/p0001.djvu

			Tom VII. 


Lwów, luty-marzec 1923. 


Nr. 7. 8. 


II 
RUGH FILOZOFICZNY 


wychodzi w zeszytach objętości co najmniej jednego arkusza. Dziesięć zeszytów tworzy tom. 
Wydawca i Redaktor: 


Pro£ Dr. KAZIMIERZ TWARDOWSKI. 


Sekretarka Redakcyi: Drka DANIELA GROMSKA. 


Czasopismo wydawane z zasiłku 
Ministerstwa Wyznań religijnych i Oświecenia publicznego, 


Adres Redakcyi i Administracyi "Ruchu Filozoficznego": Lwów, Uniwersytet. Filia Redakcyi 
w Warszawie: Dr. Maryan Borowski, Hoża 74, -. Filia Redakcyi w Poznaniu: Prof. Dr. Stefan 
Błachowski, Uniwersytet. 
Prenumerata tomu VII-go 6000 Mp. Cena niniejszego podwójnego zeszytu 1200 Mp. 


Tematy obrad I. Polskiego Zjazdu filozoficznego. 


Umieszczoną w poprzednim numerze Ruchu filozoficznego zapowiedź 
I. Polskiego Zjazdu filozoficznego zakończyliśmy wyrażeniem nadziei, że Zjazd 
ten zgromadzi we Lwowie w maju b. r. pokaźny zastęp pracowników na niwie 
nauk filozoficznych. Nadzieja ta - o ile dzisiaj można przewidzieć - nie za- 
wiedzie. Dowodzą tego zgłoszenia, które wpłynęły od osób pragnących wziąć 
w Zjeździe czynny udział i bądź wygłosić na nim referaty bądź poddać tezy 
pod dyskusye. Zgłoszenia te podajemy poniżej według alfabetycznego porządku 
nazwisk referentów : 
Ajdukiewicz K. (Lwów): O stosowaniu kryteryum prawdy. - Baron 
A. (Lwów): Psychoadapcyonizm zachowawczy. - Baumgartenówna Fr. (Ber- 
lin): Badania nad uzdolnieniem do zawodów. - Bornstein B. (Warszawa): 
Sądzenie a widzenie. - Borowski M. (Warszawa): Klasyfikacya czynów. - 
B6ttcher L. (Lwów): 1) O zasadzie sprzeczności. 2) O antynomii Russella. - 
Bychowski G. (Warszawa): Psychologia metafizyki. - BykowskhJaxa L. (Lwów): 
Przyczynki do charakterystyki psychicznej naszej młodzieży szkolnej. - Caro 
L. (Lwów): Materyalizm dziejowy jako jedna z podstaw Marksyzmu. - Chwi- 
stek L. Kraków: 1) Zasady czystej teoryi typów. 2) Temat zastrzeżony. - 
Czerny Z. (Lwów): 1) Teorye mowy u myślicieli francuskich na przełomie 
18. i 19. w. 2) Nauka filozofii w średniem szkolnictwie francuskiem. - Cze- 
źowski T. (Warszawa): Temat zastrzeżony. - Dobrzyńska-Rybicka L. (Poznań); 


7. 8.
		

/p0002.djvu

			- 98- 


Psychologia wyborów i jej stosunek do etyki. - Dryjski A. (Poznań): Hipno- 
tyzm a psychologia. - Rajchman-Ettingerowa R. (Warszawa): Czynniki skła- 
dowe systemu filozoficznego. - Franklówna M. (Lwów): W sprawie przed- 
miotu sądu. - Ganszyniec R. (Lwów): Orficy. - Gawęcki B. (Warszawa): 
Zagadnienie istoty filozofii w polskiej literaturze filozoficznej ostatniego 25-cio- 
lecia. - Gromska D. (Lwów): W sprawie t. zw. stosunków niesymetrycznych. - 
Heryng Z. (Warszawa): Świat jako ruch. - Igel S. (Lwów): O przedmiocie 
psychologii. - Ingarden R. (Toruń): Czy i jak można wykazać objektywność 
spostrzeżenia zewnętrznego? - Kaczorowski St. (Lwów): O niezwrotnych sto- 
sunkach przechodnich. - Bad H. (Lwów): Teorya względności Wenzla Hoff- 
manna. - Kielski A. (Warszawa): Determinizm i indeterminizm a kwestya 
odpowiedzialności. - Kleiner J. (Lwów): System Towiańskiego. - Kobyłecki 
St. (Warszawa):; Kryteryum poznania rzeczywistości. - Kotarbiński T. (War- 
szawa): Zadania teoryi czynu. - Kuryłowicz J. (Lwów): Podstawy psycholo- 
giczne semantyki. - Kwiatkowski F. (Poznań): Najnowszy zwrot ku reali- 
zmowi. - Lipska- Librachowa M. (Warszawa): Przedstawienia stanów psychi- 
cznych. - Lutosławski W. (Wilno): 1) O klasyfikacyi cech osobowości. 
2) O wolności woli. - Łempicki Z. (WTarszawa): O stylu w myśleniu. - Łu- 
kasiewicz J. (Warszawa): Program badań logicznych (ew. O logice Stoików). - 
Maliniak W. (Warszawa) : Filozofia przedsokratyczna a renesans prawa natury. - 
Mirski J. (Lwów): Czy pedagogika jest nauką? - Myślicki J. (Warszawar 
Historya filozofii a filozofia. - Parczewski T. (Warszawa): Wiadomości o współ- 
czesnej filozofii rosyjskiej. - Peretiatkowicz A. (Poznań): N aukowe zadania 
filozofia prawa. - Rubczynski W. (Kraków): O jednej z metod przezwyciężania 
solipsyzmu. - Smolka F. (Lwów): Pojęcie zmiennej u Bolzana i u Russella.- 
Sobeski M. (Poznań): Mistyka Dantego. - Tatarkiewicz Wł. (Poznań): Stano- 
wisko estetyki wobec nowych prądów w sztuce i w historyi sztuki. - Treter 
M. (Warszawa): Estetyka a historya sztuki. - Trzebiński St. (Wilno): 1) O wol- 
ności woli. 2) O nauczaniu filozofii medycyny na wydziałach lekarskich. - 
Twardowski K. (Lwów): Z logiki przymiotników. - Wójcikówna Br. (Lwów): 
Fenomenologia muzyczna. - Wołowicz L. (Lwów): Temat zastrzeżony. - 
Zarzecki L. (Warszawa): Przekonanie i rozumienie. -Zawirski Z. (Lwów): 
Współczesne próby aksyomatyzacyi przyrodoznawstwa matematycznego i ich 
znaczenie filozoficzne. - Zieleńczyk A. (Warszawa): Czynnik pragmatyczny 
w filozofii polskiej. - Zieliński T. (Warszawa): Żywioły filozoficzne w meto- 
dologii greckiej. - Złotnicki A. (Warszawa): Granice poznawalności a meta- 
fizyka. - Znamierowski Cz. (Poznań): N orma prawna a struktura grupy spo- 
łecznej. - Żółtowski A. (Poznań): 1) O potrzebie i zadaniach historyi filozofii 
w Polsce. 2) Stanowisko Kanta w dziejach filozofii. - Żyliński E. (Lwów): 
O przedstawialności funkcyj prawdziwościowych jednych przez drugie.
		

/p0003.djvu

			SPRAWOZDANIA. 
Leon Chwistek. Wielość rzeczywisto- 
stości. Kraków, 1921, wydane z zasiłkiem 
Min. W. R. i O. P., str. 96. 
Książka ta chce ustalić aksyomatykę 
pojęcia rzeczywistości zapomocą t. zw. 
"metody konstrukcyjnej" i kulminuje w uło- 
żeniu czterech różnych systemów aksyo- 
matów, jakoteż w twierdzeniu, że istnieją 
cztery różne - jak autor mówi - "ró- 
wnouprawnione" rzeczywistości, tym sy- 
stemom odpowiadające. Układy aksyoma- 
tów są następujące: I. Rz e c z yw i s t ość 
w r a żeń: (l) Jeżeli x jest dane bezpo- 
średnio, to x jest rzeczywiste; (2) Jeżeli 
x jest widzialne, to x jest rzeczywiste; 
{3 a) Jeżeli x jest rzeczywiste, to x jest 
widzialne lub dane bezpośrednio; (4 a) Sąd 
"x jest widzialne" jest równoważny z są- 
dem "x jest widzialne na jawie"; (4 d) 
Dla niektórych x, sąd "x jest widzialne" 
n i e jest równoważny sądowi "x jest wi- 
dzialne w warunkach normalnych". 
II. R z e c z y w i s t ość w y o b r a żeń: 
Układ ten różni się od poprzedniego tylko 
tern, że zamiast (4 a) występuje (4 b): 
"Dla niektórych x nie jest prawdą, by sąd 
"x jest widzialne" był równoważny są- 
dowi "x jest widzialne na jawie". III. Rz e- 
c z y w i s t ość r z e c z y : W układzie tym 
występują (l), (2), i (4 a) z I. układu; 
miejsce (3 a) zajmuje (3 b): "Pewne przed- 
mioty rzeczywiste nie są dane bezpośre- 
dnio*. Miejsce zaś (4 d) zajmuje (4 c) 
"identyfikujący zakres pojęcia widzialności 
i pojęcia widzialności w warunkach nor- 
maInych" . Nadto dodać należy dwa po- 
stulaty: (5 a) "Część przedmiotu rzeczy- 
wistego jest rzeczywista" i (5 b): "Przed- 
miot, którego część jest rzeczywista, jest 
rzeczywisty" . IV. R z e c z y w i s t ość 
fi z y k a l n a: Układ ten różni się od po- 
przedniego tylko tern, że miejsce (4 c) 
zajmuje (4 d) (z I. układu). Układy I. III. 
i IV. są zdaniem Autora niesprzeczne, co 
do niesprzeczności układu II. Autor wstrzy- 
muje się od wydania sądu. - Rozprawę 
uzupełniają najrozmaitsze konsekwencye 
między inne mi w dziedzinie etyki i teoryi 
sztuki. Autor stara się wykazać, że każdej 


99 


b 


i z czterech wymienionych rzeczywistości 
odpowiada kolejno jeden typ dzieł sztuki, 
resp. kierunek artystyczny: l) impresyo- 
nizm, 2) futuryzm, 3) prymitywizm i 4) re- 
alizm. Że zaś wszystkie cztery rzeczywi- 
stości są "równouprawnione" - więc ty- 
czy się to i wymienionych kierunków 
sztuki - zwłaszcza futuryzmu. 
Rozprawa wykazuje rozliczne braki tak 
pod względem metodycznym, jak i rzeczo- 
wym. Pierwsze omawiamy szerzej na in- 
nem miejscu *), tu ograniczymy się tylko 
do rozpatrzenia wymienionych układów 
aksyomatów. 
Określają one cztery pojęcia rzeczywi- 
stości, które mają zastąpić pierwotne po- 
jęcie rzeczywistości, nieprzydatne ani dla 
celów naukowych, ani praktycznych z po- 
wodu swej wieloznaczności. Niestety wie- 
loznaczne są i pojęcia proponowane przez 
Autora, gdyż wieloznaczne są terminy 
określające. Autor sam zresztą stwierdza 
wieloznaczność tych drugich, nie stara 
się jednak jej wyrugować, sądząc, że tru- 
dności uniknie przez wybranie powyższych 
aksyomatów, które mają być praVdziwe 
bez względu na sposób ustalenia zakresu 
terminów określających. Iluzoryczność tego 
mniemania wykazujemy gdzieindziej. Tu 
zaś pragniemy zbadać, czy Autor ąam nie 
ulega chwiejności proponowanych przez 
siebie pojęć. Że Autorowi chodzi głównie 
o zakresy pojęć, zajmiemy się niemi. Dla 
krótkości oznaczamy przez 
l. zakres pojęcia "bezpośrednio dany" 
2. " " "widzialny", który rozpa- 
da się na: 
"widzialny na jawie w wa- 
runkach normalnych" 
"widzialny na jawie nie 
w warunkach normal- 
nych" 
"widzialny nie na jawie" 
"nie dany bezpośrednio" 
takich przedmiotów, któ- 
rych conajmniej części 
spełniają warunki podane 
w aksyornatach l, 2, 3 b, 
4 a, 4 c 


2 a. " 


" 


2b. " 


" 


2 c. " 


" 


1 3. 
4 a. " 


" 


" 


" 


*) Por. "Przegląd Filozoficzny".
		

/p0004.djvu

			4 b. zakres pojęcia takich przedmiotów, któ- 
rych co najmniej części 
spełniają warunki poda- 
ne w aksyomatach l, 2, 
3 b, 4 a, 4 d. 
Wówczas zakresy proponowanych pOjęc 
rzeczywistości przedstawiają się w nastę- 
pujący sposób: 
l) Rz. Wr. 
2) Rz. Wyob. 
3) Rz. Rzeczy 


1+2a+2b 
l + 2 a + 2 b + 2c 
1-1- 2 a + conajmnlej 
część zakresu 3 + 4 a 
l + 2 a + 2 b -f conaj- 
mnIej część zakresu 
3 + 4b. 
Jak widzimy zakresy proponowanych 
pOjęc CZęSCIOWO są sobie równe; w szcze- 
gólności wszystko, co dane bezpośrednio, 
i wszystko, co widzialne na jawie w wa- 
runkach normalnych, należy do w s z y s t - 
k i c h czterech rzeczywistości, przedmioty 
zaś widzialne nie w warunkach normal- 
nych do wszystkich rzeczywistości z wy- 
jątkiem rzeczywistości rzeczy; wreszcie 
przedmioty nie dane bezpośrednio należą za- 
równo do Rz. Rzecz, jak i Rz, Fiz. - Przez 
częściową różność zakresów stają się oczy- 
wiście różnemi odpowiednie p oj ę c i a . 
Nie stają się jednak różnemi te s a m e 
przedmioty przyporządkowane równocześ- 
nie kilku różnym zakresom - o ile oczy- 
wiście nie wskażemy w każdym wypadku 
na inny ich moment stający się przez przy- 
dzielenie ich do różnych grup momentem 
k o n s t y t u c Y j n Y m . Takiego momentu 
konstytucyjnego, obejmującego c a ł y za- 
kres definiowanego pojęcia i stanowiącego 
o jego jedności - u Autora brak. Bo za 
moment taki nie możemy przecież uważać 
samego wprowadzenia jednolitej n a z w y , 
obejmującej cały zakres definiowanego po- 
jęcia. Wskutek tego dostajemy cztery kon- 
glomeraty, które niewiadomo dlaczego 
właściwie znalazły się w jednym pudełku, 
konglomeraty niczem prócz nazwy nie 
wiązane, a składające się po większej czę- 
ści z tych samych elementów. I nie może 
być inaczej; wszak Autor sądzi, że skon- 
struować pojęcie to znaczy tylko sporzą- 
dzić pewien spis przedmiotów. Jaką zasadą 


4) Rz. Fiz. 


100 - 


t 


wyboru mamy się przytem posługiwać? 
Z przytoczonych systemów aksyomatów 
trudno ją odczytać. Być może, że Autor 
milcząco jakąś zasadą się posługuje; do- 
myślać się tego pozwala nam fakt, że 
Autor, mówiąc o swych 4 rzeczywisto- 
ściach, mówi o nich tak, jak gdyby to 
były cztery o drę b n e , wykluczające się 
dziedziny, przy których można się z jednej 
do drugiej przedostawać. Jest to wyraźne 
zwłaszcza przy przeciwstawieniu rzeczy- 
wistości wrażeń i rzeczywistości rzeczy 
i przy twierdzeniu, że rzeczywistość wra- 
żeń powstała dopiero w okresie powsta- 
wania impresyonizmu w sztuce (!!). Do- 
piero też przy uznaniu takich 4 o drę b - 
n y c h rzeczywistości rozprawa nabiera 
charakteru tej sensacyjności, który Autor 
sam kilkakrotnie podkreśla. Ale wskazuje 
to tylko na to, że Autor sam w inne m 
znaczeniu używa swych pojęć, niż mu na 
to pozwalają jego aksyomaty. Bo na pod- 
stawie aksyomatów można - jak wskaza- 
liśmy - wywnioskować, że cztery rzeczy- 
wistości wcale się nie wykluczają, lecz 
że przeciwnie istnieje j e d n a wspólna 
dziedzina (złożona z zakresów l -f 2 a), 
z której można niejako robić wycieczki 
w tę czy ową stronę, dostając się do za- 
kresów przedmiotów różnych od przedmio- 
tów tej wspólnej dziedziny. Wskazywałoby 
to raczej na zupełnie inne rozgraniczenia 
pomiędzy" rzeczy wistościami" , niż te, które 
proponuje Autor - o ile oczywiście cechy 
podawane przez Autora zdolne są odgra- 
niczyć jedną rzeczywistość od drugiej. By 
przeprowadzić rozgraniczenia Autora nale- 
żało wskazać albo a) na jak o ś c i o w e - 
cechy przysługujące wszystkim przedmio- 
tom podpadającym pod jedno z pojęć rze- 
czywistości, a nie przysługujące przed- 
miotom podpadającym pod pozostałe po- 
jęcia rzeczywistości (o ile wogóle jako- 
ś c i o w e różnice zdolne są konstytuo- 
wać odrębne rzeczywistości!) albo b) na 
różnice kategoryalne, albo wreszcie c) zba- 
dać, czy c h a rak t e r r z e c z y w i s t o ś c i 
owych czterech rzeczywistości nie jest przy 
przedmiotach poszczególnych pojęć odmien- 
ny, a dla nich charakterystyczny. W ów.
		

/p0005.djvu

			- 101 


a 
czas dopiero uzyskalibyśmy jednolitość 
proponowanych pojęć i moglibyśmy się 
przekonać, czy istotnie z czterema różnemi 
rzeczywistościami mamy do czynienia. Do- 
piero bowiem wykazanie istnienia czterech 
szczególnych, a między sobą róż n y c h 
c h a rak t e rów r z e c z y w i s t o ś c i (te- 
go, co stanowi "rzeczywistość" przedmiotu 
rzeczywistego) - pozwoliłoby mówić na- 
prawdę o "wielości rzeczywistości". Do 
wykrycia jednak takiego (czy takich) szcze- 
gólnego charakteru rzeczywistości nie przy- 
da się na nic "metoda konstruktywna" 
i ustalanie z akr e s ó w pojęć. Charakter 
ów jest czemś, co my musimy z n a l e ź ć, 
o d kry ć, nie zaś konstruować, - o ile 
oczywiście robota nasza ma mieć wartość 
prawdziwego p o z n a n i a. Tymczasem za- 
kresy pojęć możemy określać zupełnie do- 
wolnie, bez względu na istotne pokrewień- 
stwa między przedmiotami zaliczanemi do 
tego samego zakresu. Zaczynanie od okre- 
ślenia zakresu może być tylko pewnym 
sztucznym chwytem przygotowawczym do 
rozpoczęcia procesu poznawczego - i to 
chwytem zupełnie niekoniecznym i często 
niestosownym. Przytem przy takiem postę- 
powaniu należy zawsze zastrzec t y m- 
c z a s o w ość określonego zakresu - aż 
do chwili wykazania na innej drodze jego 
jednolitości. By odkryć szczególny chara- 
kter rzeczywistości trzeba rozpocząć od 
bezpośredniego poznania, unaocznić i zro- 
zumieć "sens" rzeczywistości, a ten "sens" 
dopiero określa zakres pojęcia, re sp. przed- 
miotów pod nie podpadających. Inaczej 
narażamy się na fiasko analogiczne do 
tego, które jest wynikiem postępowania 
Dr. Chwistka. 


Nic dziwnego też, że żaden z terminów, 
któremi Dr. Chwistek posługuj e się do 
określenia zakresu pojęć rzeczywistości, nie 
wskazuje na ontyczny moment przedmio- 
tów rzeczywistych. Tak "bezpośrednio da- 
ny", jak i "widzialny" (w ten, czy ów 
sposób), wskazują na pewne w z g l ę d n e 
cechy przedmiotu, które mu przysługują 
tylko dzięki zaistnieniu pewnego stosunku 
poznawczego pomiędzy przedmiotem a pod- 
miotem poznania. Cechy te mogłyby naj- 


b 


J wyżej posłużyć do ustalenia pewnych 
J kry t e r y ó w dla sprawdzenia w konkret- 
nym wypadku, czy przedmiot domniemany 
jest "naprawdę" w tym czy owym sensie 
"rzeczywisty" - o ile oczywiście potra- 
filibyśmy wykazać takie związki zacho- 
dzące pomiędzy "rzeczywistością" przed- 
miotu a wspomnianemi cechami względne- 
mi, iż stwierdzenie istnienia tych drugich 
każe wnioskować o rzeczywistości danego 
przedmiotu. O ile zdajemy sobie trochę 
sprawę z trudności tu zachodzących, ce- 
chy wskazywane przez Autora nie wystar- 
czają do ustalenia takich zupełnie pewnych 
kryteryów - zwłaszcza wobec zupełnej 
niejasności i wieloznaczności, która panuje 
u. Autora co do znaczenia terminów "bez- 
pośrednio dany" i "widzialny" . Ustalenie 
jednak takich kryteryów z ak ł a d a, że 
skądinąd wiemy, czem jest rzeczywistość 
przedmiotu; nigdy zaś wspomniane cechy 
względne nie mogą służyć do wyłuszcze- 
nia sensu rzeczywistości. 
Tak więc próba Dr. Chwistka zawodzi, 
a przyczyną tego -jak wykazujemy gdzie- 
indziej - przedewszystkiem nieodpowiednia 
metoda i płynący stąd brak dostatecznych 
wiadomości rzeczowych tak z dziedziny 
ontologii jak i epistemologii. Rozprawa 
zbyt mało przez Autora przemyślana, a pi- 
sana w sposób, który budzi często,po- 
ważne wątpliwości co do ścisłości, jasno- 
ści i konsekwentności wywodów. 
Dr. Roman Ingarden (Toruń). *) 


Dr. Ignacy Halpern. Stanowiska w ety- 
ce. Wstęp metodologiczny do etyki. War- 
szawa, nakład i druk To w. akc. S. Or- 
gelbranda i S-ów. 1918. Str. 93. 
Autor pragnie podać "oryentacyę meto- 
dologiczną" w zakresie etyki, wstęp do 
etyki, pojętej nie jako nauka normatywna, 
praktyczna, spekulacyjna, metafizyczna - 
określenia te są jego zdaniem równowa- 
ż n e, - lecz do etyki "naukowej czyli do- 
świadczalnej czyli teoretycznej" . Bada 


*) Ze względu na toczącą sie na łamach Prze- 
glądu między Autorem a Recenzentem polemikę 
Redakcya stwierdza, iż rękopis niniejszego spra- 
wozdania otrzymała dnia 16. sierpnia 1922.
		

/p0006.djvu

			a 


więc "spekulacyjną metodę owego pier- 
wszego typu etyki, ujawnIając ułudę jej 
wyników, dialektyczny charakter stawia- 
nych przez nią zagadnień oraz ukrytą ten- 
dencyjność jej systematyki", a z drugiej 
strony przedstawia szereg metod etyki na- 
ukowej. W ten sposób stara się "zwalczyć 
radykalnie kierunek normatywny w etyce, 
zależny od metafizycznego sposobu myśle- 
nia, aby postawić ją całkowicie na grun- 
cie doświadczalno-naukowym". 
Zamiar swój i związane z nim zadania 
usiłuje Autor spełnić w sześciu rozdzia- 
łach. Pierwszy charakteryzuje etykę nor- 
matywną i naukową; drugi zajmuje się 
metodą spekulacyjną etyki normatywnej; 
trzeci wyłuszcza metody naukowe etyki 
teoretycznej, omawiając kolejno metody 
filozoficzne, przyrodnicze, psychologiczne, 
socyologiczne i matematyczne; czwarty 
przeciwstawia zagadnieniom pozornym w e- 
tyce zagadnienia prawdziwe; piąty anali- 
zuje stosunek etyki naukowej do nowo- 
czesnego moralizmu (wyraz "moralizm" 
służy Autorowi za wspólną nazwę moral- 
ności i niemoralności jako pewnych cech 
działania ludzkiego); szósty rozprawia się 
z różnemi klasyfikacyami systemów ety- 
cznych; w jego zakończeniu Autor, resu- 
mując (nie "reasumując", jak się mylnie 
wyraża na str. 81) zasadnicze swe po- 
glądy, przeciwstawia raz jeszcze dobitnie 
stanowisku etyki metafizycznej i jej nor- J 
mom stanowisko etyki naukowej, badającej 1 
prawa faktów. 


Według Autora do niedawna cała nie- 
mal etyka była metafizyczno-normatywna, 
więc nienaukowa; etyka naukowa zaś, 
etyka teoretyczna, rozwinęła się z począt- 
ków dawniejszych dopiero w wieku XIX 
i jest nauką "najmniej urobioną z wszyst- 
kich nauk humanistycznych". 
Przez etykę naukową rozumie Autor 
na uk ę o moralności i niemoralności dzia- 
" 
łania ludzkiego czyli o działaniach ludz- 
kich, o ile są moralne lub niemoralne" - 
nie w tern znaczeniu, jakoby etyka nau- 
kowa stanowiła o tem, jakie działanie jest 
moralne a jakie niemoralne, lecz wtem 
znaczeniu, że stara się zjawiska morali- 


102 - 


b 


sty czne (t. j. moralne i niemoralne ) obja- 
śniać na podstawie praw naukowych, po- 
sługując się przytoczonemi powyżej meto- 
dami, które splatają się ze sobą i współ- 
działają w sposób naj rozmaitszy» 
O możliwości takiej etyki a zwłaszcza 
o możliwości "praw etycznych o wzorze 
przyrodniczych", mogących służyć do ob- 
jaśniania zjawisk moralistycznych, "decy- 
dować może tylko fakt odnalezienia takiego 
prawa, choćby jednego. A oto wykazać 
można, że zostały one odnalezione". N a 
dowód przytacza Autor Wundtowskie pra- 
wo wzrostu energii i heterogonii celów, 
opracowane przez Wundta i H 6 ffding a 
prawo automatyzacyi woli, Spencerowskie 
prawo ewolucyi, statystyczne prawo Dro- 
bischa, prawo H6ffdinga, orzekające, że 
i pobudki sie zmieniają a postępowanie po- 
zostaje i otrzymuje nowe znaczenie - do 
których to praw Autor dołącza "prawa 
! kontrastu motorycznego przerzucania się 
woli ludzkiej z jednej skrajności w drugą". 
Na zasadniczą tezę pozytywną Autora, 
stwierdzającą istnienie swoistej dziedziny 
badań, których zadaniem jest objaśnianie 
zjawisk moralistycznych, należy się nie- 
wątpliwie godzić. Autor zresztą nie pier- 
wszy występuje z programem takich ba- 
dań; rozwinął go np. z polskich pisarzy 
Julian Ochorowicz w rozprawie p t. "Me- 


toda w etyce", nazywając tę gałąź wiedzy 
naukowej "etyką opisową". (Przegląd filo- 
zoficzny, IX. str. l - 62) *). Czy ta dzie- 
dzina badań, których przedmiotem mora- 
lizm, jego podstawy fizyologiczne, psycho- 
logiczne i społeczne, jego poszczególne 
postacie, objawy i przeobrażenia, jego sto- 
sunek do działania ludzkiego wogóle, 
czy ona rozwinie się w naukę osobną'" 


*) Autor, który przytacza w ciągu swych 
wywodów obok licznych pisarzy europejskich 
także myślicieli chińskich i japońskich, nigdzie 
nie cytuje Ochorowicza; nie podaje też tytułu 
rozprawy jego w dodanej na końcu książki "Bi- 
bliografii" , w której uderza nadto brak niektó- 
rych innych prac, jak Meinonga "Psychologisch- 
ethische Untersuchungen zur Werththeorie", 
Sidgwicka "The Methode ofEthics", Franciszka 
Brentano "Vom Ursprung sittlicher Erkenntnis", 
G. E. Moore'a "Principia ethica".
		

/p0007.djvu

			okaże przyszłość, która też w danym ra- 
zie ustali nazwę tej nauki. 
Żałować wypada, że Autor nie zajął 
się w swej pracy bardziej uporządkowa- 
nem rozwinięciem programu tej dziedziny 
badań, zwanej przez niego "etyką nauko- 
wą" . Podaje on wprawdzie w rozdziale I. 
jej określenie, ale nie ilustruje go w do- 
statecznej mierze sformułowaniem jej za- 
gadnień ani też nie zestawia tych zaga- 
dnień w sposób systematyczny, przytacza- 
jąc je raczej niejako przykładowo i przy- 
godnie przy sposobności omawiania metod 
etyki naukowej oraz pozornych i prawdzi- 
wych jej zagadnień. Wskutek tego treść 
tej etyki naukowej przedstawia się czytel- 
nikowi zrazu nieco mglisto, następnie nieco 
chaotycznie, w końcu zaś nieco pusto. Gdy 
mianowicie Autor dochodzi w zakończeniu 
swej pracy do przytaczania "praw ety- 
cznych o wzorze przyrodniczych", budzi 
się w czytelniku wątpliwość, czy przyto- 
czone przez Autora prawa są istotnie pra- I 
wami e t y c z n e m i ( o czem nas Autor . 
przy niektórych z nich wyraźnie zapewnia, 
jak gdyby obawiając się, by nie zaprze- 1 
czono im tego charakteru), czy nie są to 
raczej prawa o wiele ogólniejsze, tyczące [ 
się całego zakresu działania ludzkiego, 1 
a nietylko działania moralnego i niemoral- 
nego. I radby się czytelnik dowiedział coś 
niecoś o sposobie, w jaki etyka na pod- 
stawie tych praw objaśnia zjawiska mora- 
listyczne. Ale tego mu Autor nie mówi. 
Godząc się na zasadniczą tezę pozytywną 1 
Autora, trudno przyznać bez bardzo po- 
ważnych zastrzeżeń słuszność jego stano- I 
wisku negatywnemu względem etyki me- 1 
tafizycznej, normatywnej, praktycznej. Kry- 
tyczne wywody Autora wychodzą z zało- 
żenia, jakoby etyka normatywna była 
identyczna z etyką praktyczną - choć Hus- I 
serl wykazał (Logische Untersuchungen 1 2 . 
str. 47), że są to pojęcia różne*) - i ja- ' 


*) Husserl powołuje się na przykład Scho- 
penhauera, którego etyka nie jest praktyczna, 
choć jest normatywna. Otóż nasz Autor może 
nie zdaje sobie sprawy ze stanowiska etyki 
schopenhauerowskiej, skoro powiada (str. 15): 
..Jeszcze Schopenhauer użalał się i wytykał, że 
łatwiej jest moralizować aniżeli badać moral- 


103 


koby wszelka etyka normatywna była me- 
tafizyczną i na odwrót. Otóż to utożsa- 
mienie etyki metafizycznej i normatywnej 
opiera się na tak daleko idącem rozsze- 
szeniu zakresu pojęcia metafizyczności, iż 
pozwala ono Autorowi np. uważać ideę 
człowieka przeciętnego, którą posługiwali 
się niektórzy etycy, za ideę metafizyczną 
i dopatrywać się metafizyki w kategory- 
cznym imperatywie Kanta. I pozatem zdaje 
się, że usiłowania Autora, zmierzające do 
"radykalnego zwalczenia kierunku norma- 
tywnego w etyce" tak samo nie odniosą 
skutku, jak go nie odniosą usiłowania ma- 
jące na celu wyrugowanie z głów ludzkich 
"metafizycznego sposobu myślenia". 
Metafizyka i metafizyczność nie są zre- 
sztą jedynemi pojęciami, które stają się 
w ręku Autora rozciągliwemi. To samo 
można powiedzieć np. o pojęciu "insty- 
tucyi", które posiada u Autora tak obszerne 
znaczenie, iż podpada pod nie "nawet zbli- 
żanie się do siebie dwojga ludzi obcych 
dla okazania sobie usługi, choćby w za- 
paleniu papierosa". Tą drogą wyraz "in- 
stytucya" otrzymuje zgoła nieoczekiwane 
znaczenie. Podobnie wyraz "eudemonizm", 
którym Autor oznacza kierunek etyczny, 
uważający dobra z e w n ę t r z n e za po- 
trzebne dla moralności, albo wyrazy psy- 
chologizm, pragmatyzm (str. 54). 
Ten sposób postępowania z pojęciami 
i wyrazami zmniejsza siłę przekonywującą 
argumentacyi Autora, gdyż czytelnik od- 
nosi niekiedy wrażenie, że traci stały grunt 
pod nogami. Niepodobna wchodzić tutaj 
w rozbiór wszystkich budzących wątp li - 
wości argumentacyj, któremi się Autor 
posługuje; jako przykład, niechaj służy 
"całkiem prosty wniosek" , przez który 
Autor wyprowadza "pojęcie etyki nauko- 
wej" . Oczywiście wyraża się tu Autor 
niezupełnie ściśle, gdyż przez wnioski nie 
wyprowadza się pojęć, lecz sądy; istotnie 
chodzi tu o sąd. O jaki jednak sąd, nie- 


ność" . Tymczasem dotyczące słowa Schopen- 
hauera brzmią: "Moral prediger ist leicht, Mo- 
ral begriinden schwer" . Więc nie o badaniu, 
lecz o uzasadnieniu moralności Schopenhauer 
mówi.
		

/p0008.djvu

			łatwo rozstrzygnąć, gdyż Autor sąd ten 
i wniosek, przez który on został wypro- 
wadzon) " przytacza w dwojakiem brzmie- 
niu. Na str. 63 brzmi on: "Ponieważ 
wszystko, co istnieje dla świadomości na- 
szej, może i musi podlegać badaniu nau- 
kowemu, a skoro moralizm niewątpliwie 
istnieje, przeto może i musi istnieć nauka 
o moraliźmie czyli etyka". Na str. 88 
brzmi on: "Wszystko co istnieje w jaki- 
kolwiek sposób dla naszej świadomości, 
przez to samo już może i musi podlegać 
badaniu naukowemu, a że dziedzina dzia- 
łania ludzkiego niewątpliwie istnieje, więc 
podlega badaniu naukowemu". W drugiem 
brzmieniu niema mowy ani o moraliźmie, 
ani o etyce -. ale Autor upatruje w obu 
brzmieniach sformułowanie myśli, wypo- 
wiedzianej już pod postacią wniosku na 
samym początku pracy, mianowicie na 
str. 5, którą wyraźnie Autor cytuje, przy- 
taczając na str. 63 wniosek ów w pier- 
wszem z podanych powyżej brzmień. 
Wszelako na str. 5 wniosek ten wvstepuie i 
w tej formie: "wszystko, co istn.ieje VJ ja 
kikolwiek sposób, będąc przedmiotem na 
szej świadomości, może i musi podlegać 
badaniu naukowemu. Stąd wynika, że 
przedmiotem nauki może i musi być istnie- 
jąca wszak niewątpliwie dziedzina czynu, 
postępowania, działania ludzkiego". W tej 
formie wniosek odpowiada-jak widać- 
drugiemu, a nie pierwszemu z przytoczo- 
nych powyżej brzmień. A przecież właśnie 
o to pierwsze brzmienie chodzi, gdyż 
w niem, a nie w drugiem mieści się sąd, 
że "może i musi istnieć nauka o mora- 
liźmie czyli etyka", a więc sąd, zawiera- 
jący implicite definicyę a tern samem po- 
jęcie etyki. 
Chcąc rozwikłać tę gmatwaninę i doku- 
nując w tym celu logicznej analizy doty- 
czących wywodów Autora, należy w jego 
rozumowaniu (pg. 5 - 9) rozróżnić dwa 
kroki. Pierwszy prowadzi do konkluzyi, 
że etyka jest nauką teoretyczną i przybiera 
postać szeregu wniosków, będących "przy- 
gotowaniem" do "ostatecznego wyznacze- 
nia przedmiotu etyki". Wykazawszy więc, 
że działanie ludzkie jest jednym z przed- 


104 - 


miotów badania naukowego, powiada ("mo 
żemy powiedzieć" - są słowa Autora), 
że badaniem działania ludzkiego zajmują 
się nauki humanistyczne a "w ich poczet 
wchodzi niewątpliwie etyka". A ponieważ 
nauki humanistyczne są naukami teorety- 
cznemi, więc i etyka jest nauką teorety- 
czną. U zyskawszy w ten sposób rezultat, 
że etyka jest nauką teoretyczną o dzia- 
łaniu ludzkiem, dokonuje Autor "ostate- 
cznego wyznaczenia przedmiotu etyki" 
drogą "wykazania", że jest nim pewna 
strona lub cecha działania ludzkiego, mia- 
nowicie jego moralność i niemoralność. 


Otóż należy przedewszystkiem zauwa- 
żyć, że Autor wcale nie "wykazuje", iż 
przedmiotem etyki jest moralność i nie- 
moralność działania ludzkiego, lecz że tak 
poprostu twierdzi. Wobec tego całe rozu- 
mowanie, poprzedzające to twierdzenie, 
jest właściwie zbyteczne, gdyż Autor mógł 
się wogóle ograniczyć do twierdzenia 
"przez etykę teoretyczną rozumiem naukę 


. 


, , 


, . ., 


badaiaca mora]n.oś.ć .i memoralnoscrniako 
pewne cecny aZIa-tanIa luazKlego. wpra- 
wdzie zapewnia nas Autor, że "bez da- 
nego powyżej przygotowania mogłoby się 
łatwo wydawać, że takie określenie etyki 
nic nie mówi a nawet obraca się w błęd- 
nem kole" - ale raczej należy się oba- 
wiać, że właśnie owo przygotowanie obra- 
ca się w błędnem kole, które tkwi w twier- 
dzeniu, że w poczet nauk humanistycz- 
nych "wchodzi niewątpliwie etyka". Al- 
bowiem to zaliczenie etyki do nauk hu- 
manistycznych, które są u Autora ex de- 
finitione naukami teoretycznemi o działaniu 
ludzkiem, suponuje, że się uważa etykę 
nietylko za naukę o działaniu ludzkiem, 
lecz zarazem także za naukę teoretyczną. 
Kto bowiem zgodzi się z Autorem co do 
twierdzenia, że etyka jest nauką o dzia- 
łaniu ludzkiem, ale rozumie przez etykę 
naukę normatywną albo praktyczną o tern 
działaniu, ten nie będzie mógł zaliczyć 
etyki w poczet nauk humanistycznych, 
zdefiniowanych j ako nauki teoretyczne. 
Autor zakłada więc z góry, że etyka jest 
nauką teoretyczną, aby następnie z zali- 
czenia etyki do nauk humanistycznych wy-
		

/p0009.djvu

			a 


prowadzić konkluzyę, że ona jest nauką 
teoretyczną! Cały zatem dowód "teore- 
tyczności" etyki jest dowodem pozornym, 
dialektycznym, jest subrepcyą - zawiera 
tedy w sobie właśnie te grzechy, które 
Autor zarzuca etyce metafizycznej ! 
To też czytelnik, spotykając się z tego 
rodzaju nieścisłościami, nie może ze stu- 
dyum książki Dra Halperna odnieść zado- 
wolenia, choć chętnie przyzna, że w książce 
jest zawarty bardzo obfity materyał i że 
tzkże poza zasadniczą tezą pozytywną 
Autora niejedna jego uwaga - pozytywna 
lub negatywna - trafia mu do przeko- 
nania. Kazimierz Twardowski (Lwów). 


PRZEGLĄD CZASOPISM. 


1. 
Przegląd filozoficzny. XXIII (1920). 
Księga pamiątkowa ku uczczeniu 
dwudziestopięcioletniej działalności 
nauczycielskiej na katedrze filozofii 
w uniwersytecie lwowskim Kazimie- 
r z a T war d o w s k i e g o. Treść tego rocznika 
podaliśmy w poprzednim numerze Ruchu filo- 
zoficznego (zob. Wiadomości wydawnicze str. 
92 a). 
Przegląd filozoficzny. XXV (1922). 4. 
Benedykt Bornstein: Zarys architektoniki 
i geometryi świata logicznego. Str. 475-490.- 
Dr. Maryan Borowski: W sprawie istnienia 
przedmiotów idealnych. Str. 491-505. - H. Le- 
leszówna: Z powodu artykułu prof. T. Kotar- 
bińskiego "O istocie doświadczenia wewnętrz- 
nego". Str. 506-511. - Dr. Roman Ingarden. 
W sprawie "istoty doświadczenia wewnętrzne- 
go". Str. 512-534. - Tadeusz Kotarbiński: 
Odpowiedź. Str. 535-540. - Leon Chwistek: 
Krótka rozprawa z panem Romanem Ingarde- 
nem, doktorem uniwersytetu fryburskiego. Str. 
541-544. 


II. 
Scientia. Rok XVI (1922). Tom XXXII. Nr. 
CXXVII-II; CXXV111-12. 
O. Lodge: The philosophy of science or the 
principles ofscientific procedurę. Str. 361-376.- 
Ernesto Lugaro: Contrę le vitalisme. Str. 389- 
400. 
Scientia. Rok XVII (1923). Tom XXXIII. Nr. 
CXXIX-I; CXXX-2. 
H. Bouasse: La question prealable contrę la 
theorie d'Einstein. Str. 13-24. - J. A. Thom- 
son: Vitalisme methodologique. Str. 25-36. - 
Guido Vżlla: II pensiero filosofico dopo la 
guerra. Str. 37-44.- J. Burnet: L'experimen- 
tation et r Observation dans la science grecque. 
S tr. 9 3 - 1 O 2 . 


"Ruch Filozoficzny" Tom VII. Nr. 7. 8. 


b 


III. 
Mind. New Series. Nr. 121.-124. (1922). 
G. D. Hicks: The philosophical researches 
of Memong. Str. 1-30. - R. W Sellars: Con- 
cerning "Transcendence" and" Bifurcation". Str. 
3 1- 3 9. - J. E. Turner; Dr. Wildon Carr and 
Haidane on scientific relativity. Str. 40-52. - 
W Lutosławski: A theory of personality. Str. 
52- 6 8. - C. A. Streng: The meaning of mea- 
ning. Str. 69 - 71. - C G. Field: The psycho- 
logical accompaniments of instinctive action. 
Str. 129-143. - F. C'. S. Schiller: An idealist 
in extremis. Str. 144-153. - D. Fawcett: Ima- 
ginism and the world-process. Str. 154-168.- 
H. W Carr: Einstein's theory and philosophy. 
Str. 169-1 77. - B. Bosanguet: "This or N 0- 
thing". Str. 178-184. - F. C S. Schiller: The 
meaning of "Seif'. Str. 185-188 - S. J. Ma- 
ckenzie: Universalsand Orders. Str. 189 -194.- 
G. A. High t: Plato and the poets. Str. 195- 
199. - Dorothy Wrinch: On certain methodo- 
logical aspects of the theory of relativity. Str. 
200-204. - Th. Greenwood: Einstein and ide- 
alism. Str. 205-207. - F. y: Edgeworth: The 
philosophy of Chance. Str. 257-283. - H. N. 
RandZe: Sense-data and sensible appearances 
in size-distance perception. Str. 284-306. - 
C A. Streng: Mr. Russell's theory of external 
world. Str. 307-320. - J. C. Gregory: Visual 
images, words and dreams. Str. 321- 334. - 
B. Bosanquet: A word about "coherence". Str. 
335-336. - J. E. Turner: Relativity, scienti- 
fic and philosophical. Str. 337-342."- G. F. 
Stout: Professor Alexander's theory of sense 
perception. Str. 385 - 412. - G. C Field, F. 
Aveling, and J. Laird: Is the conception of 
the unconscious of value in psychology? Str. 
413-442. - R. G. Co llingicoo d, A. E. Taylor 
and F. C S. Schiller: Are history and science 
different kinds of knowledge? Str. 443-466.- 
W Tample: Symbolism as a metaphvsical prin- 
cipe. Str. 467-477.- B. Russell: Physics and 
perception. Str. 478-485. A. C Strong: 
Rejoinder. Str. 486-488. - R. Ainscough: Some 
remarks on relativity. Str. 489-495. 


IV. 
The Journal of Philosophy. XIX (1922).20-26. 
Arthur O. Lovejoy: Time, meaning and trans- 
cendence II. Str. 533-541. - John J. Toohey: 
The predicate term. Str. 542-548. - James 
L. Mursell: Behaviorism and the programrre 
of philosophy. Str. 549-552. - John Dewey: 
Knowledge and speech reaction. Str. 561 - 570. - 
H. R. Sm art: Professor Perry's empiricism. Str. 
570-580. - Wilson D. Wallis: Behavior and 
purpose. Str. 580-582. - A. W Moore: Some 
logical aspects of critical realism. Str. 589- 
596. - James Bissett Pratt: Behaviorism and 
consciousness. Str. 596-605. - Henry Nelson 
Wieman: Knowledge of other minds. Str. 605- 
611. - Franklin H. Giddings: The grounds 


7. 8. a
		

/p0010.djvu

			- 106 - 


a 
of presumption. Str. 617-624. - J. R. Kantor: 
Memory: A triphase objective action. Str. 624- 
639. - Bertrand Russell: Dr. Schiller's analysis 
of "The analysis of mind" . Str. 645-651. - 
Sterling P. Lamprecht: Critical realism and the 
external world. Str. 651-661. - J. E. lurner: 
"Relativity, Old and new". Str. 661-664. - 
Herbert Ńichols: The cosmology of William 
James. Str. 673-683. - James L. Mursell: 
The concept of Sensation. Str. 684-690. - 
R. W Sellars: Is consciousness phvsical? Str. 
690-694. - G. T. W Patrick: The emergent 
theory of mind. Str. 701-708. - Charles E. 
Whżtmore: Two notes on esthetics. Str. 708-715. 


v. 
Rewe de metaphysique et de morale. XXIX 
(1922). 3. 
L. Brunschvicg: La philosophie d'Emile Bou- 
troux. Str. 261 - 284. - L.Brunschvicg: L'ceuvre 
de Pierre Boutroux. Str. 285-288. - J. Hada- 
mard: Les pnncipes du calcul des probabilites. 
Str. 289-294. - J. Lequyer: Analyse de l'acte 
libre, public par L. Dugas. Str. 295-310. - R. 
Hubert: Essai sur la systematisation du savoir 
scientifique. Str. 311- 3 58. - J. B. Renauld: 
N ote sur la theorie de la verite et de la con- 
naissance dans les "Problems of philosophy" 
de M. Bertrand Russell. Str. 373-380. 
Revue de metaphysique et de morale. XXIX 
(1922). 4. Numer poświęcony współczesnej filo- 
zofii amerykańskiej. 
James R. Angell: La psychologie aux Etats- 
Unis. Str. 381-392. - J. Mark Baldwin: 
L'aboutissement de la mediation logique: r In- 
tuition. Str. 393-410. - John Dewey: Le de- 
veloppement du pragmatisme americain. Str. 
411-430. - W E. Hocking: Les principes de 
la methode en philosophiereligieu.se. Str. 431- 
453. - L. E. Lewis: La logique et la methode 
mathematique. Str. 455-474. - Ralph Barton 
Perry: La conscience americaine. Str. 475- 
505. - Stuart P. Sherman: Mouvements con- 
temporains et tradition litteraire aux Etats- Unis. 
Str. 507-529. - Edward G. Sp au lding: Les 
sciences de la naturę en Amerique. Str. 531- 
555. Wżlbur M. Urban: La critique esthć- 
tique et la philosophie en Amerique. Str. 557- 
575. 


VI. 
Rewe philosophique de la France et dt 
I'Etranger. XXXIX (1914) II. 8-12 *). 
Iruc: Grace et foi. Str. 52-70. - Belo t: La 
psychologie des phenomenes religieux d'apres 
Leuba. Str. 71 -112. - Le Dantec: La con- 
science epi-phenomene. Str. 113-143. - Ribot: 
La logique affective et la psycho-analyse. Str. 
Str. 144-161. - Se lib er: La pensee russe pre- 


*) Treści roczników XXXIX. 8 sqą. - L I I I. i LIV. 
7-12 nie mogliśmy podać w miejsca właściwem, 
gdyż doszły nas dopIero teraz. 


b 


sente-t-elle des tendances originales en philo- 
sophie? Str. 162-191; 251-284. - Bourdon: 
Quelques experiences sur la localisation spa- 
tiale. Str. 192-224. - Draghicesco: Essai sur 
l'interpretation sociologique des phenomenes 
conscients. Str. 225-250; 305-368. - Paucot: 
Expliquer et comprendre. Str. 285-304. - Du- 
prat: Les fondements du caractare. Str. 369- 
392. - Ossip-Lourie: La graphomanie. Str. 
393-468. - Revault d'Allonnes: Les troubles 
de l'intelligence. Str. 469-490. - Celle'rier: 
L'interet. Str. 491 sqq. 
Rewe philosophique de la France et de 
I'Etranger. XL (1915). I. 
Dumas: La contagion de la folie. Str. 1-38. - 
A. H. D.: La paramnesie et les reves. Str. 39- 
48. - Darbon: La question du hasard. Str. 
49-56. - Foucault: Les revues allemandes de 
psychologie. Str. 57-96.- Grasset: Les scien- 
ces morales et sociales et la biologie humaine. 
Str. 97-136. - Dauriac: Le langage musical. 
Str. 137-158. - Kostyleff: Sur la formation 
du complexus erotique dans le sentiment amou- 
reux. Str. 159-208. - Segond: La dialectique 
du coeur. Str. 209-230. - Joussain: L'origi- 
nalite et l'universalite dans l'art. Str. 231-260. - 
Ossip-Lourie: La manie de la lecture. Str. 261- 
304. - Dugas: Les memoires extraordinaires. 
Str. 305-332. - Dupuis: Les stigmates fon- 
damentaux de la timidite. Str. 333 -384; 423- 
446. - Ribot: La pensee symbolique. Str. 
385 -401. - Bauchal: L'objectivite des juge- 
ments esthetiques. Str. 402-422. - Ossip-Lourie: 
Note methodologique. Str. 447 -472. - Paul- 
han: Qui'est-ce que l'association. Str. 473-504.- 
Foucault: Experiences sur la fatigue mentale. 
Str. 505-526. - Segond: La joie interieure. 
Str. 527-542. - Dugas: La depersonnalisa- 
tion, l'illusion du deja vu et celle du jamais 
vu. Str. 543 sqq. 
Rewe philosophique de la France et de I'Etran- 
ger. XL ( 1 91 5) . II. 
Bourdon: La doctrine dualiste. Str. 1 - 2 O. - 
Lalo: L' aft et les institutions politiques. Str. 
21-68. - Segond: La presence mystique. Str. 
69-105. - Re 'gis: Les troubles psychiques et 
neuropsychiques de la guerre. Str. 106-117.- 
Pro al: Les lacunes intellectuelles et morales de 
J.-J. Rousseau. Str. 118-159. - Luquet: Sur 
l'utilisation psychologique des documents ethno- 
graphiques. Str. 160-192. - Ledere: L'obses- 
sion et l'idee prcvalente. Str. 193-239; 326- 
355; 455-480 -Truc: Psychologie de l'onto- 
logisme. Str. 240- 28 8. - Delage: Constitution 
des idees et base physiologique des Processus 
psychiques. Str. 289-313. - Pellat: Le geste 
graphique. Str. 314-325. - Dufaux: La logique 
et l'experience. Str. 356-386. - Richard: La 
morale sociologique et la crise du droit interna- 
tional. Str. 387-414.- Fonsegrive: De la naturę 
et de la valeur des explications. Str. 415-439; 
537 sqq. - Ribot: L'ideal quietiste. Str. 440- 
454.- Lalande: Le pancalisme.Str. 481-512.-
		

/p0011.djvu

			Daurżac: La forme et la pensee musicale. Str. 
513-536. 
Rewe philosophique de la France et de rE- 
tranger. XLI (1916). i. 
Delage: Portee philosophique et valeur utili- 
taire du reve. Str. 1-23. - Paulhan: La va- 
leur humaine de la veritc. Str. 24-60. - Pże- 
ron: L'objectivisme psychologique etladoctrine 
dualiste. Str. 61-71. - Dugas: Les particula- 
rites de la memoire affective d'apres Stendhal. 
Str. 72-104. - Lc Dantec: Le probleme de la 
mort. Str. 105-133. - Prodż: La psycho-pafho- 
logie historique. Str. 135-164. - Peres: La 
pensee symbolique. Str. 165-208. - Delage: 
Le reve dans la litterature moderne. Str. 209- 
274. - Rżbot: La credulite primitive et ses 
survivances. Str. 275-287. - DuJaux: Une 
forme de l'automatisme social. Str. 288-297.- 
{Jlaparede: Sur la fonction du reve. Str. 298- 
312. - Bożrac: Les problemes religieux et les 
scjences psychiques. Str. 313-326. - Polanże: 
Nostalgie et futurisme. Str. 327-371. - Ossip- 
Lourże: Sur la megalomanie et sur r ame col- 
lective. Str. 372-408.- Bourdon: La doctnne 
pluraliste. Str. 409 - 432. - Diigas: L'anti- 
associationisme. Str. 433-450. - Philippe: 
Technique mentale d'un Systeme de gymnastique. 
Str. 451-496. - Goblot: Le principe des na- 
tionales. Str. 497-513. - Joteyko: Theorie 
psycho-physique de la droiterie. Str. 514-545. - 
Recejac: Le fai t moral et le fait social. Str. 
546-562. - Besch: L'imagination et l'intuition 
chez G. Flaubert. Str. 563 sqq. 
Revue philosophique de la France et de i'Etran- 
ger. XU (1916). II. 
Le Dantec: L'objectif et le subjectif. Str. 1- 
25. - Ribot: La conscience tactile - motrice 
pure. Str. 26 - 42. - Bauer: Le role de la force. 
Str. 43-57. -Joteyko: Theorie psycho-physique 
de la droiterie. Str. 58 - 104. - Dauriac: Contin- 
gence et rationalisme. Str. 105-134.- Proal: 
L'anarchisme au XVIII_e siecle. Str. 135-160; 
222-242. - Philippe: Note sur les formes de 
perception des sensations tactiles de Weber. Str. 
161 - 173.- Ossip-Lourii: Sur la calomnie. Str. 
174-192. - Boirac: La Suggestion comme fait 
et comme hypothese. Str. 193-221. - Truc: Psy- 
chologie de r idee de substance. Str. 243 - 296.- 
lurro: La methode objective. Str. 297 -315; 
463-504. - Bourdon: Le reel, r apparent, l'ab- 
solu. Str. 316-339.- Rey: La decouverte de la 
radio activite et le mouvement des idees scienti- 
fiques. Str. 340-373. - Rżbot: Sur une transfor- 
mation de la peur. Str. 374-400. - Segond: La 
dynamique de r imagination pure. Str. 401-430; 
569 sqq. - Recejac: Le fait moral et le fait 
social. Str. 431-462. - Paulhan: Qu'est-ce 
que I'evolution. Str. 505 - 546. - Foucault: La 
perception tactile de la forme. Str. 547 - 568. 
Revue philosophique de la France et de I"Etran- 
ger. XLII (1917). i. 
Le Dantec: Energie et force. Str. 2 - 36. - 
Phż/ippe: Sur quelques formes de nos efforts. 


107 - 


b 


Str. 37-59. - Navżlle: Quelques especes de 
libertes. Str. 60-104. - Barat: Le langage. 
Str. 105-131. - Dupont: La fonction et l'ideal 
de la geometrie. Str. 132-170. - Grasset: 
L'idealisme positif. Str. 171-208; 245-296.- 
Rżbot: La conception finalistę de 1 'histoire. 
Str. 209-218. - Portuondo: Principes fonda- 
mentaux pour la sociologie mecanique. Str. 
219-244. - Rabaud: Les defences de l'orga- 
nisme et la persistance des especes. Str. 297- 
329. - Lechalas: Sur les explications. Str. 
330-345. - Paulhan: Le sens de I'evolution. 
Str. 346-386. - DuJaux: La forme de la con- 
science. Str. 387 -400. - Enjatran : Autour de 
l'experience de Wheatstone. Str. 401 - 452. - 
Massen-Oursel: Etudes de logique comparee. 
Str. 453-496. - Le Dantec: Vie et fonction- 
nement. Str. 497-523. - Gż/son: Du fonde- 
ment des jugements esthetiques. Str. 524 -546. - 
Lenożr: La conception de la religion chez Re- 
nan. Str. 547 sqq. 
Rewe philosophique de la France et de I"Etran- 
ger. XLII (1917). II. 
Sechehaye: Les problemes de la langue a la 
lumiere d'une theorie nouvelle. Str. 1-30 - 
Daurżac: L'idee de phenomene dans la phi'- 
losophie de Ch. Renouvier. Str. 31- 5 8. - Mas- 
son-Oursel: Etudes de logique comparee. Str. 
J 59-104. - Ledere: Les attitudes mentales et 
J la memoire. Str. 105-151; 228-264. - Bau- 
chal: Les conditions et les limites individuelles 
du bonheur. Str. 152-170. - Rabaud: La 
valeur de l'espece dans la biologie contempo- 
raine. Str. 171-200. - Lynch: L'evolution 
dans ses rapports avec r ethique. Str. 201- 
227. - Peres: La psychoanalyse et les for- 
mes superieures de r idealite. Str. 265-296. - 
Dupont: La logique phenomenale. Str. 297- 
324. - Rżgnano: Le role des tendances affec- 
tives dans r attention et dans la conscience. 
Str. 325-344. - Bre 'h żer: L'acte symbolique. 
Str. 345-392. - Rż/ey: La philosophie fran- 
caise en Amerique. I. Str. 393-428. - Segond: 
La spontaneite organisatrice et la perception 
pure. Str. 429-472. - Rougżer: La materiali- 
sation de l'energie. 1. Str. 473-526. - Lenożr: 
Psychologie et logique de Oestutt de Tracy. 
Str. 527 sqq. 
Rewe philosophique de ta France et de 
I"Etranger. XLIII (1918). i. 
De la cro żx: Psychologie du langage. Str. 1-27. 
- Rougżer: La materialisation de l'energie. Str. 
28-96. - Me żlle t: Convergences des develop- 
pements linguistiques. Str. 97-110. - Rabaud: 
Les fondements d'une theorie d'heredite. Str. 
111 - 147; 202-238. - Massen-Oursel; Etudes 
de logique comparee. Str. 148-176. - Dr. 
Eżchthal: Memoire et metaphysique. Str. 1 77- 
201. - Daurżac: L'etat d'espnt ecossais dans 
la philosophie americaine. Str. 239-267. - 
Enjalran: Sur la correspondence biretinienne. 
Str. 268-325. - Dupużs: limidite et Sympa- 
thie. Str. 326-352. - Halbwachs: La doctrine
		

/p0012.djvu

			a 
d'Emile Durkheim. Str. 353-411. - Dupont: 
La notion scientifique de l'objectif. Str. 412- 
462. - Paulhan: Les vices de l'esprit humain 
et le subjectivisme. Str. 463-496. - Mżlhaud: 
Note sur Descartes. Str. 497 sqq. 
Rewe philosophique de la France et de I"Etran- 
ger. XLIII (1918). II. 
Seażlles: Jules Lachelier. La methode de re- 
flexion. Str. 1 -18. - Sageret: L'opinion. Str. 
19-38. - Bey: La transmutation et les scien- 
ces physico-chimiques. Str. 39-99. - Ctyżap- 
pellż: Le concept moderne de la philosophie. 
Str. 100-115. - Dugas: Habitude et conscience. 
Str. 116-135. -Ażme: Y-a-t-il un sens de la 
hauteur? Str. 136-141. - Massen-Ourseż: La 
Philosophie de r Orient et de r Extreme-Orient. 
Str. 142-176. - Bobżn: La place de la phy- 
sique dans la philosophie.de Piaton. Str. 177- 
220; 370-415. - Mżlhaud: Descartes experi- 
mentateur. Str. 221-240. - pżeron: La me- 
moire. Str. 241 - 281. - Be lot: L'avenir de la 
religion et le mysticisme moral d' apres Leuba. 
Str. 282-308. - DoroIle: La valeur des con- 
clusions par rabsurde. Str. 309-352. - Beau- 
nżs: L'emotion musicale. Str. 353-369. - Fou- 
cault: La loi de l'oubli. Str. 416-434. - 
Mougżer: Reflexion sur la thermo- dynamique. 
Str. 435-478.- Peres: La representation libre 
et Tidentite personelle . Str. 479 sqq. 
Rewe philosophique de la France et de 
I"Etranger. XLIV (1919) 7. -1 2. 
Rabaud.. La domaine et la methode de la 
biologie generale. Str. 1--18. - Marcel: W. E. 
Hocking et la dialectique de l'instinct. Str. 
19-54. - Ro drżgu es: L'art et l'absolu. Str. 
55 - 77. - Phż/żppe: Contribution a la psycho- 
logie de nos mouvements. Str. 78-103. - Pże- 
ron: De la determination et de r Interpretation 
de la loi de l'oubli et des lois psychologiques 
en generał. Str. 104-118. - Bourdon: La loi 
de Weber et celle de Pechner. Str. 119-168.- 
Dunan: L'un, le multiple et leurs rapports. Str. 
169-190. - Leelere: Habitudes et troubles 
mentaux. Str. 191-256. - Lażb: L'art et la 
religion. Str. 257-296. - Segond: L'lmagina- 
tion pure et la pensee scientifique. Str. 297-344. 
- Rey: L'invention. Str. 345-385. - Lenożr: 
La philosophie biologique de Le Dantec. Str. 
386-446. - Mentre: Les lois de la production 
intellectuelle. Str. 447 -4 78. - Arreat: La cre- 
dulite et r Imagination. Str. 479-483. - Peres: 
De quelques Clements orientaux et hispaniques 
dans le Spinozisme. Str. 484 sqq. 
Rewe philosophique de la France et de 
I"Etranger. XLVII (1922). II. 12. 
Loużs Barat: Les besoins. Str. 361 - 380. 
Paul Dupont: Defense du realisme. Str. 381- 
427. - Jean Peres: Verite et realite. Str. 428- 
444. - A. Spażer: Problemes metaphysiques 
de la memoire. Str. 445-482. - ]J. Carteron: 
L'idee de la force mecanique dans le Systeme 
de Descartes. Str. 483-511. (C. d.). 


108 - 


b 


Vlr. 
Grundwissenschaft. II (1921). 3. 
«7. Rehmke: Ort und Psychologismus. - P. 
Seżdel: Paul N atorps Grundlegung der Psycho- 
logie. - J. E. Heyde: Hugo Bergmann und 
Johannes Rehmkes Philosophie aIs Grundwissen- 
schaft. 


VIII. 
Archivio Italiano di psicologia. II. 1.2 (1922). 
M. Ponzo: I segm dei processi di inibizione 
degli atti di volere. - A. Gattż: Sulla sensibi- 
lita di differenza nell' eccitamento successivo di 
singoli organi tattili. Legge di Weber. - F. 
Kżesow: Postscriptum all'articolo precedente.- 
L. Bottż: Retrospettive osservazioni psicologiche 
su un pericolo scampato. - A. Gattż: Un este- 
sio metro doppio per r eccitamento simultaneo 
di punti tattili isolati. - E. Castellż: II valore 
delIa psicologia sperimentale e la critica ideali - 
stica. - Flavżo Gaj: Osservazioni sopra it ri- 
conoscimento in genere, in base a ricerche spe- 
nmentali suI riconoscimento di personę not e 
per mezzo delIa loro fotografia. - Gużdo For- 
naserż: Osservazioni sullo sviluppo psichico di 
un bambino nei ptimi sette mesi di vita. - 
F. Kżesow: N ella ricorrenza deI secondo ann i - 
versario delIa morte di Guglielmo Wundt. 
F. Kżesow: DeI contrasto simultaneo. 


IX. 
Archiv fUr die gesammte Psychologie. XLII. 
3. 4 (1922). 
Marża Kżefer: Experimentelle U ntersuchung 
uber die quantitativen und qualitativen Bezie- 
hungen der monauralen und binauralen Schall- 
eindrucke, sowie deren Verwertung zur Deutung 
des Weber- Pechnerschen Gesetzes. Str. 185- 
220. - Ernst Mally: Ueber die Bedeutung des 
Bravais- Pearsonschen Korrelationskoeffizienten. 
Str. 221-234. - Xżessl v. Mayendoif: Der Seh- 
hugelstiel des inneren Kniehockers und seine 
physiologische Bedeutung. Str. 235 - 249. 
Anna Ber/żner: Reduktion der mittleren Ver- 
schiebung bei der Methode der relativen Stel- 
lung. Str. 250-261. - Rżchard Hellmuth Go ld- 
schmżdt: Ruckblick auf N achbildtheorien bis zur 
Herausbildung der Pechner- Helmholtzschen Auf- 
fassung. Str. 262-282. - R. H. Pedersen: 
Alfred Lehmann. Str. 283-294. - Karl Gneżsse: 
Die Enststehung der Gestaltvorstellungen, unter 
besonderer Berucksichtigung neuerer U ntersu- 
chungen von kriegsbeschadigten Seelenblinden. 
Str. 295-334. - Sżegfrżed Fżscher: Ueber das 
Entstehen und Verstehen von Narrfen, mit einem 
Beitrage zur Lehre von den transkortikaleu 
Aphasien. Str. 335-368. 
Archiv fUr die gesammte Psychologie. XLIII. 
I (1922). 
F. Kżesow: Uber Metallglanz im stereoskopi - 
schen Sehen. Str. 1 -11. - F. Kżesow: Uber 
die taktile Unterschiedsempfindlichkeit bei suk- 
zessiver Reizung einzelner Empfindungsoigane.
		

/p0013.djvu

			- 109 


a 
Str. 11-24. - G. Storrżng: Zur Psychologie 
der Erinnerungsgewissheit. Str. 24-32. - Sżeg- 
frżed Fżscher: Uber das Entstehen und Ver- 
stehen von N amen, mit einem Beitrage zur Lehre 
von den transkortikalen Aphasien. (Schluss). Str. 
32-64. - Ernst Mażły: Lineare Regressionen 
und mittleres Verhaltnis. Str. 64-72. 


X. 
L'eocephale. Jouroal de oeurologie et de psy- 
chiatrie. xvn (1922). 1.-8. 
E. Dupre'et Ch.-L. Trepsat: Les rapports 
du refoulement psychique et de l'einotivite dans 
la genese de certaines psvchonevroses. Str. 
31-38; 109-114. - M. Mżnkowskż: Sur les 
conditions anatomiques de la vision binoculaire 
dans les voies optiques centrales. Str. 65-96. - 
Chavżyny: La prophylaxie mentale dans l'armee. 
Str. 97-102. - E. Mżnkowskż: Recherches sur 
le role des "complexes" dans les manifestations 
morbides des alienes. Str. 219-22S; 275-280.- 
Maurżce Mżgnard.. L'emprise organopsychique 
et les etats d'aiienation mentale. Str. 266-275.- 
Le centenaire de la these de Bayle(1822-1922). 
Str. 329. - Andre- Thomas: Etiide experimen- 
tale des loca' .isations cerebelIeuses. Examens 
anatomiques. Str. 346,-360. - Albert Brousseau 
et O. Raeder: La psychanalyse devant 1)]; neuro- 
psychiatrie amencaine. Str. 360-368. - Roger 
Dupouy: Les halIucinations psychiques. Str. 
485-495. - Leopold Levż: Anorexie mentale 
et Corps thyroide. Str. 507-515. 
XL 
Rivista ioteroaziooale di flicsofia dei diritto. 
I (1921). 3. 4. 
F. Weyr: La scienza giuridica con partico- 
lare ingardo alIa filo sofia deI diritto. - G. deI 
Vecchżo: Moderne concezioni deI diritto. - 
v: MżceU: 11 matrimonio e la panficazione dei 
diritto. - A. Pagano: La valutazione delI'ele- 
mento morale nel nouvo progetto deI codice 
penale italiano. - De Francżscż: La scienza 
deI diritto comparato secondo recenti dottrine. 
Rivista ioteroaziooale di filosofia dei diritto. 
II (1922). I. 
R. Found: La filo sofia nel diritto constitu- 
zionale americano. - G. Vżdarż: Lo stato libe- 
rale e la Chiesa cattolica.- J. Każlab: L'oggetto 
delIa scienza giuridica. - G. Maggżore: Giu- 
seppe de Mais/\re. - A. Rapżsardż MżrabelU: 
II rtdelitto internazionale" nelI accezione e nelIa 
sistemazione delIa trattatistica attuale. -. A. Bo- 
nuccż: In memoria di Arturo Monasterio. - 
C Manżu: Felix Somló. - A. Pagano: II me- 
todo storicodo gmatico nelIa storia deI diritto 
publico. 


XII. 
Archiv fiir Rechts- uod Wirtschaftsphilosophie. 
xv. 4 (1922). 
Dr. Adolf Dyroj3: N aturrecht und Psycholo- 
gie. Str. 309 - 341. - Dr. Artur Baumgarten: 
Eugen Hubers Rechtsphilosophie. Str. 341-385. 


b 


XIII. 
Revue des scieoces philosophiques et theolo- 
giques. XI (1922). 4. 
Francais Vidi: Les arguments de M. Einstein. 
Str. 589-603. - P. Mandonnet O. P.: La 
"ruine" des dantologues. Str. 604-632. 
XIV. 
Revue oeo-scolastiquc de Philosophie. XXIV 
(1922). Nr. 96. 
Dom Odon Lettżn: Les elements de la mora- 
lite des actes chez Saint Thomas d'Aquin (suite ). 
Str. 389-429. J Bżttremżeux: L'absolu 
peut-il etre relatif? Str. 430-453. - B. Landry : 
L' analogie de proportionnalite chez saint Tho- 
mas d'Aquin. Str. 454-464. - N. Balthasar: 
A propos d' cn passage controverse du "De 
intellectu" de saint Thomas d'Aquin. Str. 465- 
477. - A. Pelzer: Le cours inedit d'Albert le 
Grand sur la morale a Nicomaque, recueilh et 
redige par saint Thomas d' Aquin (suite et fin). 
Str. 478-519. 


xv. 
Rivista di filosofia neo-scolastica. XlV (1922). 
2-5 
Mariano Cordovani: II concetto dello stato 
secondo r etica cristiana. Str. 79 - 108. - Rżccar- 
do Rung: "Sulla quaestio disputata de magistro" 
di S. Tommaso d'Aquino. Str. 109-165.- 
Domenżco Lanna: Riflessioni sulIo scetticismo. 
Str. 166-172. - Massen-Oursel: Tre teorici 
delIa logica. (Th. Ziehen, H. B. Smith, E. Go- 
blot). Str. 172-177. - Francesco Olgżatż: II 
mi=;ticismo e la metafisica delI'essere. - M. G. 
Settżgnanż: L'elemento matematico alIo studio 
delI'infinito nel "De docta ignorantia" di Nicolo 
Cusano. Agostżno Gem e liż: La coscienza 
secondo le piu recenti ricerche delIa psicologia 
sperimentale. - Amato Masnovo: La filo sofia 
scolastica e la sua storia. - Domenżco Lanna: 
La cnsi attuale delIa filosofia deI diritto in uno 
studio ricostruttivo deI prof. Biavaschi. 
Gżuseppe Sażtta e Agostżno Gem e liż: Medioeva- 
lismo, cattolicismo e idealismo. - Marżano 
Cordovanż: Filosofia delIa societa. Str. 351- 
359. - Gżovannż Semprżnż: II commento alIa 
canzone di amore deI benivieni di Pico delIa 
Mirandola. Str. 360-376. - Francesco Olgżatż: 
II misticismo e la metasica delI' essere. Str. 
377-399. 


ZAPISKI BIBLIOGRAFICZNE. 


aj Prace polskże. 
Iogardeo Romao. Spór o istotę filozofii. 
I Przegląd Warszawski. Rok 2. Tom IV. Nr. 14. 
(Listopad 1922) Str. 171 - 172. 


Gaoszyoiec R. Studya do dziejów Magii. I. Pas 
I magiczny. - Sprawozdania Tow. naukowego 
i we Lwowie, II. 3. str. 121 - 122.
		

/p0014.djvu

			a 


Ganszyniec B. Geneza scholastyki. - Spra- 
wozdania Tow, naukowego we Lwowie, II. 3. 
str. 124-126. 
Tatarkiewicz Władysław. Materyały do dzie- 
jów nauczania filozofii na Litwie. Kraków, Pol- 
ska Akademia Umiejętności, 1922, str. 42. (Oso- 
bne odbicie z Aren. dla hist. filoz. w Polsce, 
t. 11.). 
Tync Stanisław. Nauka moralności w szkole. 
(W Polsce niepodległej przed wojną i na Za- 
chodzie). - Ruch pedagogiczny, Kraków, IX 
(1922).7.8. str. 145-157; 9. 10. str. 193-217. 


Hartleb M. Estetyka Jana K o c h a n o w s k i e g o . 
I. Stosunek poety do sztuki plastycznej. - Spra- 
wozdania Tow. naukowego we Lwowie, II. 3. 
str. 118 -121. 
Boy. Książe de La Rochefoucauld i jego 
"Maksymy". - Tygodnik I1lustrowany, War- 
szawa, Nr. 51 i 52, 1922. 
Sinko T. Improwizacya Konrada jako oda 
filozoficzna (M i c k i e w i c z ). - Przegląd po- 
wszechn3 r, Kraków, styczeń 1923, str. 17- 31. 


Borowski Maryan Dr. W sprawie istnienia 
przedmiotów idealnych. - Przegląd filozoficzny, 
Warszawa, XXV (1922). 4. str. 491-505. 
Chwistek Leon. Krótka rozprawa z panem 
Romanem Ingardenem, doktorem uniwersytetu 
fryburskiego. - Przegląd filozoficzny, Warsza- 
wa, XXV (1922). 4. str. 541-544. 


Bornstein Benedykt. Zarys architektoniki i geo- 
metryi świata logicznego, - Przegląd filozofi- 
czny, Warszawa, XXV (1922). 4. str. 475-490. 


Dryjski A. Dusza i ciało. Serya pierwsza. 
Wpływ duszy na ciało. Katowice-Poznań- Tu- 
chola, Spka pedagogiczna, 1922, str. 62. 
Jaros Fr. Konfiguracya czaszki a inteligeneya. 
(C. d.). - Ruch pedagogiczny, Kraków, IX (1922). 
5. 5. 
Leleszówna H. Z powodu artykułu Prof. T. 
Kotarbińskiego "O istocie doświadczenia we- 
wnętrznego". - Przegląd filozoficzny, Warsza- 
wa, XXV (1922). 4. str. 506-511. 
Ingarden Roman Dr. W sprawie "istoty do- 
świadczenia wewnętrznego". - Przegląd filozo- 
ficzny, Warszawa XXV (1922). 4. str. 512-534. 
Kotarbiński Tadeusz. Odpowiedź. - Przegląd 
filozoficzny, Warszawa, XXV (1922). 4. str. 
535-540. 
Życzyński H. Psychologia mowy. - Miesięcz- 
nik pedagogiczny, Cieszyn, XXXII (1923). 1. str. 
2 - 7; 2. str. 49- 51. 
Benni T. Filozofia samogłoski. - Szkoła po- 
wszechna, Warszawa, III (1922). 4. str. 358-365. 
Życzyński Henryk. Psychologia moralności.- 
Miesięcznik pedagogiczny, Cieszyn, XXXI (1922). 
11. str. 273-276 (dok.). 


110 - 


b 


Gawęcki B. Pierwiastek filozoficzny w peda- 
gogice. - Przegląd pedagogiczny, Warszawa,. 
XLI (1922). 4. str. 257-268. 
Klęsk A. Dr. Zmęczenie dzieci podczas nauki.- 
Przyjaciel szkoły, Poznań, II (1923). 3. 4. str. 4L 
Klęsk A. Dr. Psychika rysunku dziecka. - 
Przyjaciel szkoły, Poznań, II (1923). 1. 2. str. 
8-9. 
Płokarz J. Dr. Kształcenie charakteru. - Siew, 
Warszawa, X (1923). 1. 
Wzór kwestyonaryusza do obserwacyi cha- 
rakteru moralnego dzieci w szkole. - Przegląd 
pedagogiczny, Warszawa, XLI (1922). 3. str. 
226-237. 


Życzyński Henryk. Kompozycya w dziele 
sztuki. -. Miesięcznik pedagogiczny, Cieszyn, 
XXXI (1922). U. str. 293-295. 
Gaertner Henryk Dr. O zadaniach stylistyki.- 
Sprawozdania z czynności i posiedzeń Polskiej 
Akademii Umiejętności, XXVII (1922). 6. str. 
3-7. 
Pniewski Władysław. Osobnicze cechy języ- 
kowe w muzyce żywego słowa. -. Język Pol- 
ski, Kraków, VII. 4. (1922). str. 108-118. 


Rychlicki Józef KS. Etyka niezależna. - Mie- 
sięcznik katechetyczny i wychowawczy, Lwów, 
XI (1922). 7. -9. str. 177-186. (Dok. n.). 


Eizenberg Henryk. Trzeci międzynarodowy 
kongres wychowania moralnego w Genewie. 
Ruch pedagogiczny, Kraków, IX (1922). 7. 8. 
str. 157-163. 
Radlińska Orsza H. III. Międzynarodowy Kon- 
gres wychowania moralnego w Genewie. 
Szkoła powszechna, Warszawa, III (1922). 4. 
str. 326-342. 
Grzywak-Kaczyńska Marya. O kształceniu zdol- 
ności do samoobserwacyi jako przyczynek do 
wychowania moralnego. - Przegląd pedagogi- 
czny, Warszawa, XLI (1922). 4. str. 311-318. 
Osterloff W. Kształcenie etyczne i obywatel- 
skie w szkole. Przyczynek do oświetlenia spra- 
wy. III. IV. - Przyjaciel szkoły, Poznań, I 
(1922).'22. str. 329-333; 23. 24. str. 359-362. 


Klawe Janina. Metody i kierunki w etnologii 
ze stanowiska socyologii. - Tow. naukowe 
warszawskie. Archiwum nauk antropologicznych. 
Tom III. Dział B. Etnologia. Nr. 1. Warszawa- 
Lwów, Książnica Polska Tow. naucz, szkół 
wyższych, 1922, str. 16. 


FuchS Z. Dr. Budowa materyi w świetle ba- 
dań nowoczesnych. - Przyroda i technika, I 
(1922). 1. str. 12-23; 2. str. 73-85. 
Konopacki M. O nowszych zapatrywaniach 
w morfologii komórki. - Polska Gazeta lekar- 
ska, Lwów, I (1922). 36. str. 703-707. 
Bykowski Ludwik. Zadania i metody biome- 
tryki. - Przyroda i technika, Lwów, II (1923). 
1. str. 24-27.
		

/p0015.djvu

			a 


- 111 - 


b 


EJ Przekłady na jęzYk polskż. 
Du Prel. Grawitacya i lewitacya. Opracował 
JózefChobot. -Odrodzenie, Katowice, II (1922). 
6. str. 13 -18 . 
James W. Pogadanki psychologiczne. Z dru- 
giego wydania angielskiego przełożyła H. Mo- 
szczeńska. IV. wydanie. Warszawa, Aret, 1922. 
Mp. 4.500. 
Schure Edward. Wielcy wtajemniczeni. Zarys 
tajemnej historyi religii. Rama- Kryszna- Hermes- 
Mojżesz - Orfeusz - Pytagoras - Platon - Chrystus. 
Pierwsze polskie wydanie zupełne z 52-go wy- 
dania francuskiego w autoryzowanem tłumacze- 
niu R. Centnerszwerowej. Warszawa, Hulewicz 
i Paszkowski, 1923. str. XXVIII. 565. Mp. 24.000. 


ej Prace w Jęz. obcych. 
Diderot et r Abbe Barthelemy. Dialogue phi- 
losophique inedit. Paris, 1921, str. 64. Fr. 6. 
Digha Nikaya, die lange Sammlung der Lehr- 
reden. Aus dem Pali libersetzt und mit Anmer- 
kungen und ErHiuterungen versehen. Berlin- 
Zehlendorf, Neu - Buddhistischer Verlag, 1920. 
str. 295. M. 18. 
Dilthey Wilhelm. Gesammelte Schriften. Bd. I. 
Einleitung in die Geisteswissenschaften. Bd. 1. 
Berlin und Leipzig, Teubner, 1922, str. XX. 
429. M. 198. 
Dilthey Wilhelm. Gesammelte Schriften. II. Bd.: 
Weltanschauung und Analyse des Menschen seit 
Renaissance und Reformation. Abhandlungen zur 
Geschichte der Philosophie und Religion. Auf- 
fassung und Analyse des Menschen im 16. und 
16. J ahrhundert. Das natlirliche System der Gei- 
steswissenschaften. Die Autonomie des Denkens. 
Giordano Bruno. Der entwicklungsgeschichtliche 
Pantheismus. Aus der Zeit der Spinozastudien 
Goethes. Die Funktion der Anthropologie in der 
Kultur des 16. u. 17. Jh. 2., unveranderte Aufl. 
Leipzig, Teubner, 1921, str. XI. 528. M. 72. 
Dilthey Wilhelm. Gesammelte Schriften. Bd. IV. 
Leipzig und Berlin, Teubner, 1921, str. X. 583. 
M. 82-60. 
Dilthey Wilhelm. Das Erlebnis und die Dich- 
tung. Lessing . Novalis. Holderlin. 8. Aufl. Leip- 
zig und Berlin, Teubner, 1922, str. VII. 4S2. 
M.90. 
Diogenes La'ertes. De vitis philosophorum li- \ 
bri X cum indice rerum. Ad optinorum librorum j 
fidem accurate ed. Edilio ster. Tauchnitii. Nova 
impressio. Tom H. Leipzig, Holtze, 1921, str. 
282. M. 10. 
Diogenes Laertius. Leben und Meinungen be- I 
llihmter Philosophen. Ubersetzt und erlautert 
v. O. Apelt. Bd. 1., II. Leipzig, Meiner, 1921, 
str. XXVIII. 341; IV. 327. Razem M. 90. 
Dionysius Aeropagita. On the di vine names 
and the mystical theology. Translated by C. E. 
Kolt. S. P. C. K., 1920, str. 231. 7S. 6d. 
Emerson Ralph WaldO. On naturę, With Goe- 
thes Natur. Leipzig, Insel-Verlag, (1920), str. 86. 
M. 4-50. 


Epiktet. Handbuchlein der Moral. Nebst an- 
deren Bruchstucken der Philosophie Epiktets. 
Aus dem Griechischen ubersetzt v. H. Stich. 
Neuer, um einige Stucke vermehrter Abdruck. 
Leipzig. Reclam, (1920), str. 80. M. 1-50. 
EpictetUS. Handbuchlein der Lebenskunst. 
Verdeutscht von Friedrich Dobe. Berlin, Weg- 
weiser-Verlag, .1922, str. 83. M. 18. 
Erasmus von Rotterdam. 20 Colloquia fami- 
liaria. Fur den Schulgebrauch bearbeitet v. Dr. 
W. Kersten. (Neue Titel-Ausgabe). Wien, Temp- 
sky, Leipzig, Freytag, 1920, str. 64. M. 3. 
Fechner Gustav Theodor. Nanna oder Uber 
das Seelenleben der Pflanzen. Mit e. Ein1. von 
K. Lasswitz. 5. Aufl. Leipzig, Voss, 1921, str. 
XVI. 303. M. 31-50. 
Fechner G. Nanna od. Ueber das Seelenleben 
der Ptlanzen. Frei bearb. u. verkurzt hrsg. von 
Max Fischer. Leipzig, Insel- Verlag, 1922, str. 78. 
M.50. 
Fechner G. T. Tagesansicht und Nachtansicht. 
Eingel. u. hrsg. von V. Frh. von Weizsacker. 
Stuttgart, Prommann, 1922, str. 94. M. 20. 
Fechner G. Th. Zend-Avesta. Gedanken uber 
die Dinge des Himmels und des J enseits vom 
Standpunkte der N aturbetrachtung. Prei bear- 
beitet und verkurzt. Hg. v. M. Fischer. Leipzig, 
Insel- Verlag, 1919, str. XI. 294. M. 16. 
Fichte Johann Gottlieb. Die Anweisung zum 
seligen Leben. Neu hg. und eingeleitet von Fr. 
Medicus. 2. Aufl. Leipzig, Meiner, 1921, str. 
XIV. 205. M. 15. 
Fichte Johann Gottlieb. Die Bestimmung des 
Menschen. 3. Aufl. Neu hg. von Fritz Medicus. 
Leipzig, Meiner, 1921, str. 165. M. 12-50. 
Fichte Johann Gottlieb. Erste und zweite Ein- 
leitung in die Wissenschaftslehre und Versuch 
einer neuen Darstellung der Wissenschaftslehre. 
Neu hg v. Fr. Medicus. Neuer Abdruck. Leip- 
zig, Meiner, 1920, str. 118. M. 12. 
Fichte Johann Gottlieb. Der geschlossene Han- 
delsstaat. N eudruck nach dem Original des J ah- 
res 1800. Eingeleitet von Prof. Dr. H. Waentig. 
Jena, Fischer, 1920, str. xxx. 130. M. 11. 
Fichte Joh. Gottlieb. Rechtslehre. Vorgetragen 
von Ostern bis Michaelis 1812. Nach der Hand- 
schrift hg. v. H. Schulz. Leipzig, Meiner, 1920. 
str. VIII. 176. M. 20. 
Fichte J. G. Reden an die Deutsche Nation. 
Eingel. von RudolfEucken. (21.-24. Tsd.). (Der 
Text d. Ausg. wurde nach d. 1. Druck. Berlin 
1808 wiedergegeben u. auf Grund d. preuss. 
Zensurakten rev.). Leipzig, Insel-Verlag, 1922, 
str. XVI. 269. M. 250. 
Fichte Johann Gottlieb. Rede in Kernworten. 
(Reden an die deutsche N ation, Auszug). Mit 
einem N achwort von Rudolf Eucken. Leipzig, 
Meiner, 1921, str. II. 102. M. 25. 
Fichte. Reden an die deutsche N ation. Im 
Auszug der Gegenwart vermittelt von Albert 
Buddecke. Mit einem Geleitwort von Prof. Dr. 
Max Wundt. Jena, Junkelmann, 1921, str. 114. 
M. 8.
		

/p0016.djvu

			a 


Fichte Johann Gottlieb. Das System der Sitten- J 
lehre nach den Prinzipien der Wissenschafts- J 
lehre. Neu hrsg. von Fr. Medicus. 2. Aufl. Leip- I 
zig, Meiner, 1922, str. 369. M. 200. 
Fichte Johann Gottlieb. Einige V orlesungen 
liber die Bestimmung des Gelehrten. Neu hg. 
von Fr. Medicus. 2., durch neu entdeckte Zu- 
satze Fichtes erg. Aufl. Leipzig, Meiner, 1922, 
str. 61. M. 8 50. 
Fichte Johann Gottlieb. Zurlickforderung der 
Denkfreiheit von den Flirsten Europens, die sie 
bisher unterdrlickten. Nach dem Erstdruck d. J. 
1793 neu hg. v. Dr. R. Strecker. Leipzig, Mei- 
ner, 1920, str. XV. 34. M. 3-60. 
Fischer Julius. Philosophische Schriften. Zu 
seinem Gedachtnis hrsg. von seinen Freunden. 
Heidelberg, Winter, 1922, str. V. 272. M. 64-40. 
Frederic le Grand. L'Antimachiavel ou Exa- 
men du Prmce de Machiavel. Mlinchen, Walther 
und Hirth, 1922, str. 78. M. 1080. 
Goethe Johann Wolfgang. Philosophie der Far- 
ben. (Sonderausg. aus; Goethes Philosophie aus 
seinen Werken [Werke Ausz.]. Hrsg. von Max 
Heynacher). Leipzig, Meiner, 1922, str. 219-268. 
M. 16. 
Goethe Johann. Goethes Philosophie aus sei- 
nen Werken, Ein Buch flir jeden gebildeten 
Deutschen. Mit ausflihrl. Einl. hrsg. von Max 
Heynacher. 2. verb. Aufl. Leipzig, Meiner, 1922, 
s tr. 319. M. 75. 
Grotius Hugo. De iure belli ac pacis. Libri 
tres. Edidit P. C. Molhuysen. Praefatus est C. 
van V ollenhoven. Lugduni Batavorum, Sijthoff, 
1920. str. XVI. 752. FI. 7. 
Guntram von Augsburg. Der Regenbogen oder 
das Blichlein vom siebenfaltigen GIlick. 2. Aufl. 
Leipzig, Schloessmann, 1920, str. 128. M. 55 o. 
Guyau Jean-Marie. Die schonsten Stlicke aus 
den Werken J.-M. Guyaus aIs Leseblichlein der 
Moral. Uebersetzt und bemerkt v. Prof. Dr. H. 
Werneke. Natzungen bei Borgholz i. W., Prof. 
Dr. Werneke, 1920, str. 86. M. 4. 
Haeckel Ernst. Entwicklungsgeschichte einer 
Jugend. Briefe an die Eltern 1852/1856. Einlei- 
tung v. H. Schmidt. Leipzig, Koehter, 1921, str. 
VIII. 216. M. 30. 
Haeckel Ernst. Ewigkeit. Weltkriegsgedanken 
liber Leben und Tod, Religion und Entwicklungs- 
lehre. 10. Taus. Berlin, Vereinigung wis sen- 
schaftlicher Verleger, 1919, str. 128. M. 4. 
Haeckel Ernst. Natur und Mensch. 6 Abschnitte 
aus Werken v. E. H. Hg. u. m. e. Einleitung 
versehen v. C. W. Neumann. Leipzig, Reclam, 
(1920), str. 187. M. 2-90. 
Hackel Ernst. Die Weltratsel. Gemeinverstand- 
liche Studien liber monistische Philosophie. 
361.-370. Tausend. Stuttgart, Kroner, (1920), 
str. VIII. 240. M. 9. 
Hamann J. G. Schriften. Ausgew. u. hg. v. K. 
Widmaier. Leipzig, Insel- V erlag, 1921, str. 452. 
M.50. 
Hegel Georg Wilhelm Frdr. Samtliche Werke. 
Hg. v. Past. G. Lasson. V. Bd.: Encyclopadie 


112 - 


b 


der philosophischen Wissenschaften im Grund- 
risse. Neu hg. v. Pastor G. Lasson. Um ein 
N amenregister und Sachregister verm. 2. Aufl. 
Leipzig, Meiner, 1920, str. LXXVI. 528. M. 25. 
Hegel Georg Frdr. Wilhelm. Einflihrung in die 
Phanomenologie des Geistes. Leipzig, Insel- 
Verlag, (1920), str. 72. M. 3-50. 
Hegel Georg Friedrich W. Die Bildung. (Son- 
derausg. aus: Hegel: Phanomenologie des Gei- 
stes. 1807. Hrsg. u. eingeh von Georg Lasson). 
Leipzig, Meiner, 1922, str. II. 319-343. M. 12- 
Hegel G. F. W. Vom wissenschaftlichen Er- 
kennen. (Sonderaus. aus: Hegel: Phanomenolo- 
gie des Geistes 1807. Hrsg. u. eingel. von Georg 
Lasson). Leipzig, Meiner, (1922), str. 49. M. 6. 
Hegel G. F. W. Die Sittlichkeit. Sonderausg. 
aus: Hegel: Phanomenologie des Geistes. Leip- 
zig, Meiner, 1922, str. 289-315. M. 12. 
Hegel G. F. W. Die Verfassung Deutschlands. 
Mit einer Einflihrung und Anmerkungen v. Dr. 
H. Heller. Leipzig, Reclam, (1920), str. 164. M. 4. 
Hegei Georg Wilhelm Friedrich. Die Vernunft 
in der Geschichte. Einleitung in die Philosophie 
der Weltgeschichte. Auf Grund des aufbehalte- 
nen hs. Materials neu hg. v. G. Lasson. 2. durch- 
gesehene und um einen N achtrag vermehrte 
Aufl. Leipzig, Meiner, 1920, str. X. 276. M. 17-50. 
Hegel Georg Wilhelm Frdr. V orlesungen liber 
die Philosophie der Weltgeschichte. V ollstan- 
dige neue Ausgabe von Pastor G. Lasson. IV. Bd.: 
Die Germanische Welt. Auf Grund des aufbe- 
haltenen handschriftlichen Materials neu hg. v. 
G. Lasson. V. Bd.: Hegel aIs Geschichtsphilo- 
soph (Einleitung des Herausgebers). Leipzig, 
Meiner, 1920, str. VIII. 755-942; VI. 180. Ra- 
zem M. 44 25. 
Hegel Georg Wilhelm Frdr. V oilesungen liber 
die Philosophie der Geschichte. Mit e. Einlei- 
tung und Anmerkungen hg. v. F. Brundstad. 
(Neue Aufl.). Leipzig, Reclam, (1920), str. 581. 
M. 7-50. 
Hegel Georg Wilhelm Friedrich. Aesthetik. 
Ausgew., eingel. u. mit verbindendem Texte 
verso von Alfr. Baeumler. Mlinchen, Becksche 
Verlh., 1922, str. 249. M. 130. 
Hegel G. W. F. The philosophy of fine art. 
Translated with notes by F. T. B. Osmaston. 
Vol. 1., II., III. , IV. London, Bell & Son, str. 
XXII. 4 05 ; XIII. 4 O 1; XV. 430; XIX. 356. 25 S. 
Helmholtz Hermann V. Schriften zur Erkennt- 
nistheorie. Hg. u. erl. v. P. Hertz u. M. Schuck. 
Berlin, Springer, 1921, str. X. 175. M. 45. 
Heraklit. Eine Auswahl der Fragmente des 
Ephesiers nebst einer Art der Sicht. Hrsg. von 
F. Schirmer. Nlirnberg, "Der Bund"; Leipzig, 
Volckmar in Komm., 1922, str. 52. M. 20. 
Herder Johann Gottfried. Ideen zur Philoso- 
phie der Geschichte der Menschheit. (Auswahl). 
Flir den Schulgebrauch hg. v. Dr. E. Naumann. 
Wien, Tempsky; Leipzig, Frytag, 1920, str. 179. 
M.5.
		

/p0017.djvu

			- 113 


a 


Hobbes T. Leviathan. De l'Homme. Traduction 
de R. Anthony. Paris, Giard et Briere, 1921, str. 
286. FI. 25. 
Humboldt Wilhelm V. Ideen zu einem Versuch 
die Grenzen der Wirksamkeit des Staats zu be- 
stimmen. Potsdam, Kiepenheuer, 1920, str. 309. 
M. 20. 
Hume. Von der Freiheit der Presse. Von der 
U nabhangigkeit des Parlaments. Von Parteien 
liberhaupt. Leipzig, Meiner, (1919), str. 22. 
M. 1-20. 
Hume. Von den ersten Grundsatzen der Re- 
gierung. Absolutismus und Freiheit. Die Politik: 
eine Wissenschaft. Leipzig, Meiner, 1919. M. 1-20. 
Hume. U ntersuchungen liber den menschlichen 
Verstand. Leipzig, Meiner, (1919), str. VIII. 223. 
M. 2-40. 
Jamblichus. Uber die Geheimlehren (De myste- 
riis). Aus dem Griech. libers., eingel. u. erkI. 
von Theodor Hopfner. Leipzig, Theosophisches 
Verlagshaus, 1922, str. XXIV. 287. M. 250. 
James William. The letters of W. J. Edited 
by his son, Henry James. Vol. I. II. London, 
Longmans, Green & Co., 1920, str. XX. 348; 
XII. 382. 42 S. 
Jatakam. Das Buch der Erzahlungen aus 
frliheren Existenzen Buddhas. Aus dem Pali zum 
1. Male vollstandig ins Deutsche libersetzt von 
Dr. J. Dutoit. Bd. VII. Leipzig, Theosophisches 
Verlagshaus, 1921, str. IV. 298. M. 36. 
Kant Immanuel. Werke in 8 Blichern. Ausge- 
wahlt und mit Einleitungen versehen v. Dr. H. 
Renner. In 2 Banden. Berlin, Weichert, (1921), 
str. 161,505 i 122; 231, 294 i 201. Razem M. 60. 
Kant Immanuel. Gesammelte Schriften. Hg. v. 
J. kgl. Preussischen Akademie der Wissenschaf- 
ten. Bd. X.: Abt. 2: Briefwechsel. Bd. 1. 
1747-1788. 2. Aufl., str. XX. 559. M. 110. - 
Bd. XL: Abt. 2: Briefwechsel. Bd. 2. 1879-1794. 
2. Aufl., str. XV. 536. M. 100. - Bd. XII.: 
Abt. 2: Briefwechsel. Bd. 3. 1795-1803. An- 
hang. 2. Aufl., str. XVI. 442. M. 85. - Bd. XIII: 
Abt. 2: Briefwechsel. Bd. 4. Anmerkungen und 
Register, stI. XXXI. 699. M. 120. Berlin & Leip- 
zig, Vereinigung wissenschaftlicher Verleger, 
1922. 
Kant Immanuel. Werke. In Gemeinschaft mit 
Hermann Cohen hg. v. Ernst Cassirer. Bd. III.: 
Kritik der reinen Vernunft. Hg. v. Dr. A. Gor- 
land. 3.-5. Tsd. 1922, stI. 675. M. 100. - Bd. 
VIII.: Anthropologie. Hg. v. Dr. Otto Schon- 
dorffer. Fortschritte der Metaphysik. V orlesun- 
gen Kants liber Padagogik. Hg. v. Dr. O. Buek. 
V orlesungen Kants liber Logik. Hg. v. Dr. A. 
Buchenau. 1922, str. 605. M. 80. - Bd. X.: 
Briefe von und an Kant. T. 2: 1790-1803. 
1921, str. 403. M. 75. Berlin, Cassirer. 
Kant Immanuel. Samtliche Werke in 6 Ban- 
den. (Grossherzog Wilhelm Ernst Ausgabe). Hg. 
v. F. Gross. V. Bd. Moralische Schriften. 1920, 
stI. 753. M. 14. - VI. Bd.: Asthetische uni 
religionsphilosophische Schriften. 1921, str. 817, 
M. 35. Leipzig, Insel-Verlag. 


b 


Kant. Ausgewahlte kieine Schriften. V orwort 
von Dr. Hermann Hegenwald. Leipzig, Meiner, 
(1919), str. LVI. 125. M. 1-80. 
Kant Immanuel. Vermischte Schriften. Mit Einl. 
Anm., Personen- u. Sachreg. neu hrsg. von Karl 
V orlander. Leipzig, Meiner, 1922, str. VIII. 243. 
M. 12 50. 
Kant Immanuel. Beweisgrund zu einer Demon- 
stration des Daseins Gottes nebst den anderen 
kleineren Schriften zur Religionsphilosophie. 
4. Aufl. Hrsg. von Friedrich Michael Schiele. 
Leipzig, Meiner, 1922, str. VIII. 172 M. 10Q. 
Kant Immanuel. Dialektik der re in en prakti- 
, sehen Vernunft. Sonderausg. aus: Immanuel 
Kant, Kritik der praktischen Vernunft. Leipzig, 
Meiner, 1922, str. 133- 18S. M. 16. 
Kant Immanuel. Von den Grundsatzen der 
reinen praktischen Vernunft. (Sonderausg. aus: 
Immanuel Kant, Kritik der praktischen Vernunft. 
Hrsg. von Karl V orlander). Leipzig, Meiner, 
i (1922), str. II. 23 -74. M. 16. 
Kant Immanuel. Kritik der reinen Vernunft. 
Neu hrsg. von Theodor Valentiner. Mit Sachreg. 
12., mit d. 10. gleichlautende Aufl. Leipzig, 
Meiner, 1922, str. 861. M. 350. 
Kant Immanuel. Einflihrung in die Kritik der 
reinen Vernunft. In neues, reines Deutsch libers, 
v. Georg Devcke. Llibeck, Coleman, 1921, str. 
133. M. 24." 
Kant Immanuel. Ueber die Form und die Prin- 
zipien der Sinnen- und der Verstandeswelt. 
(Sonderausg. aus: Immanuel Kant, Zur Logik 
J 1 und Metaphysik. Hrsg. von Karl V orlander). 
Leipzig, Meiner. (1922;, stI. 89 -132. M. 16. 
Kant Immanuel. Der Fortschritt des Menschen- 
1 geschlechts. Sonderausg. aus Kant Immanuel, 
I Zur Logik und Metaphysik. Leipzig, Meiner, 
l (1922), str. 124-142. M. 12 
Kant Immanuel. Von einem neuerdings erho- 
l benen vornehmen Ton in der Philosophie. (Sou- 
derausg. aus: Kant Immanuel, Zur Logik und 
Metaphysik. Hrsg. von Karl Vorlander). Leipzig, 
Meiner, (1922), str. 26. M. 12. 
Kant. - Kantiana. Hg. v. Georg Kulimann. 
1. Korrekturen und Konjekturen zu den Prole- 
gomenen. Wiesbaden, Staadt, 1922, str. 61. M. 6. 
Kant E Antropologia prammatica. 1922. L. 12. 
Kant Immanuel. Zum ewigen Frieden. Mit 
Erganzungen aus Kants librigen Schriften und 
einer ausflihrlichen Einleitung liber die Ent- 
wicklung des Friedensgedankens hg. von K. 
Vorlander. 2. Aufl. Leipzig, Meiner, 1919, str. 
LVI. "74. M. 5-70. 
Kant Immanuel. Zum ewigen Frieden. Ein 
philosophischer Entwurf. Leipzig, Insel- Verlag, 
1 (1920), str. 87. M. 4-50. 
Kant Immanuel. Kritik der reinen Vernunft. 
J In stilistischer Ueberarbeitung hg. v. H. E. Fi- 
scher. Mjn-hen, Mliller, 1920, str. VIII. 666. 
M.260. 
Kant Immanuel. Logik. Ein Handbuch zu V or- 
lesungen, (zuerst) hg. v. G. B. Jasche. Neu hg. 
und mit einer Einleitung sowie einem Personen-
		

/p0018.djvu

			- 114 - 


a 
und Sachregister versehen von Prof. Dr. W. 
Kinkel. 3. Aufl. Leipzig, Meiner, 1920, Str. 
XXVIII. 171. M. 10. 
Kant Immanuel. Schriften zur N aturphilosophie 
Hrsg. von Dr. Otto Buek. 3. Aufl. Leipzig, Mei- 
ner, 1922, str. XXVII. 186. M. 42. 
Kant Immanuel. Traume eines Geistersehers. 
Mlinchen, Hyperion-Verlag, (1920), str. 168. 
M. 3-50. 
Kant. Sogni dl un visionario chiariti con sogni 
della metafisica. Traduzione di M. Venturini. 
Milano, Isis, 1921. 
Krause Karl Christian Frdr. Entwurf eines 
europaischen Staatenbundes aIs Basis des allge- 
meinen Friedens und aIs rechtliches Mittel ge- 
gen jeden Angriff wider die innere und aussere 
Freiheit Europas (1814). Neu hg. u. eingeleitet 
v. Hans Reichel. Leipzig, Meiner, 1920, str. 30. 
M. 4-25. 
Kungfutse. Gesprache (Lun Yli). Aus dem 
Chinesischen verdeutscht und erlautert v. R. 
Wilhelm. 5.-7. Tausend. Jena, Diederichs, 1921, 
str. XXXII. 255. M. 20. 
La Bruyere zob. Pascal. 
Lange Frdr. Albert. Geschichte des Materia- 
lismus und Kritik seiner Bedeutung in der Ge- 
genwart. Flir die deutsche Bibliothek ausgewahlt 
u. eingeleitet v. W. Bolsche. Berlin; Deutsche 
Bibliothek, (1920), str. 426. M. 9. 
Lange Frdr. Albert. Geschichte des Materia- 
lismus und Kritik seiner Bedeutung in der Ge- 
genwart. Hg, u. m. e. biographischen V orwort 
versehen v. Dr. O. A. Ellissen. II. Buch. Ge- 
schichte des Materialismus sei't Kant. (N eue 
Aufl.). Leipzig, Reclam, (1920), str. 710. M. 8-50. 
Lange F. A. Histoire du materialisme et cri- 
tique de son importame a notre epoque. V 01. 
I. II. Paris, 1921, str. 528; 687. Razem Fr. 24. 
Laotse. Tao te king. Das Buch des Alten vom 
Sinn und Leben. Aus dem Chinesischen ver- 
deutscht und erlautert von Richard Wilhelm. 
Jena, Di ederi c h s, 1921 , s tr. XXXII. 118. M. 12, 
Laotze. Tao te king. Deutsch von F. Fiedler. 
Hrsg. von Gustav Wyneken. Hannover, Steege- 
mann, 1922, str. 98. M. 30. 
Lao-tsze. Weisheitsworte hg. v. Prof. Dr. H. 
Haas. Leipzig, Hinrichs, 1920, str. 36. M. 2-50. 
Lotse. Vom Geist und seinei Tugend. Ueber- 
tragen von H. Federmann. Mlinchen, Beckh, 
1920, str. IX. 101. M. 8. - 2. Aufl., 1921. 
La Rochefoucauld. Reflexions ou Sentences et 
Maximes morales. Paris, Cres & Cie., 1920, str. 
392. FI. 20. 
Lavater Johann Caspar. Vermischte physio- 
gnomische Regeln, ein Manuscript flir Freunde. 
Mlinchen, Hirth, 1922, str. 39. M. 840. 
Leibniz. The early mathematical manuscripts. 
Translated from the Latin texts published by 
C. I. Gerhardt with critical and historical notes 
by J. M. ChiId. Chicago and London, The Open 
Court Pub. Co., 1920, str. VI. 238. 7S. 6d. 
Leibniz. Von der Weisheit. - Uber die Frei- I 
heit. Sonder-Abdruck aus dem Werke: Leibniz, I 


b 


Hauptschriften zur Grundlegung der Philosophie. 
II. Band. Leipzig, Meiner, (1919), str. 491-502. 
M. 0-60. 
· Leopard! Giacomo. Pensieri. Leipzig, Insel- 
Verlag, (1920), str. 64. M. 4-50. 
Lessing 6. E. Abhandlungen zur Philosophie. 
([Werke Ausz.] Sonderausg. aus: Lessings Phi- 
losophie. Hrsg. von Paul Lorentz.) Leipzig, Mei- 
ner, (1922), str. 23. M. 12. 
Liii Os'i. Das wahre Buch vom quellenden 
Urgrund "Tschung hli dschen ging" . Die Lehren 
des Philosophen Lia Yli und Yang Dschu. Aus 
dem Chinesischen verdeutscht und erlautert von 
R. Wilhelm. (3. bis 5. Taus.), Jena, Diederichs, 
1921, s tr. XXIX. 175. M. 20. 
Locke John, lieber den richtigen Gebrauch des 
Verstandes. Neu libersetzt von Dr. O. Martin. 
Leipzig, Meiner, 1920, str. VIII. 109. M. 540. 
Locke John. Gedanken liber Erziehung. In der 
U ebersetzung Ouvriers mit Einleitung und An- 
merkungen hg. v. Dr. Th. Fritzsch. Leipzig, 
Reclam, (1920), str. 320. M. 8-80. 
LombardUS Petrus. Libri IV sententiarum. 
Studio e cura pp. collegii s. Bonaventurae in 
lucern edita. 2. editio. Vol. 1. II. Ad Claras 
Aquas, 1918, str. LXXX. 1056. 
Lotze Hermann. Grundzlige der Logik und 
Enzyklopadie der Philosophie. Diktate aus d. 
V orlesungen. 6. Aufl. Leipzig, Hirzel, 1922, str. 
86. M. 15. 
Lotze Hermann. Der Instinkt. Eine psycholo" 
gische Analyse. Leipzig, Meiner, (1919), str. 33. 
M. 1-80. 
Lucianus Samosatensis. Luciani quae extant 
et quae feruntur. Ed. C. H. Weise. Nova ed. 
ster. Tauchnitiana. Nova impressio. 2. Leipzig, 
Holtzes Nachf. 1922, str. 367. M. 16-50. 
Lucian aus Samosata. Traum Gtspi WM evuiMoo) 
und Charon (\ap	
			

/p0019.djvu

			a 


- 115- 


b 


Mahabharatam. Vier philosophische Texte des 
· Mahabharatam: Senatsujata- Parvan - Bhagavad- 
· gita - Mokshadharma - Anugita. In Gemein- 
· 'schaft mit Otto Strauss aus d. Sanskritt ubers. 
Paul Deussen 2. unverarfd. Aufl. Leipzig, 
ckhaus. 1922, str. XVIII. 1010. M. 680. 
aine de Biran. Oeuvres, aecompagnees de 
:s et d'appendices, publiees avec le concours 
I Institut de France par P. Tisserand. Tome I. 
premier Journal, 1921, str. 312. Fr. 21. - 
fie IL: Influence de r habitude sur la faculte 
penser. 1922. str. XXIII. 364. Paris, Alcan. 
[aine de Biran F. P. Memoire sur les per- 
:ion obscures. Suivi de la discussion avec 
er-Collard sur L 'exżstence d' un etat pure- 
\t affectif et de trois notes inedites sur La 
.re de l'inj3uence de la volonte, sur La per- 
lon de la durete, sur L' objet de la philoso- 
! de l'esprit humain. Publie avec notices 
· biographiques et bibliographiques par P. Tisse- 
· rand. Paris, Colin, 1920, str. XII. 68. Fr. 3. 
Malebranche, Entretiens sur la metaphysique 
E et sur la rcligion suivis d' extraits des Entretiens 
· sur la mort. 2 volumes. Paris, Colin, 1922, str. 
· KH. 192; 190. FI. 6'50. 
Malebranche Nicole. Erforschung der Wahr- 
I heit. In 3 Bdn. hg. v. Dr. A. Buchenau. I. Bd. 
· Buch 1 bis 3. (Neue Titel Aufl.). Munchen, Mul- 
I 1 er, 1920, str. XXIII. 438. M. 260. 
Marty Anton. Gesammelte Schriften. Hg. v. Jo- 
I sei" Eisenmeier, Alfred Kastil, Oskar Kraus. 
· IL Bd. Schriften zur deskriptiven Psychologie 
· und Sprachphilosophie. 1. Abt. 1918, str. XXI. 
I 363. M. 12; 2. Abt. 1920, str. XIV. 190. M. 28. 
-Halle, Niemeyer. 
Mendelssohn Moses. Phadon oder U eber die 
% Unsterblichkeit der Seele, in drei Gesprachen. 
I Weimar, Biewald, 1920, str. 111. M. 80. 
La Mettrie. LI homme-machine suivi de LI art 
de jouir. Introduction et notes de M. Solovine. 
· Paris, Bossard, 1921, str. 215. Fr. 12. 
MilI John Stuart. On liberty. Fur den Schul- 
C gebrauch bearbeitet und erkI art v. Dr. K. Wehr- 
« mann. Mit einem Begleitwort v. Prof. Dr. Fr. 
I Paulsen. 3. Aufl. Berlin, Weidmann, 1920, str. 
XXVIII. 100. M. 2-40. 
MilI John Stuart. Die Civilisation. Ubersetzt 
von Dr. L. Rapp. Munchen, Dreilanderverlag, 
1919, str. 41. M. 1 90. 
Montaigne. Essais. Nouvelle edition par P. 
Villey. Tome I. Paris, Alcan, 1922, str. XXVIII. 
[421. FI. 10. 
, More Thomas. Utopia. Aus dem U rtexte ins 
Deutsche ubersetzt und eingeleitet v. Tony Noah. 
Zurich, Rascher, 1920, str. 158. M. 13. 
Newman John Henry. Philosophie des Glau- 
bens. Ins Deutsche ubertragen und mit einem 
N achwort v. Th. Haecker. Munchen, Wiechmann, 
B 1921, str. IV. 448. M. 75. 
Nietzsche Friedrich. Briefe. Ausgew. u. hrsg. 
von Richard Dehler. (21.-25. Tsd.). Leipzig, 
Insel-Verlag, 1922, str. VIII. 394. M. 250. 


Nietzsche Frdr. Werke. Taschen-Ausgabe. 
I. Bd. Die Geburt der Tragodie. Aus dem Nach- 
lass 1869-1873. Str. XXXIII. 530. Band III. 
Menschliches, Allzumenschliches. I. Aus dem 
Nachlass 1874-1877. 36.-38. Tausend. Leip- 
zig, Kroner, (1920), Po M. 1190. 
Nietzsche Frdr. Lieder des Prinzen V ogelfrei. 
Hannover, Banas & Dette, 1920, str. 33. M. 80. 
Nietzsche Frdr. Aus ho hen Bergen. (Berlin- 
Wilmersdorf), Meyer, 1920, str. 4. M. 0-60. 
Nietzsche F. Al di la deI bene e deI male. 
1920, str. VII. 221. L. 8. 
Nietzsehe Friedrich. Gesammelte Werke. Mu- 
sarionausgabe. Bd. L: Jugendschriften 1858- 
1868. Dichtungen, Aufsatze, V ortrage, Aufzeich- 
nungen und philologische Arbeiten. (1922), str. 
XVI. 458. M. 300. - Bd. III.: Die Geburt der 
Tragodie. Aus dem Gedankenkreise der Geburt 
der Tragodie. (1921), Sir. VIII. 410. M. 120. - 
Bd. IV.: V ortrage, Schriften und V orlesungen 
1871-1876 (1921), str. VII. 455. M. 140, Mun- 
chen, Musarion- V erleg. 
Origenes. Werke. Hg. im Auftrag der Kirchen- 
Vater-Kommission der preuss. Akademie der 
Wissenschaften von Prof. Dr. W. A. Baehrens. 
Bd. VII. Teil 2. Leipzig, Hinrichs, 1921, str. 
XXXVIII. 621. M. 110. 
Paracelsus. Schriften Theophrests von Ho- 
henheim, genannt Paracelsus. Ausgewahlt und 
hg. von H. Kayser. Leipzig, Insel-Verlag, 1921, 
str. 559. M. 56. 
Pascal Blaise. Les lettres provinciales. Edited 
by H. F. Stewart. London, Longmans & Green,. 
1920, str. XXXIX. 360. 
Pascal Blaise. Le Pari. A ves un discours cri- 
tique par CI. Basse. Paris, Beauchesne, 1922, 
str. 69. Fr. 2-50. 
Pascal Blaise. Gedanken. Nebst den Anmer- 
kungen Voltaires. Aus dem Franzosischen v. H. 
Hesse. (Neue Aufl.). Leipzig, Reclam, (1920), 
str. 3-0. M. 2-90. 
Pascal, La Rochefoucald, La Bruyere. Philo- 
sophie morale et sociale du 17-e siecle. Mor- 
ceaux choisis. Fur den Schulgebrauch hg. v. 
Prof. Dr. A. Sturmfels, Leipzig, Renger, 1921, 
str. VI. 114. M. 3. 
Pestalozzi Johann Heinrich. Meine N achfor- 
schungen uber den Gang der Natur in der Ent- 
wicklung des Menschengeschlechts. Nach d. letz- 
ten Ausg. vom J. 1821. (Neu) hg. u. mit Anm. 
verso von W. J. Ruttmann. Nurnberg. Spindler, 
( 1922), s tr. 141. M. 16. 
Plato. Dialogi. 3. Sophista. Politicus. Ed. C. 
Fr. Hermann-M. Wohlrab. Leipzig, Teubner, 
(1921), str. 377-555. M. 14-70. 
Plato. Dialoge: Alkibiades der Erste. Alkibia- 
des der Zweite. Obersetzt und erlautert von 
Otto Apelt. 2. Aufl. Leipzig, Meiner, 1921, str. 
HL 131-261. M. 10. 
Plato. Dialoge: Hippias I. und IL Jon. Uber- 
setzt und erlautert von O. Apelt. 2. Aufl. Leip- 
zig, Meiner, 1921, str. III. 130. M. 15. 
Piatone. Dialoghi: Vol. VII.Le leggi. 1922. L.30.
		

/p0020.djvu

			a 


Platon. Oeuvres: traduction par E. Chabry. 
1920. FI. 10. 
Plato. Apologia et Crito. Scholarum in usum 
edidit J. Kral. Accedunt Phaedonis C LXIV- 
LXVII. (Neue Titel-Ausgabe). Wien, Tempsky; 
Leipzig, Freytag, 1920, str. XIII. 57. M. 4. 
Plato. Apologie und Krito, nebst Abschnitten 
aus Phaedo, Symposion, Staat. Fur den Schul- 
gebrauch hg. v. Dr. B. Grimmelt. 3. Aufl. Mlin- 
ster, Aschendorff, 1920, stI. XXXV. 144. M. 2. 
Plato. Apologie des Sokrates und Kriton. 
N ebst den Schlusskapiteln des Phaidon und der 
Lo brede des Alkibiades auf Sokrates aus dem 
Symposion. Flir den Schulgebrauch hg. v. A. Th. 
Christ. 5. Aufl. 2. Abdr. Wien, Tempsky; Leip- 
zig, Freytag, 1920, str. 118. M. 5. 
Plato. Die Verteidigung des Sokrates. Mit 
einer Einleitung von FrdI. Schleiermacher. Mlin- 
ch en , H Y P e r i o n - V e rl a g , ( 1 92 O ) , s tr. 127. 
M. 4-20. 
Plato. Dialoge Charmides, Lysis, Menexenos. 
Uebers. u. erl. von Otto Apelt. 2. durchges. 
Aufl. Leipzig, Meiner, 1922, str. III. 168. 
M.90. 
Plato. Euthydemos. Uebers u. erl. von Otto 
Apelt. 2. durchges. Aufl. Leipzig, Meiner, 1922, 
stI. III. 107. M. 70. 
Platon. Gorgias. Flir den Schulgebrauch hg. 
v. A. Th. Christ. 4., unveranderter Abdruck. 
Leipzig, Freytag; Wien, Tempsky, 1920, str. 
XXIV. 163. M. 10. 
Plato. Kratylos. Uebers. und erl von O. Apelt. 
2. durchges. Aufl. Leipzig, Meiner, 1922, str. III. 
158. M. 63. 
Plato. Ladies und Euthyphron. Obers, u. erl. 
von Gustav Schneider. Hrsg. von Benno von 
Hagen. 2. durchges. Aufl. Leipzig, Meiner, 1922, 
str. 118. M. 80. 
Plato. Laches. Scholarum in usum ed J. Kral. 
Ed. II. Wien, Tempsky; Leipzig, Freytag, 1921, 
str. X. 36. M. 3. 
Platon. Laches. Flir den Schulgebrauch hg. 
v. A. Th. Crist. 2. Abdruck, Wien, Tempsky; 
Leipzig, Freytag, 1920, str. XII. 47. M. 3. 
Plato. Phaidon. Flir den Schulgebrauch hg. 
v. A. Th. Christ. 2. Aufl. 2. Abdr. (Titel-Ausga- 
be). Wien, Tempsky; Leipzig, Freytag, 1920, 
stI. XVI. 102. M. 6. 
Plato. Phadon oder Gesprache liber die Seele. 
Ubers, von Friedrich Schleiermacher. Durchges. 
u. erl. von Max Oberbreyer. (Neudr.) Leipzig, 
Reclam, 1922, str. 103. M. 15. 
Platon. Phedre ou de la beaute des ames, 
Trad. de Mario Meunier. Paris, Payot, 1922. 
str. 225. 
Plato. Phaidros. Uebers., erl. u. mit ausflihrl. 
Reg. verso von Constantin Ritter. 2. durchges. 
und verb. Aufl. Leipzig, Meiner, 1922, stI. 158. 
M.56. 
Plato. En fragment van Plato's Politeia. Met 
inleiding, aanteekeningan en woordenlijst, be- 
werkt door H. D. Verdam. Den Haag, Wolters, 
1919, stI. 96. FI. 1-40. 


116 - 


b 


Plato. Protagoras. Flir den Schulgebrauch hg. 
v. A. Th. Christ. 2. Abdr. Leipzig, Freytag; 
Wien, Tempsky, 1920, str. 107. M. 5. 
Plato. Protagoras. Uebersetzt und erl. von 
o. Apelt. 2. durchges. Aufl. Leipzig, Meiner, 
1922, str. 147. M. 35. 
Plato. Das Gastmahl. (Deutsche U ebertragung 
v. FrdI. Schleiermacher). Mlinchen, Hyperion- 
Verlag, (1920), str. 163. M. 5. 
Plato. Theaitetos od. Vom Wissen. Uebers v. 
Friedrich Schleiermacher. Neu hrsg. von Curt 
Woyte. Leipzig, Rec1am jun., (1922), str. 150. 
M.30. 
Plato. Timaios und Kritias. Ubers, u. erl. von 
Otto Apelt. 2. durchges. Aufl. Leipzig, Meiner, 
1922, str. 224. M. 150. 
Plato. Quae feruntur epistolae XVIII. Acc. de- 
finitiones et Septem dialogi spurii. Ex recogn. 
FI. Hermanni. Leipzig, Teubner, 1922, str. 144. 
M. 16. 
Plato. Briefe. Ubersetzt und erlautert von O. 
Apelt. 2. durchgesehene Aufl. Leipzig, Meiner, 
1921, str. III. 154. M. 12. 
Plato zob. Aristoteles. 
Porphyrius zob. Aristoteles. 
Possidius episcopus. Sancti Augusti vita. Edi- 
ted with revised text, introduction and an en- 
glish version. London, Humphrey Milford, 1919. 
Reinach Adolf. Gesammelte Schriften. Hg. von 
seinen Schlilern. Halle, Nieme ver, 1921, str. 
XXXVII. 462. M. 50. 
Riehl Alois. Zur Einflihrung in die Philosophie 
der Gegenwart. 6., fast unveranderte Aufl. Leip- 
zig Berlin, Teubner, 1921, str. VI. 230. M. 14. 
La Rochefoucauld zob. Pascal. 
Rousseau Jean Jacques. Les Confessions. T. 
1.-3. Berlin, Internationale Bibliothek, 1921, 
str. 270: 212, 315. Razem M. 36. 
Rousseau Jean-Jacques. Die Bekentnisse. Nach 
dem Text der Genfer Handschrift liberfr. v. A. 
Semerau. Berlin, Propylaen- V erlag, (1921), str. 
XI. 641. M. 75. 
Rousseau Jean Jacques. Du contrat social. 
Edited by C. E. Vaughan. London, Longmans. 
Green and Co., 1918, str. LXXV. 184. 
Rousseau J. J. Emil oder liber die Erziehung. 
Frei aus dem Franz. libersetzt v. H. Denhardt. 
Neue Ausg. Mit e. Einleitung v. Dr. Thdt. 
Fntzsch. II. Bd. Leipzig, Reclam, (1920), str. 589. 
M. 7-50. - (1922). M. 84. 
Rousseau Jean Jacques. Schriften zum ewi- 
gen Frieden. Nach der Marc Michel Rey' sehen 
Erstdrucken von 1761 und dem Genfer und 
Sanson'schen Druck von 1782 ins Deutsche liber- 
trag en und mit einer Einleitung liber die Bedeu- 
tung Abbe de Saint-Pierres und Rousseaus fur 
die Friedensbewegung hg. v. B. Laserstein. Mit 
V orwort v. Prof. Dr. G. F. Nicolai. Berlin, En- 
gelmann, 1920, str. 100. M. 13-50. 
Rousseau J. J. Die schonsten Stlicke aus den 
Werken J. J. Rousseaus's. Ausgewahlt, libersetzt 
und angemerkt v. Prof. Dr. H. Werneke, Natzun-
		

/p0021.djvu

			117 


gen bei Borgholz (Westf.), Selbstverlag, 
str. 44. M. 2. 
Royer-Collard zob. Maine de Biran. 
Ruskin John. Menschen untereinander. Au sw . 
u. Uebers. von Maria Kuhn. (121.-133. Tsd.) 
Konigstein im Taunus und Leipzig, Langewie- 
jsche, 1922, str. 125. M. 21-60. 
Ruysbroeck I'Admirable Oeuvres Traduction 
du flamand par les Benedictins de Saint-Paul 
,de Wisques. Tome II. 2. ed. revue et corrigee. 
Bruxelles et Paris, Vromant, 1921, str. 12. 230. 
Schelling F. W. J. Clara od. Uber den Zu- 
sammenhang der Natur mit der Geisterwelt. Hg. 
u. m. e. Einf. u. Er!. verso von Prof. Dr. L. Kuh- 
.lenbeck. Leipzig, Rec1am, (1921), str. 176. M.6. 
Schelling F. W. J Clara od. Uber den Zu- 
sammenhang der Natur mit der Geisterwelt Ein 
Gesprach. Hrsg. u. eingel. von Hans Ehrenberg. 
Stuttgart, Frommann, 1922, str. 98. M. 20. 
Schleiermacher. Idee zu einem Katechismus 
der Vernunft fur edle Frauen. Jena, Lichtenstein, 
1920, str. 18. M. 4 50. 
Schleiermacher Frdr. Daniel Ernsl U eber die 
[Religion. Rede an die Gebildeten unter ihren 
Verachtern. Neu hg. v. Prof. Otto Braun. 4., 
durchgesehene Aufl. Unveranderter Neudruck. 
Leipzig, Meiner, 1920, str. 193. M. 875. 
Schleiermacher Friedrich. Schleiermacher aIs 
Mensch. Sein Werden und Wirken. Familien- 
und Freundesbnefe. In neuer Form mit einer 
[Einleitung und Anmerkungen hg. v. H. Meisner. 
;(Bd. f.) Gotha, Perthes, 1922, str. 368. M. 60. 
Schopenhauer Arthur. Samtliche Werke in 6 
Banden. Hg. v. Eduard Grisebach. I. Die Welt 
[aIs Wille und Vorstellung. 1. Bd. 4. Bucher, 
hiebst einem Anhang, der die Kritik der Kanti- 
schen Philosophie enthalt. 2. mehrfach berich- 
tigter Abdruck. (N eue Aufl.) (1919), str. 677. 
K 6-75. - 3. mehrfach berichtigte Aufl., bear- 
beitet von Prof. Dr. E. Bergmann, (1921), 
'M. 10-50. - II. Die Welt aIs Wille und Vor- 
stellung. 2. Bd. 2., mehrfach berichtigter Abdruck. 
»Neue Aufl.), (1920), str. 762. M. 10. - 3. Aufl., 
[(1922), str. 793. M. 40. - Band V. 2., hie und da 
[bei ichtigter Abdruck. Parerga und Paralipomena: 
kleine philosophische Schriften, 2. Bd. (N eue 
Aufl.), (1920), str. 696. M. 8-50. Leipzig, Reclam. 
! Schopenhauer Arthur. Sammtliche Werke in 
5 Banden. (Grossherzog Wilhelm Ernst Ausga- 
be). Bd. I. 18.-21. Tsd. Hg. v. E. Grisebach. 
Ktr. 692.- Bd. II. 18.-21. Tsd. Hg. v. E. Gri- 
sebach. Str. 693-1462.- Bd. III. 15. -17. Tsd. 
iHg. v. M. Brahn. Str. 779. - Bd. IV. 15.-17. 
[Tsd. Hg. v. H. Henning. Str. 580. - Bd. V. 
fl5.-17. Tsd. Hg. v. H. Henning. Str. 763. Leip- 
zig, Insel-Verlag, 1922. M. 2.500. 
t Schopenhauer Arthur. Sammtliche Werke. Hg. 
f. J. Frauenstadt. 2. Aufl. Neue Aug. Bd. L-VI. 
I\Leipzig, Brockhaus, 1922, str. VIII. 203, XV. 
U60, XVI. 93,58; XXXVI. 663; VI. 743; XXXII. 
)];47, XLII. 276; xv. 532; VI. 696. Razem M. 180. 
\ Schopenhnuer. Sammtliche Werke. - )J;Me 
Textausgabe mit den letzten Zusatzen. Mit einer 


b 
1920, I biographischen Einleitung v. M. Frischeisen- 
K6hler. Neu durchgesehen und mit einem Sach- 
register versehen. In vier Banden. Berlin, W ei- 
chen, (1921), str. 288, 460; 798; 414,477 i 637. 
l Razem M. 120. 
Schopenhauer Arthur. Aphorismen zur Lebens- 
weisheit. Hg. v. Dr. F. Gross. Berlin, Deutsche 
Bibliothek, (1920), str. 257. M. 7. 
Schopenhauer Arthur. Aphorismen zur Le- 
bensweisheit. Leipzig, Insel- Verlag, 1921, str. 
241. M. 16. 
Schopenhauer Arthur. Gedanken. Miinchen, 
Dreilanderverlag, 1919, str. 35. M. 1-90. 
Schopenhauer Arthur. Metaphysik der Ge- 
schlechtsliebe. Ueber die Weiber. Hg. v. E. Wie- 
acker. Dachau, Einhorn-Verlag, (1920), str. 88. 
M. 5. 
Schopenhauer Arthur. Versuch iiber das Geis- 
tersehen und was damit zusammenhangt (Pa- 
rerga u. Paralipomena Ausz.) Eingel. u, hrsg. 
von G. Hartleub. Stuttgart, Frrmmann, 1922, 
str. 95. M. 20. 
Schopenhauer Arthur. Ueb den Tod. Miin- 
chen, Hyperion-Verlag, (1920;, str. 187. M.420. 
Schopenhauer Arthur. Ueber die Weiber. G6t- 
tingen, Dieterich, 1922, str. 20. M. 15. 
Schopenhauer A. Morale e religione. Ristampa. 
1922. L. 20. 
Seneca Annaeus L. Dialogorum iiber XII. ad 
Helviam matrem De consolatione. Texte latin, 
public avec une introduction et un commentaire 
explicatif par Ch. Pavez. Lausanne et Paris, 
Payot et Cie., 1918. 
Shaftesbury. Religion und Tugend. Sonder- 
Abdruck aus dem Werk: Shaftesbury, Untersu- 
chung iiber die Tugend. Leipzig, Meiner, (1919), 
str. 48. M. 1-80. 
SolovjetT Władimir. Ausgewahlte Werke. Aus- 
d. Russ. von Harry K6hler. Bd. 1. Tl. 2. Stutt- 
gart, Der kommende Tag, 1922. 
Spencer H. Le basi delia morale. 3» trąd. di 
G. Salvadori. 1920. L. 12. 
Spinoza Benedictus de. Ethica ordme geome- 
trico demonstrata et in quinque partes distincta. 
Miinchen, Hirth, (1920), str. 181. M. 450. 
Spinoza Baruch de. Ethik. Uebersetzt v. O. 
Baensch. Leipzig, Insel-Verlag, (1920), str. 320, 
M.400. 
Spinoza. Prophetie und Propheten. (Tractatus 
theologico-politicus, Ausz. (Leipzig, Meiner, 
1922, str. 15-57. M. 16. 
Spinoza. Staat und Recht. (Tractatus theolo- 
gico-poliiicus, Ausz.). Leipzig, Meiner, 1922, str. 
273-291. M. 12. 
Spinoza. Theologie. Vernunft und G laube. 
(Tractatus theologico-politicus, Ausz.) Leipzig, 
Meiner, 1922, str. 249-272. M. 12. 
Spinoza. Theologisch - politischer Traktat. 
U ebertr. u. mit Einl., Anm. und Reg. verso von 
C Gebhardt. 4. Aufl. Leipzig, Meiner, 1922, str. 
24 M. 4-50. 
Spinoza. Der Briefwechsel Spinozas. Ein Men- 
schenbild. II. Teil. Vom Verfasser des Spinoza
		

/p0022.djvu

			a 
Redivivus und Augustinus Redivivus. Halle. 
Weltphilosophischer Verlag, 1920, str. VII. 234. 
M. 18. 
Taine I. Pagine scelte. 1922. L. 5. 
TheophraSte. Caractćres. Texte etabli et tra- 
duit par O. Navarre. Paris, 1921, str. 140. Fr. 5. 
D. Thomas Aquinas. Quaestiones disputatae 
-de veritate. Quaestio 11. Ed. et annotavit A. 
Dyroff. Bonn, Hanstein, 1918, str. 53. M. 4 50. 
Thomas Aquinas. Summae theologiae partis I 
-quaestiones 75-77 de es/\entia et potentiis ani- 
mae in generali una cum Guilelmi de La Mare 
correctorii articulo 28. edidit, adnotavit, praefa- 
tus est Dr. B. Geyer. Bonn, Hanstein, 1920, str. 
xx. 66. M. 4-50. 
Thomas von Aquin. Die Philosophie von Th. 
v. A. In Ausztigen aus seinen Schriften hg. und 
mit einer Einleitung und erkIarenden Anmer- 
kungen versehen von D. Eugen Rolfes. Leipzig, 
Meiner, 1920, str. Xl. 224. M. 18-50. 
Thomas V01 Aquin. Ausgewahlte Texte zur j 
-allgemeinen Moral. Zusummengestellt v. Prof. 
Dr. Joseph Mausbach. 2., vermehrte Aufl. Mtin- 
ster, Aschendorff, 1920, str. VIII. 116. M. 4-50. 
Thomas von Aquin. Texte zum Gottesbeweis, 
Ausgewahlt und chronologisch geordnet von 
Dr. Krebs. Anasl. Neudr. der 1. Aufl. von 1912, 
Bonn, Marcus und Weber, 1921, str. 63. 
M. 4-50. 
Thomas Aquinas. The reactions between dog- 
ma and philosophy. Illustrated from the works 
of S. Thomas Aquinas by P. H, Wicksteed. 
London, Williams &N orgate, 1920, str. XXVI. 669. 
Thomas Hemerken a Kempie. Opera omnia 
V oluminibus Septem ed. additoque volumine de 
vita et scnptis eius disputavit M. J. Pohl. Vol. 
Vii. Tractatum historicorum partem alteram com- j 
plectans. Freiburg i. Br., Herder & Co., 1922, 
s tr. VI. 621. M. 8 O . 
Thomas von Kempen. Die vier Bticher von der 
Nachfolge Christi. Aus dem Lateinischen tiber- 
tragen v. J. B. Weigl. Aufs neue durchgesehen 
v. Dr. A. M. Scheglmann. Regensburg, Pustet, 
1920, str. XVI. 542. M. 5. 
Thomas von Kempis. Vier Btieher von der 
N achfolge Christi. Aus der lateinischen Urschrift 
tibersetzt von einem Geistlichen der Erzdiozese 
KaIn. 12. Aufl. Mtinchen, Pfeiffer, 1920, str. 456. 
M. 6-50. 
Thomas von Kempis. Die Nachfolge Christi. 
27. u. 28. Aufl. Freiburg i. B., Herder und Co., 
<1920), str. xv. 399. M. 3. - 29. u. 30. Aufl., 
str. XLVI. 501. M. 4-80. 
Thomas von Kempen. Vier Biicher von der 
N achfolge Christi N ach d. von Karl Hirsche auf 
Grund d. Selbstschrift d. Thomas hr=g. Wort- 
laut iibers, von Heinrich Elementz. Gladbach, 
Volksvereinsverlag, 1922, str. XVI. 429. M. 60. 
Thomas von Kempen. Das Buch von der N ach- 
folge Christi. Ubersetzt v. J. M. Sailer, neu hg. j 
von Dr. Fr. Keller. 13. Aufl. Freiburg i. Br.. 
Herder & Co., (1921), str. XXIV. 536. M. 20. 


118 


b 


WIADOMOŚCI WYDAWNICZE. 


Chronieon Spinozanum. Pod tym tytułem wy- 
szedł(Hagae Comitis, Curis Societatis Spinozanae, 
MCMXXI) tom pierwszy publikacyi Towarzy- 
stwa im. Spinozy (Zob. Ruch filozoficzny, Tom 
VI. Nr. 3-5. str. 76 a). Treść: Benedictus de Spi- 
noza. Societas Spinozana. Societatis Spinozanae 
Lex Provisoria. Praefatio chronici. - D i s s e r- 
t a t i o n e s: H6ffding: Die drei Gedankenmotive 
Spinozas; W. Meijer: Drie ambtelijke stukken 
betrekking hebbende op Spinozas levensgeschie- 
denis; N. Steno: Ad novae philosophiae refor- 
matorem de vera philosophia epistoła; W. Mei- 
jer: Nicolai Stenonis ad novae philosophiae re- 
formatorem de vera philosophia epistoła; F. 
Pollock: Spinozas political doctrine with special 
regards to his relation to english publicists; 
L. Brunschvicg: Sur r Interpretation du Spino- 
zisme; S. Dunin-Borkowski: Der erste Anhang 
zu de Spinozas Kurzer Abhandlung; J. H. Carp : 
Naturrecht und Pflichtbegriff nach Spinoza; 
W. G. van der TaK: De Ludovico Meyer; H. 
Austryn Wolfson: Spinozas Definition of sub- 
stance and mode; F. van den Ende: Drie Brie- 
ven aan J ohan de Witt; 19nące Myślicki: Jon- 
ston et de Spinoza; J. M. Hillesum: De spino- 
zistische spraakkunst; C. Gebhardt: Spinoza und 
der Piatonismus, Leone Ebreo, Dai Dialoghi 
d'Amore. - Adnotationes: W. G. van der 
TaK: Bene agere et laetari; W. Meijer: De veris 
et fictis Tractatus Theologico- Politici editoribus; 
J. S. da Silva Rosa: Over de oudste portugee- 
sche synagoges te Amsterdam; C Gebhardt: 
Der Name Spinoza; W. G. van der TaK: J. B. 
Morinus en Spinoza; L. Roth: David Nieto and 
the orthodoxy of Spinozism. - In M e m o r i a m: 
D. Traub, T. Camerer, M. Blondel, V. Delbos. - 
Scripta exposita: W. Meijer: Spinozas Ethi- 
ca af Harald Hoffding; K. H. E. de J ong: La 
hierarchie dans l'univers par Emile Lasbax; 
W. G. van der TaK: Spinoza en de gerefor- 
meerde theologie zijner dagen dvor J. Jeverijn; 
W. G. van der T aK: Johannes Colerus dvor 
J. E. B. Blase; A. J. Paulus: Spinoza en de 
Geneeskunde dvor M. H. Cohen; A. Wolf: Spi- 
noza and time by A. Alexander. 
Scandinavian Scientific Review. Pod tym ty- 
tułem zaczął Dr. M. L. Reymert wydawać w Kri- 
stianii kwartalnik, którego zadaniem uprzystęp- 
nienie angielskim czytelnikom filozoficznych, 
psychologicznych i pedagogicznych prac auto- 
rów duńskich, fińskich, islandskich, norweskich 
i szwedzkich. Treść I. zeszytu: A. Aall: Alfred 
Lehman. Wspomnienie pośmiertne. -. H. K. 
Schjelderup: Teorya względności i jej znaczenie 
dla teoryi poznania. - R. H. Pcdersen: Waga 
dzieci szkolnych w lecie. - M. L. Reymert: 
Nowy ergograf łokciowy. - C. Spearman i .)e 
Fliigel: Obecny «an psychologii w różnych kra- 
jach. I. Wielka l! y tania i Irlandya. Prenumerat? 
przyjmuje: Księgarnia With i Sp. Kristiania, 
(Norwegia), Arbeidergaten, I.
		

/p0023.djvu

			a 
W "Bibliotheque de Philosophie scientifique' 
{Paryż, E. Flammarion) wyszła praca J. Max- 
wel1 a p. t. "La Magie" (str. 252), w której 
autor zajmuje się formami i procederami magii, 
wywoływaniem, siłą magiczną i jej podstawami 
psychologiczne mi, magią w jej postaciach współ- 
czesnych i jej stosunkiem do nauki współcze- 
snej. Autor traktuje magię jako formę czynną 
poczucia religijnego, gdy tymczasem religię 
w zwykłem tego słowa znaczeniu uważa za 
formę bierną tego poczucia. 
Dzieła Maine de Birana. Wyszedł tom II. 
tego wydawnictwa, którem kieruje P. Tisserand. 
Tom ten zawiera rozprawę p. t. "Influence de 
1 'habitude sur la facu1tć de penser" ze wstępem 
wydawcy. Nakład F. Alcana w Paryżu. 
Księga pamiątkowa ku czci Prof. Dra H. Vai- 
hingera. Prof. Dr. Vaihinger, ukończywszy 70. 
rok życia usunął się po przeszło dwudziesto- 
pięcioletniej działalności z redakcyi z założo- 
nego przez siebie czasopisma "Kant-Studien", 
która spoczywa odtąd wyłącznie w rękach pro- 
fesorów Dra M. Frischeisen - K6hlera i Dra A. 
Lieberta. Zeszyty 3. i 4. tomu XXVI (1922) tego 
czasopisma ukazały się jako "Księga pamiątko- 
wa ku uczczeniu 70-ej rocznicy urodzin H. Vai- 
hingera" z portretem jubilata i dedykacyą, którą 
podpisali: Prezydyum i Wydział Towarzystwa 
im. Kanta, Redakcya "Kant- Studien", oraz firma 
Reuther & Reichard w Berlinie, którei nakładem 
ukazują się "Kant-Studien". 
Z Księgi pamiątkowej, wydanej ku uczczeniu 
25-lecia działalności nauczycielskiej Profesora 
Edwarda B. T i t c h e n e r a w Cornell University 
w Ithaca (Stany Zjednoczone Ameryki) przez 
j ego kolegów i byłych uczniów a zawierającej 
na 337 stronicach ośmnaście rozpraw z różnych 
dziedzin psychologii, pozostała po pokryciu ko- 
sztów wydawnictwa i uzyskaniu znacznej nad- 
wyżki niewielka liczba egzemplarzy, które Ko- 
mitet wydawniczy postanowił odstępywać psy- 
chologom zawodowym po cenie zniżonej dwóch 
dolarów z przesyłką. Cały dochód czysty z roz- 
sprzedaży tej książki będzie użyty na utworze- 
nie funduszu, którego odsetki przeznacza się na 
ustanowienie nagrody za wybitne prace z za- 
kresu psychologii eksperymentalnej. 
L'AnIuo, Rivista di scienza, filo sofia e storia. 
Taki jest tytuł nowego dwumiesięcznika, który 
ukazuje się od r. 1922 w Bolonii. Na czele re- 
dakcyi stoją: B. Biancoli, G. Saitta i O. Specchia. 
Adres Redakcyi i Administracyi: Bologna, Via 
Arienti 40. 
L'esprit nouveau, Revue internationale d' esthe- 
tique, czasopismo, hołdujące najnowszym kie- 
runkom w sztuce, wychodzi od r. 1920 w Paryżu. 


WYKŁADY, ODCZYTY, REFERATY. 
Polska Akademia Umiejętności (Kraków). 
Wydział filozoficzno- historyczny: Na posiedze- 
niu dnia 20. marca 1922 czł. W. R u b c z y ń s ki 
przedstawił pracę Prof. Dra Wł. Tatarkiewi- 


119 


b 


c z a p. t. "O scholastyce wileńskiej". - N a 
temże posiedzeniu sekretarz przedstawił pracę 
A. B ir kenmaj er a: Studya nad Witelonem. 
Część IV. 
Komisya historyi filozofii polskiej: N a posie- 
dzeniu dnia 18. lutego 1922 Dr. Stefan Haras- 
s e k przedstawił swą pracę p. t. "Józef Gołu- 
chowski. Zarys życia i filozofii. Część I " - N a 
posiedzeniu dnia 25. marca 1922 ks. Tadeusz 
J a c h i m o w s k i przedstawił komunikat p. t. 
"Materyały źródłowe w archiwach petersbur- 
skich zebrane, a dotyczące mianowania Józefa 
Gołuchowskiego profesorem filozofii w Uniwer- 
sytecie wileńskim". 
Polskie Towarzystwo filozoficzne (Lwów). - 
Na 235. posiedzeniu naukowe m dnia 27. listo- 
pada 1922 Pro f. Dr. Tadeusz K o t a r b i ń s ki 
wygłosił odczyt p. t. "O stosunku sprawstwa". 
Nie są koniecznie właściwe stosunkowi spraw- 
stwa ani nacisk, wywarty przez sprawcę na 
tworzywo, ani zmiana tworzywa, jako dzieło, 
ani interwencya, rozumiana jako nacisk na oto- 
czenie sprawcy, wyznaczający dzieło wespół 
z mnemi współczesnemi sobie okolicznościami, 
ani ekspansya, pojmowana jako zewnętrzność 
dzieła w stosunku do sprawcy, ani wyraźna 
praca mięśni, ani dostrzegalny wysiłek. Świad- 
czą o tern przykłady: podniesienia zapory (po- 
czerń woda z potoku podczas przyszłego przy- 
lewu wpłynie na teren przeznaczony do nawo- 
dnienia); podtrzymywania wieka półotwartej 
skrzyni; kierowania pojazdem przez zezwalanie 
na swobodny jego bieg; rozwiązywania proble- 
mu teoretycznego. Sprawstwo, rozumiane tu 
objektywnie, czyli bez koniecznego uświadomie- 
nia danego dzieła ze strony sprawcy, określa 
się w sposób następujący. Jan ze względu na 
swoje zachowanie się dowolne t (od "impuls") 
w chwili K jest sprawcą stanu rzeczy d z pó- 
źniejszej chwili m (d zaś jest jego dziełem ze 
względu na 1') zawsze i tylko 1) jeżeli w chwili 
K jest taki zbiór okoliczności, który zawiera 
t i wyznacza d, i 2) jeżeli w chwili K niema 
takiego zbioru okoliczności, któryby nie zawie- 
rał 1', lecz wyznaczał d. Wyznaczanie jest tutaj 
warunkowaniem wystarczającem ze względu na 
przyrodzone prawo następstwa zdarzeń. Powyż- 
sze określenie ma zastąpić mgliste, chociaż 
w zasadzie trafne, potoczne intuicyjne spraw- 
dziany dzieła (a więc i sprawstwa), wedle któ- 
rych bądź dziełem Jana jest to, za co spada 
nań odpowiedzialność w przypadku uświado- 
mienia z jego strony, bądź dziełem Jana jest 
to, coby się nie stało, gdyby był zachował się 
równie dowolnie, jak się zachował, lecz jakoś 
inaczej, co było w jego mocy. (Autoreferat). - 
W dyskusyi zabierali głos pp. Katzenellenbo- 
gen, Ruziewicz i prelegent. 


Na 236. posiedzeniu naukowe m dnia 16. gru- 
dnia 1922 Prof. Dr. Ludwik Bykowski wy- 
głosił odczyt p. t. "Badania eksperymentalne 
nad współzawodnictwem". Prelegent zdaje spra- 
wę z własnych badań dokonanych nad mło-
		

/p0024.djvu

			dzieżą szkół średnich w celu określenia wpływu 
współzawodnictwa na wydajność pracy fizycznej 
i umysłowej. Obok eksperymentów okoliczno- 
ściowo przeprowadzonych główne próby doty- 
czyły wysiłku chwilowego przy nacisku dyna- 
mometrem, spostrzegawczości, do czego służyły 
specyalnie sporządzone tablice, sprawności w do- 
dawaniu wedle testu Kraepelina, wreszcie oceny 
twórczości umysłowej pod względem intelektu- 
alnym i estetycznym. Wyniki wykazują silnie 
pobudzający wpływ współzawodnictwa u ogółu 
naszej młodzieży, przyczem okazują się różnice 
w odniesieniu do młodzieży niemieckiej. Przed- 
stawiwszy próbę charakterystyki poszczególnych 
ras występujących obficie pośród naszej mło- 
dzieży, prelegent usiłował wyjaśnić charakte- 
rystyczne objawy, opierając się na analizie obja- 
wów woli i stanów uczuciowych, jakie wystę- 
pują w czasie tych eksperymentów. (Autorefe- 
rat). - W dyskusyi zabierali głos pp. Kreutz, 
Twardowski i prelegent. 
Na 237. posiedzeniu naukowe m dnia 13. sty- 
cznia 1923 Prof. Dr. Stefan B a n a c h wygłosił 
odczyt p. t. "O pozornych paradoksach mate- 
matycznych". Przez paradoksy pozorne rozu- 
mie prelegent te twierdzenia, które są sprzeczne 
z naszemi poglądami intuicyjnemi, jednak do 
wewnętrznej sprzeczności nie doprowadzają. 
Prelegent przytacza rozmaite przykłady takich 
paradoksów np. znane twierdzenie, że zbiór 
liczb dodatnich parzystych jest "równoliczny" 
ze zbiorem wszystkich liczb całkowitych, lub 
twierdzenie, że zbiór punktów odcinka o dłu- 
gości 1 jest-równoliczny ze zbiorem punktów 
odcinka o długości '/2. Oprócz tego przytacza 
przykłady Hausdorffa i innych. Prelegent, ana- 
lizując przyczynę pozornych paradoksów, widzi 
ją w przyjęciu dwóch aksyomatow: Istnienia 
zbiorów nieskończonych i aksyomatu wyboru. 
Wskazuje jednak na to, że usunięcie pozornych 
paradoksów nie da się łatwo urzeczywistnić 
np. przez nieprzyjęcie obu wspomnianych pe- 
wników, gdyż wówczas odpadłyby rozmaite 
działy matematyki, jak rachunek różniczkowy 
i t. d., na których opierają się współczesne 
nauki przyrodnicze i technika. Prelegent kończy 
swój odczyt uwagą, że zanim nie będziemy 
mieli zbudowanego systemu logicznego bez za- 
rzutu, usunięcie pozornych paradoksów jest wąt- 
pliwe. (Autoreferat).- W dyskusyi zabierali głos 
pp. Ajdukiewicz, Bad, Huber, Łomnicki, Ruzie- 
wicz, Smolka, Twardowski, Weyberg i pre 
legent. 
Na 238. posiedzeniu naukowe m dnia 27. sty- 
cznia 1923 p. S. We i n b e r g o w a wygłosiła 
odczyt p. t. "Psychoanaliza jako metoda psy- 
chologii". Prelegentka zajęła się zasadniczemi 
pojęciami i teoryami psychoanalizy, dowodząc 
wyższości badań psychoanalitycznych - zwła- 
szcza w zakresie faktów uczuciowych - nad 
metodami psychologii empirycznej i ekspery- 
mentalnej. - W dyskusyi zabierali głos p. Ba- 
ron i prelegentka. 


120 - 


b 


Warszawski Instytut Filozoficzny. Posiedzenia 
ogólne: Dnia 15. grudnia 1922 dyskusya na te- 
mat teoryi względności (referenci Prof. Dr. T. 
K o t a r b i ń s ki, Prof. Cz. B i a ł o b r z e s ki) . 
Sekcya logiczna: Dnia 27. listopada 1922 
Drka J. K o d i s o w a: Systematyka transcenden - 
talna H. Corneliusa. 
Sekcya historyi filozofii: Dnia 14. grudnia 
1922 zebranie poświęcone sprawie organizacyi 
prac sekcyjnych. 
Polskie Towarzystwo Psychologiczne (War- 
szawa). - 259. posiedzenie naukowe dnia 6. 
listopada 1922 H. Kar n e c ki: Sprawozdanie 
z delegacyi do Paryża. - Dr. T. Oryng: 
O teoryi barw Ostwalda. - 260. posiedzenie 
naukowe dnia 20. listopada 1922 Dr. T. C z e- 
ż o w s ki: O sądach i wnioskach modalnych.- 
261. posiedzenie naukowe dnia 4. grudnia 1922 
Prof. W. P o r z e z i ń s ki: Stosunek językoznaw- 
stwa do t. zw. gramatyki filozoficznej. - 262. 
posiedzenie naukowe dnia 18. grudnia 1922 Dr. 
A. Kielski: Wola a odpowiedzialność. 
263. posiedzenie naukowe dnia 15. stycznia 1923 
p. E. B a r a n o w i c z: Pojęcie zależności w sta- 
tystyce. - 264. posiedzenie naukowe dnia 29. 
stycznia 1923 Dr. B. NaWroczyński: Współ- 
zawodnictwo i dobór w pracy zbiorowej. - 
265. posiedzenie naukowe dnia 12. lutego 1923 
Prof. Dr. T. K o t a r b i ń s ki: Deterministyczne 
pojmowanie wolności wyboru. - 266. posiedze- 
nie naukowe dnia 26. lutego 1923 Ks. Prof. Dr. 
St. K o b y ł e c ki: Psychologizm w bergsonow- 
skiej krytyce teoryi Einsteina. 
V. Wakacyjny Kurs U niwersytecki w Zako- 
panem, który się odbył w lecie 1922 obejmował 
m. i. następujące wykłady: Dr. M. Odrzy- 
wolski: Zagadnienie prawdy. - Tenże: Ży- 
cie jako rozwój świadomości. - T e n że: Dyna- 
miczne czynniki wychowania. - Dr. M. El- 
z e n b e r g: Etyka utylitarna. 
BibJioteca filosofica (Palermo). W r. 1922 wy- 
głoszono w dalszym ciągu (zob. Ruch fil. VII. 
str. 76 b) następujące odczyty: G. G e n t i1 e: 
Chrześcijaństwo a idealizm. - L. G i uff re: 
Teorye biologiczne i psychologiczne u Dante- 
go. - G. M. Columba: Josephus Flavius 
o czynnikach historyi. - G. M a g g i o re: Józef 
de Maistre. - A. Rava: Zarys systemu filo- 
zofii. - Dr. G. A m a t o - P o jer o : Rosmini 
i Gioberti. Nadto odbył się szereg dyskusyj 
o Einsteinowskiej teoryi względności, w których 
wzięli udział profesorowie Aliotta, Orestano , 
Cantelli oraz członkowie "Circolo Matematico", 
profesorowie: Angeletti, Macaluso, Mineo, Al- 
beggiani, Strazzeri, De Franchis. 
Berlińska Akademia Nauk. Publiczne posie- 
dzenia: Dnia 29. czerwca 1916 (posiedzenie ku 
uczczeniu 200. rocznicy śmierci Leibniza) czł. 
E r d m a n n: Leibniz. - Dnia 25. stycznia 1917 
czł. Waldeyer-Hartz: Stacya badania au- 
tropoidów na Teneryfie. - Dnia 27. stycznia 
1921 czł. D i eis odczytał sprawozdanie B. Erd- 
m a n n a, dotyczące publikacyi dzieł Kanta
		

/p0025.djvu

			i Leibniza. - Czł. E i n s t e i n: Geometrya a do- 
świadczenie. - Dnia 29. czerwca 1922 czł. 
Wilamo w i tz-Mo eile ndorff: Wspomnienie 
pośmiertne o H. Dielsie. 
Wspólne posiedzenia wydziałów: Dnia 28. 
maja 1914 czł. Stumpf: Przyczynek do analizy 
samogłosek. - Dnia 4. lutego 1915 przedłożono 
t. VIII. dzieł Libaniusa, wydawanych z zasił- 
kiem Akademii przez R. Foerstera. - Dnia 4. 
marca 1915 przedłożono t. VI. opracowywanego 
z zasiłkiem Akademii dzieła: "Philonis Alexan- 
drini Opera quae supersunt ed. L. Cohn et P. 
Wendland. - Dnia 22. lipca 1915 czł. Stumpf: 
Struktura dźwięków mowy. - Dnia 4. listopada 
1915 czł. E i n s t e i n: W sprawie ogólnej teoryi 
względności. - Dnia 18. listopada 1915 czł. 
Di e i s: O budziku Platona. - Czł. E i n s t e i n: 
Wyjaśnienie ruchu Merkurego dokoła słońca na 
podstawie ogólnej teoryi względności. - Dnia 
16. marca 1916 czł. E r d m a n n: Konsekwencye 
metodologiczne teoryi abstrakcyi. - Dnia 20. 
lipca 1916 czł. Di eis: Nowy fragment Ant y- 
fonta "O prawdzie« (Oxyrh. Pap. XI n. 1364).- 
Dnia 16. listopada 1916 czł. Wilamowitz- 
Moellendorff: O Platońskim Menonie.- Czł. 
D i e 1 s przedstawił rozprawę Dra W Kranza: 
Budowa i znaczenie poematu Parmenidesa. - 
Dnia 30. listopada 1916 czł. Stumpf przed- 
stawił pracę Dra W. Kohlera: Badania inteli- 
gencyi antropoidów, I. - Dnia 18. października 
1920 czł. Stumpf: Własności wrażeń wzroko- 
wych. - Dnia 1. listopada 1917 czł. Stumpf: 
O syntezie samogłosek i dźwięków instrumen- 
talnych. - Dnia 2. maja 1918 czł. S t u m p f 
przedłożył pracę Dra Wolfganga Kohlera: O pro- 
stych funkcyach strukturalnych (Strukturfunktio- 
nen) u szympansa i u kury. Nowa metoda ba- 
dania systemu barw.-Dnia 14. listopada 1918 
czł. Stumpf: Spinozy nauka o atrybutach. - 
Dnia 28. listopada 1918 czł. De Gro ot przed- 
łożył dzieło własne "Universismus. Die Grund- 
lage der Religion und Ethik, des Staatswesens 
und der Wissenschaften Chinas. Berlin 1918". - 
Dnia 15. maja 1919 czł. E i n s t e i n: Unaocznie- 
nie stosunków w przestrzeni sferycznej. - Ró- 
wnania polowe ogólnej teoryi względności 
z punktu widzenia zagadnienia kosmologicznego 
i zagadnienia konstytucyi materyi. - Dnia 17. 
lipca 1919 czł. Schuchardt (Graz) przedłożył 
pracę: O pochodzeniu mowy. I. - Dnia 30. 
października 1919 czł. S c h u c h a r d t przed- 
łożył pracę: O pochodzeniu mowj'. II. - 
Dnia 13. listopada 1919 czł. Einstein przed- 
łożył pracę: O pochodzeniu mowy. II. - Dnia 
13. listopada 1919 czł. E i n s t e i n przedłożył 
pracę Dr. J. Grommera: W sprawie zasady 
energii w ogólnej teoryi względności. · - Dnia 
8. stycznia 1920 czł. D i e 1 s: Studya o Lukrecyu- 
szu, II. III. - Dnia 15. kwietnia 1920 czł. 
B ran dl: Stosunek Szekspira do Cycerona. - 
Czł. R u b e n s przedłożył pracę Prof. Dra E. M. 
v. H o r n b o s t e 1 a i Dra M. We r t h e i m e r a : 
O spostrzeżeniu kierunku dźwięku. - Dnia 20. 


121 - 


maja 1920 czł. L li d e r s : O przysiędze u In- 
dów. - Dnia 24. czerwca 1920 czł. Wilamo- 
w i t z - M o e 11 e n d o r ff przedłożył 2. wydanie 
swego dzieła: Platon. Tom I. ll,. - Dnia 20. 
stycznia 1921 czł S t u mp f zdał sprawę z po- 
zostałej w spuściźnie rękopiśmiennej B. Erd- 
manna rozprawy: Krytyczne objaśnienie pod- 
staw filozoficznych teoryi spostrzegania Helm- 
holtza. -. Dnia 31. marca 1921 czł. Burdach: 
Platońskie i wolnomyślne rysy w "Ackermann 
aus Bohmen" . - Czł. koresp. H e y m a n s na- 
desłał swe książki: "Einflihrung in die Meta- 
physik", 3. wyd., 1921 i" Uber die Anwend- 
barkeit des Energiebegriffes in der Psychologie", 
1921. -Dnia 28. kwietnia 1921 czł. E. Meyer: 
Wpływ religii Zoroastra na rozwój faryzejskiego 
żydostwa i chrześcijaństwa oraz na ich duali- 
styczny pogląd na świat. - Dnia 9. czerwca 
1931 czł. S t u m p f przedłożył rozprawę Dra 
W. Kohlera p. t. Przyczynek do psychologii 
szympansa. - Dnia 14 czerwca 1921 czł. Cor- 
rens przedłożył referat Dra G. J. Allescha p.t. 
Trzy pierwsze miesiące życia pewnego szym- 
pansa. - Dnia 28. lipca 1921 czł. S t u m p f: 
O położeniu dżwiękowem spółgłosek i rozstrzy- 
gającej przy rozumieniu mowy okolicy skali 
dźwiękowej. - Czł. La ue przedłożył swą 
książkę p. t. "Die Relativitatstheorie, 2. Band: 
Die allgemeine RelativiHitstheorie und Einsteins 
Lehre von der Schwerkraft", 1921. - Dnia 27. 
października 1921 czł. S t u m p f zdał sprawę 
z pracy Dra W. Koehlera p. t. "O nowej me- 
todzie psychologicznego badania małp".' - Dnia 
10. listopada 1921 czł. E. M e y e r przedłożył 
11. tom swego dzieła " U rsprung und AnHinge 
des Christentums", 1921. - Dnia 17. listopada 
1921 czł. Mein e c ke: Machiavelli, istota ma- 
chiawelizmu oraz znaczenie i cel rozprawy 
O księciu. - Dnia 19. stycznia 1922 przedło- 
żono tomy 10.-12. zbiorowego wydania dzieł 
Kanta w 2. wydaniu oraz tom 13. tegoż wyda- 
nia. - Na posiedzeniu dnia 22. czerwca 1922 
czł. H e r t w i g przedłoż}' ł swe książki: "Der 
Staat aIs Organismus" (1922) i "Zur Abwehr 
des ethischen, des sozialen, des politischen Dar- 
winismus", 2. wyd. (1921). - Na posiedzeniu 
dnia 13. lipca 1922 przedłożono rozprawę H. 
Schuchardta p. t. "Stosunki językowe. - Na 
posiedzeniu dnia 26. października 1922 czł. 
B u r d a c h przedłożył rozprawę p. t. "Nauka 
Platońskiego Timaiosa (40 B) o kosmicznem sta- 
nowisku ziemi". - Na posiedzeniu dnia 9. li- 
stopada 1922 przedłożono tom I. zbiorowego 
wydania dzieł Diltheya, obejmujący jego "Ein- 
leitung in die Geisteswissenschaften" (1922). 
Wydział filozoficzno - historyczny: Dnia 16. 
lipca 1914 czł. K os er: O nowych danych do- 
tyczących korespondencyi Moreau de Mauper- 
tuis. - Dnia 21. stycznia 1915 czł. L li d e r s: 
Przyczynek do znajomości Upaniszad. I. Sam- 
vargavidya. Czł. D i e 1 s przedłożył kollacye 
herkulańskich zwojów Epikurowego m.ep\ EOSEW;, 
dokonane przez poległego w Flandryi Prof. Dra
		

/p0026.djvu

			S. Sudhausa. - Dnia 25. lutego 1915 czł. Erd- 
m a n n: Krytyka postawienia problematu w Kan- 
towskiej transcendentalnej dedukcyi kategoryi. .- 
Dnia 10. czerwca 1915 czł. Diels: I. księga 
Filodema r.spl 5euv. - Dnia 29. lipca 1915 czł. 
D i e 1 s przedłożył 5 nieogłoszonych drukiem 
listów Leibniza do F. A. Hackmanna. - Dnia 
10. lutego 1916 czł. H o li: Chronologia pier- 
wszego sporu o Originesa. - Czł. J u 1 i c h er: 
Uwagi dotyczące powyższej rozprawy Holla. - 
Dnia 24. lutego 1916 czł. Harnack: Porphy- 
riusa "Przeciw chrześcijanom" ksiąg 15. - Dnia 
13. lipca 1916 czł. Diels: Fragment epikurejski 
o czci bogów (Oxyrhynch. Pap. II. n. 215). - 
Dnia 26. października 1916 czł. Stumpf: Wra- 
żenie i przedstawienie w zakresie zmysłu wzro- 
ku. - Czł. Diels przedłożył tekst III. księgi 
Filodema "O bogach". - Dnia 21. grudnia 1916 
czł. D i e 1 s: Objaśnienia do III. księgi Filodema 
,0 bogach". - Dnia 8. marca 1917 czł. Erd- 
m a n n : Zasadnicza myśl Kantowskiej Krytyki 
czystego rozumu. - Dnia 5. maja 1917 czł. 
S t i e d a przedłożył zachowany w aktach dzie- 
kanatu wydziału filozoficznego uniwersytetu ber- 
lińskiego portret Fryderyka Leibniza, ojca filo- 
zofa, poczem przedstawił dzieje jego życia. - 
Dnia 21. czerwca 1917 czł. Meinecke: O po- 
wstaniu nowoczesnej politycznej świadomości 
narodowej i różnicach pomiędzy liberalizmem 
a demokracyą. - Dnia 26. lipca 1917 czł. 
Morf: "Essais" Montaigne'a w wydaniu Maryi 
de Gournay z r. 1635. - Dnia 22. listopada 
1917 czł. Morf: Sąd Lessinga o Voltairze. - 
Dnia 6. grudnia 1917 czł. E r d m a n n: Treść i 
znaczenie pojęcia ciągłości u Leibniza. - Dnia 24. 
października 1918 czł, Diels: Studya o Lukre- 
cyuszu. I. - Dnia 16. stycznia 1919 czł. Wila- 
mowitz-Moell end o rff przedłożył tom I. 
dzieła: "Platon". - Dnia 8. maja 1919 czł. Wi- 
lamowitz-Moellendorff przedłożył tom II. 
dzieła: "Platon". - Dnia 19. czerwca 1919 czł. 
E r d m a n n: Filozofia Berkeleya w świetle jego 
naukowego pamiętnika. - Dnia 23 października 
1919 czł. H o li: Rozwój poglądów etycznych 
Lutra. - Dnia 6. maja 1920 czł. Erdmann 
przedłożył 6. wydanie swego wydania Kantow- 
skiej Krytyki czystego rozumu. - Dnia 8. lipca 
1920 czł. E r d m a n n przedłożył dzieło: "Grund- 
zuge der Reproduktionspsychologie". - Dnia 22. 
lipca 1920 czł. S c h u c h a r d t (Graz) nadesłał 
pracę: Ekskurs w sprawie pochodzenia mowy, 
III. - Dnia 17. lutego 1921 czł. D i e 1 s: Stu- 
dya o Lukrecyuszu, IV. - Czł. D i e 1 s prze- 
dłożył komunikat Prof. Dra B. Meissnera: Ein 
neubabylonisches Zuckungsbuch. - Dnia 12. 
maja 1921 czł. D i e 1 s przedłożył rozprawę Prof. 
Dra M. Wellmanna p. t. "Georgika Demokryta". 
- Dnia 16. lutego 1922 ezł. D i e 1 s: Studya 
o Lukrecyuszu V. 
Wydział fizykalno-matematyczny: Dnia 11. 
czerwca 1914 czł. S c h war z: Teorya linii pro- 
stej oparta na definicyach Leibniza. - Dnia 29. 
października 1914 czł. E i n s t e i n: Podstawy 


122 


formalne ogólnej teoryi względności. - Dnia 
25. marca 1915 czł. E i n s t e i n: Myśl podsta- 
wowa ogólnej teoryi względności i zastosowa- 
nie tej teoryi w astronomii. - Dnia 11. listo- 
pada 1915 czł. E i n s t e i n: W sprawie ogólnej 
teoryi względności. (Uzupełnienie). - Dnia 23. 
marca 1916 czł. E i n s t e i n: Kilka unaocznień 
z dziedziny teoryi względności. - Dnia 26. 
października 1916 czł. E i n s t e i n: Zasada Ha- 
miltona a ogólna teorya względności. - Dnia 
8. lutego 1917 czł. E i n s t e i n: Rozwiązania 
kosmologiczne w związku z ogólną teorya wzglę- 
dności. - Dnia 16. maja 1918 czł. E i n s t e i n 
Zasada energii w ogólnej teoryi względności. - 
Dnia 21. listopada 1918 czł. v. Waldeyer- 
H a r t z: O nerwach odczuwających ból. - Dnia 
6. maja 1920 sekretarz R u b n e r przedstawił 
pracę czł. W. R o u x: O zasadniczem rozróż- 
nieniu prawa natury i reguły działania i zda- 
rzania się. - Dnia 3. marca 1921 czł. Ein- 
s t e i n: O uzupełnieniu podstawy ogólnej teoryi 
względności. - Dnia 16. czerwca 1920 czł. 
L a u e : Niektóre zagadnienia ogólnej teoryi 
względności. - Dnia 12. stycznia 1922 czł. C o r- 
r e n s przedłożył rozprawę Prof. Dra F. Bern- 
steina i Dra P. Schlapera p. t. O wysokości 
śpiewu ludzkiego. Przyczynek do statystyki wtór- 
nych cech płciowych u człowieka. 


o R G A N I Z A C Y E. 


Towarzystwo im. Kanta. Walne Zgromadzenie 
odbyło się w dniach 7. i 8. czerwca 1922 
w Halle n. S. Sprawozdanie Wydziału przedło- 
żone temu Zgromadzeniu obejmowało lata 1920 
i 1921. Liczba członków Twa wzrosła w r. 1920 
z 2000 (zob. Ruch filoz., VI. str. 149 b) na 
2427, w r. 1921 ponad liczbę 3000. Tern samem 
stało się Towarzystwo im. Kanta największem 
pod względem liczby członków zrzeszeniem filo- 
zoficznem świata. Wzrost swój zawdzięcza To- 
warzystwo w dużej mierze powstawaniu coraz 
to dalszych oddziałów miejscowych, wśród któ- 
rych na szczególną uwagę zasługuje powstały 
w grudniu 1921 oddział holenderski. - W części 
naukowej zebrania wygłoszono następujące od- 
czyty: Prof. Dr. E. T r o e 1 t s c h: Logika histo- 
rycznego pojęcia rozwój u.- Prof. Dr. T. Zieh en; 
W sprawie pojęcia i metody filozofii historyi. - 
Prof. Dr. E. U t i t z: Przyczynek do podstaw 
ogólnej teoryi sztuki. - H. K e y s e r 1 i n g: 
Droga prawdziwego postępu. 
Akademia filozoficzna została ufundowana 
w Erlangen w Bawaryi przez Dra Rolfa Hoff- 
manna. Uroczysta inauguracya odbyła się 
w dniach 12. i 13. czerwca 1922 a program jej 
obejmował prócz części koncertowej i towarzy- 
skiej odczyt Profesora Dra P. Hensela p. t. Wil- 
helm Humboldt i odczyt Profesora Dra A. Lie- 
berta p. t. Kryzys w współczesnem życiu du- 
chowem. - Informacyj udziela Dr. Rolf Hoff- 
mann, Akademie auf dem Burgberg, Erlangen 
(Bawarya).
		

/p0027.djvu

			- 123 - 


ZJAZDY. 


I. Polski Zjazd filozoficzny. Stosownie do za- 
powiedzi, podanej na czele poprzedniego nu- 
meru Ruchu filozoficznego, Zjazd odbędzie się 
we Lwowie w czasie od 10.-13. maja 1923. 
Karta uczestnictwa w Zjeździe, na który zgło- 
szono dotąd 58 podanych na czele niniejszego 
numeru referatów, kosztuje 20.000 Mp. Bliższych 
mformacyj udzielają Przewodniczący Komitetów 
miejscowych, wymienieni w przytoczonym arty- 
kule (Ruch filozoficzny, VII. Nr. 6. str. 82) oraz 
Polskie Towarzystwo filozoficzne, Lwów, Uni- 
wersytet. 
VII. Międzynarodowy Zjazd psychologiczny od- 
będzie się w czasie od 26. lipca do 2. sierpnia 
1923 w Oxfordzie. Różnić się będzie od po- 
przednich międzynarodowych zjazdów psycho- 
logicznych przedewszystkiem tern, że liczba 
uczestników będzie z góry ograniczona do 200 
osób, zaproszonych przez Komitet, urządzający 
zjazd. Zamierzony jest szereg posiedzeń dys- 
kusyjnych, na podstawie referatów, które uczest- 
nikom zjazdu będą poprzednio rozesłane. Nadto 
ma być każdy dzień zjazdu poświęcony pewnej 
stronie psychologii (ogólnej, wychowawczej, 
przemysłowej, lekarskiej, społecznej itp.) przy- 
czem na zebraniach porannych będą dyskuto- 
wane tematy ogólniejsze, jak np. spostrzega- 
nie czasu, spostrzeganie form, pojęcie energii 
umysłowej i nerwowej, zasady badania uzdol- 
nień zawodowych, wartość psychologiczna nie- 
których poglądów psychoanalitycznych, a na 
zebraniach popołudniowych będą wygłaszane 
referaty indywidualne w liczbie ograniczonej. 
Odbędzie się także wystawa przyrządów psy- 
chologicznych a równocześnie że zjazdem zo- 
staną zorganizowane odczyty dostępne dla szer- 
szego koła słuchaczy. Dopuszczone będą na 
zjeździe język angielski, francuski, niemiecki 
i włoski. Karta uczestnictwa kosztuje 25 szy- 
lingów. - Informacyj udziela W. J. H. Sprott, 
Clare College, Cambridge, Anglia. 
Południowo-Zachodnie amerykańskie Towarzy- 
stwo filozoficzne odbyło półroczne zebranie 
członków w listopadzie 1922 w Uniwersytecie 
południowo-kalifornijskim (w Los Angeles w Ka- 
lifornii). Na zebraniu tern D. Rieber wygłosił 
odczyt p. t. "Pojęcie niezależności w nowym 
realizmie", a Dr. H. Nelson Wieman odczyt p. t. 
"O znajomości innych umysłów". 
Doroczny zjazd Amerykańskiego Towarzystwa 
psychologicznego odbył się w Uniwersytecie 
Harvarda w Cambridge, Mass. w dniach 27.-29. 
grudnia b. T., z udziałem około 150 członków 
i tyluż gości. Przedpołudniowe posiedzenie 27. 
grudnia było poświęcone psychologii ogólnej; 
na dwóch posiedzeniach popołudniowych zaj- 
mowano się psychologią stosowaną i ekspery- 
mentalną; dnia 28. grudnia przedpołudniem 
obradowano nad pomiarami psychicznemi i psy- 
chologią stosowaną, a tegoż dnia popołudniu 
nad psychologią porównawczą. Dnia 29. gru- 


dnia zajmowano się pomiarami psychicznemi 
i psychologią kliniczną. - Ogółem przedsta- 
wiono 40 referatów, poruszających się pomiędzy 
najprostszem sprawozdaniem z nowo odkrytych 
faktów a najbardziej zawiłem rozstrząsaniem 
metod i waloru pojęć współczesnej psychologii. 
N a ogół biorąc, w} 'sunęły się na czoło dwa typy 
zagadnień: 1. Technika i doniosłość pomiarów 
psychicznych. 2. Istota inteligencyi i instynktu. 
VII. Międzynarodowy Zjazd psychoanalityczny 
odbył się w Berlinie w dniach 25.-27. wrze- 
śnia 1922. Przewodniczyli Prof. Dr S. Freud, 
Dr. E. Jones, Dr. Ferenczi, Dr. Emden i Dr. 
Oberholzer. Wygłoszono m. i. następujące ko- 
munikaty: Dr. Alexander: O znaczenia bio- 
logicznem procesów psychicznych. - Dr. N un- 
b e r g : O depersonalizacyi w świetle nauki o 
libido. - Prof. L e v i - B i a n c h i n i: O obecnym 
stanie psychoanalizy. - Dr. E. J o n e s: Psy- 
choanaliza Ducha Świętego. - Dr. Piaget: 
Myślenie symboliczne czyli obrazowe a 'myśle- 
nie dziecka. - Dr. A. van der C h ij s: Zasto- 
sowanie psychoanalizy objektywnej do kompo- 
zycyj muzycznych. 
Tydzień etnologii religijnej odbył się po raz 
trzeci w dniach 5.-14. września 1922 w Til- 
burgu (Holandya). Wygłoszono m. i. następu- 
jące odczyty: Ks. Pinard: Metoda psychologi- 
czna w studyum porównawczem religij. - O. Ge- 
melli: Psychologia modlitwy. - Dr. Wunderle : 
Psychologia ofiarr. 
II. Międzynarodowy Zjazd socyologów, który 
się odbył w dniach 1.-8. października 1922 
w Wiedniu, obradował m. i. nad następującemi 
kwestyami: Zasada względności w naukach spo- 
łecznych. · - Porada zawodowa. - Walka z in- 
toksykacyą społeczną. 


Zjazd psychologii stosowanej. 


Pierwszy niemiecki kongres psychologii sto- 
sowanej odbył się w Berlinie w dniach od 
10-14 października 1922 przy bardzo licznym 
udziale fachowców niemieckich i słabym udziale 
uczonych z poza Niemiec. Zjawisko nieprzyby- 
cia na zjazd psychologów (a zwłaszcza psycho- 
techników) nieniemieckich, napozór wyglądające 
jia bojkot polityczny, ma swoje głębsze uzasa- 
dnienie w dwóch przyczynach: po pierwsze 
w tern, że krótko przed berlińskim kongresem 
odbył się w Medyolanie międzynarodowy kon- 
gres psychotechniczny, który oczywiście w sfe- 
rach międzynarodowych spowodował silny opad 
zainteresowania dla kongresu niemieckiego, a po- 
wtóre w tern, że w licznych krajach, a zwła- 
szcza w Anglii, we Włoszech, Czechach i Ro- 
syi, nie mówiąc już o Ameryce, rozwój psycho- 
techniki dokonał się tak samodzielnie i tak 
szybko i pomyślnie, że w krajach tych, jak 
zresztą także w Niemczech, powstać musiało- 
mniemanie o zbędności współpracy z innemi 
narodami. Jeżeli dorzucimy, że szerokie koła 
psychotechniczne, pracujące w ścisłym związku
		

/p0028.djvu

			a 
ze sferami przemysłowemi, przejęły ich etykę 
zasadzającą się na walce konkurencyjnej, na 
ukrywaniu swych zdobyczy naukowych i na 
bezwzględnem wyzyskiwaniu materyału ludz- 
kiego, to łatwo zrozumieć, że przez świat prze- 
biega fala nieufności, silna wśród rywalów 
w obrębie jednego narodu, lecz jeszcze silniej- 
sza na terenie międzynarodowym. Byłoby jednak 
rzeczą niesprawiedliwą zamilczeć, źe przeciwko 
tym przeważnie podziemnie nurtującym tenden - 
C3' OT budzi się reakcya, w imię czystości nauki 
nawołująca do przestrzegania tradycyjnych za- 
sad etyki naukowej, dzięki którym nauka mo- 
gła dojść do dzisiejszego poziomu. Także na 
kongresie berlińskim wypowiedziano otwarcie 
hasło walki z wszelkim szarlatanizmem w imię 
bezwzględnej niezależności naukowej, a hasło 
to padło z kobiecych ust F. B a u mg art e n, 
która wystąpiła przeciw bezkrytycznemu wy- 
puszczaniu na świat małowartościowych testów 
i aparatów, na których zyskuje tylko ich wy- 
twórca a traci nabj'wca - i H. S a c h s, która 
nawoływała psychologiczne instytuty uniwersy- 
teckie, zajmujące się badaniem zdatności zawo- 
dowej, do zachowania swej niezależności wobec 
przedsiębiorstw przemysłowych, by w ten spo- 
sób uniknąć udziału sfer uniwersyteckich w kon- 
kurencyjnej walce przemysłowej, i do baczenia 
na to, by człowiek, który przeszedł przez psy- 
chotechniczny egzamin i został zdyskwalifiko- 
wany dla danego zawodu, nie upadł na duchu, 
nie stracił zaufania do siebie i nie pozbył się 
optymizmu życiowego. Dlatego psycholog po- 
winien zajmować się tylko badaniem zdolności 
adepta do jakiegoś zawodu, a efektywne przy- 
dzielenie do zawodu pozostawić poradniom za- 
wodowym i urzędom pośrednictwa pracy, jako 
instytucyom lepiej obznajomionym z rynkiem 
pracy. 
Kwestya ta, zresztą naprawdę piekąca, prze- 
wijała się poprzez liczne referaty, odległe nie- 
raz zasadniczym tematem od tego przedmiotu, 
a zwłaszcza jeszcze poprzez referaty i wywody 
dyskusyjne W. Poppelreutera, W. Moedego i F. 
Giesego. P o p p el r e u t e r stwierdziwszy, że 
seryę testów, jak np. testy Rossolirna, w pier- 
wszym rzędzie służą do wyboru osób najbar- 
dziej nadających się do danego zawodu (ca 
Niemcy zaczynają oznaczać wyrazem Konkur- 
renzauslese), a tylko w drugim rzędzie do wy- 
dania ogólnego orzeczenia psychologicznego, 
uzasadnia pogląd, że w dzisiejszych stosunkach 
tylko kombinacya różnych metod prowadzić 
może do pożądanego wyniku. Do kombinacyi 
tej wchodzą metody: aj praktyczne, EJ kliniczne, 
ej antropologiczne, dJ testów, ej psychiatryczne 
i f) monograficznego badania psychologicznego 
pracy. Kombinacye tych metod, których rozgra- 
niczenie zapewne nie jest zupełnie zadowalnia- 
jące, może prowadzić do bardzo gruntownego 
i wszechstronnego poznania badanej osoby, je- 
dnak należy wątpić, żeby szybkie tempo życia 
praktycznego pozwalało na tak rozwlekłe ba- 


124 - 


b 


danie. Większą może przyszłość mają testy, 
wzorowane na pracy, jaka się rzeczywiście od- 
bywa w szkole czy warsztacie, o czem mówił 
G i e s e w referacie "Die Arbeitsprobe in der 
Psychodiagnose". M o e d e zastanawiał się nad 
metodą ankietową i sprecyzował swoje doświad- 
czenia i rozważania krótko w ten sposób, że 
metoda ta jest potrzebna, że należyte wypeł- 
nienie arkuszów ankietowych jest trudne i że 
ścisłe, naukowe wyzyskanie otrzymanych od- 
powiedzi nie jest - przynajmniej przy dzisiej- 
szym stanie nauki - możliwe. Referent ten do- 
tknął również zagadnienia stosunku oceny, wy- 
danej przez psychologa, do oceny, wydanej 
przez praktyka (nauczyciela w szkole i w war- 
sztacie, werkmistrza we fabryce), wygłaszając 
opinię, że wspólna dyskusya rezultatów prowa- 
dzi z zasady do uzgodnienia rozbieżnych zrazu 
ocen. O ile Moede w ten sposób bronił współ- 
życia psychologii z praktyką życiową, a C. 
p i ó r k o w s k i nawet otwarcie wyżej stawiał 
wyniki sumiennego badania psychotechnicznego, 
o tyle inni znowu mówcy -- a zwłaszcza P. 
R u t h e, przemawiający na temat podstaw oceny 
uczniów szkół powszechnych w praktyce, G. 
C h a y m, poruszający podstawy oceny uczniów 
wyższych szkół na podstawie doświadczeń 
w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych i I n ż . 
H e i 1 a n d t , kierownik warsztatów szkolnych 
w A. E. G. (A1lgemeine ElektriziHits-Gesellschaft), 
referujący o swych doświadczeniach psycholo- 
gicznych w warsztatach mechanicznych - akcen- 
towali doniosłość i pewność ocen praktycznych, 
opierających się na dłuższej, nieraz latami trwa- 
jącej obserwacyi, wnikającej nietylko w po- 
szczególne funkcye psychiczne, ale także w stru- 
kturę psychologiczną obserwowanych osób, 
W referacie p. t. "Richt1inien fur die wissen- 
schaftliche Arbeit zur Grundlegung der psycho- 
logischen Beobachtung" zwrócił H. B o g e n 
uwagę na konieczność s y s t e m a t y c z n ej 
o b s e r w a c y i w szkole i w warsztacie. Rzeczą 
nauki będzie opracowanie szczegółowej techniki, 
opartej na analizie pracy i na analizie struktury 
psychicznej pracującej osoby, techniki, któraby 
gwarantowała ścisłość i pewność systematycznej 
obserwacyi. Wspomnieć tu wreszcie wypada 
o odczycie R o e m e r a, który badał liczny za- 
stęp osób przodujących w nauce, sztuce i prze- 
myśle w celu wykrycia czynników psychicznych, 
dzięki którym osoby te wysunęły się na czoło 
społeczeństwa; wśród czynników tych figurują: 
silna podświadomość, wyrażająca się w wielo- 
stronności pracy, znaczna dynamika afektywna, 
zdolność przewidywania i zdolność nabywania 
wprawy. 


Tak częstemu na ustach psychotechników wy- 
razowi "zdolność" poświęcił H. Rup p szereg 
uwag w referacie "Was kann aIs psychische 
Fahigkeit angesehen werden?" Uwagi jego pełne 
zastrzeżeń krytycznych, wykazujące braki po- 
tocznego pojęcia zdolności i niedostateczność 
prób systematycznego wyliczania zdolności, nie
		

/p0029.djvu

			a 
przyczyniły się jednak do pozytywnego wyja- 
śnienia tego pojęcia. W dziedzinie psychologii 
zdolności niestety jeszcze "'avi» pet. 
Szczegółowo opracowane tezy, oparte na ba- 
daniach Psychologicznego Instytutu w Hambur- 
gu, podali Roloff i S t e rn, kładąc nacisk na 
potrzebę udoskonalenia metod badań psycho- 
technicznych i opracowania matematycznego 
wyników, na stwierdzenie stopnia pokrewieństwa 
funkcyj badanych zapomocą testów i na wy- 
krycie testów, posiadających najwyższą wartość 
symptomatyczną. Podobnie jak Poppelreuter do- 
magają się również Roloff i Stern przy badaniu 
zdolności zastosowania wszelkich rozporządzal- 
nych kryteryów( eksperyment, obserwacya, ocena, 
autoanaliza, kontrola wyników pracy) i wygła- 
szają postulat większego zajmowania się, niż 
dotychczas, właściwościami woli i charakteru. 
Kwestyi woli, jako czynnikowi w życiu zawo- 
dowem pierwszorzędnemu, poświęcony był re- 
ferat Va 1 e n t i n e r a p. t. "Experimentelle Fest- 
stellung von berufswichtigen Eigenschaften bei 
Jugendlichen". Zdaniem Valentinera można na 
drodze eksperymentalnej badać następujące wła- 
ściwości woli: aj chęć do pracy, EJ sposób pra- 
cowania (zdolność powzięcia decyzyi, samo- 
dzielność, staranność, sumienność, gruntowność, 
spokój, pewność, tempo). Zadaniem psychologii 
będzie opracowanie szeregu testów, nadających 
się do określenia właściwości woli u osób ró- 
żnego wieku i różnej płci. 
Wreszcie należy wspomnieć o odczycie R. W. 
S c h u 1 t e g o , który na podstawie własnych 
eksperymentów, ujętych w demonstrowanych 
tabelach, wykazywał zmiany, jakie zachodzą 
w szeregach stopniowanych (Rangreihen) pod 
wpływem wprawy i przy zmianie sytuacyi eks- 
perymentalnej, i o odczycie B. H e r w i g a, we- 
dług którego zwykła krzywa częstości, nie czy- 
niąca zadość obecnym wymaganiom naukowym, 
powinna być zastąpiona krzywą pochodną, po- 
wstającą z wymienionej krzywej przez cał- 
kowanie. 
Pod względem doboru tematów i poziomu 
przemówień dyskusyjnych zjazd berliński nie 
różnił się zbytnio od innych zjazdów. Jego ce- 
chą swoistą natomiast, która zapewni mu po- 
czesne miejsce w historyi zjazdów, stanowi fakt, 
że wielkie przedsiębiorstwa prywatne i pań- 
stwowe, posiadające własne laboratorya psy- 
chotechniczne, otworzyły dla uczestników kon- 
gresu swe podwoje i pozwoliły wglądnąć w me- 
chanizm swej działalności, tak zazdrośnie ukry- 
wanej dotychczas przed okiem niepowołanych 
intruzów. Zwiedzono Instytut psychotechniczny 
Politechniki w Charlottenburgu, pozostający pod 
kierownictwem Prof. Moedego i będący nauko- 
wym ośrodkiem wszelkich badań i zastoso- 
wań psychotechnicznych w przemyśle; oglą- 
dano tam - obok gotowych do natychmiasto- 
wego użytku kompletów aparatów - znajdujące 
się w toku tworzenia urządzenia psychotechni- 
czne, które pójdą na usługi przemysłu tkackiego 


125 - 


b 


i drzewnego. Z podziwem przypatrywano się 
gigantycznej organizacyi koncernu Siemensa 
(zwłaszcza t. zw. Kleinbauwerk der Siemens- 
Schuckertwerke), która przemyślana do najdro- 
bniejszych szczegółów posługuje się w możliwie 
najwyższym stopniu psychotechnicznemi sposo- 
bami wyboru ludzi i zracyonalizowania pracy, 
mając do dyspozycyi bogato urządzone własne 
laboratoryum psychotechniczne. Z niemniejszem 
zainteresowaniem śledzono urządzenia psycho- 
techniczne Towarzystwa akcyjnego A. E. G., 
firmy konkurującej z koncernem Siemensa nie- 
tylko pod względem przemysłowym, ale także 
pod względem psychotechnicznym; dokładnie 
obejrzano stacyę psychotechniczną i. w pełnym 
ruchu pracujące warsztaty fabryki żarówek 
Osram. Z państwowych przedsiębiorstw zwie- 
dzono laboratoryum psychotechniczne Dyrekcyi 
pocztowej, zajmujące się badaniem szoferów 
rozwożących w automobilach pocztę i psycho- 
techniczne laboratoryum Urzędu telegraficznego, 
w którem przeprowadza się badania telefonistek. 
Na specyalne wymienienie zasługuje wreszcie 
kolejowe laboratoryum psychotechniczne (Psy- 
chotechnische Prufstelle der Reichseisenbahnver- 
waltung in Eichkamp), które jest centralną sta- 
cyą dla wielkiej sieci prowincyonalnych stacyj 
psychotechnicznych i które, rozporządzając zna- 
cznemi środkami, rozwija się bardzo pomyślnie. 
Dla zaokrąglenia obrazu kongresu należy je- 
szcze nadmienić, że w kilku lokalach U niwer- 
sytetu wystawiono dzięki inicyatywie Prof. 
Ruppa możliwie wyczerpujący zbiór testów i 
aparatów, używanych w psychotechnice, w któ- 
rym obok rzeczy naprawdę nowych widniały 
mniej lub więcej oryginalne waryanty rzeczy 
oddawna znanych. 


N aogół rzec można, że kongres nie zawiódł 
nadziei, jakie w nim pokładano, lecz przeci- 
wnie, że dał bardzo dobry pogląd na stan dzi- 
siejszej psychologii stosowanej i głęboki wgląd 
na doniosłość, a nawet niezbędność psycho- 
techniki w życiu gospodarczem. W zmaganiu 
się z zagraniczną konkurencyą, w usiłowaniu 
zdobycia rynków zbytu, w walce o dobro na- 
rodu i każdego pracownika psychotechnika stała 
się bronią, którą nie wolno pogardzać. O tern 
powinno się także u nas pamiętać. 


Stefan Blachowskż (Poznań). 


KONKURSY. 


Towarzystwo filozoficzne przy Uniwersytecie 
wiedeńskim rozpisuje konkurs na temat "Stano- 
wisko Adolfa St6hra w filozofii i w nauce". 
Chodzi o wykazanie, do których faktów i za- 
gadnień nawiązuje filozofia St6hra i które te- 
orye i hipotezy St6hra najlepiej uwydatniają 
jego umysłowość. Nagroda, ofiarowana przez 
zwolenników filozofii St6hra, wynosi 750.000 
kor. austr. Prace należy nadesłać do dnia 1.
		

/p0030.djvu

			października 1924 pod adresem Prof. Dr. A. Seibt, 
Wiedeń, XVIII. Dittesgasse, 2. Sąd konkursowy 
składają Prof. Dr. R. Reininger oraz Docenci 
prywatni Dr. S. Kornfeld i Dr. K. Roretz. 
Towarzystwo im. Kanta rozpisuje X. konkurs 
na temat: "Na podstawie współczesnych prób 
filozofii personalistycznej wyjaśnić i ocenić per- 
sonalizm i idealizm jako podstawowe typy po- 
glądu na świat". Nagrodę stanowić będzie ró- 
wnowartość 60 dolarów w markach niemieckich, 
przyczem na pierwszą nagrodę przypadną trzy 
piąte, na drugą dwie piąte wspomnianej kwoty; 
stosunek ten może być zmieniony wedle uzna- 
nia Sądu konkursowego. Termin nadsyłania 
prac na ręce Kuratoryum Uniwersytetu w Halle 
n. S. upływa z dniem 1. kwietnia 1925. Sąd 
konkursowy tworzą profesorowie Dr. William 
Stern (Hamburg), Dr. Karol J aspers (Heidelberg) 
i Dr. Teodor Litt (Lipsk). Bliższe szczegóły 
w "Kant-Studien". T. :XXVII. zesz. 3. 4. 


NAGRODY. 


Paryska Akademia Nauk moralnych i polity- 
cznych przyznała na posiedzeniu dnia 8. lipca 
1922 nagrodę im. Sailleta w kwocie 1.500 Fr. 
M. B o ug 1 e' m u za jego "Lecons de sociologie 
sur r evaluation des valeurs" a nagrodę im. 
Leveque'a w kwocie 3.000 Fr. (za najlepszą 
pracę metafizyczną z ostatnich czterech lat). 
P. Fauconnet'owi za dzieło "Responsabi- 
lite" (2.500 Fr.), oraz Ks. Bonn egent'owi za 
książkę "La theorie de la certitude dans New- 
man" (500 Fr.). 


Towarzystwo im. Kanta rozpisało w paździer- 
niku 1913 siódmy (jubileuszony) konkurs na 
temat: Wpływ Kanta i wywodzącej się od niego 
niemieckiej filozofii idealistycznej na okres 
1806-1815. Jako termin nadsyłania prac na 
wymieniony wyżej temat ustalono po kilkakrot- 
nem odraczaniu z powodu wypadków wojen- 
nych dzień 22. kwietnia 1921. W terminie tym 
wpłynęły trzy rozprawy. Sąd konkursowy, zło- 
żony z profesorów Dra Lenza (Hamburg), Dra 
Meineckego (Berlin) i Dra Sprangera (Berlin) 
przyznał pierwszą i jedyną nagrodę w kwocie 
4000 M. niem. Drowi Wilhelmowi Wag n e r o w i 
z Kolonii. 


V ARIA. 


Z okazyi jubileuszu Prof. Ora Kazimierza 
Twardowskiego (zob. Ruch filozoficzny, VII. Nr. 
6. str. 92 a) złożyli na jego ręce Prof. Dr. St. 
Błachowski kwotę 40.000 Mp. a Starszy Radca 
Napoleon Dorożewski kwotę 30.000 Mp. Kwoty 
te przeznaczył Pro f. Twardowski w porozumie- 
niu z ofiarodawcami, którym i na tern miejscu 
wyraża swoją gorącą wdzięczność, na nagrody 
za najlepsze referaty, wygłoszone na Konwer- 


126 


satoryum filozoficznem Młodzieży akademickiej 
Uniwersytetu Jana Kazimierza. 


WIADOMOŚCI OSOBISTE. 


Dr. Herbert Langveld, Dr. Eclwin G. Boring 
i Dr. CarolI C Pratt zostali mianowani profe- 
sorami psychologii w Uniwersytecie Harvarda 
(Ameryka) . 
AnnandO Carlini zosłał mianowany profeso- 
rem zwyczajnym filozofii teoretycznej w uni- 
wersytecie w Pizie. 


NEKROLOGIA. 


Erazm Majewski, przyrodnik, archeolog, et- 
nograf i sooyolog, profesor Uniwersytetu war- 
szawskiego, członek Warszawskiego Towarzy- 
stwa Naukowego, członek Komisyi antropolo- 
gicznej Polskiej Akademii Umiejętności w Kra- 
kowie, członek Towarzystwa antropologicznego 
w Paryżu i Instytutu socyologicznego tamże, 
ur. 2. czerwca 1858 w Lublinie, zmarł w War- 
szawie 17. listopada 1922. - Ogłosił drukiem 
m. i.: O pilniejszych potrzebach naszego języka 
naukowego, 1886.-Nauka o cywilizacyi. Cz. I. 
Prolegomena i podstawy do filozofii dziejów 
i socyologii, 1909; 2. wyd. 1911. - Cz. II. Te- 
orya człowieka i cywilizacyi, 1911 (wydane 
w języku polskimi francuskim). - Kapitał, 1914; 
2. wyd. 1919 (tłómaczone na języki francuski 
i angielski). 
A. Dezyderyusz Waller, kierownik pracowni 
psychologicznej w Uniwersytecie londyńskim, 
umarł 11. marca 1922 w 66. roku życia. Ogło- 
sił drukiem m. i.: An introduction to human 
ph3 'siology, 1891. - Experiments in electro- 
physiology. The Monist, 1901. - A contribution 
to the psychology of logie, 1912. 
Piotr Boutroux, profesor historyi nauk w Col- 
lege de France, b. profesor uniwersytetów 
w Montpellier, Nancy, Poitiers oraz w Princeton 
University, ur. w r. 1880, zmarł 25. czerwca 
1922, w kilka miesięcy po śmierci swego ojca, 
Emila Boutroux (zob. Ruch fil. VI. str. 153 a) .- 
Ogłosił drukiem m. i.: L'imagination et les 
mathematiques Selon Descartes, 1900. - En quel 
sens la recherche scientifique est-eile une 
analyse? Revue de metaphysique et de morale 
1911. - L'objet et la methode de r analyse 
mathematique. Tamże, 1913. - Les etapes de 
la philosophie mathematique. Tamże. - Les prin- 
cipes de l'analyse mathematique, 1914-1919.- 
L'ideal scientifique des mathematiciens dans 
r antiquite et dans les temps modernes, 1920.- 
L'histoire des prineipes de la dynamique avant 
Newton. Revue de metaphysique et de morale, 
1921. - Le Pere Mersenne et Galilee. Scientia, 
1922. Nadto zaczął wspólnie z L. Brun- 
schvicg'iem wydawać dzieła Pascala, z których 
ukazała się Serya 1., T. 1.- III. oraz przygoto- 
wał do druku Historyę matematyki i mechaniki.
		

/p0031.djvu

			Jerzy Sorel, socyolog, teoretyk socyalizmu, 
uczeń Marxa i Proudhona, członek Francuskiego 
Towarzystwa filozoficznego, zmarł w sierpniu 
1922, przeżywszy lat 76. - Ogłosił drukiem m. i. 
La psychophysique. Revue philosophique, 1888.- 
De la cause en physique. Tamże. - Esthetique 
et psychophysique. Tamże, 1890. - Contribu- 
tion psychophysique a r esthetique. Tamże. - 
La geometrie non-euclidienne. Tamże, 1891. - 
Essai sur la philosophie de Proudhon. Tamże, 
1892. - Science et socialisme. Tamże, 1893.- 
La ruine du monde antique, 1901. - Introduc- 
tion a l'economie moderne, 1903. - La valeur 
sociale de l'art, 1901. - Essai sur l'Eglise et 
rEtat, 1901. - La crise de la pensee catho- 
lique, 1903. - Saggi di critica deI marxismo, 
1903. - La Systeme historique de Renan, 1906.- 
Insegnamenti sociali delIa economia contempo- 
ranea, 1906. - Les preoccupations melaphy- 
aiques des physiciens modernes, 1907. - La 
decomposition du marxisme, 1908. - Reflexions 
sur la violence, 1908; 5. wyd. 1922. - Les 
1I1usions du progres, 1908; 3. wyd. 1921.-La 
religion d'aujourd'hui. Revue de metaphysique 
et de morale. 1909. - Vues sur les problemes 
de la philosophie. Tamże, 1910, 1911. - Ma- 
teriaux d'une theorie du proletariat, 1921.-De 
l'atilite du pregmatisme, 1921. 


Gabriel Seailles, 1898-1912 profesor filozofii 
w Sorbonnie, zmarł 16. września 1922, prze- 
żywszy lat 70. - Ogłosił drukiem m. i. L'csthe- 
tique de Hartmann. Revue philosophique, 1877.- 
Philosophes contemporains: Ravaisson; Vache- 
rot; Lachelier. Tamże, 1878; 1880; 1883. - 
La science et la beaute. Tamże, 1879. - Les 
methodes psychologiques et la psychologie ex- 
perimentale. Tamże, 1882. - Origine et desti- 
nees de l'art. Tamże, 1886. - Leonard de Vinci, 
r artiste et le savant, 1892. - Ernest Renan, 
1894. - Essai sur le genie dans l'art, 1897; 
4. wyd. 1911. - Un philosophe inconnu: Jules 
LequieI. Revue philosophique, 1899. - Educa- 
tion et revolution. Revue philosophique, 1905.- 
Les affirmations de la conscience moderne 1905; 
3. wyd. 1906. - La philosophie de Ch. Renou- 
vier, 1905. - L' ame di J.-J. Rousseau. Coeno- 
bium, 1912. - Vertus patriotiques. Tamże, 
1913. -Philosophie de Jules Lachelier, 1920.- 
Sporządził też szereg nowych wydań podręcz- 
nika historyi filozofii Pawła Janeta. 


Cosmo Guastella, od 1900 docent, od 1903 
profesor nadzwyczajny, od 1907 profesor zwy- 
czajny filozofii teoretycznej w uniwersytecie 
w Palermo, uI. w r. 1864. zmarł w wrześniu 
1922. - Ogłosił drukiem m. i.: Saggi sulIa teoria 
delia conoscenza, Saggio primo sui limiti e l'og- 
getto delia conoscenza a priori, 1897. - Saggio 
11. Filosofia delia metafisica, 1905. - II concetto 
delia materia in A. Rosmini, 1911. - L'infinito. 
Annuario delia Biblioteca filosofica di Palermo, 
1912. - Le ragioni deI fenomenismo, t. I. 1921; 
t. II. 1922. (T. III. w rękopisie). 


127 - 


Franciszek Filomusi Guelfi, UL w r. 1843, 
w latach 1873-1883 i 1906-1917 profesor 
filozofii prawa w uniwersytecie rzymskim, 
1884 -1917 profesor prawa cywilnego tamże, 
zmarł w październiku 1922. - Ogłosił drukiem 
m. i.: Concetto deI diritto naturale e deI diritto 
positivo nelIa storia delia filo sofia deI diritto 
1873; 2. wyd. 1907. - La dottrina delio Stato 
nelI'antichita greca, 1873. - Filosofia deI di- 
ritto ad uso dei lezioni, 1876. - DeI concetto 
delia Enciclopedia deI dintto, 1876. - Storia 
delia filosofia deI diritto nel periodo moderno, 
1909-1913. - Verum, ipsum, factum. Rivista 
internazionale di filo sofia deI diritto, 1921. 


KSIĄŻKI NADESŁANE REDAKCYL 


Baumgarten FI. Dr. Eine Ehrgeizprobe. Ber- 
lin, Leipzig, 1922. 
Białobrzeski Cz. Wykłady o teoryi względ- 
ności. Warszawa, 1923. 
Birkenmajer A. Dr. Vermischte U ntersuchungen 
zur Geschichte der mittelalterlichen Philosophie. 
Miinster i. W., 1922. 
Chwistek L. Uber die Antinomien der Prinzi- 
pien der Mathematik. Berlin, 1922. 
Hahn W. Dr. Bibliografia bibliografii polskiej. 
Lwów, 1921. 
Jevons St. W. Logika. Przełożył Dr. Cz. Zna- 
mierowski. Wyd. 2-gie poprawione. Warszawa, 
1922. 
Ingarden R. Spór o istotę filozofii. Warszawa, 
1922. 
Klawe J. Metody i kierunki w etnologii ze 
stanowiska socyologii. Lwów, 1922. 
Kleiner J. Fikcya intelektualna w literaturze. 
Warszawa, 1922. 
Kleiner J. Treść i forma w poezyi. Warsza- 
wa, 1922. 
MetalIman J. Dr. Das dritte dynamische Prin- 
zip von Newton. Ein Beitrag zur Analyse wis- 
senschaftlicher Begriffe. (1922). 
PorębowiOZ E. La connaissance supremę de 
Dante. Lwów, 1923. 
Sandauer P. L' element scolastique dans 
r oeuvre de Raoul de Houdenc. Lwów, 1922. 
Tatarkiewicz Wł. Materyały do dziejów nau- 
czania filozofii na Litwie. Kraków, 1922. 
Wćjcikówna Br. Drka. Szkice muzykologiczne. 
Warszawa, 1923. 


Fundusz wydawniczy Ruchu filozoficznego. 


N a fundusz wydawniczy Ruchu filozoficznego 
złożyli: Prof. Dr. Stefan Błachowski 10.000 Mp., 
Marya Uklej ska 5.000 Mp., Julian Zachariewicz 
10.000 Mp.
		

/p0032.djvu

			128 


Żdźteurs: FELIX AL.CAN - Paria; NICOLA ZANICHELLI - Bologna; WILLIAMS & NOKGATE - London 
WILLIAMS & WILK1NS Uo.-Baltimore; BUIZ HEBMANOS-Madrid; THE MAUDzKN COMPANY-Tokyo. 


"O Ś ' Cl]jNTIA REVlJE INTERNATIONALE DE SYNTHESE SCIENTIFIQliE 
Paraissap-t toas les moi s (par livraisons de 1% Jl 120 pagbb chitcuae)* 
, , Directeur: EUGENIO RIGNANO. 
E S T LA S E U L E R E V U E a collaboration vraiment internationale. 
E S T LA S E U L E R E V U E d'une diffusion absolument mondiale. 
E S T LA S E U L E R E V U E de synthese et d'unification du savoir, traitant des questions 
fundamentales de toutes les sciences: histoire des sciences, mathematiques, astronomie, geo- 
logie, physique, chimie, biologie, psychologie et socjologie. 
E S T LA S E U L E R E V U E qui, par des enquetes aupres des savants et ecrivains les plus 
eminents de tous les pays (Sur les prżncipes phżlosophżques des dżverses scżences; Sur les 
questżons astronomżques et physżques les plus Jundamentales li Vordre du jour; Sur la con- 
trżbutżon que les dżvers psys ont apportee au developpement des difJerentes branches scżentż- 
fiques; Sur la questżon du ritalżsme; Sur la questżon socżale; Sur les hautes questżons Vordre 
żnternatżonal soulevees par la guerre mondżale), etudie les questions les plus importantes qu; 
agitert les milieux savants et intellectuels du monde entier. 
Elle a deja publie des articles de MM.: 
Abbot - Andre - Anthony - Arrhenius - Ashley - Bayliss - Beichman - Benea - Bigourdan - 
Bohlin - Bonn - Bonnesen - Borel- Bottazzi - Bouty - Bragg - Brillouin - Bmni - Cabrera - Car- 
racido - CalVer - Castelnuovo - Caullety - Cham berlin - Charlier - Ciamician - Claparede - Co- 
stantin - Crommelin - Cvijic - DalWin - Delage - De Martonne - De Vries - Durkheim - Eddington 
- Edgeworth - Emety - Enriques - Fabty - Findlay - Fisher - Foa - Fowler - Fredericq - Qaleotti 
- Golgi - Gregoty - Guignebert - Hartog - Heiberg - Hinks - Inigues - Innes - Janet - Jespersen 
- Kapteyn - Karpiński - Kaye - Kidd - Knibbs - Langevin - Lebedew - Uoyd Morgan - Lodge - 
Loisy - Lorentz - Loria - Lowell - Matmchot - Maunder - Meillet - Moret - Moreaux - Muir - 
Naville - Pareto - Peano - Perrin - Picard - Pigou - Plans - Poincare - Puiseux - Rabaud - Renard- 
Reuterskj61d - Rey Pastor- Righi - Rignano - Russell - Rutherford - Sagnac - Sarton - Sayce - 
Schiaparelli - Seligman - Sergi - Shapley - Sherrington - Smoluchowski - Soddy - Stojanovich- 
Stmycken - Svedberg - Tannery - Teixeira - Thalbitzer - Tumer - Vallaux - Vialleton - Vino- 
gradoff - Volterra - Von Zeipel - Webb - Weiss - Westermarck - Wickseil - Willey - Zeeman - 
Zeuthen et plus de cent autres. 
, S c i e n t i a" publie ses article- dans la langue de leurs auteurs, et Joint au texte p rincipal un suppltżntnt ren 
fermant fes traductżons francażses de tous les artżc/es non francażs. Elle est aiDSi completement aeeessible a qmconque con- 
aalt la seule langue francaise. (Demandez un numłro specżmen au Secretaire General de "Scientia", Milan, envoyant, - 
d titre de pur remboursement des frais de poste et d'expedition, - deux france en timbres-poste de votre pays). 
ABONNEMENT: fr. 505 sh. 40; dol. 10. BUBEAUX DE LA BEVUE: Vi» A. Bertaui, 14, Jlilano (26) (Italie). 
Secretan-e Gen era l: Doct. PAOLO BONETT!. 


SPIS RZECZY: Tematy obrad I. Polskiego Zjazdu filozoficznego. - S p r a w o z d a n i a: Chwistek 
Leon. Wielość rzeczywistości (Dr. R. Ingarden) . - Halpern Ignacy Dr. Stanowiska w etyce. 
Wstęp metodologiczny do etyki (K. Twardowski). - P r z e g 1 ą d c z a s o p i s m: Przegląd 
filozoficzny, XXIII (1920); XXV (1922). 4.-Scientia. Tom XXXII. Nr. CXXVII. 11-CXXV1H. 
12; Tom XXXIII. Nr. CXXIX. 1-CXXX. 2. - Mind, 121.-124 (1922) - The Journal of 
philosophy, XIX (1922). 20.--26. - Revue de metaphysique et de morale, XXIX (1922) 3 4.- 
Revue philosophique de la France et de l'Etranger, XXXIX (1914). 8.-12; XL (1915); 
XLI (1916); XLII (1917); XLIII (1918); XLIV (1919). 7.-12; XLVII (1922). 11. 12. - Grund- 
wissenschalt, II (1921). 3. · - Archivio Italiano di psicologia, II. 1. 2. (1922). - Archiv tur 
gesammte Psychologie, XLII. 3.4 (1922); XLIII. l (1922). - L'encephale. Journal de neuro- 
logie et de psychiatrie, XVII (1922) 1.-8. - Rivista internazionale di filo sofia deI diritto, 
I (1921). 3. 4; II (1922). 1.- Archiv fur Rechts- und Wirtschaftsphilosophie, xv. 4(1922).- 
Revue des science s philosophiques et theologiques, XI (1922). 4. · - Revue neo-scolastique de 
Philosophie, XXIV (1922). Nr. 96. - Rivista di filosofia neo-scolastica, XIV (1922). 2. - 5. - 
Zapiski bibliograficzne. - Wiadomości wydawnicze. -Wykłady, odczyty, referaty.- 
Organizacye. - Zjazdy. - Zjazd psychologii stosowanej (St. Błachowski). - Konkursy. 
Nagrody. - Varia. - Wiadomości osobiste. - Nekrologia. - Książki nadesłane Redakcyi. - 
Fundusz wydawniczy Ruchu filozoficznego. - Ogłoszenia. 


Red. odpowiedzialny: Dr. K. Twardowski. 


I. Związkowa Drukarnia we Lwowie, Lindego 4.