brukwi 58 115 kg, marchwi pastewnej 25 175 kg, siana 54 000 kg, słomy 635 000 kg; s p r z e- d a n o: pszenicy 37 775 kg, żyta 27 600 kg, jęczmienia 11 550 kg, owsa 5 200 kg, marchwi 8325 kg, buraków 13150 kg, brukwi 8700 kgj na rok następny p o z o s t a ł o: żyta 19050 kg, jęczmienia 6 400 kg, owsa 10400 kg. łubinu II 6350 kg, łubinu nI 5 150 kg, śrótu zbożowego [obroków) 10400 kg, buraków pastewnych 150000 kg, ospy pszennej 800 kg, makuchów 200 kg, ziemniaków 293 900 kg, siana 30 000 kg, słomy 200 000 kg, ziemniaków zakiszonych 50000 kg, rzepy zakiszonej 20000 kg, węgla 3000 kg, szczapów sosnowych 6 m S i o b s i a n e p o l a: pszenicą 24 ha, żytem 90 ha, jęczmieniem 20% ha, owsem 13 ha, mieszaniną 21 ha, łubinem 25 ha, seradelą 10 ha. koniczyną czerwoną 12% ha, mieszaniną na zieloną paszę 8 ha. ziemniakami 59 ha, bu- rakami pastewnemi 11 ha. Szkółka drzew obejmuje obszar 50 ha, z tego zadrzewione jest 32% ha, a na 17% ha uprawia się warzywa. Drzewek, krzewów, zrazów i warzyw sprzedano za 90 103,74 zł. Rozchód szkółki łącznie z uprawą warzyw, które prowadzi się wspólnemi pracownikami, wynosi ogółem 73131,60 zł. Wartość drzewostanu szkółki łącznie z inspektem, polem rabarłJeru i szparagów ob- licza się na 162685 zł. Ryb [karpi) sprzedano za 3132 zł. Rozchód stawów rybnych łącznie z obsługą i zakupionym narybkiem w ilości 75 kg. wynosi 2151.30 zł. War- tość karpi 2796 sztuk dwuletnich i 3816 sztuk jednoletnich. które pozostają na rok następny, oblicza się na 6342,00 zł. Inwentarz żywy składał się z 36 koni i 2 źrebaków. Z tej liczby 2 konie padły i 2 źrebaki sprzedano, a dokupiono 2 konie 5 letnie. Na rok następny przechodzi 36 koni. Bydła rogatego były 2 stadniki, 70 krów i 32 młodocia- nego włącznie cieląt odsadzonych do chowu, razem 104 sztuki. Do tego doku- piono 11 krów i ulęgło się 49 cieląt. W ciągu roku sprzedano 24 krowy i 34 cielęta, zdechły 2 krowy i 1 cielę. Na rok następny pozostały 2 stadniki, 65 krów włącznie 10 sztuk ocielonych jałowic i 36 sztuk młodocianego włącznie odsadzonych cieląt. Inwentarz martwy pozostał bez zmian. W roku sprawozdawczym zatrudniano na majątku 1 administratora, 1 książkowego, 1 kierownika szkółki, 10 pomocników ogrodniczych, 1 szofera mechanika, l kowala z pomocnikiem, 1 kołodzieja, 1 dojarza z 3 pomocni- kami, 24 deputatników, 42 zaciążnikówj w szkółce drzew 60 ludzi sezono- wych przez 125 dni, 45 ludzi przez 100 dni i l) ludzi przez 75 dni. Bilans majątku naramowickiego z r. 1930/31 zamykał się sumą 1439661,94 zł. Dochód wynosił318191,51 zł, rozchód311595,97zł, nadwyżka zatem 6595,54 z,. Decernentem majątku nar8mowickiego był radca Adam Kłos. W skład deputacji wchodzą z Magistratu: prezydent Ratajski (przewodniczący), radcy Władysław Kultys, Stanisław Nowicki, dr. Tadeusz Szulc i dyrektor ogrodów miejskich Władysław Marciniec; z Rady Miejskiej: radni inż. Wiktor Maćko- wiak, red. Ryszard Piestrzyńskl, ks. prob. Narcyz Putz i wyższy radca krajo- wy Bolesław WybieraIski; z obywatelstwa: Tadeusz Kłos i Stanisław Kowalski. 8 114 -",", . 12. Poznańska Kolej Elektryczna W roku sprawozdawczym wykonano szereg prac, a mianowicie dokoń- czono linję napowietrzną dla ruchu trolleybusowego na odcinku Rynek Śró- decki-Zawady, jak również sIeć napowietrzną do nowej wozowni w Górczy- nie, wykończono nowe wagony przyczepne i karoserje do trolleybusów, dla warsztatów zakupiono maszynę do suszenia piasku, którą zainstalowano w Górczynie, kompresor do zalewania asfaltem szczelin w bruku, transfor- mator na 50 Kw i suszarnię do drzewa, wykończono nową wozownię na 50 wozów w Górczynie, wybudowano szopę do drzewa w Górczynie, wykoń- czono na osiedlu 2 bloki szeregowe przy ul. Grodziskiej, 6 domów bliźnia- czych przy ul. Szamotulskiej i 1 dom przy ul. Szamarzewskiego. Na 31 grudnia 1930 r. ogólna długość torów tramwajowych wynosiła 59339 m (trolleybusowych 2245 m i autobusowych 26000 m). W roku sprawozdawczym odbył się w Warszawie kongres międzynaro- dowego związku przedsiębiorstw komunikacyjnych. Po odbytym kongresie uczestnicy jego przybyli do Poznania na otwarcie międzynarodowej wystawy komunikacji i turystyki, zwiedzając tutaj m. i. również urządzenia Poznań- I>kiej Kolei Elektrycznej techniczne i kulturalne. Ministerstwo komunikacji za wystawienie przedmiotów przyznało przedsiębiorstwu P. K. E. wielką na- grodę (Grand Prix). Ruch Ilość wagonokilometrów w r. 1930 wynosiła ogółem 5613 610,4 km (6072149,7 km)"), ogólna ilość pasażerów 34350775 osób (39417381 osób). Ruch autobusowy P. K. E. wykazał 605 711 (709 401) wozokilometrów i 1642720 (2192361) pasażerów, ruch trolleybusowy z Rynku Śródeckiego do Głównej, otwarty dnia 12. II. 1930 r. - 127934 wozokilcmetry i 695500 pasażerów. Dochód z przewozu osobowego elektrowózkami podczas międzynarodo- wej wystawy komunikacji i turystyki w czasie od 6 lipca do 10 sierpnia 1930 r. wynosił 4795.20 zł (23976 pasażerów). Dla porównania dodać należy, te z tego samego źródła wpłynęło podczas powszechnej wystawy krajowej w r. 1929 - 215 982.90 zł (786 344 pasażerów). Rok 1926 I kw. 1927 1927/28 1928/29 1929/30 1930/31 Dochody z przewozu osobowego kolei elektrycznej. auto- bus6w i trolIeybus6w zł Opłata na rzecz miasta w myśl umowy Opłaty za utrzymanie ulic asfaltowych i drzewnych zł l 770,71 442,68 l 770,71 l 371,09 414,64 414,64 zł 3613577,76 833 458,92 4912592,43 6294 195,20 8 844 429,30 7402569,99 170 598,68 41672,95 245 542,04 314709,75 442 221,44 370 028.51 0) Cyfry w nawiasach odnoszą się do roku 1929. 115 Na dochody P. K. E. z ruchu osobowego i opłaty na rzecz miasta w cią- gu ostatnich kilku lat daje pogląd zestawienie porównawcze na str. 114. Bilans Poznańskiej Kolei Elektrycznej za r. 1930 (kalendarzowy) za- myka się sumą 30 285 855,89 zł. Dochody wyniosły 7 791 676,54 zł a rozchody 6575648,80 zł, nadwyżka zatem 1 216027,74 zł. Decernentem dla spraw Poznańskiej Kolei Elektrycznej był radca dr. Zygmunt Gło.wacki. 13. Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Poznania dawniej Bank Miasta Poznania. Kierownictwo W skład z a r z ą d 11 g łów n e g Q wcho.dzili w r. 1930 z Magistratu: radcy Władysław Kontrowicz (przewodniczący), Władysław Kultys i Juljan Piechowskij z Rady Miejskiej: radni Franciszek Budzyński, Czesław Chmie- lewski, Stanisław Grzegorzewicz, Stefan Kałamajski, Stanisław Maciejewski i Leon Stachecki; z o.bywatelstwa: Franciszek Lisiecki, Mieczysław Niewi- tecki i Józef Wlekliński. Do k o m i s j ikr e d y t o we j należeli radni Stefan Kałamajski i Stanisław Maciejewski o.raz Franciszek Lisiecki; do k o- m i s j i r e w i z y j n e j radca Stanisław Podolka oraz radni Jan So.bolewski i Jerzy Drobnik. Z a r z ą d ś c i ś l e j s z y tworzyli: dyrekto.r dr. Edmund Piechocki i dyrektor Władysław Miśkiewicz. Rozwój ogólny Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Po.znania jest ni:!jstarszą insty- tucją o.szczędnościową na terenie Rzeczypospolitej Po.lskiej. Istnieje od roku 1827 pod nazwą Miejska Kasa Oszczędności w Poznaniu. W roku 1923 zmie- niono uchwałą Magistratu i Rady Miejskiej st. m. Po.znania nazwę na Bank Miasta Poznania. Z dniem l. stycznia 1931 r. po wejściu w życie nowego. sta- tutu po myśli art. 31 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13. 4. 1927 Dz. U. R. P. Nr. 38 poz. 339 nazwa została zmieniona na "Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Poznania (dawn. Bank Miasta Poznania)". Od początku istnienia Kasy rozpoczął się silny rozwój instytucji i do- piero lata wojny zahamowały na kilka lat rozwój. Nowy trwały rozwój po okre!>ie wojny datuje się od l. lutego 1924 r. t. j. o.d chwili stabilizacji waluty. Wzrost sum bilansowych w ostatnich 5 latach przedstawia się nastę- pująco: w roku 1926 - 9339679,24 zł, w r. 1927 - 13544084,98 zł, w r. 1928 -- 31458668,03 zł, w r. 1929 - 40598557,67 zł, w r. 1930 - 45662946,76 zł. Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Poznania cieszy się wielkiem zaufaniem miejscowego obywatelstwa ze względu na pupilarne bezpieczeń- stwo wkładów i wpłat. W myśl bowiem artykułu 4 statutu Kasy Magistrat st. m. Poznania jako Związek poręczający Kasę ponosi wobec osób trzecich o.dpowiedzialność całym swym majątkiem "'1"lloszącym 250 miljonów za wszelkie zobowiązania Kasy. 8* 116 Rok 1930 był rokiem dalszego rozwoju instytucji, jednak nie tak inten- zywnym, jak lat ubiegłych. Przyczyną tego był ogólny kryzys gospodarczy. jaki dał się odczuć na całym terenie Państwa. Mimo to zarząd dzięki usilnej propagandzie. jak niemniej dzięki zaufaniu miejscowego obywatelstwa, zdołał powiększyć w roku 1930 wkłady oszczędnościowe o 5398113,12 zł. Z sumy tej wpływy gotówkowe wynoszą 3879810,43 zł. a dopisane odsetki za rok 1930 1 518302,69 zł. Obroty w roku 1930 na wkładach oszczędnościowych po stronie "Ma" wynosiły 28996075,15 zł, a po stronie "Winien" 23597962,03 zł. W roku 1930 otwarto nowych książeczek oszczędnościowych 5 065, zli kwidowano 3 569, zatem przyrost książeczek oszczędnościowych w roku 1930 wynosi 1496. Klientów wpłacających w roku 1930 było 37000. odbierających 34000. Pogląd na rachunki bilansowe Zapasy kasowe, w złotych i w walutach obcych. wynosiły w dniu 31. 12. 1930 r. 864 051,38 zł. a lokacje w bankach 2478065.90 zł. Sumy te stanowiły p o g o t o w i e k a s o we, do czego dochodzi jeszcze suma 1728425,94 zł niewykorzystanego redyskontu w Banku Polskim, wynoszącego 2 500 000.- zł. Stan p a p i e rów war t o ś c i o w y c h w ł a s n y c h wynosił w dniu 31. 12. 1930 r. według kursu giełdowego tegoż dnia 9 190590,32 zł, z czego na obligacje miejskie przypada 7721 294,82 zł. Stan p a p i e rów war t o- ś c i o w y c h f u n d u s z ów r e z e r w o w y c h wynosił 433609,12 zł, i to w papierach komunalnych. W ciągu roku 1930 zdyskontowano weksli sztuk 28919 na zł 33367287,04 (w roku poprz€:dnim 22004033,18 zł). Saldo wekslowe w dniu 31. 12. 1930 r. wynosiło 4837221,79 zł, w której to kwocie mieszczą się weksie zdyskontowane, protestowane i będące w skardze. P o ż y c z k i n a r a - c h u n k a c h b i e ż ą c y c h na zastaw wynosiły 6165771,90 zł, czyli o 2165664,40 zł więcej, niż w roku poprzednim. P o ż y c z k i h i p o - t e c z n e wynosiły 4242993,93 zł; wzrost o 413 608,59 zł w stosunku do roku poprzedniego. P o ż y c z k i k o m u n a I n e, udzielone przez Kasę gminom miejskim, wynoszą 15546059,43 zł, wykazując z.wyżkę o 2384647,43 zł w sto- sunku do roku poprzedniego. Stosunkowo wysokie saldo pożyczek komunal- nych tłumaczy się udzieleniem wydajnej pomocy kredytowej Ma istratowi m. Poznania na cele związane z urządzeniem w roku 1929 Powszechnej Wy- stawy Krajowej. Wartość n i e r u c h o m o ś c i, po dokonaniu odpisu, wykazuje sumę 526 175,- zł, a wartość r u c h o m o ś c i 59 363,02 zł. K a p i t a ł z a kła d o w y w wysokości 200 000,- zł przyznany zo- stał uchwałą Magistratu z dnia 22. 7. 1930 r. i Rady Miejskiej z dnia 18. 6. 1930 r. i wykazany jest poraz pierwszy w bilansie za rok 1930. F u n d u s z r e z e r w o w y wynosił 1 120973,21 zł i wzrośnie w roku 1931 po zaksięgowaniu sumy 386489,53 zł powstałej z podziału zysku za rok 1930 do sumy 1 507462,74 zł. I n n e r e z e r w y, wynoszące l 246181,5.4 zł wzrosły w roku 1930 w stosunku do roku 1929 o zł 1005439,98. Zwyżka 117 tłumaczy się wprowadzeniem do bilansu funduszu waloryzacyjnego zgodnie z protokółem waloryzacyjnym komisarza rządowego. W kła d y instytucyj państwowych, samorządowych i innych prawno- publicznych wynosiły 9 209 272,42 zł. W stosunku do roku 1929 uległy zwyż- ce o 1 373411,06 zł. Wkłady osób fizycznych i firm prywatnych wynosiły 25253462,12 zł. Zwyżka w stosunku do roku 1929 wynosi zł 5398113,12, Suma pobranych odsetek w r. 1930 wynosiła 4 386 517.56 zł, do czego dochodzi zysk na walutach obcych i dewizach 22035,11 zł i wpływy z admi- nistracji nieruchomości 103275,76 zł, zatem d o c h ó d o g ó l n y wynosił 4. 511 828,43 zł. Suma odsetek wypłaconych wynosiła 3 250868,33 zł, do czego dochodzą koszty administracyjne 604670,08 zł, wątpliwe pretensje 105087,48 zł, odpisy amortyzacyjne na ruchomościach i nieruchomościach 48912,67 zł i wydatki na administrację nieruchomości 20800,34 zł, tak że o g ó l n y r o z c h ó d wynosił 4030338,90 zł, wobec czego pozostaje c z y- s t Y z Y s k w kwocie 481 489,53 zł. Bilans Kasy zamyka się po obu stronach kwotą 45662946,76 zł. L. MAJĄTEK I FINANSE 1. Grunty miejskie Nieruchomy majątek stoI. miasta Poznania składa się z budynków ad- ministracyjnych (48.14.17 ha), gmachów szkolnych (15.48.16 ha), nierucho- mości miejskich zakładów i przedsiębiorstw (671.31.41 ha), budynków czyn- szowych (55.64.2t ha), terenów niezabudowanych oraz plantacyj, placów i te- renów ulicznych (750.58.98 ha). Miasto posiada obecnie 33 gmachy szkolne, 21 budynków administra- cyjnych, 95 starych budynków czynszowych, zamieszkałych przez 746 loka- torów, 55 nowo pobudowanych budynków czynszowych, zamieszkałych przez 1246 lokatorów oraz 2 domy dla samotnych mężczyzn, zamieszkałych przez 227 lokatorów i gmach przy ul. Grunwaldzkiej 18a (dawn. hotel Polonia) I za- mieszkały przez samotnych i bezdzietne rodziny. Czynsz w nowych budynkach mieszkalnych wynosił za jednoizbowe mie- szkania od 20 do 30 zł miesięcznie, za mieszkania jednopokojowe z kuchnią od 40 do 80 zł miesięcznie, za mieszkania dwupokojowe z kuchnią 85 do 180 zł, za mieszkania trzypokojowe z kuchnią od 100 do 280 zł, za czteropokojowe mieszkania z kuchnią od 125 zł do 400 miesięcznie zależnie od czasu pobudo- wania budynków i wysokości kosztów budowy. Czynsze za mieszkania w starych domach mieszkalnych opierały się na przepisach ustawy o ochronie lokatorów. Czynsze za pojedyńcze pokoje mieszkalne w dawno hotelu Polonja przy ul. Grunwaldzkiej włącznie umeblowania, opału i światła wynosiły miesięcznie od 86 do 171 zł. Czynsze zaś w obydwóch domach samotnych na Rybakach wynosiły dla uczniów 25 zł, dla wszystkich innych od 30 do 40 zł. miesięcznie. Tytułem czynszu wpłynęło w roku sprawozdawczym ze starych budyn- ków mieszkalnych 555264,29 zł (preliminowano 576205 zł), z nowych budyn- ków mieszkalnych 1232843,71 zł (preliminowano 1667469 zł) - od osób prywatnych, zajmujących lokale w budynkach szkolnych i administracyjnych 23833,56 zł (preliminowano 24471) i od przedsiębiorstw komunalnych 507616,12 zł (preliminowano 507908 zł). O zaległości wdrożono skargi. Na przeprowadzenie remontu w budynkach czynszowych wydano 177 871,40 zł - preliminowano włącznie dodatkowego budżetu 178300 zł. W roku sprawozdawczym przebudowało miasto niektóre pawilony po- wystawowe na terenie E Powszechnej Wystawy Krajowej od ul. Wyspiań- skiego na małe mieszkania i pomieściło tam 68 rodzin. 119 Do funduszu ubezpieczenia wewnętrznego od ognia przekazano w roku sprawozdawczym 34311,80 zł, tak że cały fundusz wynosi obecnie 349 454,57 zł. Tereny niezabudowane wydzierżawiało miasto na cele rolnicze (498.20.10 ha), ogródki działkowe (57.10.20 ha) oraz place handlowe i przemysłowe {l0.56.53 ha). Tytułem czynszu za grunty orne pobierano wartość 2 do 3 etn. zboża od morgi, za tereny i place budowlane i przemysłowe od 25 gr do 1 zł od m 2 za- leżnie od położenia i zużycia terenu, a za ogródki działkowe od 2 do 4 gr. Z dzierżawy za wyżej wymienione tereny wpłynęło 120944 zł, budżetem pre- liminowano 149067 zł. (Dyferencja powstała wskutek częściowej obniżki dzierżawy, a resztę około 15000 zł stanowią zaległości, które się ściągnie). W roku sprawozdawczym przeprowadziło miasto następujące transakcje gruntowe: Miasto nabyło: Nr: I b. () :C: :ł: - ---- - u n _ I -D tvchczasowy I Obszar I w księdze wieczystej właściciel ha ar m 2 Cena kupna Uwagi l Dębiec karta 13 (część) . Paetz Józef 6 21 30 186390,- 1m 2 3 zł 2 Łazarz .. 619 Schwarzer , Graefer Schlenzog.Meissner 89 71 89710.- 10 .. 3 " ol 785 Powsz. Wyst Kraj. 5480 270 000.- 4 " " 605 " ol .. 19 61 25 500.- 13 " 5 " .. 772-775 . .. .. .. l 22 87 174500,- 15 .. I 9 08 29 I 746 100.- Miasto sprzedało: Nr. I b. Oznaczenie w księdze wieczystej Nabywca I Obszar . 1 ha ar m- Cena sprzedaży ł Uwagi 1 Św. Marcin karta 698 Stein Kazimierz 12 00 3 600,- 3zł 2 .. " " 698 Świdzh'lski Nikod. . 12 00 3 600,- " .. 3 " " ol 698 Łupaczyński Stan. 11 50 3 450.- II II 4 .. .. " 698 Matysiak Ludwik 12 00 3 600,- II " 5 " .. " 698 Śniatała Ludwik 12 00 3 600,- II " 6 Jeżyce " 842 Radjo Poznańskie 18 48 14 784.- .1 l. 7 Główna " 193 Maggi Ska z o. o. 5 44 60 213 780,- 3 i 4" S Winiary " 56 Bayer Brunon 13 30 7 315,- 5,50 zł 6 35 88 I 253 729,- Mia.to nabyło 9 08 291 746 100,- I Miasto sprzedało . 6 35 88 253 729,- ł przybytek. 2 72 41 I 492 371.- 120 W drodze wymiany otrzymało miasto: r : i - N:.r--: -: : ::::---- -D : :i ;-I h :s:a I -ł- andorja karta 4 . . . Par. Św. Jana Jeroz. 1 29 70 I 2 katastr. nr. 1 (organistówkę) " " "" l 50 I 1 31 20 I W zamian zato oddało: , św Marcin karta 698 . . ., Par. Św. Jana Jeroz. , l 61 20 I ubytek . 30 on I Reasumując powyższe, przybyło miastu w drodze kupna 9.08.29 ha kosz- tem 746100 zł, w drodze wymiany 1.31.20 ha kosztem 161 200 zł. razem 10.39.49 ha kosztem 907300 zł; ubyło zaś 6.35.88 ha kosztem 253729 zł w dro- dze sprzedaży i 1.61.20 ha kosztem 161200 zł w drodze wymiany. Decernentem wydziału realności był radca miejski Stanisław Podolka. W skład deputacji realności wchodzili z Magistratu: radcy Stanisław Podolka (przewodniczący) I Stefan Cybichowski, Władysław KuItys i Sylwe- ster Pajzderski; z Rady Miejskiej: radni Jan Borys, Franciszek Budzyński, Józef Goebel, Stanisław Libera, inż. Wiktor Maćkowiak, Edward Mazurkie- wicz i Andrzej Wachowiak. wartość wymienna 161 200 zł .----1 10 zł 2. Podatki Państwowy podatek dochodowy Państwowym podatkiem dochodowym c.podatkowaoo w roku sprawo- zdawczym ogółem 8351 osób, w tem 8 067 fizycznych i 284 prawne, a mia- nowicie: Osób Osób Osób ----- -"-- --- CI) Dochód .J:: CI) Dochód CI) Dochód .J:: 'a, .J:: 'a, .J:: .J:: 'a, ..r:: u u .... o u o =' ;.. ;.. e ;... ;.. =' ;.. ;.. ... roczny r:1 roczny r:1 r o c zn Y r:1 'ClI r:1 '011 'ClI c:: N N N U U U ;.. lIS ;.. lIS ;.. lIS I ... = .. :a .. zł zł zł C. I I I Z przeniesienia 1193 7 Z przeniesienia 2713 15 i , 1 1500 1550 92 I 2 6 l 900-2 000 440 3 11 2600-28(0 225 L 2 1550-1600 324 l 7 2000-2100 148 2 12 2 800-3 000 484 l 3 1600-1700 153 l 8 2100-2200 165 I l 13 3 000-3 200 172 l 4 l 700-1 800 472 I 2 9 2 200 -2 400 489 1 14 3 200-3 400 147 - ! I I 5 1800-1900 I 152 I l 10 2400-2600 278 l 15 3400-3600 I 403 , l I D o przeniesienia 11 193 I 7 Do przeniesienia 127131 t5 Do przeniesienia ł 4 144119- Osób 121 Co) Dochód 'c.. u ;:J >- '" roczny s:1 "C N U >- zł = Z przeniesienia 14144 ! i 16 3 600-3 800 123 1 17 3 800-4 000 274 I 18 4000-4 400 202 i I 19 4400-4 800 354 I I 20 4 800-5200 240 I 21 5200-5600 183 22 5 600-6 000 272 23 6000-6600 186 I 241 66 00-7200 183 1 I 25 7 200-7 800 146 ! 26 7 800-8 400 1641 1 27 8400-9 200 139 9 200- 28 10 000 133 10 000- 29 11 oo 113 11 000- 30 12 000 139 12 000- I 31 13000 108 13 000- 32 14000 98 14 000- 33 15000 85 15000- 34 16 000 73 I 16000- I 35 17 000 57 I 17 000 - I 36 18000 59 : 5 Do przeniesienia 17 4751121 - -- ------ - ---.-.- --- ---- - -- - Osó.b _I Osób -- a> a> Dochód , 'c. Dochód 'c.. ..::: u ;:J u tJ ;:J ;.- U '" roczny >- '" roczny s:1 . >- '0.0 N c: '011 N c:: u . u >- 'cd >- cd l'" 115. zł ,o.. zł I Z przeniesienia 7475 121 Z przeniesienia 8026 j231 18 000- 76000- 31 37 19000 49 4 58 80 000 3 19000- 80 000- I 38 20 000 45 2 59 88 000 61 4 20 000- 88 000- 39 22 000 66 5 60 96 000 61 3 22 000- 96 000- 40 241;00 48 12 61 104000 :1 1 24 000- 104000- 41 26 OOU 47 5 62 112 000 l 26 000- 112 000- I 42 28 000 36 7 63 120 000 - 3 28 000- 120 000- I 43 30 000 36 8 64 188 000 1 I 2 30 000- 128000- 1 44 32 000 I 291 4 65 136 000 4 i 2 i 41 66 , I 32000- 136000- i 1 45 34 000 26 ' 144 000 1 i 3 34000- 144 000- 46 36 000 28 6 67 152000 - -- 36000- 152000- , 47 38 000 17 7 68 160 000 - - 38 000- 160000- I , 48 40 000 13 4 69 168000 2' l 40 000- 168000- i 49 44 000 28 8 70 176 000 l: - 44 000- 176 000- 50 48 000 26 5 71 184 000 l - 48 (100- 184 000- 51 52 000 14 5 72 192 000 - l 4 52000- 192 000- 52 56 000 16 4 73 200 000 1 3 56 000- ponad 53 60 000 8 2 74 200 000 5 23. 60 000- I 54 64 000 7 4 64 000- 55 68 000 6 6 Razem 8067 284 68 000- 56 72 000 - 2 72 000- Ogółem 57 76 000 6 6 osób 8351 Do przeniesienia '8026 1231 (fiz. i prawo.) u >- !:: cd '" o.. 19 2 2 6 8 3 5 3 3 7 3 5 2 7 9 5 7 6 5 8 122 Z cyfry tej uwolniono od płacenia podatku (na mocy art. 27 i 29 ustawy) 320 osób fizycznych, tak że opłacało podatek faktycznie 8031 osób (7747 fi- zycznych i 284 prawne). Ogólna kwota opodatkowanego dochodu wynosiła 84 503 841 zł (58150977 zł u osób fizycznych, 26352864 zł u osób prawnych) - kwota wymierzonego podatku 4550913,46 zł dla osób fizycznych. a 5523 620 zł dla osób prawnych, ogółem zatem 10074533,46 zł. Na jednego podatnika przypada 1 254,45 zł wymierzonego państwowego podatku docho- dowego, a na głowę ludności 41,05 zł. D o d a t e k m i e j s k i do tego podatku opłacało 8067 osób. Ogólna suma opodatkowanego dochodu wynosiła 84 503 841 zł, a wymierzonego po- datku miejskiego 3815081,40 zł. Dodatek miejski w wysokości 4% od do- chodu opłacały 7543 osoby, w wysokości 4% % - 446 osób, w wysokości 5% - 78 osób. Na jednego podatnika przypadało 472,92 zł dodatku miejskiego do państwowego podatku dochodowego. Państwowy p o d a t e k d o c h o d o w y o d u p o s a żeń s ł u ż - b o w y c h, emerytur i wynagrodzeń za pracę najemną płaciło w roku spra- wozdawczym l 686 pracodawców za 20058 podatników. Wpływy z tego po- datku przyniosły skarbowi państwa 3 127 193 zł, a gminie 1 011 379 zł, razem 4 138 572 zł. Następujące zestawienie wykazuje rozkład płatników i wpływów na poszczególne grupy: Stosunek roczny Ilość Grupa podatników od do l 2 500- 2 600 1047 2 2 600- 2 700 1007 3 2 700- 2800 675 4 2 800- 2900 707 5 2 900- 3 000 1168 6 3 003- 3 100 488 7 3 100- 3 200 652 8 3 200- 400 1643 9 3400- 3 600 1719 10 3 600- 3 800 863 11 3 800- 4 000 1226 12 4000- 4 200 975 13 4 200- 4 400 758 14 4400- 4 800 1643 ts 4800- 5 200 684 16 5 200- 5600 552 17 5 600- 6000 607 Do przeniesienia 16414 Kwota płaconego podatku na skarb na gminę 47 857 48 655 32 559 37 655 74 204 29 735 39 176 122091 151 521 75372 117514 105 568 79 945 20 l 048 106310 93 908 101 902 l 465 020 109 865 90 908 87 008 287781 123 Stosunek Kwota płaconego podatku Grupa roczny Ilość podatników na skarb I na gminę od do Z przeniesienia 16414 l 465 020 287 781 18 6000- 6400 528 85 532 63 976 19 6400- 6 800 356 74488 55 113 20 6800- 7 200 429 107469 75317 21 7 200- 7 600 I 209 55 670 32 363 22 7 600- 8 000 204 51 841 31187 23 8 000- 8 800 258 103370 72 130 24 8 800- 9600 279 101605 I 50 913 25 9600-10400 134 57 403 I 31 938 10400-11 200 75 800 I 38 363 26 122 i 27 11 200-12 000 282 97619 i 36 869 I 28 12000-13000 108 58 675 ! 22 158 29 13000-14000 48 45 199 15998 30 14000-15000 81 68 682 20031 31 15000-16000 51 51 863 15413 32 16000-17 000 113 61 549 15 913 33 17000-18000 84 291 : 22 539 217 34 18000-19000 18 20 755 6122 35 19000-20 000 36 52 308 I 16 118 36 20000-22 000 36 59 079 I 13254 37 22 000-24 000 36 66 153 14 073 38 24000-26000 20 39 281 8615 39 26000-28 000 21 46 542 11 994 40 28 000-30 000 10 28 599 5384 41 30 000-32 000 16 34 865 8738 42 32 000-34 000 6 26818 4971 43 34 000-36 000 12 43 428 9316 44 36000-38000 2 7232 1876 45 38000-40 000 4 14935 I 2262 46 40 000-44 000 - - - 47 i 44 000-48 000 6 37 550 i 8279 48 48 000-52 000 l 6994 I 1704 49 52000-56000 - - - 50 56 000-60 000 l 2578 I 671 Razem I 20 058 3127193 1011 379 124 Podatek przemysłowy (obrotowy) i świadectwa przemysłowe Podatku przemysłowego (od obrotu) pobrano w roku sprawozdawczym ogółem 12 555 430.21 zł, z czego 10 917 772 zł na rzecz skarbu państwa i 1637658,21 zł na rzecz samorządu miejskiego. Świadectw przemysłowych wydano ogółem 8688 (8144 roczne i 544 pół- roczne). Wpływ z tego tytułu wynosił 908731,18 zł, z czego 790201 zł pobra- no na rzecz skarbu państwa i 118530,18 zł na rzecz gminy. Ilość świadectw ....; poszczególnych kategorjach wykazuje następujące zestawienie: I ł RO : j . . I Kata. -- Wydano Rodzaj świadectw Kate- Wydano SWla ectw gorja roCz. I t/2-rocz- gorja TOCZ- 1 1 ',-rocz- nych nych nych nych I I Z przeniesienia: 7628 :22 80 . 2 n 12251 45 na 9 - Handlowe III 2247 I 128 Zajęcia przemysłowe nb 48 1 IV 1332 I 198 III 9 - IV 121 I Va 17 11 - 'do1dni - --- Vb 102 8 hurt. p onad - I 3 Handel 7 dni -- n_ - ---- -- II 2 jarmarczny det. od 8 do -- -- -- 21 dni III 7 - ponad 21 dni - - Przemysłowe IV 92 - 335 ! V I Kart rejestracyjnych I 10 132 9 I VI 145 10 8150 : VII 436 18 Ogółem: 541 VIII 1808 I 104 Do przeniesienia: 7628 I 522 Podatek od nieruchomości Ilość opodatkowanych nieruchomości wynosiła w roku sprawozdawczym 3831, nieruchomości wolnych od podatku było 765. Podstawę wymiaru po- datku od nieruchomości stanowiła suma 40344124,55 zł - na tej podstawie wymierzono państwowego podatku od nieruchomości 2 824088,95 zł i 564 814,84 zł dodatku miejskiego. Podatek od um6w o przeniesieniu własności nieruchomej W czasie od 1 kwietnia 1930 do 31 marca 1931 r. sprzedano na terenie miasta Poznania z wolnej ręki 115 nieruchomości zabudowanych za cenę 10461540 zł i niezabudowanych 535 za cenę 6477 312 zł, przymusowo 1 grunt zabudowany za 33 237 zł, na skarb państwa i gminy przeszło lub zmieniło właściciela wskutek spadku lub darowizny 11 gruntów zabudowanych wartości )gólnej 1 068 000 zł i 75 gruntów niezabudowanych wartości ogólnej 1 346 123 zł. W ciągu okresu sprawozdawczego dokonano ogółem 737 transakcyj sprzedażnych. Suma wymierzonego podatku wynosiła 339441,79 zł, suma rzeczywistego wpływu 258013,74 zł. 125 Państwowy podatek od plac6w niezabudowanych Państwowy podatek od placów niezabudowanych obejmował w roku (kalendarzowym) 1930-1209 płatników i wymierzony zostal w ogólnej wy- sokości 95.89,S7 zł, wpływy rzeczywiste wynosiły 68612,19 zł. Dodatek miejski do państwowego podatku gruntowego Liczba osób opodatkowanych wynosiła 2 369, suma wymierzonego po- datku 10162,20 zł, suma wpływów rzeczywistych 7724.,16 zł. Podatek od lokali Podatkowi temu podlegało 41 696 lokali - suma wymierzonego podatku wynosiła 2557716,01 zł. Wpływem dzielą się miasto (50%), państwowy fun- dusz rozbudowy miast (25 %) oraz fundusz kwaterunkowy (25 %) . Dodatek miejski do podatku od spadków i darowizn Dodatek ten wynosi 10% od podatku państwowego i obejmował w r. 1930 - 53 płatników. Dodatek wymierzono w wysokości 34032,39 zł, po- brano 10 113,10 zł. Podatek od zaprotestowanych weksli Ilość zaprotestowanych weksli wynosiła 108338 na ogólną sumę 61 713 436 zł. Pobrano podatku ogółem 302 398,26 zł. Podatek od psów Ilość psów opodatkowanych wynosiła ogółem 5 472 - kwota wymierzo- nego podatku 225040 zł (w tem 5212 po 40 zł = 208480 zł podatku, 236 po 60 zł = 14160 zł podatku i 24 po 100 zł = 2400 zł podatku). Psów wol- nych od podatku było 289; za znaczki dla tych psów wpłynęło 289 zł. W dru- giem półroczu r. 1930/31 opodatkowano dodatkowo 1261 psów na sumę 30121 zł. Razem psów opodatkowanych było 7022; kwota wymierzonego podatku wynosiła ogółem 255 450 zł - faktycznie wpłynęło 172 232,83 zł. Podatek od rozrywek Podatek od rozrywek został w r. 1930 wymierzony w wysokości ogólnej 1176313,26 zł (w tem od przedstawień teatralnych 2143,11 zł, od zabaw ta- necznych 54622,30 zł, od koncertów 110283 zł, od kinematografów 902619,34 zł, od kabaretów 42 841,79 zł, od cyrków 8 428,6C zł, od karusel i huśtawek 2848,70 zł, od odczytów i wykładów 4. 526 zł, od imprez sportowych i innych 48000,42 zł). Wpłynęło rzeczywiście w r. 1930 - 718949,35 zł. Podatek od samochodów Podatek od samochodów obejmował ogółem 1 686 samochodów i moto- cykli. wymiar wynosił 158595,98 zł. W cyfrze tej mieściło się 600 samocho- 126 dów o sile do 6 k. m. (49200 zł podatku). 502 samochody o sile do 10 k. m. (61746 zł podatku), 208 samochodów o sile do 16 k. m. (28089,08 zł podatku), 43 samochody o sile ponad 16 k. m. (14099,70 zł podatku) oraz 333 moto- cykle (5461,20 zł podatku). Wpływ rzeczywisty z tego podatku wynosił 94949,71 zł. Podatek od przejściowego najmu W r. 1930/31 ilość opodatkowanych hoteli wynosiła 16. pensjonatów 40, razem 56. Kwota wymierzonego podatku dochodziła do 171034 zł, wpłynęło rzeczywiście 159611,19 zł. Zestawienie ogólne, kierownictwo Powyższe zestawienie daje pogląd na wpł'ywy podatkowe roku kalen- darzowego 1930. Jeśli chodzi o rok obrachunkowy 1930/31 (za który to okres całe sprawozdanie niniejsze jest ujęte) - to wpływy te wynosiły ogółem 13 558101,08 zł, z czego na udział gminy w podatkach państwowych przy- pada 2061 912,15 zł, na dodatki miejskie do podatków państwowych 7791 471,97 zł i na podatki samoistne 37041716,96 zł. Z udziałów w podat- kach państwowych wpłynęło: z 15-procentowego udziału w podatku docho- dowym 2061912,15 zł. Dodatki do podatków państwowych figurowały na- stępującemi kwotami: dodatek do podatku gruntowego 12007,63 zł, do po- datku od nieruchomości 578968,86 zł, do podatku dochodowego 4686192,76 zł, 15-procentowego do podatku przemysłowego i 15-procentowego do świa- dectw przemysłowych 2 029 687,40 zł, do podatku od spożycia, zużycia i pro- dukcji 375703,25 zł, wreszcie do patentów akcyzowych 108912,07 zł. Wśród podatków samoistnych wykazują podatek od lokali 1 303942,64 zł, od przej- ściowego najmu 200 246,01 zł, od zabaw i widowisk 1 158900,39 zł, od umów o przeniesieniu własności nieruchomej 377 252,70 zł, od spadków i darowizn 17051,40 zł, od zaprotestowanych weksli 302398,26 zł, od samochodów 121 723,61 zł i od psów 223201.95 zł. Zarząd podatkowy miał w r. 1930/31 wydatków 56174,73 zł. Decernentem wydziału podatkowego był radca Władysław Kultys. 3. Sprawozdanie rachunkowe Sprawozdanie finansowe zarządu miasta jest drukowane oddzielnie. To też ograniczamy się tutaj do kilku naj ogólniejszych cyfr. Wydatki miasta wynosiły w roku sprawozdawczym 35435404,78 zł. do- chody 34 342 439,30 zł. Ogólny majątek miasta powiększył się w porównaniu do r. 1929/30 o 10182342,33 zł i wyrażał się na dzień 31 marca 1931 r. sumą 294551602,70 zł. Równocześnie wzrósł także i dług miasta z 65447598,27 zł o 2018496,11 zł, wykazując w dniu 31 marca 1931 r. sumę 67466094,38 zł. Po szczegóły odsyłamy do oddzielnego sprawozdania rachunkowego. 127 Główna kasa miejska. kontrola i rachuba oraz sprawy budżetowe pod- legały radcy Władysławowi Kultysowi. zarząd długami i fundacjami spoczy- wał w ręku radcy Stanisława Podolki. W skład komisji dla umarzania długów miejskich wchodzili z Magi- stratu: radcy Stanisław Podolka (przewodniczący), dr. Marjan Kryzan i Jul- jan Piechowskij z Rady Miejskiej: Franciszek Budzyński, Józef Goebel, Ste- fan Kałamajski, Stanisław Maciejewski, Edward Mazurkiewicz, dr. Bolesław Pińkowski, dr. Edward Taylor i Bolesław Wybiera Iski. 127 Główna kasa miejska. kontrola i rachuba oraz sprawy budżetowe pod- legały radcy Władysławowi Kultysowi. zarząd długami i fundacjami spoczy- wał w ręku radcy Stanisława Podolki. W skład komisji dla umarzania długów miejskich wchodzili z Magi- stratu: radcy Stanisław Podolka (przewodniczący), dr. Marjan Kryzan i Jul- jan Piechowskij z Rady Miejskiej: Franciszek Budzyński, Józef Goebel, Ste- fan Kałamajski, Stanisław Maciejewski, Edward Mazurkiewicz, dr. Bolesław Pińkowski, dr. Edward Taylor i Bolesław Wybiera Iski. TREŚĆ A. SPRAWY OGóLNE Sir. l. Kronika watniejszych wydarzeń 3 2. Zarząd i reprezentacja miasta 3 Obywatele honorowi (3). Magistrat. Rada miejska (4). Reprezentacja miasta. Urzędnicy miejscy (5). Sir. 3. Obszar miasta 4. Spory prawne 5. Sekretarjat prezydjalny 6 6 6 B. OśWIECENIE PUBLICZNE 6 1. Szkoły wydziałowe i powszechne Daty statystyczne. Pomieszczenie i organizacja szkół (7). Pomoce na- ukowe, bibljoteki, praca ręczna. Miej- skie laboratorjum psychologiczne (8). Opieka lekarska i higjena (9). Har- cerstwo i inne towarzystwa szkolne. Nauka pływania. Akcja charytaty- wna (9). 2. Ochronki miejskie 3. Miejska szkoła handlowa 8. . 10 I 9. .10 4. Dokształcająca szkoła kupiecka 12 5. Publiczna dokształcająca szkoła przemysłowa 6. Państw. szkoła rzem.-przemy- słowa . 7. Państw. szkoła budownictwa i mierni czo-melj oracyj na oraz ceramiczno-ceglarska . 13 Państw. szkoła budowy maszyn 14 Koszty utrzymania szkół, depu- tacje . 12 13 14 C. KULTURA I SZTUKA l. Miejska działalność kulturalna 16 2. Bibljoteka radziecka.. 16 3. Bibljoteka Raczyńskich. . 16 4. Wydawnictwa miejskie, staty- styka . 19 5. Teatry miejskie 19 Teatr Wielki. Kierownictwo i per- sonel. Przedstawienia (20). Frek- wencja i koszty (21). Teatr Polski. (21). Kierownictwo i personel (21). Przedstawienia. Frekwencja i ko- szty. Decernent i deputacja (22). 6. Muzeum Miejskie . 23 Kierownictwo i personel. Organiza- cja. Dział Kasprowiczowski (23). Wystawa medali i plakiet czeskich. 130 Sir. Zbiory (24). Dział radjowy. F re- kwencja. Zestawienie rachunkowe (25). 7. Ogród Zoologiczny . 25 Sir. Frekwencja. Zwierzostan (25). U- trzymanie zwierząt i ogrodu. Kie- rownictwo i zestawienie rachunko- we (26). D. OPIEKA SPOŁECZNA 1. Opieka nad ubogimi 27 2. Opieka nad młodzieżą. . 34 Organizacja wydatki ogólne. Opieka nad niemowlętami (34). 0- Wsparcia w gotówce (27). Zesta- pieka nad dziećmi w wieku 2-6Iat. wienie kosztów. Wsparcia w na- Opieka materjalna (35). Miejski turze (30). Opieka zdrowotna. 0- zakład dla niemowląt im. Dzieciątka pieka zakładowa (31). Miejski za- Jezus (36). Opieka w szpitalach, kład dla starców. Przytułki dla bez- lecznicach i uzdrowiskach. Miejskie domnych (321. Pogrzeby. Postępo- przytulisko dla dziatwy przedszkol- wanie przeciw osobom zaniedbują- nej w Dębcu (37). Miejskie schro- cym obowiązki żywiciela. Procesy. nisko przy Grobli. Opiekuństwo Świadectwa ubóstwa. Dom pracy. generalne. Gminna rada sierot (38). Gwiazdka. Pomoc dla bezrobot- Wychowanie zapobiegawcze. Sub- nych (33). Fundusz darów. Akcja wencje. Koszty ogólne (39). Sprawy zwalczania żebractwa. Fundusz dys- sporno administracyjne. Kierow- pozycyjny prezydenta miasta. De- nictwo (40). putacja (34). E. ZDROWIE PUBLICZNE 1. Wydział zdrowia publicznego Miejskie stacje opieki nad płucno chorymi (41). Miejskie stacje opieki nad matką i dzieckiem. Miejskie kuchnie mleczne. Miejska poradnia dla chorób położniczo kobiecych (42). Miejska stacja opieki nad al- koholikami. Stacja szczepień prze- ciwgruźliczych. Miejska stacja opieki nad chorymi na jaglicę. Miejskie stacje szczepień przeciw płoniczych i błoniczych. Miejska komisja zdro- wia (43). 2. Szpital miejski. Kierownictwo i personel (43). Chorzy (44). Koszty 147). 3. Czyszczenie miasta 41 I Miejska sieć kanałowa (47). Stacja pomp kanałowych i oczyszczalnia. Wywóz wydzielin (48). Ustępy pu- bliczne. Tabor miejski i czyszcze- nie ulic (49). 4. Zakłady kąpielowe 5. Ogrody miejskie 6. Wychowanie fizyczne Dzieciniec (52). Półkolonje. Sta- djon miejski. Boiska (53). Poradnia sportowa. Sport zimowy. Wy- cieczki. Nauka pływania. Gimna- styka poprawcza (54). Inne kursy. Miejski Komitet W. F. i P. W. Fun- dusze (:5). Strzelnica małokali- browa. Bibljoteka sportowa. Kie- rownictwo (56). 50 51 52 43 47 F. BUDOWNICTWO MIEJSKIE 1. Rozbudowa miasta 2. Miernictwo 60 57 I 3. Budownictwo naziemne . 59 Palmiarnia w Parku Wilsona. Ustęp Sir. publiczny przy Starym Rynku. Szkoła powszechna na Winiarach (60). Dom mieszkalny miejskiej spa- larni śmieci. Budowa hotelu Polo- nia. Przebudowa dawno fabryki Pneumatyk przy Drodze Urbanow- skiej. Domy mieszkalne przy ul. Marsz. F ocha. Przytulisko dla bez- domnych na Zawadach. Ustęp pod- ziemny przy moście Bolesława Chro- brego. Miejska szkoła handlowa oraz 2 domy dla profesorów. Stacja transformatorów na Starym Rynku (61). Budowa ustępu naziemnego w ogrodzie szkolno - botanicznym przy ul. Dąbrowskiego. Dobudowa magazynu warsztatowego i węglo- wego przy państw. szkole budowy maszyn. Budowa parkanu masyw- nego przy państw. szkole budowy maszyn od strony ul. Szwajcarskiej. Rozbudowa poddasza na mieszka- 131 Sir. nie służbowe dla pedla w 21 szkole powszechnej w Dębcu. Przebudowa pawilonów powystawowych na te- renie E Powszechnej Wystawy Kra- jowej na pom;eszczenie dla bezdom- nych rodzin (62). Budowa kiosku przy moście chwaliszewskim. Prze- budowa dawno mieszkania dyrektora w Bibljotece Raczyńskich. Prace konserwacyjne. Roboty wykonane dla innych wydziałów (63). Porad- nia budowlana. Personel i biuro. Zarząd i deputacja (64). 4. Budownictwo podziemne 65 Akcja przeciwpowodziowa. Budo- wnictwo wodne (65). Stan wody w Warcie (66). Prace kanalizacyjne. Budowa i naprawa ulic (67). Roboty ziemne. Przebudowa torów kole- jowych. Umocnienie wschodniego przyczółka mostu św. Rocha (68). G. HANDEL. PRZEMYSŁ. PRACA l. Targi tygodniowe. . 2. Wydział przemysłowy . 69 I 3. Urząd ubezpieczeń . 69 4. Sprawy wodne. . 69 71 H. SĄDY MIEJSKIE l. Wydział miejski 2. Sąd kupiecki . 72 \ 3. Sąd przemysłowy. . . . . 73 . 72 4. Urząd rozjemczy dla spraw najmu 73 I. BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE 1. Miejski urząd bezpieczeństwa i porządku publicznego . 74 Służba sanitarna. Łowiectwo. ry- bactwo. broń. Zmiana nazwiska, śluby zagranicą (74). Cudzoziemcy. Biura paszportowe i meldunkowe. Pojazdy. Sprawy prasowe (75). Zezwolenia policyjne na handel uliczny, zabawy i t. p. Znalezione przedmioty. Psy. Wykroczenia i kary. Kontrola obyczajowa (76). Różne. Kierownictwo i personel (77). 2. Sprawy obywatelstwa 77 Stwierdzenie, uznanie i nadanie oby- watelstwa polskiego. Pozbawienie i zwolnienie z obywatelstwa pol- skiego. Różne (78). 3. Sprawy wojskowe. 79 4. Miejska policja budowlana. 79 Służba wewnętrzna i biurowa. La- boratorjum badania materjałów bu- dowlanych (79). Ruch budowlany. Kierownictwo (81). 5. Pożarnictwo. . 81 132 Strażnice. Pożary (81). Inna po- moc. Obsługa samochodów sani- tarnych szpitala miejskiego. Hy- Sir. Sir. dranty i urządzenia alarmowe (82). Większe pożary (83). Stan perso- nalny, decernent, koszty (84). K. PRZEDSIĘBIORST W A MIEJSKIE l. Gazownia miejska 85 I Sprawy ogólne. Ruch wewnętrzny. Piecownia (85). Fabryka amonjaku (87). Fabryka benzolu. Genera- tory. Zakład dwugazu (88). Gaz wodny. Dział elektrotechniczny. Kolej dojazdowa (89). Naprawa IV. zbiornika gazowego. Produkcja (90). Ruch zewnętrzny. Konsumcja (91). Instalacja gazowa. Oświetlenie ulic miasta (92). Warsztat naprawy ga- zomierzy. Siec gazowa ziemna (93). Latarki orjentacyjne. Propaganda gazowa (94). Personel (95). Zesta-. wienie rachunkowe (96). 2. Elektrownia miejska. 96 Produkcja (96). Konsumcja (97). Rozwój sieci. Oświetlenie pu- bliczne (98). 3. Wodociągi miejskie . 98 Rozbudowa i konserwacja urzą- dzeń (98). Produkcja i zużycie. Zestawienie rachunkowe (100). 4. Rzeźnia miejska i targowisko zwierzęce 100 Inwestycje (100). Targowisko (101). Rzeźnia (102). Zestawienie rachun. kowe. Kierownictwo (103). 5. Mleczarnia miejska 104 Dowóz i ceny. Produkcja i sprze- daż (104). Zestawienie rachun- kowe, kierownictwo (105). 6. Przeładownia miejska 105 7. Składnica. warsztaty repara- cyjne 106 8. Lombard miejski 107 9. Targi Poznańskie 107 10. Spalarnia śmieci. 110 Wywóz śmieci. Zakład wyrobów betonowych (111). Zestawienie rachunkowe i kierownictwo (112). 11. Majątek Naramowice 112 12. Poznańska Kolej Elektryczna 114 13. Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Poznania dawniej Bank Miasta Poznania 115 Kierownictwo. Rozwój ogólny (115). Pogląd na rachunki bilan- sowe (116). L. MAJĄTEK I FINANSE 1. Grunty miejskie . 118 2. Podatki . 120 Państwowy podatek dochodowy (120). Podatek przemysłowy (obro- towy) i świadectwa przemysłowe. Podatek od nieruchomości. Poda. tek od umów o przeniesieniu włas- ności nieruchomej (124). Państwo- wy podatek od placów niezabu- dowanych. Dodatek miejski do państwowego podatku gruntowego. Podatek od lokali. Dodatek miej- ski do podatku od spadków i da- rowizn. Podatek od zaprotesto- wanych weksli. Podatek od psów. Podatek od rozrywek. Podatek od samochodów (125). Podatek od przejściowego najmu. Zuta- wienie ogólne, kierownictwo (126). 3. Sprawozdanie rachunkowe. 126 132 Strażnice. Pożary (81). Inna po- moc. Obsługa samochodów sani- tarnych szpitala miejskiego. Hy- Sir. Sir. dranty i urządzenia alarmowe (82). Większe pożary (83). Stan perso- nalny, decernent, koszty (84). K. PRZEDSIĘBIORST W A MIEJSKIE l. Gazownia miejska 85 I Sprawy ogólne. Ruch wewnętrzny. Piecownia (85). Fabryka amonjaku (87). Fabryka benzolu. Genera- tory. Zakład dwugazu (88). Gaz wodny. Dział elektrotechniczny. Kolej dojazdowa (89). Naprawa IV. zbiornika gazowego. Produkcja (90). Ruch zewnętrzny. Konsumcja (91). Instalacja gazowa. Oświetlenie ulic miasta (92). Warsztat naprawy ga- zomierzy. Siec gazowa ziemna (93). Latarki orjentacyjne. Propaganda gazowa (94). Personel (95). Zesta-. wienie rachunkowe (96). 2. Elektrownia miejska. 96 Produkcja (96). Konsumcja (97). Rozwój sieci. Oświetlenie pu- bliczne (98). 3. Wodociągi miejskie . 98 Rozbudowa i konserwacja urzą- dzeń (98). Produkcja i zużycie. Zestawienie rachunkowe (100). 4. Rzeźnia miejska i targowisko zwierzęce 100 Inwestycje (100). Targowisko (101). Rzeźnia (102). Zestawienie rachun. kowe. Kierownictwo (103). 5. Mleczarnia miejska 104 Dowóz i ceny. Produkcja i sprze- daż (104). Zestawienie rachun- kowe, kierownictwo (105). 6. Przeładownia miejska 105 7. Składnica. warsztaty repara- cyjne 106 8. Lombard miejski 107 9. Targi Poznańskie 107 10. Spalarnia śmieci. 110 Wywóz śmieci. Zakład wyrobów betonowych (111). Zestawienie rachunkowe i kierownictwo (112). 11. Majątek Naramowice 112 12. Poznańska Kolej Elektryczna 114 13. Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Poznania dawniej Bank Miasta Poznania 115 Kierownictwo. Rozwój ogólny (115). Pogląd na rachunki bilan- sowe (116). L. MAJĄTEK I FINANSE 1. Grunty miejskie . 118 2. Podatki . 120 Państwowy podatek dochodowy (120). Podatek przemysłowy (obro- towy) i świadectwa przemysłowe. Podatek od nieruchomości. Poda. tek od umów o przeniesieniu włas- ności nieruchomej (124). Państwo- wy podatek od placów niezabu- dowanych. Dodatek miejski do państwowego podatku gruntowego. Podatek od lokali. Dodatek miej- ski do podatku od spadków i da- rowizn. Podatek od zaprotesto- wanych weksli. Podatek od psów. Podatek od rozrywek. Podatek od samochodów (125). Podatek od przejściowego najmu. Zuta- wienie ogólne, kierownictwo (126). 3. Sprawozdanie rachunkowe. 126