/001.djvu

			SPRAWOZDANIE 
WIELKOPOLSKIEJ 
IZBY ROLNICZEJ 


ZA ROK 1931/32 i 1932/33 


1 g 


POZNAŃ 


3 3 


!\AKŁADEM WIELKOPOLSKIEJ IZBY ROLNIC7.FJ W POZNANIU
		

/002.djvu

			
		

/003.djvu

			SPRA WOZDANIE 
WIELKOPOLSKIEJ IZBY ROLNICZEJ
		

/004.djvu

			
		

/005.djvu

			SPRAWOZDANIE 
Wl ELKOPOLSKIEJ 
IZBY ROLNICZEJ 


ZA ROK 1931/32 i 1932/33 


1 g 


POZNAŃ 


3 3 


NAKŁADEM WIELKOPOLSKIEJ IZBY ROLNICZEJ W POZNANIU
		

/006.djvu

			Odbito Ul Rollliczej Drukami i Księgami Nakladowej 
SI'. z ogr. odp. w Pozllalliu, ul. Sew. Mielżyńskiego 24 

 5"h
 


(v ..--) 
t/f 


-// 
7' 


1 /&
		

/007.djvu

			s P I S R Z E C Z Y SIr. 


SPRAWOZDANIE ZA ROK 1931/32: 
l. Wydział Administra(.yjny 1 
II. Wydział Budżetowo-Rachunkowy -I 
III. Wydział Ekonomiczny 7 
IV. Wydział Ksi"żkowości 12 
V. Wydział Oświaty Rolniczej l" 
VI. Szkoła Ogrodnicza w Kożminie 27 
VII. Szkoła Mleczarska i Dzial Mleczarski We Wr.,eśni H 
VIII. Wydział Hodowli Zwierz"t -n 
IX. Wydział Produkcji Rolnej 7l 
A. Produkcja Rołna . 7-t 
B. Referat Ogrodnictwa _ 7-1, 
X. Zakłady Ogrodnicze w Janowcu _ 77 
XI. Wydział Nasienny 80 
XII. Wydział Ł"k i Mełjoracyj 96 
XIII. Stacja Doświadczałna 102 
A. Dział Kontroli Chemicznej 102 
B. Dział Oceny Nasion . HO 
C. Stacja Ochrony Roślin 114 
D. Dzial Doświadczalny i op;ólne czynności 120 
E. Inspektorat Walki z Rakiem Ziemniaczanym 122 
l'. Majątek Doświadczalny Pętkowo 127 
XIV. Wydział Le';nictwa 131 
XV. Wydział Organizacji Małorolnych 137 
A. Wydział O';wiatowy Wielkopolskiego Towarzystwa Kółek Roln. 138 
B. Zwi"zek Wiełkopolskich Kółek Włościanek . 150 


SPRAWOZDANIE ZA ROK 1932/33: 
I. Wydział Ogółny 163 
II. Wydzial Budżetowo-Rachunkowy 167 
III. Wydział Ekonomiczny 169 
IV. Dział Rachunkowości Rolnej. 183 
V. Wydział Oświaty Rołniczej . 187 
VI. Szkoła Ogrodnicza w Koźminie 196 
VII. Szkoła VIleczarska i Dzial MleCJzarski we Wrze.ni 213 
V III. Wydział Produkcji Zwierzęcej ...- 219 
IX. Wydział Produkcji Roślinnej 
. 243 
A. Dział Rolnictwa . 247 
B. Dział Ogrodnictwa 248 
C. Dział Nasiennny _ 252 
X. Zakłady Ogrodnicze w Janowcu 267 
XI. Wydział Łąk i Meljoracyj . 269 
XII. Stacja Doświadczalna 273 
A. Dział Kontroli Chemicznej 2n 
B. Dział Oceny Nasion . 28:; 
C. Stacja Ochrony Roślin 290 
D. Dział Do';wiadczalny i Oświatowy 297 
E. Inspektorat Walki z Rakiem Ziemniaczanym 300 
F. Maj"tek Do;;wiadczalny Pętkowo 30 l 
J\.IIL Wydzidł Leśnictwa 308 
XIV. Wy.lział Organizacji Małorolnych 3H 
A. Wydział Oświatowy Wiełkopolskiego Towarzystwa Kółek Roln. 315 
B. Związek Wielkopolskich Kółek Włościanek . 334
		

/008.djvu

			
		

/009.djvu

			Sprawozdanie za rok 1931/32 
(za czas ou l kwietnia 1931 do 51 marca 1932)
		

/010.djvu

			
		

/011.djvu

			I. 
Wydział Administracyjny 


R a d a I z h y. 
Rada Izby odbyła w okresie sprawozdawczym l tylko posie- 
	
			

/012.djvu

			Oszczędności przeprowdzono nie tylko przez zmmeJszenie 
liczby personelu, lecz także - i to może jeszcze wydatniej - przcz 
zmniejszenie uposażenia poszczególnych osób. 
U personelu czasowego, t. j. zatrudmonego na mocy umowy 
służbowej zastosowała Izba, po wypowiedzeniu umów, technicznie 
prostsze wynagrodzenie ryczałtowe zamiast według grup uposaże- 
niowych, przyczem ryczałt obliczono każdemu pracownikowi _ 
z wyjątkiem kilku specjalistów - znacznie niższy jak poprzednio 
otrzymane uposażenie. Uposażenie w ryczałtach obliczone obniżono 
conajmniej o tyle, że w każdym razie odpadł w całości do(latek ko- 
munalny w wysokości 15 %, i to w myśl uchwały Rady Izhy z dnia 
22. stycznia 1932 r. 
Natomiast urzędnikom stałym odebrano z dniem l. kwietnia 
1932 r. w całości - również na mocy uchwały Rady Izby z dnia 
22. stycznia 1932 r. - tlotychczasowy dodatek komunalny, który 
wynosił 40 % uposażenia, obliczonego ściśle według norm obowią- 
zujących urzędników państwowych. (Jedynie 12 stałym urzędnikom 
-- z pośród ogólnej liczby 47 - przyznano zamiast tego dużo mniej- 
sze - ho tylko od 5-20 % dodatki odwołalne "ad personam" i nie- 
zaliczalne do uposażenia emerytalnego). Należy jeszcze podkre- 
ślić, że niezależnie od wyżej wymienionego zmniejszenia po- 
borów już z dniem 1. maja 1931 r. obniżono pohory wszystkich tak 
stałych, jak czasowych o 15 %, zastosowując automatycznie odnośne 
przepisy, wydane w służbie pailstwowej. 
W efekcie tych wszystkich zarządzeń miesięczna lista płac, 
która od 1. kwietnia 1931 r. wynosiła 115.513,02 zł z 327 osobami, 
wyrażała się dnia 31. marca 1932 r. w kwocie 94.159,82 zł dla 270 
osób. 
Zaznacza się, że lista płac za miesiąc kwiecień 1932 r., który 
należy już do przyszłego okresu sprawozdawczego, wyrażała się już 
tylko w kwocie 81.131,38 zł dla 264 urz«tdników. Z dniem L kwiet- 
nia 1932 r. bowiem zaprzestano już wypłacać urzędnikom stałym 
dodatek komunalny, o czem wyżej była mowa. 
Ciągłe redukcje urzędników kontraktowych, zmiany w ich 
uposażeniu, a zatem wypowiatlanie i zmiany umów służbowych. 
wnikanie w możliwości przeprowadzania zmian w uposażeniu urzęd- 
ników stałych i w formę przeprowadzania tych zmian, utrudniły 
i powiększyły pracę Wydziału Administracyjnego analogicznie jak 
- w okresie kryzysowym - zwiększa się praca Wydziału Budże- 
towo-Rachunkowego (w przeciwieństwie do zmniejszenia się w ta- 
kich czasach pracy w wydziałach fachowych; co również wyjaśniono 
w sprawozdaniu Wydziału Budżetowo-Rachunkowego). 


2
		

/013.djvu

			Kancelarja i 
wykazują następujący ohieg akt 
cząc druków, ofert i rachunków: 
Administracja . 
Wydział Hotlowli Zwierząt 
" Nasienny 
" Leśnictwa 
" Łąk i Meljoracyj 
" Szkolnictwa Roln. 
" Ekononliczny. 
" Organizacji Małorolnych 
" Protlukcji Rolnej 
" Książkowości. 
Stacja Doświadczalna łącznie ze Sta- 
cją Ochrony Roślin . 


Registratura 
z-a okres sprawozdawczy, me li- 


Razcnl: 


1* 


4.379 
7.627 
4.163 
1.240 
1.552 
1.835 
963 
136 
2.860 
8.259 



.416 
35.430
		

/014.djvu

			11_ 
Wydział Budżetowo- Rachunkowy 


Rada W. I. R. na posiedzeniu w dn. 4 kwietnia 1931 uchwaliła 
budżet Izhy na rok 1931/32, zamykający się po stronie docho{lów 
i wydatków sumą 3.061.060 zł (w roku 1930/31 - 3.888.315 zł). 
W tej sumie opłata na rzecz Izby obliczona poclług stopy procen- 
towej 2,82 lw roku 1930/31 - 2,993); od czystego dochodu kata- 
stralnego, wyrażonego w złotych podług relacji 0,47 mkn. = l zł, 
wynosiła 1.110.000 mk. 
Zgodnie z ohowiązującemi przepisami pohicrano opłatę 0(1 
wszyst
ich gospodarstw, których czysty dochód katastrałny jest 
wymieniony w katastrze w kwocie conajmniej 25 talarów. Obcią- 
żenie opłatą na rzecz Izby wynosiło przeciętnie ca 0,45 zł na ha. 
Bndżetem przewidziany stosunek poszczególnych źródeł docho- 
di)w, pokrywających wydatki Izby, był następujący: 
Zasiłki państwowe 8,3 % 
Zasiłki samorządowe 7,2 % 
Dochody za czynności Izhy 47,7 % 
Opłata na rzecz Izby 38.8 % 
Wpływy z wyżej wymienionych źródeł dochodów uległy '" CIągU 
roku znacznym zmianonl. 
Już w pierwszym kwartale roku bud.letowego zredukowało 
Ministerstwo Rolnictwa przewidziane budżetem i pierwotnie przf'Z 
Ministerstwo przyznane zasiłki z 295.150 zł na przeszło 91.000, 
czyli o ca 31 % . 
Mimo usilnych starań Izby, by hliCllety rolnicze \V ydziałów Po- 
wiatowych hyły w całości wykonanc, wpływy z ?asiłków samorządo- 
wych. stanowiące tylko część budż. rolno Wydziałów Powiatowych, 
zmniejszyły się w stosunku do preliminarza o przeszło 140.000 zł 
t. j. o 66%. 
Wskutek niezmiernie trudnego położenia finansowego rolni- 
ków, zmniejszyły się również bardzo znacznie wpływy za czynności 
wydziałów i instytucyj Izby. Rolnicy bowiem nietylko zredukowali 
do minimum czynności, wykonywane przez fachowe organa Izby 
dla ich gospodarstw, lecz również w wielkiej mierze nic mogli wy- 
wiązywać się punktualnie ze swych zobowiązali finansowych wzglę- 


4
		

/015.djvu

			dem Izby. Ubytek wpływów za czynności wydziałów wynosił prze- 
szło 480.000 zł, t. j. w stosunku do preliminalZa ca 34 % . 
Dochody z przymusowych opłat na rzecz Izby wpłynęły sto- 
sunkowo najlepiej, gdyż były mniejsze od prehminowanych tylko 
o ca 6,5 % . 
Ogółcm zmnicjszyły się wpływy Izby o przeszło 786.000 zł, 
czyli ca 26 % . 
Ściągnięcie tak znacznie zmniejszonych dochodów nie powo- 
dowało ubytku pracy w Wydziale, przeciwnie wymagało więk- 
szych wysiłków niż w innych latach. Izba byia bowiem zmuszona 
pl.acować w szerszcj niż kiedykolwiek mierze wekslami l
lientów 
i uzyskiwała zapłatę przcważnie w licznych, drobnych ratach, co 
zwiększało ilość pozycyj kasowych. Pozatcm częste monitowanic 
l
lientów i obszerna korespondencja w sprawach weksli i rat przy- 
sporzyły ha rdzo wiele pracy, której w innych latach, gdy ściąganie 
nie napotykało na takie trudności, nie było. 
\" obcc znacznie zmniejszających się wpływów należało dla 
utrzymania równowagi budżctu zaprowadzić daleko idąct' l.cstryk- 
cje- i oszcz"dności we wydatkach. Już na początku roku przYllzie- 
lono wydziałom kredyty tylko na jeden kwartał, a następnic przy- 
dzielano je micsięcznic, przyczem kredyty nicwykorzystanc w £10- 
szczcgólnych okresach nie przcchodziły na następny okrcs. W szyst- 
kie większc wydatki musiały być uprzednio uzgadnianc z Wydz. 
Budż.-Rach., który był w ścisłym kontakcie z Dyrckcją. Wydatki 
inwestycyjne wstrzymano zupelnie. Szczególnie czuwano, by wy- 
działy, w miarę zmniejszania się pracy, redukowały zawczasu per- 
sonel. Bud.lct przewidywał personelu 345 osób, stan per L X. 1931 
hył 285, a pcr 31. III. 1932 już tyłko 271 osób. Niezalcżnie od wy- 
żcj wymicnionych zarządzeń, widząc we wrześniu r. ub., że sytuacja 
finansowa nic ulega poprawie i równowaga budżetu jest w dalszym 
ciągu zagrożona, przcdyskutowano z naczelnikami poszczególnych 
wydziałów cały hudżct Izby i zredukowano wydatki o przeszło 
388.000 zł do sumy 2.708.860 zł. Już wówczas zdawano sohie spra- 
wę, że rcdukcja ta nie wystarczy i dążono do dalszej kompresji wy- 
datków tak rzcczowych jak i osobowych. Dzięki zrozumicniu po- 
szczególnych wydziałów fachowych udalo się też ścieśnić wydatki je- 
szczc hardzo znacznie, tak, że zamknięto ten tak krytyczny rok bud- 
żetowy ze stosunkowo małym nicdoborcm gotówkowym ca 109.000 
zł (p. 1. 4. 1931 - 212.000) przyczem nieściągnięte należyt08ci za 
prace Izby wynolSiły ca 530.000 zł (p. 1. 4. 1931 - 466.000). 
Suma nieściągniętych należytości za prace Izhy wzrosła w ro- 
ku sprawozdawczym. mimo niezmiernego pogorszenia si" sytuacji 
finansowej rolnictwa wielkopolskiego i mimo zarządzeń uniemoż- 
liwiających prawic zupelnie przymusowe ściąganie nalcżytości od 
rolników, tylko nieznacznie, bo o ca 13 % w stosunku do L 4. 31. 


5
		

/016.djvu

			W końcu należy jeszcze nadmienić, że mimo trudności finan- 
sowych, z któremi Izba przez cały rok walczyła i mimo redukcji 
budżetu o ca 26 %, wykonała Wielkopolska Izba Rolnicza swe za- 
sadnicze czynności we wszystkich dziedzinach normalnie, aczkol- 
wiek w zmniejszonych rozmiarach. 
Pod koniec roku 1931 opracował Wydział preliminarz bud- 
żetowy Izby na r. 1932/33 dostosowany już zupdllie do obppnych 
warunków, który Rada Izby uch\\-aliła na posiedzeniu w dniu 
22. I. 1932. 
Komisja Rewizyjna odbyła jedno posiedzenie, na którem zba- 
dała i zatwierdziła zamknięcie rachunkowe za r. 1930/31. Rada 
Izby uchwaliła ahsolutorjum dla Zarządu. 
Poza pracami związanemi z podatkiem na rzecz Izhy i spra- 
wami finansowemi wszystkich wydziałów i instytucyj I
hy, pro- 
wadził Wydział rachunkowość i kasę ella Z\\iązku Hodowców By- 
dla czarno-hial. rasy nizinnej, Wielko Związku Hod. Konia Szla- 
chetnego i Zw. Hodowców Trzody Chlewnej.
		

/017.djvu

			III. 
Wydział Ekonomiczny 


Działalność Wydziału Ekonomicznego w okresie sprawozdaw- 
czym - od dnia 1 kwietnia 1931 r. do 31 marca 1932 r. - kon- 
centrowała się, tak samo zresztą jak i w roku poprzednim, przede- 
wszystkiem około zagadnień, wynikających z szerzącego się z coraz 
większą siłą i napięciem kryzysu rolnego oraz środków walki z kry- 
zysem i łagodzenia jego skutków w odniesieniu do rolnictwa. Za- 
gadnienia przyczyn kryzysu, środków zaradczych i walki z jego 
skutkami mogą być traktowane skutecznie tylko w płaszczyźnie 
kryzysu ogólno-gospodarczego i w skali ogólno-państwowej, a czę- 
ściowo nawet światowej, to też akcja organizacyj terenowych w tym 
zakresie mogła być z natury rzeczy prowadzona jedynie jako 
współdziałająca z odnośnemi czynnikami nadrzędnemi, t. j. cen- 
tralnemi organizacjami rolniczemi (Związek Organizacyj Rolniczyc1l) 
i państwowemi władzami centralnemi, w pierwszym rzędzie Minister- 
stwem Rolnictwa. \V takim też duchu szła działalność Wydziału 
Ekonomicznego, przyczem starano się zawsze opinję, wnioski i po- 
htulaty naSZtgo województwa uzgodnić z miejscowemi organiza- 

jami społeczno-rolniczemi, zacieśniając z niemi jaknajdalej wszel- 
ką współpracę. Nie ogl.aniczając się do współpracy z organizacjami 
tylko rolniczemi, utrzymywano łączność pracy z innemi organiza- 
<'jami społeczno-gospodarczemi, a przedewszystkiem z pokrewną 
instytucją samO'rzą(lu gospodarczego" Izbą Przemysłowo-Handlową, 
gdzie na terenie utworzonej w ubiegłym roku "Komisji Między- 
izhowej dla Popierania Zbytu Produktów Rolnych", w której skład 
wchodzą ohie Izhy Rolnicze i wszystkie Izby Przemysłowo-Han- 
dlowe województw poznańskiego i pomorskiego, przepracowano 
i przygotowano cały szereg wniosków i postulatów w sprawach 
rolniczo-handlowych naszych województw zachodnich. 
Z ważniejszych prac \Vydziału Ekonomicznego w ciągu okresu 
sprawozdawczego nasuwają się m. i. następujące: 
W sprawie p o l i t Y kir o I n e j n a rok g o s p o d a r c z y 
1931/32 opracował Wydział dla Ministerstwa Rolnictwa obszerną 
opinję i postulaty, dotyczące polityki zbożowej, polityki gospo- 
darczej w zakresie wywozu bydła, trzody i ich przetworów oraz 
koni, masła, jaj i drobiu, polityki krcdytowej, polityki taryf kole- 
jowych, polityki celnej. 


7
		

/018.djvu

			' 4 - ch obszernych s p r a w o z d a n i a c h k war t a I- 
n y c h przedstawiał Wydział Ministerstwu Rolnictwa polożeni('" 
gospodarczc rolnictwa Wielkopolski, przyczem specjalnic oświet- 
lał wpływ kryzysu na rolnictwo oraz przedkl:.łdał, wynikającc z po- 
garszającego się położcnia rolnictwa, środl"i pomocy, ulg i koniecz- 
nych w interesie rolnictwie zarządzeil. Niezależnie OlI tego współ- 
działał Wydział w opracowaniu dla Rządu obszcmego mcmorjału 
wszystkich sfer gospodarczych Wielkopolski i Pomorza, które 
w zrozumieniu ciężkiej sytuacji województw zachodnich. znacznie 
cięższej od położenia gospodarczego innych dzielmc" wystąpiły do 
Rządu z solidarnemi postulatami, zawartcmi w mcmorjalc pod 
tył. "P o s t u l a t y g o s p o d a r c z c W i c II, o p o l s k i i P 0- 
morza na tle kryzysu 1931 roku". 
W związku z nie"lvl;hanie d.}t!diwem zaostrzcniem się k 'r' y- 
z v s u z b y t II i g wal t o W n y III S]l a (I k i e III c e n z w i e- 
r z a 1 r z e ź n y (' II i artykuiinv produkcji z\\oierzt(cej, wypraco 
wano w tcj sprawie ohszerny lllPlllorjał na spccjalnic w tym przed- 
miocie zwołane I)brad} przcdstawicidi oq;anizacyj rolniczych 
w Związku Organizacyj Rolniczych i Minic,terstwit' Rolnictwa. Po- 
zatem Wytlział wspóltlziałał \\o ustaleniu wytycznych p o l i t Y k i 
i ł u s z c z o w e j, podjętej przez Ministerstwo Rolnictwa pod ką- 
tem zabezpieczenia rynku krajowego dla własnej produkcji ora£ 
zapewnienia samowystarczalności w tej tlziedzinie. 
Dużo wagi poświęcono przcrlewszystl,ielll sprawom organiza- 
cji handlowej zbytu produktów rolnych i ich przetworów, na któ- 
rym to odcinku w walcc z k'ryzy,>em ccn i zhytu Iu.oduktów rol-. 
nych można osią
!;łląć bodajże najkonkretnicjsze jcszcze wyniki. 
7 arówno wspólc1ziałając ze Związkicm Organizacyj Rolniczych, 
miejscowemi org-anizacjami rolni
zemi, Paitstwowym Im;tytutem 
Eksportowym, Ministerstwem Rolnictwa itd., jak również. wystę- 
pując z włamą inicjatywą, zajmowano się zal?;adnicniami organi- 
zacji han(llu i zbytu prOlluktów rolnydl m. in. sprawą organizacji 
g i e ł d m i ę s n y c h w Polsce, e l e wat o r a z b o ż o w e g o 
w Gdyni, c h ł o d n i w Gdyni. sprawami eksportu z i e m n i a- 
k ów - s a d z e n i a k ó w" wzmoienia zbytu o w o c Ó w i wa- 
r z y w, w związku z czem wzięto udział w akcji uruchomicnia Cen- 
tralnych Hal Targowych w Poznaniu, organizacji handlu ekspor- 
towego d r o b i u, przedewszystkiem g ę s i, n a b i a ł u, artyku- 
lów p r o d u k c j i z w i e r z ę c e j, p i e r z a i p u (' h u itd. 
Łącznie z tern zajmowano się zagadnieniami standaryzacji ar- 
tykulóweksportu rolnego, w szczególności masła, jaj, hckonów, 
drobiu, raków, ziemniaków, chmielu, jak równicż hadano celowość 
ewent!. ustawowego wprowadzenia s t a n tl a r y z a c j i r c g J o- 
n a l n e j. 


8
		

/019.djvu

			Pracc Powyżf'ze wymagały częstokroć kontaktu z zaintereso- 
wauemi również tą dziedziną sferami handlowemi" co było znako- 
micie ułatwione dzięki istnieniu wspomnianej już ..K o m i s j i 
1\'1 i ę d z y i z b o w e j d I a P () p i e r a n i a Z b y t u P r o d u k- 
t ó w R o I n y c h", która w okresie sprawozdawczym wykazała du- 
żą żywotność, odbywając kilkanaście zgórą posiedzeń. Dohre wy- 
niki pracy Komisji przesądziły o przckształcenin jej z organu 
o charakterze tymczasowym na stały organ samorządu rolniczego 
i handlowego ohu wojcwództw zachodnich, oparty o własny statut 
i regulamin działalności. 
W sprawach c c I n y c h hrano udział w pracach przygoto- 
wawczych 110 nowej taryfy cl'lncj, - niezależnie od tego opinjo- 
wano i występowano z wnioskami przy aktualnych rcwizjach sta- 
w,.k celnych ua artykuły rolnicze pochodzenia zagranicznego, jak 
np. nasiona oleiste, tłuszcze roślinne, surowce włókiennicze; 
w dziedzinie t r a " t a t ó w h a n d I o w y c h zajmowano bię re- 
wizją traktatów z Austrją, CzechoFłowacj	
			

/020.djvu

			cyeh dłużników-rolników przed niesprawie- 
{li i w e m i zbyt r y g o r y s t y c z n e m p r z e p r o wad z a- 
niem egzekucyj sądowych w gospodarstwach 
r o I n y c h; w konkretnym wypadku opracowywanego ohecnie 
prawa egzekucyjnego przez Komisję Kodyfikacyjną Wydział usto- 
f>unkował się negatywnie co do podtrzymania w nowym kodeksie 
przepisów, dotyczących e g z e k u c j i z p ł o d ó w n a p n i u 
i d r z e w o s t a n i e, temwięccj, że pozostałt' dzielnice Polski nie 
znają zajęcia na pniu. 
Na życzenie Komitetu Ekonomicznego przy Prezydjum Ra- 
dy Ministrów zehrano materjały, odnoszące się do od(łłużenia rol- 
nictwa w Niemczcch, które szczegółowo ujmowały całokształt za- 
gadnień, związanych z akcją ratowniczą rolnictwa niemieckiego. 
Niezależnie od naszkicowanej powyżej działalności prowadził 
Wydział bieżącą s t a t y s t Y kęp r o d u kc j i r o l n e j, ruchu 
cen artykułów produkcji roślinnej i zwierzęcej,. pasz itp., przy- 
czem rozszerzono zakres poszczcgólnych prac statystycznych, jak 
np. przy statystyce zapasów zbóż u mniejszej własności, którą p'rze- 
prowadza się w perjodycznych odstępach w ilości 2.500 kwestjo- 
narjuszy. Zebrane materjały statystyczne stanowiły podstawę in- 
formacji zarówno dla poszczególnych Wydziaiów Izby, jak również 
dla władz, urzędów państwowych oraz związków i instytucyj rolni- 
czych, służąc częstokroć jako materjał dowodowy dla poszcze- 
gólnych wystąpień Izby w sprawach rolniczo-gospodarczych. 
Ponadto urzędnicy Wydziału braJi udział w licznych konfe- 
l-encjach, zwoływanych przez wladze, instytucje państwowe (Mi- 
nisterstwo Rolnictwa, Przemysłu i Handlu, Dyrekcje Kolei Pań- 
stwowych, Okręgowy Urząd Ubezpieczen itp.), społeczne organi- 
zacje rolnicze (Związek Organizacyj Rolniczyell R. P. w Warsza- 
wie, Wielkopolskie Towarzystwo Kółek Rolniczych, Naczelna Orga- 
nizacja Zjednoczonego Przemysłu i Rolnictwa Zach. Polski) lub 
też inne instytucje społeczno-gospodarcze (Izba p.rzemysiowo-Han- 
dlowa, Patronat Związku Spółdzielni Zarobkowych i Gospodar- 
czych, Syndykat Eksporterów Trzody i Bydła, Rada Gospodarcza 
Chłodni w Gdyni itd.). 
Komisja Ekonomiczna odbyła w okresie od ostatniego zebra- 
nia Rady Izby cztery posiedzenia: 2 marca, 2 czerwca, 31 paździcr- 
nika 1931 r. i 15 marca 1932 r. Posiedzenia Komisji poświęcone 
były zagadnieniom: 1. kryzysu rolnego - (tezy uchwalone przez 
Komisję w dniu 2 marca, zostały przyjęte przez Radę Izby na sesji 
zwyczajnej i przedłożone p. Ministrowi Rolnictwa), 2. polityki 
rolniczo-gospodarczej w roku go
podarczym 1931/32, 3. polityki 
celnej, kredytoweJ" taryf kolejowych, 4. sprawie cpn maksymal- 
nych przctworów zbożowych i mięsa, 5. projektowi reformy Kas 


10
		

/021.djvu

			Chorych, 6. projektowi przymusowego ubezpieczenia plonów od 
gradobicia, 7. sprawom warunków zakupu nawozów sztucznych, 
oraz 8. groźbie niewykonania zasiewów wiosennych. 
W z,wiązku z tą ostatnią sprawą Wydział zainicjował rozpi- 
sanie ankiety do pp. Starostów, Prezesów Kółek Rolniczych i Dy- 
rektorów Szkół Rolniczych, której wyniki potwierdziły obawy, co 
do tego,. że znaczna ezęść rolników z powodu braku zboża siew- 
nego nie będzie mogła własnemi siłami obsiać na wiosnę normal- 
nych areałów swych p<>l i która wykazała również powiaty najwię- 
cej zagrożone.
		

/022.djvu

			IV_ 
Wydział Książkowości. 


Sytuacja finansowa gospodar,>tw wiejskich w Wielkopolsce 
kształtowała się coraz baniziej ujemnic. Dochody g.ospodarrze 
brutto zmniejszyły się w dalszym CiąglI. Opłacalność szeregu gałęzi 
produkcji rolnej niejednokrotnie się gwałtownie załamywała (go- 
spodarstwo buraczane, nabiałowe etc.). Kurczrnie się ogólnych 
dochodów w rolnictwie zmusza kierowników warsztatów rolnych 
- celem utrzymania równowagi budżetowej gospodarstw - (lo 
dalszego, obcięcia rozchodów. Tutaj dopiero w całcj pełni ujawnia 
się nadzwyczaj trudne położenie finansowe rolnictwa, zwłaszcza 
Zacho(lniej Polski, bowiem in/!;crencja przedsięhiorstw rolnych, 
w dziedzinie przystosowania wydatków gospodal.czych do zmniej- 
szających się wpływów gotówkowych, staje się coraz hardziej ilu- 
zoryczną; ca 60 % rozchodów gospodarczych stanowią mniej 
lub więcej stałe obciążenie warsztatów w postaci odsctek od 
długów, podatków, świadczeń socjalnych i robocizny. W obecnej 
dekonjunkturze powyższa" prZl'W"łŻająca część rozchodów usuwa 
się prawie całkowicie z pod wpływu kierowników llanych gospo- 
darstw wiejskich. Podo.bna sytuacja uniemożliwia przcdsil;hiorcom 
rolnym sanację budżetowo-finansową warsztatów produkcyjnych 
bcz naruszenia zasadniczych po(lstaw produkcji. Innemi słowy go- 
spodarstwa wiejskie - wielkorolne Zachodniej Pulski - znajdują 
się obecuie w stadjum likwidacji; objawia się ona nietylko w po- 
&taci dalszego zaniku bieżących nakładów produktywnych. lccz 
także w fonnie likwidacji kapitału zakładowego /!;ospodarstw rol- 
nych (silne zmniejszenie wydatków na utrzymanie hudynków, mel- 
joracyj, maszyn i brak kupna nowych maszyn, zakładania nowych 
meljoracyj, zastój wiejskie/!;o ruchu hudowlauego). Szczegółowe 
dane cyfrowe ujęte przez pracowników Wydziału Książkowości 
w szeregu artykułów i puhlikacyj ogłoszono na łamach prasy fa- 
chowej pod następującemi tytułami: 
"Spadek obrotów w gospodarstwach rolnJch", 
"Obciążenic podatkowe rolnictwa w Polsce i innych krajach 
europejskich", 
"Rachunki domowego gospodarstwa wiejskiego", 
"Zużycie nawozów sztucznych", 
"Deklaracja dochodu podatkowego", 


12
		

/023.djvu

			"Żyto i pszenica (ceny osiągnięte a notowane)''' 
"Do cze!!;o służy rachunkowość w gospodarstwie rolnem." 
"Jęczmień i owies (ceny osiągnięte a notowane)''' 
."Stałe i ruchome koszty gospodarcze oraz zadłużenie w rol- 
nictwie." 
"Aktualne llocwestje podatku dochodowego w rolnictwie." 
<.oraz szereg artykułów w prasie codziennej. 


Sprawozdanie techniczne 
Stan gospodarstw wielkO'r'Olnych, prowadzących rachunkowość 
w Wydziale Ksią£kowości wzgl. znajdujących się pod jego kon- 
trolą w ciągu roku sprawozdawczego przedstawiał się następująco: 
L IV. 1931 - gospodarstw 136 - ohszar U 1.446.- ha 
L VII. J 931 " 96 -" 76.931,- " 
L I. 1932 - " lU -" 88.027.;-- " 
L IV. 1932 - " U5 -" 90.341,47 " 
Na podstawie umowy zawartej z Wydziałem Ekonomiki Rol- 
nej Drohnych Gospodarstw Wiejskich - Warszawa - Puławy, pro- 
wadzi się -rachunkowość 50 gospoilarstw włościańskich; materjały 
rachunkowe zehrane i opracowane w.'	
			

/024.djvu

			zrozumienia odnośnych czynników skarbowych; Ministerstwo 
Skarbu bowiem zabroniło podległym instancjom ustalenie jakich- 
kolwiek norm bilansowych w porozumieniu z organizacjami rolni- 
czemi, zanim nie ogłosi wytycznych dla ustalenia tychże norm, 
obl1wiązujących w całem Państwie; normy bilansowe władze skar. 
howe ustaliły dopiero w końcu lutego 1932 r., wskutek czego wy- 
kończone tak późno bilanse posiadają tylko znaczenie podatkowe. 
Ingerencja Ministe	
			

/025.djvu

			v. 
Wydział Oświaty Rolniczej 


Położenie gospodarcze, które w roku sprawozdawczym do- 
:tnało jeszcze znacznego pogorszenia, skłoniło do poważnego zasta- 
nowienia się nad zagadnicniem zakresu i programu działalności 
Izby na polu oświaty rolniczej w przyszłości. Z jednej Sl'rony 
znaczne ścieśnienic możliwości finansowych imtytucji, a z drugiej 
spodziewane osłahienie frekwencji do szkół wskutek zubożenia 
ludności wiejskiej wysuwało pytanie, czy szkolnictwo rolnicze 
Wielkopolski nie staje przed smutną ostatecznością przynajmniej 
częściowej demobilizacji. Z myślą taką trudno hyło się pogodzić, 
jako, że zawodowego kształcenia żywicieH kraju nie godzi się uwa- 
żać bynajmniej za zbytek, od którego rozpocząć należy zalecane 
,..zaciskanie pasa'-. Amputacja paru lub kilku jednostek szkolnych 
przy systemic szkolnictwa rolniczego, jaki się w naszej dzielnicy 
ukształtował, byłaby tcm boleśniejszą dla ogólnej kultury rolni- 
czej, że hilans strat nie ograniczyłby się jedynie do oświaty 

zkolnej. Wielkopolskie szkoły zimowe rolnicze z biegiem czasu 
w coraz szerszej mierze przejmowały zadania z zakresu krzewienia 
bultury rolniczej w praktycznem rolnictwie i przeistaczały się na 
rzeczywiste ogniska, w których się ta cała akcja ześrodkowywała. 
Ustrój taki wiązał szkołę z praktycznem życiem okolicznego rol- 
nictwa i pozwalał obywać się bez instruktorów czynnych w innych 
dzielnicach. Częściowa choćhy likwidacja tych placówek oświa- 
towych poczyniłahy dotkliwe luki w wiązadle fachowej opieki, 
wpływającej na postęp wytwórczości rolniczej. Ze ścisłych obliczeń 
okazało się przytem, że skasowanie kilku jednostek szkolnych nie 
wywołałoby zamicrzonego efektu finansowego i nie doprowadzi- 
łohy do istotnych oszczędności. Fakt ten jest wynikiem następują- 
cego stanu rzeczy: wydatki rzeczowe zimowych szkół rolniczych 
Wielkopolskiej Izby Rolniczej są hardzo nieznaczne; są to wogóle 
uajtańsze szkoły w Pal1stwie, a jedynem ich istotnem obciążeniem 
są uposażenia personelu nauczycielskiego, składającego się 
w znacznej części z urzędników, którzy jedni z pierwszych stanęli 
do pracy w Izhie, osiągnęli zatem wyższe uprawnienia służhowe. 
Przy likwidacji szkół i kasowaniu etatów nauczycielskich, odpada- 
łyby zatem jedynie siły młodsze, których niewielkie uposażenie 
pokrywa całkowicie prawie przewidziana na ten cel subwencja Mi- 


15
		

/026.djvu

			nisterstwa Rolnictwa; jednocześnie oprócz tej ostatniej traciłoby 
się również subwencje od Wydziałów Powiatowych zaliczonych do 
zlikwidowanego okręgu szkolnego. Wystarczy przytoczyć, żc zamy- 
kając nawet połowę czynnych obecnie szkół 2-zimowych, osiągnę- 
łoby się zaledwie kilka tysięcy złotych oszczędnuści, co oczywiście 
nie może mieć znaczenia w dotychczasowym 3 miljonowym hudże- 
cie Izby. 
Tym okolicznościom zawdzięcza wielkopolskie szkolnictwo rol- 
nicze utrzymanie swego stanu posiadania. Ocalenie to okupione 
zostało jednak ciężkiemi ofiarami w zakresie dotacji szkół. Już 
w wykonywanym budżecie 1931/32 r. poczynione zostały dal
ko 
idące obcięcia., z pozostawieniem minimalnych kwot na najkoniecz- 
niejsze potrzeby szkół. Między innemi poważne oszczędności osią- 
gnięto w pozycji opłat nauczycielskich sił dochodzących. Przez 
zmniejszenie liczby godzin lekcji w 2-odd:tiałowej szkole z 72 na 
64, dodaniu godzin ohowiązkowych stałym nauczyci{>lom i zniże- 
niu opłaty za godzinę z 5 na 3 zł, pozycja ta zrcdukowaną została 
w 12 szkołach zimowych z 44.000 na 14.400 zł. Należy przy tej spo- 
solmości podnieść obywatelskie zrozumienie położenia ze strony 
wykladowców nietylko z różnych szkół, lecz i z wolnych zawodów, 
jak np. lel
arzy, weterynarzy, prawników itp., którzy, nie hacząc 
na tak niskic wynagrodzenie, nic odmówili swego udziału w nau- 
czaniu w szkołach rolniczych. Budżet szkół rolniczych na rok 
1932/33 podległ surnwszej kompresji i osiągnął chyha minimalne 
granice, zdohywając pod tym względem rekordowe stanowisko, 
gdyż koszt kształcenia ucznia w szkole zimowej nic przekracza 
sumy 50 zł. Niestety oszczędności te, spowodowane koniecznością 
przystosowania się do stanu finansów, nic mogą nic wpłynąć w spo- 
sóh nader ujemny na zakres i jakość działalności Wydziału Oświa. 
ty Rolniczej. 
W takich to wal.nnkach ntrzymdły się wszystkic dotychczae 
czynne szkoły rolnicze, to jest: 12 szkół zimowych, l z niemiec- 
kim językiem wykładowym (oprócz prywatnej w Międzychodzie), 
l trzysemestrowa w Śro(lzie i 3 żeńskie szkoły gospudal.czc. Z po: 
śród tych ostatnich zamierzano wprawdzic zawiesić tymczasowo 
szkołę w Tuchorzy, jednak wskutek usilnych zahicgów miejsco- 
wego społeczeństwa i władz zatrzymano również i tę szkołę. 
Rok szkolny 1930/31 zakończył się jak zwyl
lc w szkołach zi- 
mowych w końcu marca. Z ogólnej liczhy 678 uczniów, w ciągu ro- 
ku wystąpiło z różnych powodów 24, ukończyło szkołę ze świadec- 
twem 301. otrzymało promocję na kurs wyższy 320 uczuiów. Żeń- 
skie szkoły gospodarcze ukończyło z końcem lipca 98 uczenic, w 3- 
semestrowej szkole w Środzie otrzymało w kwietniu świadectwa 
ukończenia 37 uczniów, 18 zaś w okresie letnim odhywało kurs II-gi. 


16
		

/027.djvu

			Otwarcie kursów w zimowych szkołach rolniczych nastąpiło 
w dniu 3 listopada. O ile postępujące od lat paru załamanie się 
położenia gospodarczego kraju w roku ubiegłym nie odhiło się je- 
szcze w dotkliwszy sposób na frekwencji do szkół rolniczych. któ- 
ra utraciła 14%. t. j. zaledwo przyrost z poprzedniego najpomY51- 
niejszel1;o pod tym względem roku. o tyle w roku sprawozdawczym 
opłakane położenie ludności rolniczej odzwierciedliło się wyraźniej 
w znaczniejszym już uhytku zapisów do szkół. Oceniając sytuację. 
zrezygnowano odraZlI z otwierania podwójnych oddziałów km'su 
niższego. które istniały dotychczas przy kilku szkołach. cieszących / 
się najżywszem zainteresowaniem. jak: Inowroclaw. Janowiec. Lesz- 
no. Środa (niem.) i Wolsztyn (o(ldzial niem.). Ogólnie przyhyło do 
zimowych szkół polskich 495 kandydatów. 
 porównaniu do ubie- 
głego roku cyfra ta zaznacza spadek frekwencji o 26 %. a w ze- 
stawieniu z najwyższym stanem z roku 1929/30 - 35 %. Podobnie. 
jak już zaohserwowano w uhiegłym roku. straty nie rozkładają Eię 
równomiernie na wszystkie szkoły. Najbardziej skurczyła się frek- 
wencja w szkołacb położonych w południowych powiatach. do- 
tkniętych poza ol1;ólnym kryzysem gospodarczym klęskami żywio- 
łowemi hurz i gradów; ,lotyczy to szkół w Kępnie. Odolanowk 
i Koź,minie. Z innych zaliczyć do tej kategorji wypada szkoły le- 
żące w centruUl wojewó,lztwa: 'Vrześnia i Szamotuły. 
W hez porównani.. silniejszym stopniu zaznaczył się ubytek 
uczniów narodowości niemieckiej. Do szkoły w Środzie zapisało się 
o
ółem na oha kursy 38 uczniów. wohec 71 w roku uhiegłym. a 122 
w roku 1929/30. Oduośne zatem straty procentualnie wyrażają się 
w 47 %' i 709;. BłędneUl hyłohy doszukiwać się przyczyn takiego 
stRnu rzeczy w słahszem zainteresowaniu niemieckiej ludności rol- 
niczej zawodowem wykształceniem. a już w żadnym razie silniej- 
szem jej zuhożeniem. gdyż jak wiadomo., rzeczywistość wskazuje 
na wręcz odwrotne stosuuki pod temi względami. Natomiast za- 
gadnienie to wyjaśni logicznie okoliczność. że uczęszczający do po- 
łożonej centralnie szkoły z niemieckim językiem wykładowym po- 
noszą poważny wydatek na opłacenie stancji. podczas. gdy do re- 
gjonalnych szkół rolniczych polskich dojeżdża młodzież zamiesz- 
kująca w domach rodzicielskich. unikając przez to kosztów utrzy- 
mania. Winno tu hyć wskazówką (Ila niemied..iej ludności rolni- 
czej. hy - zwłaszcza w ohecnych ciężkich warunkach ekonomicz- 
nych - nie odtrącała sposohności zawodow
go kształcenia się 
w polskich szkołach rolniczych, które dla niej również stoją otwo- 
rem i dają jej podwójną korzyść. 
Do 3-semestrowej szkoły teoretyczno-praktycznej z interna- 
tem i fermą w Środzie wstąpiło na nowy kurs 24 uczniów. łącznie 
zatem z poprzednimi. szkoła liczy 42 uczniów. Szkoła ta pod umie- 
jętnem kierownictwem rozwija się coraz pomyślniej. a zwłaszcza 


Sprawozdanie W. l. R. - 2 


17
		

/028.djvu

			ferma szkolna pomyslowo rozbudowana w kieI-unku uprawy roślin 
pastewnych, wyzyskanych przez inwentarz użytkowy, oraz samowy- 
starczalności nawozowej budzi coraz większe zainteresowanie i zy- 
skuje uznanie w kołach rolniczych. 
Żeńskie szkoły gospodarcze utrzymały całkowicie dotychcza- 
sową frekwencję, z małem przesunięciem na korzyść najmłodszej 
szkoły w Witkowie. Liczba uczenic wynosi: w Nietążkowie 29, Tu- 
chorzy 22, Witkowie 45 - razem 96 (wohec 98 w roku 1930/31). 
Zapisów było znacznie więcej, lecz ciężkie położenie finansowe 
uczyniło dla wielu chętnych opłatę za utrzymanie w internacie nie- 
przystępną. Wielkopolska Izha Rolnicza w zrozumieniu sytuacji, 
dla części niezamożnych kandydatek uwzględniła obniżenie opłaty. 
Dążności oszczędnościowe wyraziły się m. in. w zmniejszeniu skła- 
du personelu nauczycielskiego z 5 osób na 4 w każdej szkole. 
Postępujący z roku na rok rozwój działalności personelu szkół 
rolniczych na polu oświaty pozaszkolnej, w okresie letnim roku 
sprawozdawczego zaznaczył się usystematyzowaniem zarówno pro- 
gramu jak i metod pracy. Dotychczasowy zakres działalności, ohej- 
mujący: zadania powierzane przez fachowe Wydziały W. I. R., 
współpracę oświatową i społeczną z Wicn
opolskiem Towarzy- 
stwem Kółek Rolniczych, przeprowadzanie doświadczalnictwa 
w gospodarstwach włościańskich, prowadzenie Konkursów Przy- 
sposobienia Rolniczego, rozszerzył się przez zapoczątkowane w ro- 
ku uhiegłym, a rozwinięte w ściśle, ujQtym programie i metodycz- 
nie ugruntowane wniknięcie w praktyczne życie uczniów i ahsol- 
wentów szkół rolniczych, mające na celu dalsze ich dokształcanie, 
oraz roztoczenie fachowej opieki i poparcie ich poczynań. 
Wstawiona dO' budżetu specjalna pozycja na koszty tej akcji 
pozwoliła na utrzymanie ściślejszej łączności zarówno z uczniami, 
wypełniającymi praktyką czas dzielący ich od wstąpienia na wyż- 
szy kurs,,, jak i z uczniami, którzy całkowity kurs ukończyli i przy- 
stąpili do samodzielnej działalności. W ten sposób mógł personel 
szkół rolniczych kierować i nadzorować wykonanie zadań wyzna- 
czonych uczniom, jako praktyczne uzupełnicnie, przeznaczonych 
na teoretyczną naukę kursów, oraz odwiedzać i zapoznawać się 
z gospodarstwami, prowadzonemi samodzielnie przez absolwentów, 
lub w których ci ostatni bardziej czynną rolę odgrywają, co w re- 
zultacie doprowadzić miało do wyboru gospodarstw przykładowych. 
W celu nadania całej tej działalności należyte/!;o kierunku 
i nadzoru, szkoły zobowiązane były do składania miesięcznych 
sprawozdań, obejmujących możliwie dokładne zestawienia czynno- 
ści dokonanych w miesiącu sprawozdawczym oraz projekty prac 
z podaniem miejsca i czasu ich wykonania na miesiąc następny. 
Dla sprawniejszego przeprowadzenia nadzoru na terenie działalno- 


18
		

/029.djvu

			SCI zaangażowano do pomocy Naczelnika Wydziału na okres letni 
p. inż. Bormanna. Z rzeczonych sprawozdań przekonać się moina, 
że działalność pozaszkolna personelu nauczycielskiego hyła bar- 
dzo intensywna i cały czas w okresie letnim poza normalnemi pra- 
cami, wyzyskany został skrupulatnie na akcję fachowego zajęcia 
się uczniami i absolwentami szkół. Cyfrowo wyniki przedstawiają 
się następująco: 
w 13-tu okręgach szkolnych przeprowadzono: 
1. Wykładów i kursów w kółkach rolniczych 
2. Inspekcyj stacyj buhajów i knurów 
3. Kwalifikacyj ziemiopłodów 
4. Doświadczeń nawozowych . 
5. Zespołów Konkursów Przysposohienia Roln. 
z 1452 uczestnikami. 
6. Inspekcyj praktyk uczniowskich 109 
7. Zwiedzeń gospodarstw uczniowskich 197 
8. Zakwalifikowano jako gospodarstwa przykładowe 49 
Pozatem w wykazie tym pominięto, nie dające się cyfrowo 
ująć inne zajęt::ia: jak działalność urzędowa w stosunku z władza- 
mi, praca hiurowa, prace związane z zajmowanemi przez dyrekto- 
rów szkół honorowemi urzędami społecznemi i t. p. 
Chociaż zasada utrzymywania kontaktu z uczniami w okresie 
letnim, kierowanie ich praktyką oraz zainteresowanie się gospo- 
darstwami uczniowskiemi, stosowana była w wielkopoIskiem szkol- 
nictwie rolniczem już od lat kilku, jednak dopiero pierwsza próba 
ujęcia tej akcji w ramy ścisłego programu, systematycznie wykony- 
wanego pod odpowi
dnim nadzorem, wydała wybitniejsze wyniki. 
Prócz doraźnych, indywidualnych korzyści, osiągniętych przez ucz- 
niów i absolwentów, bliższe zetknięcie się na terenie pracy ze sfera- 
mi rolniczemi, z których rekrutuje się młodzież, korzystająca 
z oświaty zawodowej w szkołach rolniczych, z jednej strony ułatwia 
niezmiernie oddziaływanie szkoły na okoliczne rolnictwo, z drugiej 
zaś podnosi znaczenie szkoły w oczach starszego pokolenia rolni- 
czego i zbliża je do szkoły. Wątpliwości jakie tu i ówdzie wysu- 
wano, jak starsi gospodarze ustosunkują się do odwiedzin przez 
personel nauczycielski i bliższego wnikania w ich gospodarst
a, 
zostały całkowicie rozchwiane w praktyce. Ze strony naszego wło- 
ściaństwa spotkano się z pełnem zrozumieniem intencji i znacze- 
nia zainteresowania się szkoły warsztatami pracy i z wyrazem 
wdzięczności za zajęcie się i fachową opiekę nad wychowankami 
szkół rolniczych. 
Konieczność kompresji budżetowej zniewoliła do znacznego 
ograniczenia funduszu przeznaczonego na rozjazdy personelu nau- 
czycielskiego, wskutek czego cała ta, tak pomyślnie rozwijająca się 
akcja niestety doznaia w ciągu roku pr'zymusowego przytłumienia. 


272 
53 
191 
65 
175 


2* 


19
		

/030.djvu

			Komisja Szkołna odbyła w roku sprawozdawczym dwa zehra- 
nia. w dn. 5 maja i w dn. lO listopada 1931 r. Zaintcresowanie losem 
szkolnictwa rolnicze
o w przeżywanym ciężkim okresie wyraziło 
się w bardzo licznym ndziale członków i przyhyciu przedstawiciela 
Ministerstwa Rolnictwa w osobie p. Radcy Miśkiewicza. Przedmio- 
tem obrad były przedewszystkiem sprawy poruszone na początku 
niniejszego sprawoz£lania. a mianowicie kwest ja bytu szkół wohec 
zagrożonej sytuacji finansowej i spadku frekwencji. Z hardzo nie- 
znacznemi wyjątkami. wszyscy zebrani opowiedzieli się za potrzebą 
utrzymania szkolnictwa rolniczego w dotychczasowym składzie li- 
czelmym i w ustalonym ustroju. jako szkół zimowych. a to rów- 
nież licząc się z motywami wyżpj przytoczonemi. Tym. którzy do- 
magali się zredukowania szkół do 3-ch jednostek o typie szkoły 
średzkiej. wyjaśniono. że projekt ten pod względem finansowym 
jest niewykonalny. a przytem uniedostępniłby o,światę rolniczą. 
gdyż typ IX-rocznej szkoły z intcrnatem okazał się dla tutejszy_ch. 
warunków nieodpowiedni. o czem świadczy niewyzyskanie nawet 
jednej szkoły tego typu. Stwierdzono dalej, że nawet tak niewielka 
opłata szkolna w obecnych warunkach o(lstręcza od korzystania 
ze szkół, wohec czego zalecono obniżenie czcsnego. Na picrwszem 
zebraniu Komisji jeden z Radców W. I. R. poddał surowej kry- 
tyce programy szkół rolniczych. W ożywionej dyskusji, która się 
wywiązała. wyjaśniło się, że krytyl
a opierała się na programie Mi- 
nisterstwa Rolnictwa. wydanym w 1921 roku. Tymc.l..
em w szkol- 
nictwie wielkopolskiem już od roku 1923 programy zostały zrefor- 
mowane i przystosowane do miejscowych potrzeh i cplów. jakim 
szkoly mają służyć, w granicach na jal
ie pozwalała jPdnolilość kie- 
rownictwa szkolnictwa rolnicze/!;o w Państwie. W następnych la- 
tach programy podlegały w dals
ym ciągu korektywom w kier'Unku 
lepszq;o dostosowania nauki teoretycznpj z przyszłą działalnością 
praktyczną uczniów z usunięciem zbytecznc/!;o halastu. Lecz nawet 
i te wysiłki nie mogą rościć sobie pretensji do zadawalniającego 
rozwiązania zagadnienia form i metod nauczania w ni:.i:szych uczel- 
niach, mających zawodowo przygotowywać szerokie lIlasy rolnicze. 
Zasarlnicze. (lo podstaw sięgające zreformowanie systemu nauki. 
którehy obowiązywało całe polskie szkolni
two rolnicze. nastąpić 
jedynie mogło na terenie Ministerstwa. Jako te:.i: w tej kompeten- 
cji w ciągu roku hie:.i:ącego rloczel
ano się pożądanc/!;o zwrotu. Przy 
sposohności utworzenia typu szkoły rolniczej, zhliżonq:;o zresztą 
do ustroju wielkopolskich szkół zimowych, opracowane zostały no- 
we programy szkolne. któremi Polska niewątpliwie poszczycić się 
może. jako wybiegającemi daleko poza spotykane w najbanIziej 
l
ulturalnych krajach systcmy kształcenia drohnych rolników, a to 
ze względu na ich nieJ'miernie praktyczny kierunck i lloskonałe (b- 
stosowanie do zamierzonych celów. J
dynem ntrudnicniem. z ja- 


20
		

/031.djvu

			kiem się spotka powszechne wprowadzenie nowych programów do 
szkół rolniczych, to wysokie wymagania, jakie one stawiają wyko- 
nawcom, którzy będą musieli włożyć wiele pracy i przejęcia się, 
ahy opanować materjał, którego w gotowej formie nip znajdą 
w żadnych podr'ęcznikach, oraz przystosować się do wskazanej me- 
tody nauczania, wykluczającej utarte szablony pedagogiczne. 
W obec zapowiedzi otrzymania nowych programów jeszcze 
w ciągu roku szl,.olnego, Wydział Oświaty Rolniczej przedstawił 
członkom Komisji na drugiem zcbraniu w listopadzie opracowany 
w uzgodnieniu z Pomorską Izbą Rolniczą tymczasowy, przejściowy 
program dla szkół rolniczych, liczący się ze skróconym o kilka go- 
dzin tygodniowo czasem nauki; okrojeniu uległy przeważnie przed- 
mioty ogólno-kształcące i pomocnicze, natomiast rozwinięto te- 
maty dla praktyki naj donioślejsze, jak np. wszelkie obliczenia 
i kalkulacje w działach organizacji gospodarstw i hodowlanym. 
Po otrzymaniu nowoopracowanych programów z Ministcrstwa, Wy- 
dział Oświaty Rolniczej wydał dla szkół instrukcje, wskazujące, 
w jakim stopniu i w jaki sposób należy nowy system nauczania 
wprowadzić z uniknilfciem dezorganizacji w przebicgu nauki. 
Ze wzglęllu na ogólną zasadę oszczl;duości, konferencje z per- 
sonelpm nauczycielskim wypadło ograniczyć do jellnodniowe
o 
zjazdu w Poznaniu 20 maja 1931 r. Program poświęcony był przc- 
dewszystkiem porozumieniu się z Naczelnikami innych Wydziałów 
fachowych W. I. R. co do zakresu współpracy w działalności po- 
szczególnych działów w okręgach. Najhardziej skoordynowaną 
i ożyw
oną okazala się, jak zwykle, WSpólpi.aca z działami nasien- 
nictwa oraz doświadczalnictwa skoncentrowanemi obecnie pod kie- 
rownictwem Stacji Doświadczalnej. W ydziai Produkcji Rolnej, wo- 
bec skreśknia z programu premjowania gospodarstw włościalIskich, 
spowodowanego brakiem funduszów, oraz wspomniancgo przcniesie- 
nia Kół Doświadczalnych do Stacji, w mniejszym zakresie korzystać 
może z sił nauczycielskich. Najżywsza dyskusja potoczyła się przy 
omawianiu stosunku do 'Vydzialu Hodowlanego, który motywuje 
niezamierzone wykorzystanie personelu szkól: rolniczych dla prze- 
prowadzania praktycznych zadalI na prowincji, potrzebą ujednolice- 
nia i zcśrodkowania akcji w centrali. Na jednym punkcie przynaJ- 
mniej osiągnięto ustępstwo, a mianowicie powierzenie szkołom 
nadzoru stacyj rozpłodników pod wanml"iem finansowania tej ak- 
cji przeZj powiaty, co też w praktyce z dobrym wynikiem zostało 
wykonane. Szerzej potraktowane zostały sprawy kultury ogrodni- 
czej" zwłaszcza współdziałanic w tym zakresie z samorządem po- 
wiatowym. Resztę czasu wypełniły obrady nad akcją Przysposo- 
bienia Rolniczego oraz nad programem pracy instruktorskiej i spo- 
łecznej, przyczem największy nacisk położono na samodzielną ak- 
cję wśród uczniów i absolwentów szkół rolniczych. 


21
		

/032.djvu

			Personel nauczycielski hrał udział prawie w komplecie 
w dwuch kursach, zorganizowanych przez Biuro współpracy z in- 
struktorami rolnymi w Poznaniu i w Bydgoszc:zy. 


Statystykę szkół wskazującą na szczegóły ich działalności. za- 
wierają poniższe zestawienia. 


Poszczególne szkoły wykazują następującą frekwencję: 


Nr. Ilość uczni 
Szkoła Kierownik Nauczyciel - 
fachowy I. I II. I Rllem 
p. kurs kurs 
I 
1 Bydgoszcz R aczkow ski Pycia 20 25 45 
2 Chodzież Pa wiński Starzycki 21 16 37 
3 Inowrocła w Jahołkowski Ciecholewski 42 34 76 
4 Janowiec Kossowski Żmijewski 37 34 71 
5 Koźmin Krzysztofowicz Lipowski 11 12 23 
6 Kępno Piewcewicz - 12 12 24 
7 Leszno Modes Nowaczyk 30 24 54 
8 Międzychód Siuta - 29 - 29 
9 Odolanów Cybichowski Krus 14 13 27 
10 Szamotuły Kraśnicki Świeżyński 15 19 34 
11 Wolsztyn Hozakowski Jankiewicz 22 29 51 
12 Września Fedyk Samogyi 14 I 10 24 
267 228 495 
13 Środa - 3 sem. Połowicz Gałek, Kania 24 18 42 
14 Środa z jęz. 
wykł. niem. Perek - 17 21 3R 
308 267 575 
15 Nietążkowo Szwiecowna Chmielecka - - 29 
Bednarkiewicz 
Czubalanka 
16 Tuchorza Rewakowicz Samekowa - - 22 
Milczanowska 
Płotków na 
17 Witkowo Rokicka Moczulska - - 45 
Runowska 
Kowalska 
- I - \671 


22
		

/033.djvu

			'" składzie personalnym szkół rolniczych zaszły w CIągU roku 
sprawozdawczego następujące zmiany: 
Szkołę w Międzychodzie opuścił p. dyrektor Froń, a na mi
j- 
sce jego przeniesiono p. dyrektora Siutę ze szkoły w Janówcu, któ- 
rej kierownictwo powierzono tymczasowo nauczycielowi fachowe- 
mu tej szkoły, p. Kossowskiemu. Również ustąpił z kierownictwa 
szkoły w Lesznie p. dyr. Góralewski, a miejsce jego zajął tamtejszy 
nauczyciel fachowy p. Modes. Na miejsce opuszczającego stanowi. 
sko nauczyciela fachowego w Inowroclawiu p. Wiertela, zaangażo- 
wano p. Ciecholewskiego. Nauczyciel fachowy szkoły w Koźminie 
p. Świeżyński przeszedł do szkoły.w Szamotułach, a jego miejsce 
zajął p. Lipowski. P. Nowaczyk z Szamotuł przeniesiony został do 
Leszna. Ze szkoły w Wolsztynie przeszedł do szkolnictwa w h. 
Kongresówce p. Markow, a na miejsce jego wstąpił p. Jankiewicz. 
Z 3-sem. szkoły w $rodzie zwolnił się p. Duniewicz, a miejsce jego 


Pod względem zawodu ojców uczniów statystyka wykazuje: 


I Ogólna I Rom;>'. Rolników Z innych 
L. Szkoła liczba posiadają- nie posiada_ 
p. uczniów cych ziemię jących ziemi zawodów 
1 Bydgoszcz 45 40 - 5 
. 
2 Chodzież 37 28 5 4 
3 Inowrocław 76 59 5 12 
4 Janowiec 71 62 - 9 
fi Koźmin 23 17 1 5 
6 Kępno 24 22 1 1 
7 Leszno 54 37 9 8 
8 Międzychód 29 28 - 1 
9 Odolanów 27 26 - 1 
10 Szamotuły 34 29 - 5 
11 Wolsztyn 51 38 {) 7 
12 Września 24 21 - 3 
495 407 27 61 
13 Środa zwykł. 
jęz. niemieck. 38 35 1 2 
633 442 28 63 
14 Środa 3-sem. 42 32 4 6 
575 474 32 69 


23
		

/034.djvu

			zajął p. Gałek ze szkolnictwa pomorskiego. P. Binder, nauczyciel 
szI-.oły z niemieckim językiem wykładowym w Środzie opuścił to 
stanowisko, które zostało nieobsadzone, a część lekcyj przejął 
p. Kania ze szkoły 3-semestrowej. 
Personel szkół żcńskich zmniejszony został o jedną siłę, t,'1k 
że w każdej z tych szkół pozostało po 4 siły nauczycielskie. Z Nie- 
tążkowa odeszła p. Staufferówna. Szkołę w Tuchorzy opuściły pp. 
Burzańska i Solarzówna, a przyjętą została p. Samekowa oraz 
jedna instruktorka opłacana przez 'Vydział Powiatowy. W szkole 
w Witkowie miejsce p. Moszyńskiej przejściowo zajęła p. Hil- 
czyńska, a na stałe p. Moczulska, fachowa nauczycielka ugrod- 
nictwa. 


Pod względem zamieszkania l1cznió\\' statystyka wykazuje: 


L. 
p. 


Szkoła 


1 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
9 
10 
11 
12 


Bydgoszcz 
Chodzież 
Inowrocław 
Janowiec 
Koźmin 
Kępno 
Leszno 
Międzych6d 
Odolanów 
Szamotuły 
W olsztyn 
Września 


13 


Środa z język. 
wykI. niem. 


14 


Środa 3-sem. 


24 


18/15" 1211- 
]ii l 19 3 6 
II 
32 38 6 7 
:H 20 
O 26 
8 11 li __ 411 6 I 
21 3 1 12 
18 ż4 12 11 7 
24 1 _ 4 1 3 
18 9 ] 1 
25 2 71 9 19 -- 
51 
i 11 8 11 15 3] 3 2- 
24 1 5 " fi 4 " 8 15 " 1 - I - 
495 _ 25711'581180 I f 2461 1 2
 5363 
3R 7 4 27 II 7 4 I -- 27 - 
533 1 2641116
 1 1 1071 1 117 1 250 1 1 -;;- 80 63 
42 4 fi 32 -- -- -- - 42 
575 126811168 !1139 1 ! 1171250!! 23 I 80 1105 


'" 
...o 
tJ 
 

:-8 
'" s:: 
s:: N 
.-< U 
'&:
 
O 


Na ogólną liczbę uczniów 
o U 
 
 o II 
 
 II dojeżdżało I I zamieszkiwało 
'" bJjt>J_ U-o , . 
..-< , ..... 11 
 . .-< ... 
S: 
 
 p.
 
 
 .
 
 
 :G' 
 .
 
& o 
 II .S E: .:j;; 
 12» 
 p .5 
 
N o_
 o s:: '" 
 
N N UJ I N Pil 
 
 
 
 
 


45 
:37 
76 
71 
23 
24 
54 
29 
27 
34 


29 
7 
60 


:
 


13 
4 
6 


20. 


3 
8 
2 I 
1 


6 
2 
11 
:.I 



I 
9 
36 
23 


31 


2 


12 



 


6
		

/035.djvu

			łnnUpaz.m I 1 
RN I '::-J """ >.Q.... I .... I C'\I , I ...... 
 """ 
 ' I -; 
a>J:ApJ:1!.Id RN y' u'. u'. 
lO O 
 ""'" .... O 1.0 I I'- 
 "'" 0. 1 "'" C'\I I 
 c. .': 
M
G'\];-.J"""
--ł MG'\] c:.o - r- 00 
.... ............ 
II
II""""IIIIIII.O '11.0 1 1.0 
I 1 I I I I 
 Iii I II 
 I I 
 
 -"'-I 

 OMł::lapR!'\\
 ""'" 
 o"'" C'\I.... r- I C'\I 00 c:> C I 
 I 
 lO -OC 
::I 0łRWAZ.IłO C\I.... 
 
 ...... .... - .... .... C\I - 
 C'I 
...... 
 

 
....I....IIIII-....III
 ....II.O
 
 


... 
<:) 

. 
'" 

. 
N 
'" 
.... 
O 
....:.: 

 
C) 
... 
N 
'" 
;o., 
.... 

 
'" 

 


Ił' 
...., 
I::: 
I
 
::I 
I"'" 
O> 
I -
 
I -a nwop 
. '"' I 
1 
 op hrmp.IA\ 
! 


A'papR!M
 
UłUWAZ.IłO 
a!N 


tuJ 


LUAZ::IMR.Id 
-od wau 
-
wRz
a Z 


::: 


... 
"C 


;:j 
.<3 
;o., 
.N Q.) 
.
 
;: 
 
.
 
 
... ;o., 
; ;: 
o '" 
...
 


 
o ;o., 
- .... 
- 
 

 
 
o 
 
c; -o 
'" '; 
=N 
c:: (I) 
... 


llS.In>J: 
alSUZ3 A\ 
°ł;dhł SA 1\\ 


Uc{Z:>!1 "uI9
O 


l.boLUO.Id 0ł 
;.,'-\;WAZ.Ił U a!ł\: 
'"' 



 
... 
O> 


WAZ::IA,R.Id 
-od wau 
-!WRZ
" Z 


p. 


a[::Iowo.Id 
°łUWAZ.IłO 


,.. 
... 


'" 
... 
::I 
:<: 


n s.Iu>J: 

nsuz3 M 
Oł!dhtSA t\ \ 


;: 
'0 
.... 
CI: 
.... 
- 
::: 
N 
':.i 
... 


::: 
8 
"':::j 
'" 
blO 
N 
;: 


I -eąZ;)!1 -euI9
O 
'" 


o 

 


"':::j 
o 
p.. 


N 


U) 


....:! P.. 



;::




 I 


S l 
 ;;; I ę
 
 
C\J C'J G'\1 
....-
C'\III'1.O-0-OOI.O-
r-""" I c:> I.O I 

 r- 
M......
CV':)'ł""""'I,.....1'""""IC\J9'""""IT"""1'ł""""'1_...-4 _
,...., 
 
C'\I C\I C'\I 
.... I -............C'\I I C'\I...._......I 
 I 
 
C': ; 
O-C'\Ir--C'\IOC:>"""'I.OC'\I""i' I r- 1'- 1 """-1' 00 
C\lC'\I-.:j<
""_
C'\I""_C'\I...... 
 ..... ooC'\l O 
C\I C'\I 
 



 '"d 
N o:: -o

 

 .
 u 
 
 'O r; 
.
 

.
 o.
 
 O 
 
 
 
 
 
o N 
 
.
 o N 
 o N 

 

'"d :: o EJ 
 
 '"C 
 EJ 
 
 
'"C°O
-Nc...
C1J'O",OI-< 

..q 
 '" o C1J' CI.J ;; '"d N:> :> 
OOUH.....,

....:!...-;OU):>:> 



s 
........
 
N 
 


 
8 
 
-U) :: 


s 

 
tA 
'" 
'"d 
o 
I-< 
.U) 


....C'\IC':I"""I.O
I:'-OOc:>O....C'\I 
........ .... 



 
.... 


-.:j< 
,...., 


25
		

/036.djvu

			Ostatnia tabela wykazuje przynależność uczenie w żeńskich 
szkołach gospodarczych według powiatów. 
Nictążkowo Tuchorza Witkowo 
l. Bydgoszcz l 
2. Chodzież 
3. Czarnków 
4. Gniezno . 18 
5. Gostyń 
6. Grodzisk l 4 
7. Jarocin 2 
8. Inowroclaw . 3 
9. Krotoszyn l l 
10. Koźmin 
lI. Kępno 2 
12. Kościan 
13. Leszno l 
14. Międzychód 
15. Mogilno . 2 
16. Nowy Tomyśl 3 
17. Rawicz 3 l 
18. Ostrów 2 
19. Ostrzeszów 2 
20. Odolanów 
2l. Oborniki 2 
22. Poznań 2 ] 
23. Pleszew 
24. Śmigiel 4 
25. Śrem . 2 2 
26. Środa l l 
27. Strzelno l 3 
28. Szubin 4 
29. Szamotuły 
30. Września l 3 
3l. W ąg.C'ówiec l 
32. Wolsztyn 7 
33. Wyrzysk . 2 l 
34. Żnin . . l 2 
ze Śląska 
z Pomorza l 
z Małopolski 
z b. Kongresówki . l 3 
z Niemiec . l 2 
Razem 29 22 45
		

/037.djvu

			VI. 
Szkoła Ogrodnicza w Koźminie 


Szkoła Ogrodnicza w Koiminie istnieje od l-go listopada 
1867 r. Poprzednio (od r. 1865) znajdowała się w Kobylinie, pow. 
krotoszyński, skąd ją pru'niesiono do Koźmina, celem zużytkowa- 
nia terenów należących do Zamku Koźmińskiego. Jest to więc naj- 
starsza szkoła ogrodnicza na terenach Rzeczpospolitej Polskiej. 
Język wykładowy hył dawniej nicmiecki, aczkolwiek polska 
młodzież bardzo licznie uczęszczała do tej szkoły. 
Z chwilą przejęcia szkoły przez Wielkopolską Izbę Rolniczą 
zaprowadzono z początkiem nowego roku szkolnego l-go kwietnia 
1919 r. wykłady w języku polskim. Dyrektorem szkoły od tej 
chwili jest p. Józef Marciniec. 
Szkoła Ogrodnicza rozwijała się z każdym rokiem tak, że stała 
się bardzo ważną placówką oświatowo-ogrodniczą. 
Od dwóch lat panujący kryzys gospodarczy i skreślenie sub- 
wencji udzielanej przez Starostwo Krajowe oraz jednego etatu 
nauczycielskiego przez Ministerstwo Rolnictwa, hamuje dalszy roz- 
wój szkoły. Dla braku funduszów i jednej siły nauczycielskiej, mu- 
siano olmiżyć lekcje wykładowe o 20%. 
Celem zmniejszenia kosztów utrzymania szkoły powiększono 
tereny szkolne w r. 1930/31 o 6 ha (do 20 ha) 
 zwiększono pro- 
dukcję drzew i krzewów. 
Tereny szkolne obejmują: 
a} w ł a s n ość W. I. R. 
gmach szkolny z terenem 
teren szkółkowy 
dzierżawione: 
b) Skarb Państw. (Min. W. R. i O. P.) 
c) Okręg. Urząd Ziemski Poznań 
d) Gmina Lipowiec . 
e) Magistrat Koźmin 
f) Probostwo Koźmin 
g) Probostwo Koźmin 
h) Spadk.ś.p.Kostrzewskiej - Koźmin " 


od 1877 r. 
" 1880 r. 


" 1867 r. 
" 1908 r. 
" 1926 r. 
" 1928 r. 
" 1930 r. 
" 1930 r. 
1931 r. 


Razem 


ha 


0,43,60 
2,53,70 


" 


" 


3,82,46 
3,77,34 
2,,50,00 
0,60,00 
2,42,00 
0,62,00 
3,,39,37 
20,1O,
 7 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


ha 


27
		

/038.djvu

			Zużytkowanie terenów w roku sprawozdawczym było nastę- 
pujące: 


Nie dAjące 
żadnych 
dochodów 


Nie dające 
chwilowo 
dochodów 


I Dające docho- 
dy w r. szkol- 
I nym 1931/32 


1. Obszary przeznaczone do de- 
monstracji i nieużytki: park, 
ogrody ozdobne, kolekcje ro- 
ś1in,zab
dowania, drogi, place, 
boiska, podwórza itp. nieużytki 
2. Sady i ogrody owocowe for- 
mowane (przeważnie młode 
drzewa). plantacja krzewów 
3. Szkółki 


2.79.17 


0.94.50 
4.15.70 


1.44.10 
3.25.% 


4. Warzywa włączn. nowej szpa- 
ragarni 
5. Kwiaty grunt. i zimotrwałe 
przesadzone i rozmnażane 
6 Płody rolne i łąki . 
7. Szklarnie i inspekty 
8. Tereny na których stosowano 
zielony nawóz . 


0.10.00 


1.79.25 


0.30.35 


0.3(j.00 
3.00.30 
0.22.65 


R azern : 


2.79.17 


1.82.20 
7.32.75 110.07.55 


Ogrody demonstracyjne, wykonane po(lIug projektów dyrek- 
tora p. Józefa Marcińca, obejmują następujące działy: 
Park dendrologiczny (Arboretum), 
sad, 
ogród owocowy formowy, 
WInnIca, 
różanka, 
ogród z roślinami miododajnemi, 
ogród ozdobny przy gmachu szkolnym. 
ogród dalij. 


28
		

/039.djvu

			A. NAUKA I ADMINISTRACJA SZKOŁY. 


L O g ó l n e. 
Personel fachowy i administracyjny w r. 1931/32 stanowili: 
dyrektor szkoły, ] nauczyciel ogrodnictwa, l instruktor szkółkar- 
stwa, l instruktor kwiaciarstwa, 2 pomocników og-rodniczych, l sa- 
downik, sekretarz i hiuralistka. 
Poza tem zatrudniono: w internacie szkolnym 3 osoby, w go- 
spodarstwie ,1, stałych pracowników i 7 sezonowych pracownic przez 
25 tygodni. 
Przedmioty ogólno-kształcące wykładali: 
Ks. Prefekt i 4 nauczycieli Państw. Seminarjum Nauczyciel- 
skiego oraz l profesor Państw. Gimnazjum w Jarocinie - (pszczel- 
nictwo). 


2. U c z n i o w i e - F rek wen c j a. 


Rok Uk"ń';"" W,blP"o I Opu;d'o 1"= 1"', 
szkołę do szkoły I szkołę przed końcu Uwagi 
szkolny 1. IV. w ciągu r. ukończeniem I r. szkoln. , 
1918 - - - 18 Powodem opuszczenia 
1919/20 - 25 9 34 szkoły przed ukOlicze- 
1920/21 9 20 9 36 niem nauki są: zmia- 
1921/22 3 14 4 43 na zawodu, wstąpienie 
1922/23 20 21 6 38 do służby wojskowej, 
1923/24 8 20 9 41 nieotrzymanie pro- 
1924/25 14 16 5 38 mocji, choroba, brak 
1925/26 14 27 7 44 funduszów lub wyda- 
1926/27 15 26 10 45 lenie. 
1927/28 14 17 12 36 
1928/29 11 22 10 37 
1929gm 10 18 4 41 
1930/31 13 31 8 51 Stan z dn. 1. IV. 1932 
1931/32 16 31 11 43 57 uczniów. 
1932/33 12 14 - -- 


Razem: I 159 


Z dotychczasowych 159 absolwentów szkoły otrzymało stano. 
wiska: 


29
		

/040.djvu

			Rok 


w kraju 


we Francji 


w Niemczech 


3 
l 
18 
7 
7 
9 
9 
14 
II 
6 
9 
14 
4 
Razem ll2 29 
Ośmiu absolwentów pozostało bez posad. 
Nowy rok szkolny rozpoczął się 27 marca 1931 r. z następu- 
jącą ilością uczniów: 
kurs III. 12 uczniów 
,,11. 23 " 
,,1. 15 " 
Razem: 50 ucznlOW 
W ciągu roku szkolnego 1931/32 wstąpiło do szkoły jeszcze 
16 uczniów, a wystąpiło lU uczniów. Stan liczebny w dniu 31 mar- 
ca 1932 wynosił 56 uczniów; z tej liczby mieszkało w internacie 
szkolnym 49, u rodziców 7 uczniów. 
Z powodu braku miejsca w internacie szkolnym uzupelniono 
w r. 1930 internat drogą dzierżawy dwu ubikacyj w Hotelu pod 
Zamkiem, w których jest pomieszczenie dla 12 uczniów. 
Ojcowie powyższej liczby 56 uczniów należeli do następują- 
cych zawodów: 
rolników-włościan . 
ogrodników . 
z innych zawodów 


1920 
1921 
1922 
1923 
1924 
1925 
1926 
1927 
1928 
1929 
1930 
1931 
1932 


l 
l 
7 
5 
5 


6 
2 
l 


l 


4 
4 
2 


10 


15 
6 
35 
56 


uczniów 


" 


" 


Razem: 


uczniów 


3. N a u k a. 


Egzaminy. 
Egzaminy z półrocza letniego odbyły się: 
dla III. kursu - 24 września 1931 r. 
II. kursu - 25. września 1931 r. 
I. kursu - 26. września 1931 r. 
w obecności przewodniczącego Kuratorjum Szkoły Ogrodniczej 
Radcy W. I. R. p. Szambelana Potworowskiego z Goli, p. Naczel- 


30
		

/041.djvu

			nika Dr. Szumowskiego, Dyrektora Szkoły Ogrodniczej i grona 
nauczycielskiego. 
Egzamin roczny I. i II. kursu odbył się dnia 10 i 11 marca 
1932 r. w obecności dyrektora szkoły i grona nauczycielskiego. 
Egzamin końcowy III. kurdu odbył się dnia 22 marca 1932 r. 
w obecności p. Nacz. Dr. Szumowskiego, Dyrektora Szkoły Ogrod- 
niczej i grona nauczycielskiego. 
Do egzaminu stanęło: 
I. kurs - 23 uczniów, otrzymało promocję na k. II. - 18 uczn. 
H. kurs - 21 uczniów, otrzymało promocję na k. III. - 21 uczn. 
III. kurs - 12 uczniów, otrzymało świadectwo- - 12 uczniów. 
Dla 4 absolwentów szkoły z r. 1932 uzyskano w kraju płatne 
stanowiska, 2 absolwentów zostało powołanych do odbycia służhy 
wojskowej, 2 ahsolwentów zgłosiło się (lo Państw. Średn. Szkoły 
Ogrodnictwa w Poznaniu celem dalszego kształcenia się, 4 absol- 
wentów zostało narazie bez posady. 
Dnia 21 marca 1932 r. odbył się egzamin wstępny, do które- 
go zgłosiło się 13 uczniów. Z tej liczby przyjęto na kurs I. - 11 
uczniów, na kurs II. - 2 uczniów. Poza tern przyjęto na kurs II. 
jednego ucznia, który w roku ubiegłym przerwał naukę na kursie 
II. z powodu trudności finansowych. 
Plan nauki. Nauka w Szkole Ogrodniczej w Koźminie trwa 
3 lata i jest podzielona naj 6 semestrów. 
Nauka teoretyczna obejmowała w roku szkolnym 1931/32 na- 
stępujące przedmioty: 


a) ogólno-kształcące (11 przedmiotów) 1931/32 
godz. 


Nauka religji 
Język polski i literatura 
Język francuski 
Nauka o Polsce współczesnej 
Historja Polski 
Botanika 
Fizyka 
Chemja 
Bakterjologja 
Geograf ja i krajoznawstwo 
Zoologja 
Arytmetyka 
Rachunki gospodarcze 
Geometrja 
Śpiew 
Zasady dobrego wychowania . 


56 
99 


17 


69 
80 
66 


27 
20 
116 
30 
48 


24 
652 


Razem: 


L930/31. 
godz. 
(86) 
(85) 
(48) 
(25) 
(40) 
(116) 
(109) 
(69) 
(9) 
(93) 
(48) 
(99) 
(29) 
(46) 
(59) 
(-) 
(961) 


31
		

/042.djvu

			b) fachowe (24 przedmioty) 


Gleboznawstwo 
Uprawa roli 
Nawożenie . 
Sadownictwo 
Pomologja . 
Szkółkarstwo owocowe i ozdohne 
Formowanie i cięcie drzew pwocowych 
Pędzenie drzew owocowych . 
Warzywnictwo grunt. i inspektowe 
Kwiaciarstwo gruntowe 
K wiaciar'stwo szklarniowe 
Nasiennictwo . 
Choroby i szkodniki roślin 
Drzewoznawstwo 
Parkownictwo 
Miernictwo i niwelacja . 
Rysunki odręczne 
Rysunki geometryczne . 
Rysowanie planów . 
Rysowanie perspektyw ogrodu 
Gospodarka ogro(lowa . 
Książkowość ogrodnicza . 
Korespondencja ogrodnicza 
Pszczelnictwo . 


Razem: 


1931/32 
godz. 
12 
36 
41 
36 
25 
60 
40 
16 
60 
26 
64 
28 
35 
67 
t4 
60 
20 
13 
69 
14 
37 
17 
28 
30 
878 


1930/31 
godz. 
(16) 
(39) 
(42) 
(41) 
(16) 
(55) 
(41) 
(15) 
(67) 
(25) 
(62) 
(32) 
(37) 
(38) 
(45) 
(50) 
(13) 
(28) 
(80) 
(29) 
(35) 
(28) 
(27) 
(40) 
(901) 


Naul{a praktyczna. Liczne ogrody demonstracyjne i użytkowe 
oraz obszerne szkółki umożliwiają uczniom nietylko zapoznanie 
się z wszelkiemi pracami, wykonywanemi w różnych porach roku, 
ale przedcwszystkicm nabrania wprawy i umiejętnobci praktycznej. 
Prace obejmują wszystkie gałęzie ogrodnictwa. Wszelkie pra- 
ce fachowe na obszcrnych terenach szkolnych wykonują uczniowie 
pod kierownictwem dyrektora., nauczycił'la wzgl. instruktorów. 
Pomoce szkolne i bibljoteka. Do pomocy uczniom w nauce 
stoi do ich dyspozycji gahinet fizyczno-chemiczny z licznemi przy- 
rządami i instrumentami, tablice poglądowe, mapy, zhiory przyrod- 
nicze, modele, duża hihljoteka fachowa z 8.30 dzielami i t. p. 


4. Działalność dyrektora i nauczyciela ogrod- 
n i c t w a p o z a o b ręb c m S z koł y O g r o d n i c z ej. 
Dyrektor Szkoły Ogrodniczej p. Józef Marciniec wygłosił 3 re- 
ferat)' z dziedziny sadownictwa, warzywnictwa i uprawy winorośli 


32
		

/043.djvu

			na zebraniach Tow. Ogrodniczego w Gostyniu i Tow. Ogrodnicze- 
go w Jarocinie i 1 referat na zehraniu powiatowem nauczycieli 
szkół powszechnych powiatu krotoszyńakiego na temat "Ogrodnic- 
two jako czynnik wychowawczy". 
Pozatem brał Dyrektor Szkoły udział jako przewodniczący 
Komisji Egzaminacyjnej w egzaminach, urządzanych przez Wiel- 
kopolską Izh
 Rolniczą i Wlkp. Związek Tow. Ogrodniczych dla 
uczmow kształcących si
 praktycznie w prywatnych zakładach 
ogrodnictwa: jesienia 1931 r. w Lesznie; wiosną 1932 r. w Poznaniu. 
Oprócz tego brał p. Marciniec udział jako delegat Wlkp. Izby 
Rolniczej w licznych zehraniach nowoutworzonego w Poznaniu 
"Komitetu dla spraw praktycznego kształcenia uczniów ogrodni- 
czych.., którego zadaniem jest reorganizacja egzaminów uczniów 
ogrodniczych i rejestracja zakładów ogrodniczych w województwie 
poznańskiem, upoważnionych do kształcenia uczniów ogrodniczych. 
W ciągu marca 1932 r. miał p. Marciniec na kursie dla wła- 
ścicieli ogródków działkowych w Poznaniu 7 wykładów z kwia- 
ciarstwa i .:I, wykłady z uprawy winorośli. 
Nauczyciel ogrodnictwa p. inż. Kisza był czynny jako instruk- 
tor przy urządzaniu 2 konkursów Przysposobienia Rolnicze,.w Mło- 
dzieży, a mianowicie w konkursie ogródków warzywnych Stow. 
Młodz. Pol. w Rozdrażewie i konkursie uprawy kapusty Stow. 
Młodz. Pol. w Gorzupi. Oba konkursy zostały doprowadzone do 
końca, a za ogródki warzywne St. MI. P. tv Rozdrażewie uzyskało 
nagrod
 okr
gową. 
Pozatem przeprowadzał p. inż. Kisza jednodniowe teoretycz- 
no-praktyczne kursy sadownictwa w kółkach rolniczych w nast
- 
pujących miejscowościach powiatu gostyńskiego: Kunów, Doma- 
chów, Wielkie Strzelce, Jeżewo, Daleszyn, Żytowiecko, Niepart, 
Smolice, Gostyń, Poniec, Zalesie Wielkie, Siemów, Krobia i Pępo- 
wo. Ogólna ilość słuchaczy na powyższych kursach wynosiła 810. 
Prócz tego był wzywany jako prelegent do Kółka Rolniczego 
w Koźminie i Smolicach. 


5. W y c i e c z k i. 
Nast
pujące wycicczki zwiedzały Szkoł
 Ogrodniczą: 
Dnia 15. VI. Rejon Konferencyjny Nauczycieli na pow. krotoszyń- 
ski w liczbie 30 osób pod kierownictwem p. Łowińskiego. 
Dnia 18. VI. Szkoła l-'owszeclma w Rozdrażewie w liczbie 22 dzie- 
ci pod kierownictwem kierownika tejże szkoły p. Nowackiego. 
Dni& 21. VL Tow. Kohiet Pracujących i Młodych Polek 'Ł Koimina 
i Goliny w ilości 135 osób pod przewodnictwem Ks. Płaczka, 
wikarjusza z Koźmina. 


Sprawozdanie W. I. R. - 3 


33
		

/044.djvu

			Dnia 28. VI. Tow. Zawodowych Ogrodników z Ostrowa w liczbie 
9 osób pod kierownictwem swego prezesa p. Feliksa Wiśniew- 
skiego. 
Dnia 28. VI. Tow. Zawod. Ogrodników z Jarocina w liczbie 18 osób 
pod kierownictwem swego prezesa p. Buriana. 
Dnia 5. vII. Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej z Witaszyc w licz- 
bie 30 osób pod kierownictwem prezesa tegoż towarzystwa. 
Dnia 5. VII. Kółka Włościanek z Koźmina i Krotoszyna w liczbie 
150 osób pod przewodnictwem p. D-rowej Wyszyńskiej i Ks. 
Płaczka z Koźmina. 
Dnia 9. VIII. Tow. Przemysłowe w Koźminie z okazji ohchodu 
60-lecia swego istnienia w liczbie 70 osób pod przewodnictwem 
p. J arczyńskiego z Koźmina. 


B. DZIAŁALNOŚĆ TECHNICZNA DZIAŁÓ\\ SZKOŁY. 
1. W y s t a w y. 
Celem zwiększenia zbytu produktów ogrodniczych, brała Szko- 
ła udział w Targach Ogrodniczych w Poznaniu dnia 3-5. X. 31 r. 
Na odnośnych targach szl...O'ła wystawiła do sprzf'daży: 
kolekcję najlepszych O'dmian winogron, 
kolekcję jabłek i gruszek, 
{lrzewa owocowe szpalerowe, pienne i krzaczaste, 
winorośle i róże. 
Ze sprzedaży uzyskano na czysto 1592.17 zl. 
2. S t a c j a z wal c z a n i a c h o r o b i s z k o d n i k ó" r o - 
ś l i n (zal. 1928 r.). 
Warunki atmO'sferyczne w uhiegłym roku były następujące: 
wiosna była dosyć ciepła i obfitowała w opady; od pO'czątku czerw- 
ca do pO'łowy sierpnia pogoda była słoneczna z małą ilością opa- 
dów; od połowy sierpnia do początku października ilość opadów 
była duża; przez październik do pO'łowy listopada było ciepłO' i sło- 
necznie. Zima dosyć łagodna. Temperatnra najniższa dochodziła do 
-20 0 C. poniżej zera. 
"\V s a d z i e : - Fusicladium wystąpiło mocno u szeregn od- 
mian grusz i jabłO'ni w nowo najętym sadzie. Całkowicie opano- 
wane przez niego są odmiany grusz: Bera Liegla, Pstągówka, Dobra 
Ludwika, Topka pękata; trochę mniej Bera Diela, Bera biała i Ber- 
gamO'ta jesienna. 
Z jabłoni: Astrachańskie, mniej Królowa Renet, Reneta Spitz- 
bergera i Aporta. Zwalczania nie przeprowadzono,. ponieważ od- 
miany chore nie były jeszcze znane. 
Owocówka jabłkówka (Carpocapsa pomonella) mocno dała się 
we znaki w sadzie najętym, z powodu wieloletniego nieczyszczenia 
drzew. Gąsienice zimujące spotykano głównie na drzewach jabłoni 


34
		

/045.djvu

			i grusz rosnących w zaciszu. Najwięcej uległy temu szkodnikowi 
odmiany jabłoni: Astrachańskie i Reneta szara francuska, z której 
prawie wszystkie owoce były robaczywe. Poza skr'obaniem pni 
wczesną wiosną, choroby nie zwakzano. 
Mitiłaspis pomorum (mszyca tarczykowa jabłoni) występuje 
corocznie na jahłoniach rosnących w zaciszu na ziemi lekkiej. Zwal- 
czano ją skutecznie przez. skrobanie pni szczotkami drucianemi 
i bielenie ich wapnem. 
Exoascus pruni (kędzierżawość liści u brzoskwiń) - w przeci- 
wieństwie do lat poprzednich prawie nie występowała. Powodem 
jej słahego wystąpienia było opryskiwanie cieczą hordoską, a może 
także ciepły maj i czerwiec. 
Sphaeroteca mors uvae (mączniak agrestu). Mimo skraplania 
4, 9
 mieszaniną kalifornijską i 0,3 9
 siarczkiem potasu oraJ.: 05?6 
sodą kuchenną utrzymał się na kwaterze agrestu. Zwalczanie było 
utrudnione, ponieważ krzewy były osiabione z powodu corocznego 
cięcia ich na zrazy i gęstego rozmieszczenia ich. 
Schisoneura lanigera (korówka) wystąpiła słabo w sadzie na- 
jętym i zwalczana była przez smarowanie jej gniazd 8 9
 karbo- 
lineum. 
W s z kół c e : Aphis pruni na śliwach, Aphis cerasi na cze- 
reśniach i Aphis mali na jabłoniach i gruszach występowały dosyć 
mocno w czasie suchych i ciepłych miesięcy letnich. Zwalczano je 
bardzo skutecznie preparatem "Parasitol" w 10 % rozcieńczeniu. 
Sphaeroteca pannosa (mączniak róży) wystąpiła slabiej na 
dziczkach róż, nic wyrządzając większych strat dzięki licznym opa- 
dom w drugiej połowie lata i (lIugiej jesieni. 
W w i n n i c y : - Plasmopara viticola (fałszywa rosa mączna 
winorośli) zaatakowała młode rośliny, znajdując wśród nich dogodne 
warunki dla swego rozwoju z powodu gęstego umieszczenia roślin 
obok siebie. Zwalczanie zapohiegawcze przez opryskiwanie cieczą 
bordoską było u nich utrudnione z powodu ciągłego wydłużania się 
roślin i tworzenia dalszych liści, które jako delikatne, bardzo pręd- 
ko ulegały chorobie. Winorośl pod murem o wschodniej wystawie 
była wolna od tej choroby. 
Anthomya radicum i brassicae (śmietka) rozwinęła się słabo na 
młodych roślinach kapustnych, dzięki dłużej trwającym deszczom 
w czasie wysadzania rozsady. Zwalczano ją przez wyrywanie roślin 
i niszczenie ich. - 
Mamestra brassicae (piętnówka kapuścianka) dały się mocno 
we znaki u kalafjorów na zbiór średnio-późny, wygryzając i pla- 
miąc róże. Zwalczano ją przez. wyszukiwanie i niszczenie jej gąsie- 
nic w r{,żach 
Pieris brassicae (bielnik kapustnik) wystąpił dosyć mocno, że- 
brując liście kapusty. Pod koniec jego żerowania rozwinął się groź- 


3* 


35
		

/046.djvu

			ny jego szkodnik Microgaster (baryłkarz) którego oprzędy można 
l:vło bardzo często spotkać obok martwych gąsienic bielnika. Wnio- 
sl
ują(: 'Z tego można się spodziewać mniej1zego wystąpienia hielni- 
ka w roku 1932. Bielnika zwalczano przez zhieranie jego gąsienic, 
a odlr1mianie oprzędów baryłkarza. 
Crioceris asparagi (poskrzypka szparagowa) pojawiła się w nie- 
wielkiej ilości. Zwalczania nie przeprowadzono. 
W s z k l a r n i: Thrips haemorrhoidalii (czarna muszka) wy- 
stępowała na popielnicach. Zwalczano ją skutecznie preparatem 
"Parasitol" w 20 % rozcieńczeniu. 
Tetranychus telarius (czerwony pajączekj pojawił się na ogllr. 
kach i szałwji. Zwalczano 
o kwiatem siarki przy temp. 220 C. 
Mszyca tarczykowa występowała na trwalszych roślinach jak 
na palmach, smokowcach. paprociach i szparagach szklarniowych. 
Zwalczano je przez mycie 4 % wywarem tytoniowym. 
Mszyca zielona wystąpiła na ogórkach i chryzantemdch. Zwal- 
Czano ją przez spalanie proszku tytoniowego. 


brzoskwiń: 


. 3. S a d o w n i c t w o. 
Ogród owocowy formowy zapoczątkowany w r. 1924 i uzu- 
pełniany stopniowo w następnych latach ucierpiał znacznie w zi- 
mie 1928/29. Skutki mrozu uwydatniały się jeszcze w r. 1930/31. 
Jesienią r. 1931 usunięto wszystkie drzewa owocowe formowane, 
któ,re nie były zupełnie zdrowe i posadzono nowe drzewa. Obecny 
stan drzew formowanych i karłowych jest zadowalniający, a znacz- 
na ilość pąków owocowych u jabłoni zapowiada dohry zbiór w ro- 
ku 1932. Grusze zawiązały bardzo małą ilośc pąków kwiatowych. 
Stan liczebny drzew formowanych jest następujący: 
grusz: 165 stożków wąskich 
125 sznurów pionowych 
19 sznurów skośnych 
23 palmet Verriera 4--6 r'amiennych 
60 form "U" . 
jabłoni: 104 sznury poziome 
94 sznury pionowe 
63 drzew krzaczastych 
23 szpalerowych 
18 krzaczastych . 
8 szpalerowych 
9 krzaczastych 
wiśni krzaczastych 
czereśni krzaczastych 


392 szt. 


261 szt. 


41 szt. 


moreli: 


17 
6 
18 
735 


szt. 
szt. 
szt. 


Razem: 


szt. 


36
		

/047.djvu

			Sad: Nowy sad zakładany w łatach 1926-1930 zaWIera: 
jabłoni piennych . 108 szt. 
wiśni . 6 " 
czereśni 40 " 
śliw . 33 " 
Razem: 187 szt. 
Starych drzew - 30 do 60 letnich jest: 
piennych jabłoni 
grusz . 
wiśni 
śliw 


33 szt. 
10 " 
3 " 
11 " 
57 szt. 
101 szt. 
131 " 
232 szt. 


Razem: 
krzaczastych na dziku: jabłoni . 
grusz 


Razem: 
Stare drzewa owocowe dały zbiór stosunkowo słaby. Jedynie 
grusze owocowały dobrze. Drzewa owocowe w sadzie dzierżawio- 
nym od spadkobierców ś. p. KOSl-rzewskiej, zaniedbane od długich 
lat, były \Vyjałowione i.wymagały starannej pielęgnacji i nawoże- 
nia; stosowano zielony nawóz i oczyszczano je z choróh i szkodni- 
ków. Część {lrzew usunięto. 
r roku sprawozdawczF zawiązały 
jabłonie bardzo dobrze pąki kwiatowe i zapowiadają obfity zbiór 
w r. 1932. 
Płantacja krzewów owocowych założ. w r. 1924 rodziła har- 
dzo dobrze. 
Winnica doświadczalna, zapocz.ątkowana w r. 1924 na obsza- 
rze 12 a, owocowała w r. 1931 dość dobrze. 
Ponieważ winorośle posadzone przy szpalerach wolnostoją- 
cych nie dojrzewają w latach wilgotnych i chłodnych, zamierza się 
postawić przy nich w r. 1933 parkany z desek celem stworzenia 
wystawy ciepłej, która umożliwi dojrzewanie wszystkich odmian 
winorośli. 
Winorośle szklarniowe, posadzone przy murze długości 30 m 
w wystawie południowej, pokryto oknami inspektowemi, co umo- 
żliwi otrzymanie dojrzałych winogron z tego szpaleru. 
rinorośle 
posadzone przy murze długości 36 m o wystawie wschodniej po- 
kryje się w r. ] 932 oknami inspektowemi. 
Winnica zawiera 650 krzewów winorośli w 140 odmianach 
w tern kilkanaście nowych krzyżówek francuskich. Służy ona do 
przeprowadzenia doświadczeń z odmianami winorośli, celem usta- 
lenia, które nadają się do sadzenia przy murach w klimacie Pol- 
ski. Pozatem winnica {los tarcza łozy na sadzonki. Zapotrzebowa- 
nie na winorośle jest obecnie znaczne. 


37
		

/048.djvu

			Szklarnia do pędzenia winorośli dała stosunkowo małą ilość 
winogron, ponieważ winorośle cier})ią nadal od skutków mrozów 
w zimie 1928/29. 


4. S z kół k i. 
W jesieni było gotowych do sprzedaży: 
drzcw owocowych piennych. 11.700 szt. 
" ,. karłowych 2.100 " 
krzewów owocowych 8.000 " 
winorośli 2.500 " 
drzew ozdobnych 1.850 ,. 
krzewów ozdolmych 15.300 ,
 
róż piennych 180 " 
róż krzaczastych 3.370 " 
Do szkółkowania wiosną 1932 r. wyprodukowano: 
18.200 dziczków drzew owocowych 
15.000 " róż 
16.000 " drzew ozdobnych 
l.000 sadzonek krzewów ozdobnych 
15.000" "ozdohnych 
3.000 winorośli. · 
Sprzedaż drzew owocowych była mniej ożywiona aniżeli w r. 
1930/31. Po
odem tego jest kryzys gospodarczy, wskutek którego 
właściciele sadów sadzili tylko małe ilości drzew w miejsce zmar- 
zniętych. Odczuwało się to przy wYl;yłce drzew; ilość wysyłek hyła 
znaczna. lecz każda wysyłka zawierała hardzo małą ilość drzew. 
Poza tern musiano obniżyć ceny za produkty szkółkowe w sto- 
sunku do cen z r. 1929/30 o 40 do 50%. Wszystkie przyCzyny 
wyżej wzmiankowane odbiły się hardzo ujemnie na dochodach 
ze szkółek, które stanowią główną cZęść budżetu szkoły. 


5. P ark i o g r o d y o z d o b n e. 
W różance, założonej w r. 1930/31 jako ogród mateczny i ce- 
lem zademonstrowania sposobu zużytkowania róż, posadzono 200 
odmian róż, nadających się do dalszego rozpowszechniania i sprze- 
daży. 
6. W a .r z y w n i c t w o. 
W roku sprawozdawczym wyprodukowano większą ilość wa- 
rzyw aniżeli w poprzednim, lecz ceny osiągnięte były niższe. 
Większą część warzyw zużyto w internacie szkolnym. 


7. K w i a c i a r s t w o s z k l a r n i o w e i g r u n t o w e. 
Stan roślin szklarniowych i gruntowych był dobry, lecz ceny 
osiągnięte były bardzo niskie, a zbyt - słaby. Szklarnie sł1uż,ą 
głównie 1"10 zaznajamiania uczniów z hodowlą .roślin szklarniowych. 


38
		

/049.djvu

			8. P a s i e k a. 
Pasieka zawierała 5 roi, które dały 42 kg miodu. 
9. J e d wab n i c t w o. 
Ponieważ próbna hodowla jedwabników z 5 g jajeczek prze- 
prowadzona przed rokiem dała wynik dodatni, postanowiono ho- 
dowlę tę rozszerzyć i w tym celu zamówiono w Stacji Doświad- 
czalnej Milanówek 50 g jajeczek. 
Zamówione jajeczka nadeszły 23 maja. Wylęg gąsienic odbył 
się przy t. 25" C. i to w 5-ciu partjach w dniach 28, 29, 30 i 31. V. 
32 r. Najliczniejszy był wylęg drugi i trzeci. 
W pierw8zcj połowie okresu hodowli, gąsienice rozwijały się 
zdrowo. Okresy linienia były przy
pieszone o l dzień z powodu wy- 
sokiej temperatury. W (Irugiej połowie opóźniały się nawet o 2 dIli 
Z powodu zimna. 
Początkowo jedwahniki trzymane były w gabinecie fizycznym, 
który wrazie potrzehy mógł być opalany, póżniej przeniesiono 
je do specjalnej ubikacji t. zw. suszarni po poprzedniem wyczy- 
szczeniu i wybieleniu jej. Tutaj gąsienice umieszczono na etażer- 
kach stojących z półkami. Półki składały się z -ramy drewnianej, 
wylepionej drutem. Wymiar półek 2 m X 70 cm. Suma ogólna po- 
wierzchni etażerek wynosiła około 50 m 2 . W stosunku do ilości gą- 
sienic jest to powierzchnia dwukrotnie mniejsza od koniecznie po- 
trzebnej, to też pod koniec hodowli, gąsienice były za gęsto roz- 
mieszczone, co wpłynąć musiało ujemnie na regularność w odży- 
wianiu i wydajność jedwabiu w oprzędach. W ostatnich 10 dniach 
dał się dotkliwie odczuć brak pokarmu dla gąsienic wobec tak du- 
żej ich ilości. Dotychczas brano liście morwy z kwatery morwowej 
ze szkółki,. a częściowo z posadzonego w ubiegłym roku żywopłotu 
morwowego. Skoro te środki się wyczerpały, musiano przywozić 
morwę kilkakrotnie z okolicy, gdzie można ją było otrzymać bez- 
płatnie, a mianowicie w majętno
ci Stara Obra, gdzie jest 7 du- 
żych, nieciętych drzew i z majętności Kromolice, gdzie jest około 
20 drzew kilkunastuletnich, ciętych jak wierzba. Dzięki tym zabie- 
gom, można było dostarczyć potrzebną ilość pokarmu do końca 
hodowli. 
Pod koniec hodowli wystąpiła u gąsienic choroba, zwana żół- 
taczką, a objawiająca się przybieraniem przez gąsienice mętno-żół- 
tego zabarwienia i łatwem pękaniem skóry. Również wystąpiłyob. 
jawy drugiej choroby t. zw. pebryny. Chore gąsienice usuwano. 
Rozwojowi tych choróh sprzyjało nastanie deszczów i silne 
obniżenie się temperatury, oraz za gęste rozmieszczenie gąsienic. 
W związku z tym drugim faktem ani odżywianie, ani czystość nie 
mogły być tak staranne i regularne,. jak tego wymaga hodowla jed- 
wabnika. 


39
		

/050.djvu

			Jako oprzędników używano miotełek ze słomy, przymocowa- 
nych do ram i samej słomy luźno ułożonej w koszach, do których 
wkładano również gąsienice, chcące się oprzędzać. 
Oprzędzanie rozpoczęło się tylko dla wcześniejszych wylęgów 
zupelnie normalnie po 5 tygodniach, u późniejszych wylęgów nastą- 
piło parodniowe opóźnienie z powodu niskiej temperatury. 
Waga oprzędów wysuszonych lepszych wynosiła 31,5 kg 
i 6,6 kg gorszych. Zawartość czystego jcdwahiu według przysła- 
nego protokółu ze Stacji Doświadczalnej Milanówek wynosiła 
6,49 %. Cena podana przez Stację Doświadczalną wynosiła 1,- zł 
za l % w kg oprzędów.
		

/051.djvu

			VII_ 
Szkoła Mleczarska i Dział Mleczarski 
we Wrześni 


Sprawozdanie rozpada się na dwie części: L sprawozdanie 
z działalności Szkoły Mleczarskiej i 2. Działu Mleczarskiego. W 'r'o.- 
ku sprawozdawczym utrzymywano ścisły kontakt z pokrewnemi in- 
stytucjami mlcczarskiemi oraz pracownikami mleczarskimi. O ży- 
wej działalności Szkoły i Działu Mleczarskiego świadczy ilość za- 
łatwionych spraw według dziennika podawczego w liczbie 2.282. 
Trzeci kurs maślarsko-serowarski trwał w Szkolc Mleczarskiej 
we Wrześni od dnia 2 marca 1931 r. do dnia 31 stycznia 1932 r. 
Na Po.czątku kursu było 36 uczniów. W czasie trwania kursu nastą- 
piły zmiany. Niektórzy uczniowi c opuścili szkołę dobrowolnie, inni 
natomiast zostali zwolnieni zpowodu złych postępów w nauce teo- 
retycznej lub zajęciach praktycznych, inni wreszcie pozostali 
w szkole jako praktykanci, tak, że kurs ukończyło 25 uczniów. 
Ilość uczniów. którzy ukończyli Szkołę Mleczarską we Wrześni 
w ciągu trzech lat, wynosi 97. 
Uczniowie ostatniego kursu pochodzili: 
z województwa poznańskiego (10 
" pomorskiego ( 4 
" warszawskiego ( 3 
"lubelskiego. ( 3 
" wileńskiego . ( 2 
" kieleckiego . ( l uczeń 
" nowogródzkiego ( l 
", tarnopolskiego ( l 
Najwięcej uczniów pochodziło z województw zachodnich (po- 
znańskie i pomorskie) mianowicie 56 %. 
Ogólne przygotowanie uczniów było dość niejednolite, co spra- 
wiało pewne trudności przy nauczaniu; trzeba było bowiem poziom 
nauki obniżać, czynić go. więcej popularnym, aby gorzej przygoto- 
wani mogli z nauki korzystać. 


uczniów) 
) 
) 
) 
) 
) 
) 
) 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


41
		

/052.djvu

			Przygotowanie uczniów było następujące: 
5 klas gimnazjalnych ukończył l uczeIł 
4 klasy gimnazjalne ukończyło 3 uczniów 
3" " ukończył l uczeń 
2" .." l" 
szkołę rolniczą ukończyło 5 uczniów 
szkołę rzemieślniczą ukończył l uczeń 
szkołę powszechną ukończyło 13 uczmow. 
Prawie połowa uczniów oprócz szkoły powszechnej posiadała 
jeszcze ukończoną inną szkołę. Zazwyczaj uczniowie mający ukoń- 
czoną, oprócz szkoły powszechnej i inną szkołę, wykazywali lepsze 
postępy w nauce teoretycznej. Nie można tego jednak zbytnio uo- 
gólniać, bo niektórzy uczniowie, mimo ukończenia tylko szkoły 
powszechnej, wykazali całkiem dobre postępy. 
Co do zawodu rodziców, to najwięcej było rolników, bo 20, 
czyli 80 %, mleczarz l, urzędnik akcyz. l, mechanik l, młynarz l, 
robotnik l. 
Odbycie praktyki mleczarskiej przed wstąpicnicm do Szkoły 
Mleczarskiej ułatwia znacznie naukę. Znając mleczarstwo i ser- 
wowarstwo praktycznie, o wiele łatwiej nabywają uczniowie wia- 
domości teoretycznych. Na ostatnim kursie bez praktyki mleczar- 
skiej było 6 uczniów, praktykę mlpczarską do l r'oku miało 6 ucz- 
niów, od l do 2 lat 3 uczniów, od 2 do 3 lat 5 uczniów, od 6 do 7 
lat l uczeń i od 7 do 8 lat 4 uczniów. Często i całkiem, słusznte 
wysuwa się jako "pimn desiderium", aby kandydaci, wstępujący 
do szkoły, mieli praktykę mleczarską najmniej dwuletnią. Warun- 
kowi temu odbycia dwuletniej praktyki mleczarskiej czyniło za- 
dość tylko 10 uczniów, czyli 40 %, reszta miała praktykę krótszą, 
albO! była bez praktyki mleczarskiej. Absolwenci szkoły bez, prak- 
tyki mleczarskiej zazwyczaj przez mleczarnie niechętnie przyjmo- 
wani są do pracy. 
Wiek uczniów wahał się w granicach od 18 do 31 lat. Prawie 
połowa uczniów była w wieku od 23 do 27 lat. 
W czasie trwania kursu przechodzili uczniowie tak stronę teo- 
retyczną, jak i praktyczną mleczarstwa i serowarstwa. Zajęcia 
praktyczne odbywały się w mleczarni szkolnej, przedpołudniem -od 
godz. 6-tej, a w zimie, kiedy dostawa mleka była mniejsza i póź- 
niejsza, od godz. 7 do 12-tej względnie l3-tej. Nauka teoretyczna 
odbywała się w godzinach popołudniowych od 14 do 18-tej. W mie- 
siącach lipcu i sierpniu nauki teor
tycznej nie było i w tym czasie 
korzystali uczniowie na zmianę z dwutygodniowych urlopów. , 
Praktyczną stronę mleczarstwa i serowarstwa poznają ucznio- 
wie w mleczarni szkolnej, w której praca jest w ten sposób zorga- 
nizowana, że wszyscy uczniowie kolejno przechodzą wszelkie działy 
pracy. Zasadniczo zmiana przydziału uczniów odbywa się co t y- 


42
		

/053.djvu

			dzień, natnralnie, że przy mej nie wszyscy uczniowie zmiemaJą 
działy pracy. Praca w poszczególnych działach nie trwała jedna- 
kowo. Najdłnżej pracowali uczniowie w serowni, bo 13 tygodni, na- 
stępnie w odbicralni 10 tygodni, w masłowni 8 tygodni, w apara- 
towni 6 tygodni, w maszynowni i kotłowni 3 tygodnie, w laborato- 
rjum 4 tygodnie, na urlopie 3 tygodnie i przez l tydzień pełnili 
funkcje dyżurnych. 
Zapoznawanie się praktyczne z badaniem nabiału odbywało 
się w laboratorjum, a nie w mleczarni z wyjątkiem brania prób 
oraz badania mleka na kwasowość i czystość. 
W zakres nauki teoretycznej wchodziły następujące przed- 
mioty: nauka religji i etyki, język polski, mleczarstwo, serowar- 
stwo, maszynoznawstwo mleczarskie, zasady mikrobiologji mle- 
czarskiej, hodowla bydła, nierogacizny i drobiu, rachunki i kalku- 
lacje mleczarskie, rachunkowość ogólna i mleczarska, zasady che- 
mji i fizyki, badanie nabiału (teoretycznie), obsługa kotłów pa- 
rowych i maszyny parowej oraz jajczarstwo. 
Przedmiotów ogólnokształcących, t. j. języka polskiego i reli- 
gji uczyły siły profesorskie miejscowego gimnazjum, obsługi ko- 
tłów parowych i maszyny parowej inżynierowie z Stowarzyszenia 
Dozoru Kotłów w Poznaniu, innych przedmiotów personel szkoły. 
Przerób mleka w mleczarni szkolnej zmniejszył się w porów- 
naniu do ubiegłc
o roku sprawozdawczego. \V czasie od l kwietnia 
1931 r. do :n marca 1932 r. przerobiono 6.903.797 kg mleka, czyli 
średnio dziennie przy 366 dniach pracy wypada 18.863 kg mleka. 
W ubiegłym roku sprawozdawczym średnia dzienna cyfra przerobu 
wyniosła 21.389 kg mlela, nastąpiło zatem zmniejszenie średniej 
ilości przerobu, wynoszące ca 12 % . 
Masła wyrobiono 239.415 kg 
Serów tylżyckich wyrobiono 4.180 kg 
"edamskich " 2.807 " 
"trapistów " 8.290 " 
" limburskich" 2.536 " 
"remoudou " 2.879 " 
"imperial " 68 " 
Razem serów wyrobiono 20.760 kg 
Twarogu wyrobiono . 52.784 kg 
Kazeiny wyrobiono (głównie kwasowej) 7.600 kg 
Masła dcserowego z tłuszczu pochodz4cego z mleka wyrobiono 
238.720 kg, resztę masła t. j. 695 kg wyrobiono z tłuszczu pocho- 
dzącego z serwatki otrzymywanej przy wyrobie serów z pelnego 
mleka. Sery wyrabiało się prawie tylko z pelnego mleka. 
W produkcji serów obserwujemy bardzo wielkie obniżenie. 
W ubiegłym roku sprawozdawczym 1930/31 wyrobiono serów 
35.252 kg, obniżenie zatem jest znacznie większe, aniżeli obniże- 


43
		

/054.djvu

			nie dostawy mleka, czy też ilości wyprodukowanego masła. Wyrób 
serów jest w dużym stopniu warunkowany zbytem. Zubożenie lud- 
ności, a równocześnie znacznp obniżenie ccn mięsa wpłynęły depry- 
mująco na l...onsumcję serów. Zła jako
ć mleka ni" pozwala na 
większy wyrób serów porą letnią. 
Mleczarnia szkolna przerabiała mleko Spółdzielni Mleczar- 
skiej ,.Mleczarnia i Zakłady Rolniczo-Przemysłowe we Wrześ
i". 
W spółpr'aca z spółdzielnią jest oparta na specjalncj umowie. 
Poza uczniami pracowało w szkole w ciągu roku sprawozdaw- 
czego przez dłuższy lub krótszy okres czasu 35 hospitantów. 
Szkołę Mleczarską zwiedziło w ciągu roku sprawozdawczego 
około 700 osób z Polski i z zagranicy. 
W czasie od 20 do 3U kwietnia 1931 r. urządził w szkole Z
ią: 
zek Spółdzielni Zarobkowych i Gospodarczych w Poznaniu kurs 
dokształcający dla kierowników mleczarń spółdzielczych. W kursie 
tym brało udział około 30 pracowników mleczarskich. 
Podobny kurs odbył się w czasie od 14 do 19 marca 1932 r., 
urządzony również przez powyższy Związek. W tym (łrugim kursie 
wzięło udział około 20 pracowników mleczarskich. 
Na życzenie Głównej Szkoły Gospodarczej Żeńskiej w Snopko- 
wie pod Lwowem zorganizowano specjalny kur'8 mleczarski dla słu- 
chaczek tejże szkoły w czasie od 7 września do 31 października 
1931 r. W kursie tym brało udział 9 uczestniczek. 
Praca Dzialu Mleczarskiego była następująca: 
a) Badania produktów mleczarskich, a więc oznaczanie pro- 
centu tłuszczu w stale nadsyłanych z, mleczarń i I!;ospodar'stw pró- 
bach mleka pełnego, odtłuszczonego, śmictany i maślanki. Badania 
mleka na zafałszowanie przez obliczanie w próbach mleka pełnego 
suchej masy, procentu tłuszczu w suchej masie, ciężaru gatunko- 
wego suchej masy, oznaczenie ciężaru właściwego mleka, refrakcji 
i na podstawie tych analiz stwierdzanie sposobu i stopnia zafałszo- 
wania. Oznaczanie zawartości wody w próbach masła. Badania ma- 
sła na zafałszowania obcemi tłuszczami. Przeprowadzania ocen 
kwalifikacyjnych prób masła, nadesłanych przez mleczarnie. Ozna- 
czania w próbach serów wody, tłuszczu, suchej masy, suchej masy 
beztłuszczowej i procentu tłuszczu w suchej masie. 
b) Podobnie jak w ubiegłych latach zajmowano się wyrobem 
podpuszczki, której dostarczono mleczarniom ogółem 120 litrów. 
Aby ułatwić nabywanie chemikalij odpowiednich do analiz nabiału, 
dostarczono kontrolerom mleczności i mleczarniom 7.20U kg kwasu 
siarkowego i 364 litry alkoholu amylowego. Dostarczano również 
mleczarniom ługu sodowego l/1O i 1/4. nonn. do oznaczania kwa- 
sowości mleka względnie śmietany, alizarolu do badania jakości 
mleka i śmietany, fenolftaleiny, odczynników do reakcji Storcha ha 
pasteryzację mleka czy śmietany, formaliny i dwuchr'omianu potasu. 


44
		

/055.djvu

			I Q9.Id mazu\[ 


to 


a
uuMozSłUJ1JZ 
uu ułsuW 
AUU
aIUlS I 
o.ilauuMozsiujuz 
u'!aIW 


AU!azu)l 


cd 
i:: 
cd 


U.ilO.IUMJ. 


..r: 
t.> 
h 
i:: 
cd 
i:: 
O 

 
h 
:t 


U.Ias 


UłsUW 


fauoz;:Jzsllnpo 
 
!auł ad 
,!
UM.Ias 



,!UUI
UW 


-<.> 


o.ilauoZ;:Jzsnnpo 
u'!aI];\ 


o 


IH 
I 


9
OMOSU"\,! 
Pll US"M 'lUZ ! 
AUU
a!WS 


I UZ;:JZSUn O/O 1!U 
AU"ta!IUS 


o.ilauład u'!aIUl 
q;:JUZ!IHU", q;:JAU 
l , -UUO,!AM M UZ;:JZSUn 

ua;:JO.Id AU
a!;:JaZ.Id 
I o.ilauł ad 
I u,!a[m Z
IUUU 
qaAuUUO'!AM 9
OII 
I I AQ9 .Id q;:JA;:J\)!1Jł.{SPUU 
aI1J
S ...qS.I1JpOdS 
-o.il 
 '!.IUz:Jalm ?
OU 
I 
I 
I 
I 
I 


t.> 
 


...... ..... 



C'I......
 
t:\I C'I 



 


C'I 
 C'I 


o:>
o:>c:.o

C'lO:>
 
-oo
c:.oc:.oc:.oooOc:.o 


.-4 


-'ooOO
C'I
oooo 
00 C'I


"'ooc:.oooc:.oooC'l"'
 

 'ł""""I 
 
 'ł"""""I """',.......-4 ....... 


OO
O
"""oooo
 
c:.o
l'-oo
ooO
oo 
-' 


?I5'5&38
8
:::
 
'ł""""I - 
 
 ,...., ....-4 ,...-.4 




C'looool1:)c:.oOO 

C
C:
C':)
ł.qlQ 



C':)

C':):':)C':) 



-
O:>OooC\lC':)
 

"'

OOOC:.O 
l.QC':)
"'ooc:.oC':)..... 


C':)C':)C\lC'lC\lC'IC'I 


o:>
c:.o
C\I
C'lC'lO 
....-4 
 
 
 
 
 
 
 ....... 



 -
 
.
 

 U 
t<"J '" 
O> .
 
- 
 
::.::: 


...!od 
-
 .2 
.
 .
 
'" N 
N "eJ 
r-. -N 

 p:: 


"eJ .
 
 
cd .
 
c.., N 0:1 
O "CJ t<"J 

 
 
 
_,.... So..j .......-4 

 c!) 


U 
'" 
.
 
r-. 
:v 
N 
U 


U 
'" 
.s.. 
;:3 


-
 
'" 
.
 
'" 
CI) 


'" 
:;s 


c:.o "' 

 


C'I ...... 


C'I 


C'I 


...... C':) 
 
 

 c:.o c:.o ..... 
o:> 


- O 00 

 
 
 


"' 


OOOO"'-, 
ci) 


>-, 
+-> 
::J 

 



 
- 


C'I 



 

 



 


O 
.-4 


:JO 
C'I 
"' 


00 
::::> 
00 
..... 


l.':) 
C\I 

 



 
.
 
..". 
00 


U 
'" 
N 
r-. 
'" 
:;s 


EJ 
'" 
N 
'" 
::c: 


45
		

/056.djvu

			c) Udzielono 2 razy porady co do technicznego prowadzenia 
mleczarni i stanu maszyn mleczarskich, udzielono porady co do 
wyrobu serów w jednej serowni dworskiej. 
Nauczyciel szkoły inż. Włodek wygłosił w Poznaniu przez ra- 
djo odczyt p. t. "Warunki produkcji dobrego, czystego mleka". 
W ubiegłym roku sprawozdawczym opracowywano statystykę 
mleczarstwa w Wielkopolsce za rok 1930. W okresie tym konty- 
nuowano rozpoczęte w roku 192.7 zbieranie i przesyłanie danych 
statystycznych tutejszego mleczarstwa do biuletynów wydawanych 
kwartalnie przez "Preisberichtstelle des schweizerischen Bauern- 
verbandes" w Szwajcarji. 
Kierownik Szkoły Mleczarskiej i Działu Mleczarskiego jest de- 
legatem Komitetu Państwowych Ocen Masła i Serów. W sprawach 
związanych z organizacją ocen, względnie na posiedzenia Komitetu 
wyjeżdżał kierownik Działu Mleczarskiego 8 razy do Warszawy, 
Lublina, Rzeszowa, Cieszyna, Tarnopola i Wilna. 
Dnia 24 kwietnia 1931 r. odbyła się w budynku Szkoły Mlt'- 
czarskiej we Wrześni V. Okręgowa, Państwowa Occna Masła. Na 
ocenę przysłano 45 prób masła. Masło pochodziło z mleczarń wo- 
jewództw poznańskiego i pomorskiego. Z województwa PO'znań- 
skiego pochodziły 32 próby, czyli 71,11 %, z pomorskiego 13 prób, 
czyli 28,89 % '. 
Z nadesłanych 45 prób masła 
jako bardzO' dobre uznano 9 prób, czyli 20.45 % ; 
jako dobre uznano 24 próby, czyli 54,55 % ; 
jako średnie uznano 9 prób, czyli 20,45 9
 ; 
jako złe uznano 2 próby, czyli 4,55 % ; 
oceniono nieoficjalnie jedną próbę. 
Dnia 28 listopada 1931 r. odbyła się VI. Okręgowa, Państwo- 
wa Ocena Masła we Wrześni. Na ocenę przysłano 35 prób masła. 
Z województwa poznańskiego pochodziło 28 prób, czyli 80 % . 
Z województwa pomorskiego pochodziło 7 prób, czyli 20 % . 
Z nadesłanych 35 prób masła 
jako bardzo dohre uznano 4 próby, czyli 12,12 % ; 
jako dohre uznano 23 próby, czyli 69, 70 9
 ; 
jako średnie l1znano 5 prób, czyli 15,15 % ; 
jako złe uznano l próbę, czyli 3,03 %. 
2 próbki masła z powodu nienadesłania drugiej próhy ocenIO- 
no nieoficjalnie. 
Badania chemiczne prób masła przysłanego na ocenę przepro- 
wadził Dział Mleczarski Wielkopolskiej Izby Rolniczej we Wrześni. 
Badania te obejmowały oznaczenie procentu tłuszczu, wody, soli, 
kwasowości, stopnia zabarwienia, refrakcji i parsteryzacji.
		

/057.djvu

			VIII. 
Wydział Hodowli Zwierząt 


Kryzys rolniczy, który spow'Jdował katastrofalny spadek cen 
na większość produktów rolnych już od kilku lat, pociągnął za sobą 
ceny produktów zwierzęcych dopiero w połowie względnie ku koń- 
cowi. rokll 1930. Jeszcze na początku roku 1931 niektóre produkty 
pochodzenia zwierzęcego jak np. konie rzeźne, skopy i jaja, dzięki 
kon.yslnym warunkom eksportowym, osiągały dobrą cenę. Niestety 
w lOku sprawozdawczym i te produkty swej ceny nie utrzymały. 
W chwili obecnej ceny produktów zwierzęcych nie opłacają zupeł- 
uie h'sztów produkcji. 
Pn;eciętne Ceny z ostatniego kwartału roku sprawozdawr:z'
go 
przedstawiają się następująco: 
.... Dobre konie rohocze 350-400 zł za konia 
\\ olce [ klasy 83" .. 100 kg 
Cielęta . 86" . 100 " 
Trzoda chlewna wagi 100-120 kg 83" " IDO " 
Bd"-Ony loco stacja nadania . 76" " IDO " 
Skopy eksportowe 80" " IDO " 
Wełna (w gatunku Merino-Precoces) 210-220" " 100 ,. 
Masło 387" " IDO " 
Jaja . 15,80" 'lO 100 szt. 
Liczebny stan zwierząt zmniejszył się w Wielkopolsce w roku 
sprawozdawczym znacznie. Szacujemy liczebne zmniejszeni,
 się in- 
wt'ntaJ-ZLł w ciągu ostatniego IX roku odnośnie do liczby koni na 
5 %, bydła 30-40 %, trzody chlewnej 50-60 9
, owiec lU %. Licz- 
ha dr.,tił- ' przypuszczalnie SIę nie zmniejszyła. 
Ogf)jIlJ- stan zdrowotny zwierząt w Wielkof>ols,
" poprawił się 
w stmó1mku uo ostatniego roku zi1acznie. 
a .

 lIIuna i
llIwJo h Iii o 
JctlnL' jedyne ognisko pryszczycy wobec kilku<ł./:iesl(
ci'l na Pflf
Ząt- 
ku roku sprawozdawczego. Tu i owdzie pojawia się jcszcze pomór 
trzGdy chlewnej i w dużym stopniu czerwonka. W ie,Hclli 1931 bylo 
duż., wypadków cholery drobiu. 
Skład personałny Wydziału uległ w roku spr'awozdawczym sil- 
nej redukcji. Zredukowano przeszło 50 % personelu Wydziału. 


47
		

/058.djvu

			Ogólna liczba personelu per 31. IV. 1931 wynosiła 90 osóh. nato. 
miast per 1. IV. 1932 r. 44, osoby. 
Z personelu fachowego czyuni są: 
Naczelnik Wydziału inż. dr. J. Szuman, inspektor hodowli by- 
dła i owiec inż. Z. Jasielski, inspektor hodowli bydła WI. Fengier, 
referent kontroli mleczności M. Próchnicki, inspektor hodowli koni 
W. Swinarski, kierownik związku hodowców koni pułk. Z. Studziń- 
ski, inspektor hodowli trzody chlewnej inż. E. Appenheimer, refe- 
rent zbytu produktów zwierzęcych inż. T. Brzeski, lekan wetery- 
narji dr. J. Zeńczak, zast. referent hodowli drobiu T. Twardowski, 
instruktor pszczelnictwa E. W OŹI
Y. 
Pozatern z personelu fachowego zatrudnionych jest: 26 kon- 
trolerów mleczności (w tern i-ch nadkontrolerów), 5 kontrolerów 
użytkowości trzody chlewnej (w tcm l nadkontroler), l laborantka 
weterynaryjna oraz l wycinacz kopyt. 
Zakres pracy. Mimo silnej redukcji personelu zakres pracy 
w Wydziale nie zmnicjszył się- w tym samym stopniu. Widać to 
z liczby wpływów korespondencji, która przedstawia się następu- 
Jąco: 


w roku 
" '",' 
" " 


1929/30 
1930/31 
1931/32 


6.560 spraw 
10.950 
7.476 


" 


" 


\V liczbie wyżcj wymienionej nie wlicl:OIJe są korespondencje 
jak: plany objazdów kontrolerów użytkowości zwierząt, raporty 
z objazdów, sprawozdania roczne, wykazy zmian w oborach zaro- 
dowych, metryczki ocieleń, oprosień. oźrebień" wykazy lęgów, wy- 
kazy nieśności. zgłoszenia na wystawy, odpowiedzi na kwestjona- 
rjusze statystyczne i liczne inne sprawozdawcze. 
Wyjazdów dokonali inspektorzy hodowli wedlu!! książki po- 
dróży 996. 


A. KONIE. 
Konjunktura na rynku końskim nie uległa od roku 1930/31 
zasadniczym zmianom. Ciągły brak środków nabywczych u rolni- 
ków wywołał dalszy i stały brak popytu na konie robocze, handel 
któremi obecnie już prawie że nie istnieje. W połowie roku 1931 
pogorszyła się również konjunktura na konie rzeźne. których wy- 
wóz przez jakiś czas ustał zupelnie, dopiero w lutym 1932 eksport 
koni rzeźnych znów się ożywił. 
Kwalifikowanie ogierów odbyło się w roku sprawozdawczym 
we wszystkich t. j. 34 powiatach. 


48
		

/059.djvu

			14 
l 
123 
19 
13 
47 
12 
R a z e m: 229 
Z tego zaliczono do kategorji I-szej 4 ogiery, do kategorji II-ej 
51 ogierów, do [II-ciej - 174. W roku ubiegłym było można uznać 
305 ogierów. 
Premjowanie klaczy i źrebic włościańskich odbyło się w 3-ch 
powiatach, a mianowicie: 
a) w Ostrowie wyd. 3 nagrodo z fund. Min. na sumę 100 zł 
6" "Pow." ", 200" 
" 9" " Pow." " 320 zł 
" 2" "Min."" 100 zł 
9" "Pow."" 400" 
Rejestracja kłaczy: Zarejestrowano 279 klaczy jako zarodowe 
(w roku ubiegłym 303). 
Kursy Kucia Koni (3-miesięczne) odbyły się w następujących 
szkołach: 
w Poznaniu 4 kursy, wyszkolono 36 podkuwaczy 
w Krotoszynie 4 kursy, wyszkolono 28 podkuwazcy 
Lotne kursy urządzono dla hodowców mniejszej własności na 
temat wychowu koni i pierwszej pomocy przy zachorzeniach w na. 
stępujących U-tu miejscowościach: Grodzisk, Jarocin, Inowrocław, 
Kościan, Leszno, Mogilno, Ostrów, Śmigieł, Środa, Szubin i Nakło. 
Łącznie z kursem w wymienionych miejscowościach wręczyła Wiel- 
kopolska Izba Rolnicza powiatowym towarzystwom rolniczym kom- 
plety podręcznych apteczek pierwszej pomocy. 


" 


Zakwalifikowano: 
pelnej krwi angielskiej 
czystej krwi arabskiej . 
półkrwi z udowodllionem pochodzeniem angielskiem 
półkrwi z udowodnionem pochodzeniem orjentalnem 
uszlachet. nieudowodn. pochodzeniem 
zimnokrwistych 
różnych . 


ogierów 


" 


;, 


" 


" 


" 


b) w Kościanie 
c) w Lesznie 


Związek Hodowców Konia Szlachetnego 
w Wielkopolsce. 
Członkowie: Związek liczył: 
w dniu 1. IV. 1931 . 367 c,donków z ilością klaczy 2.005 
w ciągu roku przybyło . 7" " ,,326 
wystąpiło wzgl. skreślono 14" " " 432 
Stan p. 31. III. 1932 r. . 360 członków z ilością klaczy 1.899 
Posiedzenia: W roku sprawozdawczym odbyło się l Walne 
Zgromadzenie i 3 posiedzenia Zarządu. 


Sprawozdanie W. I. R. - 4 


49
		

/060.djvu

			Wystawa ogierów odbyła się w Gnieźnie, na którą zgłoszono 
lU ogierów. Zarząd Stadnin Państwowych zakupił 32 ogiery po 
przeciętnej cenie 5.000 zł za konia. 
W Poznaniu odbyła się wystawa koni remontowych, na którą 
zgłoszono 465 koni remontowych. Ministerstwo Spraw W oj6kowych 
zakupiło 392 konie po przeciętnej cenic 1.442 zł. 


B. BYDŁO. 
Wskutek katastrofalnego spadku ceny mleka zainteresowanie 
hodowlą bydła spadło znacznie. 
Mleczarnie płaciły w czterech kwartałach roku sprawozdaw- 
czego w przybliżeniu następującą cenę za jednostkę tłuszczu: 5 gr, 
4,3 gr, 4,0 gr, 3,6 gr. 
W połowip roku 1931 rozpoczęło się masowe wyzhywanie się 
bydła: cieląt, młodzieży, jałówck, a n
wet krów, spotęgowane je- 
szcze następnie w jesieni i zimą brakiem paszy i ściółki. Silna po- 
daż obniżyła do tego stopnia ceny, że za cielę tygodniowe płacono 
na wsi 10 zł. za bydło gorsze płacono na targowicy poznańskiej do 
30 zł za 100 kg. Wskutek braku paszy i nieopłacalności żywienia, 
większość dowożonego hydła zaliczano do ostatniej klasy gatun- 
kowej. 


L K o n t r o l a m l e c z n o ś c i. 


Zasady, na jakich Wielkopolska Izba Rolnicza 
kontrolę mleczności, w roku sprawozdawczym nie 
znllanom. 
Rozwój. - W ciągu 8-mio letniego istnienia kontroli mlecz- 
ności na terenie województwa poznańskiego liczebny jej rozwój 
przedstawia się jak następuje: 
kółek 


L X. 1924 
L X. 1925 
L X. 1926 
L X. 1927 
L X. 1928 
L X. 1929 
L X. 1930 
L X. 1931 


3 
9 
16 
.27 
47 
59 
85 
66 


ohór 


36 
U8 
202 
352 
563 
661 
1069 
670 


przeprowadziła 
uległy żadnym 


krów 


1.740 
4.720 
7.710 
14.060 
24.424 
27.689 
32.028 
28.807 


Ustawiczny wzrost wydajności obór podlegających kontroli 
mleczności przedstawia poniższe zestawienie: 


50
		

/061.djvu

			przeciętna mleczność zawartość 
od krowy tłuszczu 
1924/25 2.850 kg 3,20% 
1925/26 2.800 " 3,24 % 
1926/27 3.021 " 3,25 % 
1'!t27/28 3.258 " 3,24% 
1928/29 3.364 " 3,24% 
1929/30 3.402 " 3,20% 
1930/31 3.439 " 3,29% 


Z końcem roku sprawozdawczego na obszarze Wielkopolski 
funkcjonowały ogółem 63 kółka kontroli mleczności, obejmujące 
łącznie 25.059 krów. \V wymienionej liczbie znajduje się około 
2.500 krów należących do obór włościańskich. 
Z liczby 63 kółek kontroli mleczności - bezpośrednio prowa- 
dzonych przez Wielkopolską Izbę Rolniczą, jest 54. Nadkontrola 
wykonywana była w 8-miu kółkach kontroli mleczności i to w 6-ciu 
prowadzonych przez Zachodnio-Polskie Towarzystwo Rolnicze i w 
3-ch kółkach, obejmujących po parę większych obór, należących 
do poszczególnych właścicieli, którzy zaangażowali własnych kon- 
trolerów. 
Jak widzimy z cyfr wyżej zestawionych, liczba krów stojących 
pod kontrolą mleczności bardzo spadła. Fakt ten tłomaczy się ol- 
brzymim spadkiem cen produktów mlecznych, a z tem i nierento-w- 
nością obory. 
W oborach włościańskich kontrola mleczności wykazuje w ro- 
ku 1930/31 bardzo dobre wyniki. Zamknięć zestawień wydajności 
- krów w oborach włościańskich 'dokonano z 626 obór, z ilością 4.138 
krów. Przeciętna mleczność krów włościańskich wynosiła 2.835 kg 
mleka przy przeciętnym % tłuszczu 3,39, co czyni 96,14 kg tłu- 
szczu. Porównując wyniki osiągnięte w pierwszym roku kontroli 
w kółkach włościańskich, stwierdzamy podniesienie się mleczności 
o 220 kg mleka od krowy rocznie. 
Wobec zmniejszenia subwencji przez Ministerstwo Rolnictwa 
na kontrolę włościańską, Wielkopolska Izba Rolnicza zmuszona by- 
ła zmienić opłatę za kontrolę mleczności. Dotychczas płacili mało- 
- rolni tylko 4,- zł od krowy rocznie, a obecnie płacą w pierwszym 
roku kontroli 4,- zł, a w następnycb latach 5,50 zł od krowy rocz- 
nie. Opłata taka ani w połowie nie pokrywa kosztów własnych, 
które przy kontroli włościańskiej i 200 krowach w jednym kółku 
wynoszą obecnie około 12 zł od krowy. 
W oborach większej własności dokonano zestawień rocznych 
w 629 oborach. Przeciętna roczna wydajność wszystkich obór 


.1* 


51
		

/062.djvu

			większej własności wynosiła na jedną krowę 3.443 kg mleka przy 
3,29 % tłuszczu, co czyni 113 kg tłuszczu, zatem wydajność jest 
wyższa o 188 kg mleka niż w roku ubiegłym. 
Rezultaty kontroli mleczności. Szczcgólnie charakterystyczne 
i ilustrujące dobry wpływ kontroli mleczności jest następujące ze- 
stawienie przeciętnej wydajności mleka w zależności od czasokresu 
przynależności do kontroli mleczności Wielkopolskiej Izby Rol- 
niczej. 
Wydajność mleka p. 31. III. 1931 była 
w oborach, które od niedawna podlegają kontroli 2.727 kg 
" "" l roku " " 2.958 " 
" ,',,, 2 lat " " 3.260 " 
" "" 3 " " '" 3.330 ,. 
" "" 4 " " " 3.382 " 
" "" 5 " " " 3.553 " 
" " 6 "" 3.600 " 
" "7,, " " 3.722 " 
Okres kontroli. Od L IV. 1932 Wielkopolska Izba Rolnicza 
wprowadzi, w związku z dużym spadkiem ceny mleka, kontrolę 
miesięczną, miast jak dotąd 21-dniIJwą. Tym sposobem Wielkopol- 
ska Izba Rolnicza będzie mogła obniżyć roczną opłatę od krowy 
z zł 7,00 na 5,50 rocznie. 
Z inowacyj wprowadzonych w roku sprawozdawczym należy 
wymienić pocztówki opinjodawcze, na których właściciele obór 
mają okazję wyrażać swą opinję o pracy kontrolera mleczności. 
Tym sposobem nawiązany jest lepszy kontakt między właściciela- 
mi obór, a Wielkopolską Izbą Rolniczą i nadzór Izby nad pracą 
kontrolera jest usprawniony. Z wdzięcznością podkreślamy, że ko- 
respondencja między właścicielami obór a nami, przy pomocy tych 
pocztówek, jest bardzo ożywiona. 
Szczegółowe sprawozdanie z akcji kontroli mleczności za rok 
1930/31 znajduje się w Poradniku Gospodarskim Nr. 47/1931, str. 
695. 


2. S t a c j e s t a d n i k ó w. 
Mimo bardzo niskich cen na mięso, mleko i wszelkie produkty 
bydlęce, Wielkopolska Izba Rolnicza zdołała utrzymać akcję po- 
prawy materjału bydła miejscowego - przez ustawianie dobrych 
buhajów stacyjnych - na poziomie ostatnich lat. 
W roku sprawozdawczym ustawiono 74 buhajów nizinnych 
czarno-białych oraz 10 buhajów czerwonych polskich. 


52
		

/063.djvu

			Wykaz utworzonych stacyj stadników w ostatnich 3-ch latach. 
Utworzono stacyj stadników w roku 
L. p. Powiaty 1929/30 1930131 1931/32 
I. Bydgoszcz l 8 
2. Czarnków 2 2 
3. Chodzież 2 2 
4. Gniezno 5 5 3 
5. Gostyń 3 
6. Grodzisk 4 l 
7. Inowrocław l 19 8 
8. Jarocin 2 l 
9. Kępno 3 
10. Kożmin l 10 6 
II. Kościan 4 11 7 
12. Krotoszyn l 3 
13. Leszno l 2 2 
14. Mogilno . 7 8 3 
15. Międzychód . 5 6 8 
16. Nowy Tomyśl l 3 
17. Odolanów l 2 2 
18. Oborniki. 3 2 5 
19. Ostrów 
20. Ostrzeszów 2 2 5 
21. Pleszew 2 4 2 
22. Poznań 6 9 4 
23. Rawicz 2 3 3 
24. Szamotuły 3 2 2 
25. Śmigiel 7 3 
26. Śrem 2 3 
27. Środa . 9 5 l 
28. Szuhin 6 4 
29. Strzelno 5 3 
30. Wyrzysk . l l 4 
31. Wągroowiec l 8 ] 
32. Września 4 l 
33. Wolsztyn l l l 
34. Żnin 2 4 
Razem: 87 141 84 
Jak wynika z wykazu, w powiatach czarnkowskim, gostyńskim, 
kępińskim, krotoszyńskim, ostrowskim, śremskim, szubińskim, 
strzelińskim, wrzesińskim i żnińskim nie ustawiono w roku ]931/32 
żadnej stacji buhaja. Nieustawienie stacyj' w wymienionych powia- 
tach przypisać należy w większości wypadków odmowie udzielenia 
53
		

/064.djvu

			subwencji gospodarzom na zakładanie stacyj stadników przez od- 
nośne Wydziały Powiatowe. 
Za buhaje stacyjne płacono w pierwszem półroczu przeciętnie 
924 zł, w drugiem półroczu pr'zeciętnie 760 zł. Wielkopolska Izba 
Rolnicza udzielała dawniej subwencji w wysokości 250 zł na po- 
szczególnego buhaja stacyjnego, redukując zapomogę w miarę ob- 
niżania ceny kupna buhajów do 100 wzgl. 150 zł. 
Dla porównania podajemy wykaz utworzonych stacyj buhajów 
za poprzednich kilka lat: 
Rok Stacyj 
1921/22 9 
1922/23 17 
1923/24 11 
1924/25 36 
1925/26 72 
1926/27 68 
1927/28 75 
1928/29 88 
Szczegółowy wykaz stacyj buhajów ustawionych w roku 1931/32 
podany jest w Poradniku Gospodarskim Nr. 42/1931, strona 636 
oraz Nr. 17/1932, strona 231. 


3. P o w i a t o w e l i c e n c j e s t a d n i k ów. 
W roku sprawozdawczym odbyły się liccncje w powiatach: 
Bydgoszcz, Gniezno, Inowroclaw, Kościan, Koźmin, Międzychód, 
Pleszew, Śmigieł, Szubin i Żnin, i to na mocy wprowadzenia w ży- 
cie w tych powiatach ustawy o nadzorze pailstwowym nad buhaja- 
mi z dnia 28. X. 1925 r. Materjał stadników przedstawionych oka- 
zał się wszędzie tak jakościowo, jak i ilościowo nicwystarczający. 
Powiaty: Czarnków, Grodzisk, Kępno, Leszno, Nowy Tomyśl, 
Oborniki, Ostrzeszów, Poznań, Rawicz" mimo, że u sicbIe ustawy 
o państwowym nadzorze nad buhajami dotychczas nie wprowadziły 
w życie, zorganizowały, w zrozumieniu potr'zeby dbania o jakość 
bydła w powiecie - licencje stadników,. w których również brał 
udział delegat Wielkopolskiej Izby Rolniczej. 
. . 


4. W i e l k o p o l s k i e T o war z y s t w o H o d o w c Ó w B y _ 
d ł a c z a r n o - b i a ł e g o r a s y n i z i n n e j. 
W związku z kryzysem hodowlanym postęp prac Towarzystwa 
w roku sprawozdawczym wypada znacznie gorzej niż w latach ubie- 
głych. Ogólny brak pieniędzy spowodował mały popyt na rozpłod- 
niki męskie. Po raz- pierwszy miała też miejsce znaczniejsza podaż 
materjału żeńskiego licencjonowanego. Za krowę liccncjonowaną 


54
		

/065.djvu

			po pierwszem cielęciu żądano w początku roku 800-1000 zł, 
w końcu roku sprawozdawczego już tylko 500-700 zł. Niskie ceny 
mleka i małe zainteresowanie dla dobrych rozpłodników męskich 
wywołały kouieczność oszczędniejszego żywienia krów, które spo- 
woduje, że rekoniowych wydajności krów będzie znacznie mniej. 
Również żywienie jałowizny jest gorsze. Tylko kilka czołowY.-ch 
obór wciąż jeszcze kryzysowi mężnie stawia czoło i utrzymuje ży- 
wienie całkowicie na dawniejszym poziomie. 
Wszystkie obory zarodowe podlegają obowiązkowo tak kon- 
troli mleczności Wielkopolskiej Izhy Rolniczej, jak i perjodycz- 
nemu hadaniu na gruźlicę. 
Obory zarodowe wykazały w roku 1930/31 przeciętnie 3.622 
kg mleka o 3,32 %1 tłuszczu, co czyni 120 kg tłuszczu. 
Odnośnie do gruźlicy - % krów chorych wynosił 3,2 (nieza- 
rodowe hadane 12,91 %). Zupełnie wolnych od gruźlicy było 9 obór 
. zarodowych. 
Członkowie. Liczba hodowców wynosiła w końcu roku spra- 
wozdawczego 163 (w roku 1931 - 184). 
Liczba bydła zapisanego wynosiła: 


31. III. 1932 31. III. 1931 31. III. 1930 
Buhajów . 230 307 351 
Krów H. P. 2639 3015 3385 
Krów W. H. P. 2619 3511 3741 
Razem: 5488 6833 7477 


Licencje. Ilość przeprowadzonych licencyj zmniejszyła się, gdyż 
ciężka sytuacja rolnictwa zmuszała niejednego hodowcę do odma- 
wiania przeprowadzenia licencji w jego oborze, ho jakkolwiek wy- 
datek związany z licencją nie jest zbyt wysoki i wynosi zwykle 30 
do 50 zł, to nawet i z takim wydatkiem dziś każdy liczyć się musi. 
Mimo to w czołowych oborach zarodowych inspekcje odbywały sit{ 
prawidłowo i regularnie. 
W roku sprawozdawczym przeprowadzono 95 licencyj i zali- 
cencjonowano ogółem 1015 sztuk hydł a (w roku uhiegłym 1902 
sztuki). 
Licytacje bydła. W roku sprawozdawczym odbyła się jedna li- 
cytacja hydła 
arodowego w dniu 12. V. 1931. - Zgłoszono 39 
huhajów, licencjonowano 20, sprzedano 23. 
Ceny dla poszczególnych grup huhajów przedstawiały się na- 
stępująco: 


55
		

/066.djvu

			Grupa I przec. cena 1.341,
 zł najwyższa 
" II " ,,1.285,- " " 
" III " ,,1.305,- '" " 
Dla porównania podajemy ceny uzyskane nie 
przednio na aukcji w kwietniu 1930 r.: 
Grupa I przcc. cena 2.241,- zł najwyższa 
" II" ,,2.485,- " 
" III" ,,2.074,-- " 


2.600,- zł 
1. 900,- " 
2.300,- " 
dalej jak rok po-' 


" 


3.500,- zł 
4.200,- " 
4.300,- " 


" 


5. Z a c h o d n i o - P o I s k i Z w i ą z e k H o d o w c Ó w 
B y d ł a C z e r won e g o. 
Założony w ,roku 1931 Związek wykazywał w końcu roku sp!a- 
wozdawczego 8 hodowców z 221 sztukami bydła zapisanemi do 
księgi wstępnej i rodowej. - Związek nie rozwijał się zbyt po- 
myślnie, a to naskutek tego, że powstał w przededniu kryzysu 
hodowlanego oraz znacznego ohniżenia cen na materjał zarodowy. 
Pozatern popyt na buhaje czerwone jest znacznie mniejszy niż na 
buhaje czarno-hiałe rasy nizinnej nietylko dlatego, że rejonizacja 
przewiduje czerwone bydło polskie tylko dla 5-ciu (ohecnie po 
wcieleniu 3-ch) powiatów południowych, lecz w głównej mierze 
dlatego, że żaden z powiatów mających kierunek hodowf;;;Ybydła 
czerwonego, nie wprowadził u siebie jeszcze ustawy o państwowym 
nadzorze nad huhajami, wobec czego z braku jakiegokolwiek naci- 
sku ze strony miarodajnej, zakup reproduktorów zachodzi tylko 
sporadycznie. 


6. Z wal c z a n i e g r u ;. l i c y i c h o rób b y d ł a. 
Akcja zwalczania grużlicy ograniczyła się w roku sprawozdaw- 
czym prawie wyłącznie do obó,r zarodowych. - Ze względów 
oszczędnościowych obory uiezarudowe, których znaczna ilość w po. 
przednich latach dobrowolnie do tępienia gruźlicy przystępowała. 
w obecnym roku, za wyjątkiem 8-miu, hydła badać nie kazały. 
W roku sprawozdawczym akcja zwalczania gruźlicy miała być 
poddaną nadzorowi Ministerstwa Rolnictwa. Towarzystwo Hodow- 
ców Bydła uchwaliło regulamin dobrowolnego zwalczania gruźlicy, 
a Wielkopolska Izba Rolnicza przedłożyła go Ministerstwu Rol- 
nictwa do zatwierdzenia. Zwalczanie gruźlicy w myśl podanego 
projektu wymagało wydajnej subwencji Państwa. Subwencji tej 
nie uzyskano i wobec tego akcja tłumicnia gruźlicy nie była pod- 
daną pod nadzór Ministerstwa Rolnictwa. 


56
		

/067.djvu

			,... 


W czasie od 1. IV. 1931 do 31. III. 1932 zwalczanie gruźlicy 
w zestawieniu przedstawia się następująco: 


- 
Ilość .
 
 [Ij _Ilość chorego budla na grullicę, rnianow.: 
-- OJ 
... , '" 1'1 o t) " '" 
Rodzaj ,-o OJ.... N N.,.., ". ;; .S 1'1 
",..<:I ="d t)"d
 
'

 ,.., ...... 
.- ......toój OJ 
obory "d o "'>, 1'1 OJ ::1 Ofo Ofo -S % t) °/ 0 '0 % 
"'..<=:: "d..<:l .-'- .... 
t;;
 .<3 
 
..<:I t) '" o ......

 0&] ,.., '" O 
"',.., 

 ::<:
 
 EJ 
s:: OD 
Zarod. 
czarno- 98 4926 102 2.07 21 0.43 27 0.54 6 0.15 156 3.2 
białe 
Niezar. 8 457 29 6.12 16 3.50 5 1.09 9 1.90 59 12.91 


Ogółem: I 106/53831 13112.43/ 87 10.68/3210.5011510.21121513.99 


Mikroskopowo zbadano w Laboratorjum Bakterjologicznem 
Wielkopolskiej Izby Rolniczej 307 prób, a mianowicie: 
94 prób wykrztusin i stwierdzono w 18-u wypadkach lasecz. gruźl. 
165 "ml('ka " " " 32-u" "" 
48 " wydzielin" " " 15-u" "" 
Równocześnie nadmienia się, że jakkolwiek z 94 prób wy- 
krztusin stwierdzono tylko w 18 przypadkach mikroskopowo la- 
seczniki gruźlicy, to u pozostałych 19 sztuk bydła miarodajnym 
był wynik szczepienia zwierząt doświadczalnych i badania klinicz- 
nego krów. 
W poprzednim roku chorego bydła na gruźlicę było 4'.92 % - 
w porównaniu zatem z, obecnym zaznacza się spadek o 0.93 %'. 
Z obór zarodowych, w których tłumienie gruźlicy przeprowa- 
dza się od 1922 r.. jest 9 obór wolnych od otwartej postaci gruźlicy. 
Szczepiono zapobiegawczo przeciw gruźlicy szczepionką B.. c. 
G. Calmet"a - 96 cieląt. Szczepionki tej dostarczał na każdora- 
zOwe zapotrzebowanie bezpłatnie Zakład Mikrobiologji U. P. 


7. P r o p a g a n d a r a c j o n a l n e j h o d o w l i b y d ł a 
Pokazy i premjowania bydła odbyły się w dwuch powiatach. 
Projektowane pokazy' w niektórych innych powiatach ze 
względu na niewygasłą tam jeszcze w roku 1931 pryszczycę, odbyć 
się nie mogły. 
Pow. Ostrzeszów 


" 


Kępno 


termin 2. i 3. VI. 1931 wypłac. nagród 1.494,- zł 
" 10. i 11. VI. 1931" ,,1.385,-,., 


57 


'J
		

/068.djvu

			Na kwotę 2.879,- zł wypłaconych nagród złożyły się fundusze 
Ministerstwa, Wielkopolskiej Izby Rolniczej oraz odnośnych Wy- 
działów Powiatowych, na których terenie pokazy połączone z pre- 
mjowaniem były urządzane. 
Przeglądy bydła w porównaniu do analogicznych przeglądów 
w latach uhiegłych odznaczały się daleko mniejszą frekwencją, 
a szczególnie gorszym materjałem, co wskazywr,łohy na upadek ho- 
dowli u małorolnych, spowodowany w większej mierze hrakicm 
ustawy licencyjnej. 
Konkursy mleczności krów. Chcąc zainteresować małorolnych 
opłacalnością dobrych krów mlecznych, WydziiJł Hodowli Zwierząt 
zapoczątkował akcję rocznych zawodów krów mlecznych wśród 
drobnych rolników na zasadzie instrukcji Ministerstwa Rolnictwa. 
W konkursach tych wyróżnia się krowy o najlepszej wydajności 
mleka i tłuszczu w mleku, a przy tern zdrowe i posiadające odpo- 
wiednią budowę. 
Jednostką organizacyjną w konkursie Jest zespół, do którego 
należy najmniej 10 krów, zapisanych do jednego luI. kilku kółek 
kontroli mleczności. Do konkursu mogą należcć tylko krowy po 
3-ciem cielł:ciu w wieku nie wyżej lO-ciu lat, wycielone w okresie 
wiosennym (marzec-maj) lub jesiennym (październik-grudzień). 
Przy obliczeniach uwzględnia się wydajność mleka w ciąr.;u 300 dm 
po ocieleniu każdej krowy. Krowy, które nie zostały pokryte 2-3 
miesięcy po ocieleniu lub wykażą niższą mleczuość niż 3000 litrów 
przy 3,15 % tłuszczu dla bydła nizinnego, a 2.000 litrów przy 3,75 % 
tłuszczu dla bydła czerwonego polskiego, nie mogą I.yć nagro- 
dzone. 


Wyniki konkursów krów mlecznych za czas od l. I. 1931 
do 31. III. 1932 r. 
Wydajności nagrodzone przedstawiały się następująco: 
l. Zespół Duszniki pow. Szamotuły 
krowa Nr. 5401 dała 6.102 kg mleka 3.64% tłusz. = 222 kg- tłusz. 
" "5481,, 5.180" " 3.49 % " = 180 ", " 
2. Zespół Opałenica pow. Nowy Tomyśł (dawn. Grodzisk) 
krowa Nr. 6 dała 6.967 kg mleka 3.21 % tlusz. 223 kg tlusz. 
" " 3" 4.8-10" " 3.39 % " = 176" " 
., " 5" 4.737" " 3.45% " = 167" " 
3. Zespół Parkowo pow. Oborniki (wycielenie wiosenne) 
krowa Nr. 5270 dała 5.343 kg mleka 3.10 % tlusz. 156 kg tlusz. 
" "5277,, 4.362" " 3.43 % " = 150" " 
" " 7" 4.845" " 3.00 % " = 143" " 
Jako nagrody rozdano książki", artości 40, 15 i 7 zł. 


58
		

/069.djvu

			Dalsze zawody krów mlecznych prowadzone są w powiecie 
inowroclawskim w liczbie 3. Wyniki nie są jeszcze ustalone. 
W wynikach konkursu krów mlecznych zauważyć można, że 
krowy wycielone w miesiącach jesiennych dają większą wydajność 
mleka od krów wycielonych w miesiącach wiosennych. 
Literatura. W dziale produkcji bydła ukazały się następujące 
książki napisane przez pmcowuików Wielkopolskiej Izby Rolni- 
czeJ: 
Dyr. Doc. Dr. T. Konopiński: Hodowla Bydła. Poznań 1931, str. 976 
" " "" " Wychów cieląt. Poznań 1931, str. 40 
Dyr. Doc. Dr. T. Konopiński i inż. J. Bormann: Rasy BYlIla w Pol- 
sce. Poznań 1931, stron 86. 


C. TRZODA CHLEWNA. 


L K o n t r o l a U ż y t k o w o Ś c i T r z o d y C h I e w n e j. 
Kontrola użytkowości trzody chlewnej ma za cel podnieść 
opłacalność chlewni przez: podniesienie płodności macior, podnie- 
sienie mleczności macior, zmniejszenie % śmiertelności prosiąt, 
podniesienie przyrostów dziennych u tuczników. 
Pod kontrolą było 31. III. 1929 - 121 chlewni 
" 31. III. 1930 - 131 
" 31. III. 1931 102 
" 31. III. 1932 - 79 


" 


" 


" 


z 17.100 
" 13.348 
" 14.3'50 
" 13.606 


" 


zwierząt 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" - 


Płodność macior uzyskujemy przez eliminowanie zwierząt, da- 
jących mioty nieliczne oraz nie dających dwa razy do roku pro- 
siąt. 
Przeciętna liczba prosiąt w miocie w chlewniach kontrolowa- 
nych stale wzrasta: 


" " 


1928/29 było 7.3 
1929/30 " 7.8 
1930/31 " 8.3 


prosiąt 


w r. 


" 


" ., 


" 


Śmiertelność prosiąt stale maleje. Przeciętnie odsadzono pro- 
siąt z miotu: 


" " 


1928/29 - 6.0 
1929/30 - 6.3 
1930/31 - 6.5 


w r. 


" " 


W roku sprawozdawczym ważono każdy miot w 24 godzin po 
urodzeniu, po 4-ch tygodniach i przy odsadzaniu, by i w ten spo- 
sób stwierdzić mleczność macior, rozwój miotu, oraz rozwój po. 
szczególnych prosiąt. 


59
		

/070.djvu

			Dobre wyniki kontroli uzyskały doskonałe świadectwo między 
innemi w ten sposób, że za inicjatywą Wielkopolskiej Izby Rolni- 
czej bekoniarnie w Wielkopolsce zgodziły się płacić za świnie, po- 
chodzące z chlewni stojących pod kontrolą Wielkopolskiej Izby 
Rolniczej, 10 % ponad cenę targową pierwszej klasy bekonów. Dó- 
wód to jednak, że bekony, produkowane pod kontrolą Wielkopol- 
skiej Izby Rolniczej, różniły się znacznie jakością od przeciętnego 
materjału bekonów. . 
Szczegółowe sprawozdanie z akcji kontroli użytko
ości trzody 
chlewnej za rok 1930/31 podane jest w Poradniku Gospodarskim 
Nr. 40, rok 1931. str. 605. 


2. S t a c j e k n u rów. 
W okresie sprawozdawczym Wielkopolska Izba Rolnicza usta- 
wiła 79 knurów stacyjnych w 27 powiatach, dążąc w dalszym cią
u 
do podniesienia hodowli włościańskiej i do wyrównania stanu po- 
głowia. 
W poprzednich latach utworzono następującą ilość stacyj 
knurów: 


W roku 1924 14 stacyj 
" " 1925 30 
" " 1926 24 .. 
, " " 1927 33 " 
" " 1928/29 - 36 "0 
" " 1929/30 76 " 
" " 1930/31 - 113 " 


Biorąc pod uwagę, że w Wielkopolsce istmeJe 11 bekoniarni 
i to w miejscowościach: Bydgoszcz, Gniezno, Grodzisk, Janowiec, 
Kępno, Krotoszyn, Kościan, Koronowo, Nakło, Oborniki i Środa, 
ustawiono knury o typie bekonowym w powiatach okolicznych be- 
koniarni, a knury typu tłusto-mięsnego właściwie tylko w powia- 
tach Gostyń i Leszno, uwzględniając co do wyborn rasy pogłowie 
macior danej okolicy oraz możliwie życzenia otrzymującego knura 
stacyjnego. Jako knury typu bekonowego ustawia się przedewszy"t- 
kiem knury rasy Wielkiej Białej Angielskiej i Uszlachetnionej Kra- 
jowej ewtl. Białej Ostrouchej o ile są typu bekonowego i nadają 
się do miejscowego typu macior, a knury typu tłusto-mięsnego rasy 
Białej Ostrouchej i Cornwall. - Za knury stacyjne płacono 
w pierwszem półroczu przeciętnie 243.- zł, w drugim półroczu 
213.- zł. 


60
		

/071.djvu

			Wykaz ustawionych stacyj knurów w ostatnich trzech latach: 
Stacje knurów w roku: 
L.p. Powiaty 1929/30 1930/31 1931/32 
I. Bydgoszcz l 2 
2. Chodzież 4 2 2 
3. Czarnków 6 5 
4. Gniezno 3 3 2 
5. Gostyil 8 8 
6. Inowroclaw . l 2 7 
7. Grodzisk l l 
8. Jarocin 2 
9. Kępno 4 4 l 
10. Kościan ]2 l 
II. Krotoszyn 2 
12. I..eszno 3 2 3 
13. Międzychód 5 4 l 
14. Mo
ilno l 12 4 
15. Nowy Tomyśl 4 3 4 
16. Oborniki 3 4 5 
17. Odolanów l l l 
18. Ostrów . l 3 
19. Ostrzeszów 2 
20. Poznań 6 3 l 
21. Pleszew l 2 2 
22. Rawicz 7 2 
23. Śmigiel 2 6 
24. Środa 2 3 3 
25. Śrem 3 4 5 
26. Strzclno 3 l 
27. Szamotuły l 2 3 
28. SZllbin 6 3 l 
29. W ąg,rówiec l 10 2 
30. Wols'ztyn l 5 3! 
31. Września 3 10 
32. Wyr
l!k . 3 l 3 
33. Żnin 3 
Razem: 76 113 79 
Szczegółowy wykaz stacyj knurów ustawionych w r. 1931/32 
znajduje się w Poradniku Gospodarskim Nr. 42, rok 1931, str. 636 
.oraz w Nr. 47, rok 1932, str. 231. 


Premje za knury stacyjne. 
Za dobre utrzymywanie knurów przez 2 lata udzielono w roku 
sprawozdawczym premje. Tym sposobem zachęca się właściciela 


61
		

/072.djvu

			stacji do utrzymania knura jaknajdłużej przez odpowiednie żywie- 
nie i pielęgnowanie go. Premje udzielono w fonnie dobrych ma- 
ciorek hodowlanych, by tym sposobem znów działać na polepsze- 
nie pogłowia trzody chlewnej u włościan. Udzielono ogółem 
17 premij. 


3. P r z y d z i a ł m a c i o r. 
By umożliwić gospodarzom szybsze dojście do dobrych ma- 
cior hodowlanych, Wielkopolska Izba Rolnicza zapoczątkowała na- 
dawanie macior stacyjnych, udzielając na zakup zarodowych sub. 
wencji. lVIaciory są pokrywane knurem stacyjnym, a prosięta mu- 
szą gospodarze sprzedawać sąsiadom na chów i w ten sposób roz- 
powszechnia się odpowiedni materjał bekonowy. lVIaciory te zastę- 
pują materjał macior miejscowy, spotykany plzeważnie u włościan, 
nieodpowiadający z reguły wymaganiom rynku. 
Ustawiono 40 macior hodowlanych w powiatach: 
Bydgoszcz l 
Czarnków l 
Gniezno 4 
KGpno l 
Leszno l 
Mogilno 2 
Oborniki l 
Środa . 2 
Szamotuły l 
Szubin 2 
W ągrówiec l 
Wolsztyn l 
Września 22 
Razem: 40 


4. P r o p a g a n d a h o d o w I a n a. 
Kola Producentów Trzody Chlewnej. "\\ r. 1929/30 zapocząt- 
kowana myśl zorganizowania rolników w koła producentów i koła 
zbytu trzody chlewnej okazała się żywotną i opanowuje coraz dal- 
sze okr'ęgi i powiaty. Wybrano do tej pracy początkowo l wzgI. 2 
sąsiadujące ze sobą powiaty, by nie rozpraszać pracy Ila całym te- 
renie, lećz zorganizować mniejsze okręgi, które w przyszłości pro- 
mieniowałyby na okoliczne powiaty. Ponieważ w Wielkopolsce ście- 
rają się dwa rejony hodowlane - dawny rejon hodowli świn tłusto- 
mięsnych i nowy bekollowy, dlatego Wielkopolska Izba Rolnicza 
zapoczątkowała pracę w obu kierunkach. Zapoczątkowano organi- 
zację kół producentów w rejonie wrzesińsko-gnieźnieńskim w kie- 


62
		

/073.djvu

			runku hodowli świń bekonowych z uwagi na sąsiedztwo bekoniami, 
a do pracy nad typem tłusto-mięsnym wybrano powiat gostyński, 
gdzie pracę zapoczątkowano 1. X. 1931 r. Specjalni instruktorzy 
powiatowi hodowli trzody chlewnej starają się zachęcić do tej pra- 
cy wszystkich włościan danego terenu, zakładając wszędzie tam 
koła producentów, gdzie się znajdzie odpowiednia liczba chętnych 
gospodarzy, - czuwając nadal nad pracą hodowlaną, ustawiając 
w kołach knury stacyjne, maciory hodowlane, udzielając porad 
z dziedziny żywienia i pomagając w zbiorowej, bezpośredniej Spr:lC- 
daży tuczników. 
W pow. 'Vrześnia-Gniezno zorganizowano 22 koła producentów 
z 553 członkami i 15 stacjami knurów 
W pow. Gostyń zorganizowano 9 kół producentów z 188 członkami 
i 15 stacjami knmów. 
Do bekoniarni w Gnieźnie odstawiają członkowie kół około 
150 świń miesięcznie, przyczem ilość ta stale wzrasta. 
Literatura: W dziale produkcji trzody chlewnej ukazały się 
następujące książki napisane przez pracowników Wielkopolskiej 
hby Rolniczej. 
Dyr. Doc. Dr. T. Konopiński: Przygotowanie trzody chlewnej do 
tuczu w dzisiejszych warunkach gospodarskich. Poznań 19
2, 
stron 80. 
Dyr. Doc. Dr. T. Konopiński i inż. J. Bormann: Racjonalny tucz 
trzody chlewnej. Poznań 1932, stron 248. 


5. W i e l k o Ił o l s k i Z w i ą z e k H o d o w c Ó w T r z o d y 
C h l e w n e j. 
Wielkopolski Związek Hodowców Trzody Chlewnej rozwija 
się mimo ciężkich warunków dla hodowli nadal pomyślnie. Zebra- 
nia Zarządu odbyły się w dniu 19 listopada 1931 i 16 marCa 1932 r. 
Z końcem roku sprawozdawczego było zapisanych 50 chlewnI 
zarodowych, (w roku poprzednim również 50). 
Stan w chlewniach zarodowych przedsta
-ia się następująco. 


LIczba chkwni 


R as a 


Knurów Macior 


34 
6 
5 
5 


Biała Ostroucha 
Uszlach. Krajowa (Kłapoucha) 
Wielka Biała Angielska 
Wielka Czarna Angielska (Cornwall) 


62 
9 
9 
6 
86 


648 
83 
53 
116 
900 


W roku sprawozdawczym odbyto 64 licencyj i 47 przeglądów 
chlewni; zalicencjonowano ogółem 430 sztuk, w tern 161 knurów 
i 269 macior. - Rodowodów wystawiono ogółem 176. 


63
		

/074.djvu

			D. OWCE. 
Konjunktura na wełnę w roku sprawozdawczym nadal była 
bardzo niepomyślna. Kryzys gospodarczy odbił się na przemyśle 
włókienniczym b. silnie, większość fabryk ograniczyła pracę dc 
3 dni w tygodniu. Nakaz Ministerstwa Rolnictwa wydany fabry- 
kom, posiadającym dostawy państwowe, przerabiania 25 % welu 
krajowych oraz podniesienia cła na welny zagraniczne spow'Hlo- 
wał, że Cena wełny krajowej utrzymała się na zeszłorocznym pozw- 
mie w granicach 190 do 230,- zł za 100 kg w zależności od jakosci 
towaru, t. j. długości, wyrównania i stopnia zanieczyszczenia. 
W roku sprawozdawczym ceny na skopy eksportowe spadły 
bardzo - pomimo, że baranina polska cieszy się we Francji nadal 
dobrą opinją. Odpowiada ona mającemu szeroki zbyt drugiemu 
gatunkowi mięsa, zbliżając się do pierwszego gatunku. 
Cena zeszłoroczna wynosząca do 160,- zł za 100 kg żywej 
wagi młodych skopów w wieku 6--8 miesięcy spadła w roku spra- 
wozdawczym na 40-50 zł za 100 kg żywca l na tym poziomie 
utrzymuje f-ię nadal. Spadek cen spowodowany został obniżką cen 
skopowiny na rynku francuskim, prócz tego nałożonym kont}'n- 
gentern na Polskę w granicach 25 wagonów kwa,rtalnie. 
Wobec niskich cen skopów i braku zbytu - owczarstw.) 
w Polsce jest narażone na ogromne wstrząsy, które mogą spowo- 
dować dalszą redukcję stad. 
Klasyfikacja stad. W okresie sprawozdawczym inspektor ho- 
dowli owiec przeprowadził klasyfikację 15 stad (około 3500 ma- 
cior). 
W obec ciężkich warunków rolnictwa Wielkopolska Izba Rol- 
nicza obniżyła koszty klasyfikacji owczarń. 
Licytacje baranów. Zainteresowanie na zesdorocznych licyta- 
cjach tryków zarodowych było słabsze. Przeciętna cena tryka wy- 
nosiła 250,- zł. Za okazy wyjątkowo dobre płacono 400 do 500 zł. 


E. KOZY 


W roku sprawozdawczym nie zakładano stacyj kozłów z braku 
zgłoszeń oraz odpowiedniego materjału. 
Kozami wzgl. potomstwem kóz sprowadzonych przy pomocy 
Wielkopolskiej Izby Rolniczej przed dwoma laty z zag,r'anicy dla 
jednego z powiatów., zajmuje się w dalszym ciągu Sekretarjat To- 
warzystwa Kółek Rolniczych w Nowym Tomyślu. 


F. KRÓLIKI 


Hodowla królików utrzymuje się nadal raczej na poziomie 
amatorskim. Kalkulacje hodowców opierają się na rozsprzedaży 
materjału hodowlanego. 


64
		

/075.djvu

			Ccny na skórki po przeJsclOwej zwyżce w roku 1929 znacznie 
spadły, mięso zaś konsumuje sam hodowca, gdyż wobec niskiej 

eny innegu mięsa nie znajduje prawie nabywcy. Większe ożywie- 
nie nastąpiło w hodowli królików rasy Angora, ponieważ popyt 
na wełnę króliczą był duży. Za wełnę w mniejszych partjach I ga- 
tunku t. j. długości 7,5-8 cm płacono 75 zł za l kg. 
Do ras gospodarczych, ustalonych już w poprzednim roku 
sprawozdawczym w porozumieniu z przetwórcami skórek króli- 
czych - należą króliki ras dużych o futerku białem, dalej Wie- 
deilskie Niebieskie, Szynszyle i Angory. W dalszym ciągu nie po- 
piera się z punktu widzenia gospoaarczego hodowli ras królików 
czarnych. laciatych i plamistych, oraz ras bardzo drobnych. 


G. DRÓB 


Horlowla drobiu w dalszym ciągu cieszyła się dużem zaintere- 
Sowamem. 
Przeciętne ceny w 


styczeń-marzec 1931 
styczeń-marzec 1932 


zł za prorlukty drobiowe były następujące: 
za sztukę 
kaczki kury kurczęta 
4.24 3.36 2.20 
3.74 2.89 2.20 


gęsi 
8.35 
7.94 


jaja 
0.175 
0.125 


Dróh zarodowy nie cieszył się w roku bieżącym tak dużem 
zainteresowaniem jak w roku ubicgłym, co tłomaczyć należy nie- 
tylko hrakiem pieniędzy, lecz przedewszystkiem zniżką cen na 
produkty drobiowe. Produkcja drobiu pokrywała z nadwyżką za- 
potrzebowanie szczególnie w pisklętach, mimo, że hodowle tutejsze 
wysyłały je również poza województwo i to w ca 70 % sprzprlanego 
ogółem materjału. 
Uznawanie hodowli: Wydane już w roku ubiegłym warunki 
uznawania hodowli kur były bardzo ostre i przyczyniły się do skre- 
ślenia już wówczas 28 hodowli tak, że zostało uznanych tylko 
7 hodowli. 
Zapowiedziane w roku ubiegłym dalsze obost-rzenie warunków 
jest wprowadzane ewolucyjnie w hodowlach uznanych. Dotyczą 
one szczególnie prowadzenia stadek rodowodowych (elite), oraz 
z tcm związanych k"iąg indywidualnego pochodzenia, wreszcie 
opieki zdrowotnej nad hodowlami uznanemi. 
Jedna z hodowli uznanych została skreślona p. 31. III. 1932 r. 
gdyż nie sto
owała się do przepisów. - Na terenie zatem dzialal- 
ności Wielkopolskiej Izby Rolniczej znajduje się w chwiłi obecnej 
6 uznanych hodowli kur. Poziom hodowlany 6-ciu hodowli obecnie 
uznanych jest dobry, częściowo doskonały. 
Księgi rodowe dla kur zaprowadzone przez Wielkopolską Izbę 
Rolniczą, są już prowadzone po pierwszym okresie doświadczeń 


Sprawozdanie W. I. R. - 5 


65
		

/076.djvu

			i prób w pełnym zakresie. Do ewidencji wciągnięto w sezonie lę- 
gowym 193] - 3224 osobników, w sezonie 1932 dotąd 1215 osob- 
ników. 
Rodowodów wydano w roku sprawozdawczym ogółem 28. 
Koguty dh malorolnych. Przy pomocy Wydziałów Powiato- 
wych Wielkopolska Izba Rolnicza subwencjonowała przydział ko- 
gutów dia małorolnych. Kogutów przydzielono 84 (6 Leghornów, 
78 Ka,rmazynów), wtem 71 kogutów z rodowodami. Wielkopolska 
Izba Rolnicza większej ilości kogutów nie przydzieliła - mimo za- 
potrzcbowania, gdyż nie dysponowała już materjałem wartościo- 
"ym. Cena koguta wynosiła 20.- zł, z tego Wydział Powiatowy 
ponosił zł 9.-, Wielkopolska Izba Rolnicza zł 6.-, nabywca pła- 
cił tylko 5.- zł. 
Kop;uty wydano w powiatach: Inowroclaw 3, Mogilno 14, 
Strzelno 24, Szubin 25, Wyrzysk 20. 
Sprzedaż piskląt. W związku z rozpowszechnianiem zakupu 
piskląt jednodniowych, oraz spadku ccn na produkty drohiowe - 
Wielkopolska Izba Rolnicza dla uprzystępnienia zakupu piskląt 
szerszemu ogółowi. porozumiała się z hodowlami uznane mi w celu 
obniżenia ceny na pisklęta. Na ten rok p,rzyjęto cenę na pisklęta 
Leghornów zł 1,35, na Karmazyny zł 1,50 za sztukę, z uwzględnie- 
niem od pewnej ilości rabatów. Za pisklęta z udowodnionem indy- 
widualncm pochodzeniem pobierano od 50-100 % więcej. 
Wielkopolska Izba Rolnicza zwalcza sprzedaż jaj wylęgowych 
Zł' względu na op;romne pole do nadużyć przy sprzedaży oraz trud- 
ności d06tawy (wstrząs przy wysyłce) i wynikającemi w związku 
z tem ciągłemi sporami między odbiorcą a dostawcą. 
Pojemność aparatów wylęgowych zwiększyła się jeszcze w ro- 
ku sprawozdawczym. Ogólna pojemność aparatów wentylatoro- 
\I ych tylko w hodowlach uznanych wzgl. będących pod opieką 
Wielkopolskicj Izby Rolniczej wynosi 50.000 jaj i pozwala wypro- 
dukować w sczonie wylęgowym do 160.000 piskląt. Poza akcją roz- 
powszechniania zakupu piskląt jednodniowych, propaguje Wielko- 
polska Izba Rolnicza t. zw. wyląg za opłatą przez organizacje cen- 
tl ali wylęgowych. Centrali takich istnieje na terenie działalności 
Wielkopolskiej Izby Rolniczej 2, o pojemności aparatów 33.610 jaj. 
Jak się okazuje, wylęgi za oplatą są nader szczęśliwą koncepcją, 
cieszą się- bowiem niebywałem powodzeniem tak, że n. po zakład 
",ylęgowy mieszczący się w Poznaniu, nie jest w stanie przyjmować 
wszyst}"ich zgłaszanych do wylęgu jaj. Opłata w roku sprawozdaw- 
czym za wyląg została również dostosowana do obecnej sytuacji go- 
spodarczej i wynosi 20 groszy od nałożonego jajka i 10 groszy od 
\I y jętego pisklęcia. 
Personeł do drobiu. Wielkopolska Izba Rolnicza wydała spe- 
cjalne warunki odnoszące się do odbywania praktyk dr{;biowych 


66
		

/077.djvu

			w hodowlach drohiu, uznanych przez Wielkopolską Izhę Rolniczą. 
Warunki te mają na celu wyszkolenie dobrego personelu do ob- 
sługi drobiu oraz ewtl. instruktorów powiatowych. Kandydatów 
zglasza się dużo, praktyk natomiast bardzo mało. W roku sprawo- 
zdawczym odbywają roczną praktykę 3 osoby. 
PGdróże. W sprawach drobiowych odbyło się 182 podróży 
z tego 2 zagranicę, 5 do Warszawy na posiedzenia, 78 wizytacyj 

ospodarstw drobiowych, 60 z wykładami na konkursy, kursy itd., 
13 na konkurs nieśności. 
Wykłady, kursy i konkursy: W czasie od 1. IV. 1931 do 31. 
III. 1932 wygłoszono wykładów na zebraniach Kółek Rolniczych 
i Włościanck 42, na zcbraniach innych zrzeszeń 2 oraz 5 przez 
radjo. 
Zorganizowane w roku ubiegłym t. zw. czwartkowe pogadanki 
drobiowe są kontynuowane w dalszym ciągu i cieszą się banlzo du- 
żem zainteresowaniem słuchaczy. Pogadanki odbywają się w każdy 
czwartek po pierwszym każdego miesiąca. Ilość uczestników waha 
się od 1O-25-ciu zależnie od pory roku. 
"\Viclkopolska Izba Rolnicza współpracuje z Wiclkopolskiem 
Towal'zystwem Kółek Rolniczych w konkursach wychowu kur, 
urządzanych dla młodzieży wicjskiej, przyczem poza pośrednic- 
twem w nabywaniu tanich kurcząt jednodniowych, przeprowa- 
dzała Wielkopolska Izba Rolnicza lustrację zespołów konkurs 0- 
",ych, oraz dla odzwyczajenia od chowu nadmiernych ilości kogu- 
tów, przeprowadzała wśród konkursistów bezpłatne kursy kapło- 
nrenla. 
Ogółem urządzono w Wielkopolsce 8 kursów kapłonienia mia- 
nowicie: w Hawiczu l, Inowroclawiu l, Gnieźnie l, Gultowach l, 
Głuszynie l, Środzie l, Poznaniu 2. Razem uczestników było 119; 
urządzono pozatem l kurs poza województwem, w którym brało 
udział 40 uczestników. 
Wycieczka. Wielkopolska Izba Rolnicza zorganizowała w dnit! 
24. VI. 1931 większą wycieczkę do hodowli drobiu w Pudliszkach. 
Wystawy i pokazy drobin. Na terenie Wielkopolski odbyły się 
w roku sprawozdawczym 4 pokazy i to: 
w Bydgoszczy w czasie od 13. II. do 16. II. 1932 
., Lesznie w dniu 10. V. 1931 
" Poznaniu w czasie od 31. I. do 2. II. 1932 
" Rawiczu w dniu 22. i 23. XI. 1931. 
Na pokazach byli czynni eksperci Wielkopolskiej Izby Rol- 
niczej, którzy byli również proszeni jako eksperci na wystawy poza 
województwem. 
Odznaczenia Wielkopolska Izba Rolnicza przyznawała wyłącz- 
nie na drób ras uznanych. Ogółem wydano l dyplom na medal 
złoty, 3 dyplomy na medal srebrny, 5 dyplomów na medal bron- 


5* 


67 


.
		

/078.djvu

			zowy i 6 listów pochwalnych. Pozatem na pokazie w Rawiczu 
otrzymało dwuch wystawców jako nagrodę po l książce (Rocznik 
Hodowcy Drobiu 1932). 
Konkurs nieśności. Wielkopolska Izba Rolnicza przeprowadza 
U-to miesięczny Wszechpolski Konkurs Nieśności, który rozpoczął 
I'ię 1. XI. 1931. W konkursie bierze udział 50 stadek po 5 kur, t. j. 
250 kur. Reprezentowane są 3 rasy, Karmazyny (130 kur), Leg- 
horny (75 kur)" Zielononóżki (45 kur). Miesięczne sprawozdania 
wyników konkursu publikuje Wielkopolska Izba Rolnicza w cza- 
sopiśmie "Drób Polski". 
Jest to 4-ty konkurs nieśności odbywający się na terenie 

Wielkopolski. Obesłanie konkursów nieśności wzrasta bardzo 
szybko. Wielkopolska Izba Rolnicza zorganizowała I-szy konkurs 
nieśności w Polsce, a konkursy przez nią organizowane przodują 
zawsze co do liczby frekwencji. 


Uczestników 


Kur 


Ras 


Roczny konkurs nieśności w r. 1923/24 13 39 4 
Zimowy" " ,,1925/26 20 80 5 
" " " ,,1929/30 33 165 8 
Roczny " .. ,,1931/32 50 250 3 
Zwalczanie chorób drobiu. Z dniem 1 kwietnia 1931 urucho- 
miła Wielkopolska Izba Rolnicza Laboratorjum dla badań choróh 
u drobiu. Do końca okresu sprawozdawczego zbadano 155 sztuk 
drobiu, mianowicie 5 gęsi, 9 kaczek, 74 kur, 52 kurcząt i l indyka, 
l perlicę, 1 bażanta, 2 gołębie. 
Stwierdzono następujące powody śmierci: 
u 42 sztuk cholerę drobiu 
,,19 " gruźlicę 
,,22 " leukemję 
,,27 " biegunkę 
" 7 " zatrucie 
,,7 " zapalenie płuc 
"U " zapalenie kiszek jajników 
" 9 katary 
,,3 " pasorzyty 
" 2 " kokcydjozę 
" 2 " pomór 
" 2 " nowotwory 
" 1 " influenzę 
" l " tyfus. 
Literatura. \';T dziale produkcji drohiu ukazały się następuJą- 
ce książki napisane przez pracowników Wielkopolskiej Izhy Rol- 
niczej. 


68
		

/079.djvu

			Inż. Dr. J. Szuman: Rocznik Hodowcy Drobiu, Tom I. PoznalI 
1931, stron 240; 
Inż. Dr. J. Szuman: Rocznik Hodowcy Drobiu, Tom II. Poznali 
1932 stron 264. 
Wiełkopołski Związek Towarzystw Hodowców Dł"obiu pohu. 
dzony w roku uhiegłym do żywszej czynllości, kontynuuje swoje 
prace. Związek korzysta z całkowitej pomocy administracyjnej 
Wielkopolskiej Izhy Rolniczej. 
Do Związku należy 7 towarzystw, mianowicie: 
Towarzystwo Ornitologiczne - Poznań. 
Wielkopolskie Towarzystwo Hodowców Gołęhi "Polonia" - Po- 
znań, Przecznica 2. 
Kujawskic Towarzystwo Hodowli Drobiu - Inowrocław. 
Towarzystwo Hodowców Drobnego Inwentarza Kanarków 
Zbąszyń, Łąkowa 5. 
Leszczyńskie Towarzystwo Hodowli DroI.iu, Kóz i Królików 
Leszno. 
Towarzystwo Hodowców Drohiu, Kóz, Królików i Zwierząt Futer- 
kowych - Bydgoszcz. 
Towarzystwo Hodowców Drohiu i Ptactwa (Gefliigelziichterverein) 
- Bydgoszcz. 
Związek udzielił w okresie sprawozdawczym 3 dyplomy na 
medal złoty, 3 dyplomy na medal srebmy, 3 dyplomy na medal 
bronzowy i kiIkana

ie listów pochwalnych. 


H. PSZCZOŁY. 
Rok 1931 był dla pszczelnictwa niekorzystny; miodu zebrano 
około 30 % w porównaniu z. rokiem 1930. Zapotrzebowanie na roje 
jest nadal wielkie. Większe zapotrzebowanie roji uzasadnia się 
tem, że hardzo wiele pni ginie wskutek gnilca, który panuje w Ja- 
rocinie, okolicy Żnina i Gołańczy, oraz że ubiegłej zimy (1931/32) 
spadło 25 do 30 % pni z głodu, gdyż cukier do dokarmiania był 
za drogi w stosunku do obecnego zubożenia społeczeństwa. 
Kursy, wykłady, wystawy. Instruktor pszczelnictwa Wielko- 
polskiej Izby Rolniczej odhył 6 kursów, wygłosił 13 referatów 
i zwiedził 8 pasiek. Kursy pszczelnicze odbyły się w Sierakowie, 
Wolsztynie, Inowrocławiu, Golenczewie, 3-dniowy kurs w Pozn
 
nin połączony z zwiedzeniem pasieki p. Widery i p. Snowadzkie- 
go. - Z powodu braku funduszów Wielkopolska Izba Rolnicza zaj- 
mowała instruktora pszczelnictwa tylko od 1. IV. do 30. IX. 1931. 
Z okazji 30-lecia swego istnienia urządziło Towarzystwo 
Pszczelarzy w Krotoszynie pokaz pszczelniczy ppd protektoratem 
Wielkopolskiej' Izby Rolniczej. 


69
		

/080.djvu

			Wielkopołski Związek Towarzystw Pszczelniczych. 
Wielkopolska Izba Rolnicza subwen
jonuje Związek wedle 
możności; powierzyła Związkowi dużo prac w kierunku rozwoju 
pszczelnictwa. 
Rozwój Związku za ostatnie kilka lat przedstawia się nastę- 
pująco: 
Rok 1926 towarzystw złączonych 60 członków 1500 
" 1927 " "60,, 1700 
" 1928 " "75,, 1865 
,,1929 " "77,, 2064 
,,1930 " "80,, 2372 
" 1931 " "65,, 1824 
Czasopisma fachowe. "Bartnika Wielkopolskiego" wysyłano 
1427 egzemplarzy, "Posener Bienenwirt" - 730 egz. oraz bezpłat- 
nych i zamieIlllych obu pism 120 egz. 
Stacje obserwacyjne. Związek posiada 13 czynnych stacyj ob- 
serwacyjnych pod kierownictwem p. Liczbailskiego. Zestawienia 
spostrzeżeń ogłasza się co miesiąc w obu czasopismach Związku. 
O ulach świetlnych ogłosił p. Wid era swe spostrzeżenia w "Bart- 
niku Wielkopolskim". Streszczając je wynika, że miodu z uli Oświe.- 
tlonych jest tyle, co z uli ciemnych; psz.czoły więc nie potrzebują 
światła tylko ciepła. Przy ulach oświetlonych pszczoły są bardzo 
łagodne.
		

/081.djvu

			IX_ 
Wydział Produkcji Rolnej 


Zima roku z 1929 na 1930 miała charakter łagodny, ale była 
długotrwała. Niekorzystne warunki atmosferyczne marca trwały 
i w dalszym ciągu w miesiącu kwietniu. Cały miebiąc naogół byl 
chłodny i wegetacja ozimin ruszyła się dopiero w ostatnich dniach 
miesiąca. Przeważały dnie pochmurne i dużo było opadów, zwła- 
szcza około połowy miesiąca. Opady przeważnie były bardzo znacz- 
ne i najwięcej ucierpiały powiaty środkowe i południowc, aż po 
Ostrów. Wyżyna powiatów kępińskiego, ostrzeszowskiego i odola- 
nowskiego mniej ucierpiała, tak samo powiaty na północy woje- 
wództwa położone. 
Wskutek tych opadów nadmiernych prace wiosenne zwłaszcza 
na zwięźlejszych, niedrenowany
h ziemiach, opóźniły się znacznie, 
również na tych ziemiach, których dreny nie były utrzymane w do- 
brym stanie. Jarzyny przeważnie zostały zasiane na ziemiach nie- 
dostatecznie wyschniętych i niejednokrotnie pierwsze siewy wyka- 
zały dużo miejsc wymokniętych. Na ziemiach przepuszczalnych, 
siew buraków rozpoczęto w ostatnich dniach kwietnia, a ziemnia- 
ków przed l maja wysadzono tylko nieznaczne ilości. 
W ciągu miesiąca stan ozimin się nieco poprawił, gdyż niska 
przeciętna temperatura wpłynęła korzystnie na krzewienie się ro- 
ślin. Wskutek wymoknięcia powstały jednak straty miejscowe. 
Wegetacja na łąkach była bardzo opóźniona, a duże obszary 
uległy zalaniu przez wodę. 
Maj pod względem atlllosferycznym był znacznie korzystniej- 
szy, dzięki czemu stan ozimin a zwłaszcza żyta, znacznie się po- 
prawił. Temperatura w maju była przeważnie wysoka i miesiąc był 
wolny od przymrozków, dzięki czemu wszystkie drzewa owocowe 
jak najlepiej okwitły. 
Co do opadów w miesiącu maju, to rozmieszczenie ich było 
bardzo niejednolite. Pierwsza i druga dekada miesiąca obfitow
ły 
w gwałtowne hurze i deszcze ulewne, zwłaszcza we wschodniej 
j północnej części Wielkopolski, gdy tymczasem w południowych 
powiatach mniej spadło deszczy. Tam, gdzie opadów było za wiele, 
musiano niejednokrotnie na nowo uskuteczniać zasiewy zbóż ja- 
rych, a przeważnie zbytek wilgoci w roli przy ciepłej bardzo tem- 
peraturze powodował popsucie struktury gleby i znaczne jej za- 


71
		

/082.djvu

			chwaszczenie. Z tego powodu czyszczenie pol obsianych hurakami 
było bardzo utrudnione. Sadzenie ziemniaków uległo znacznemu 
opóźnieniu i do wyjątków naleźały pola, na których z końcem mie- 
siąca widać było wschodzące ziemniaki. 
Czerwiec naogól był ciepły, choć w pierwszej del,adzie mie- 
siąca nOCe były chłodne. a w północncj i w,schodniej części woje- 
wództwa nawet było kilka przymrozków. Opadów atmosfprycznych 
w czerwcu naogół było mało. W pierwszej dekadzie kilka dni było 
dLdLystych, druga i trzecia {lekada natomiast były suche za wyjąt- 
kiCln sporadycznych hurz gradowych. Największe szkody grad wy- 
rządził w niektórych miejscowościach w ostrowskim, ostrzeszow- 
skim i kępińskim powiecie, a pozatem w powiatach północno- 
wschodnich województwa. 
W ciągu miesiąca stan ziemioplo{lów naogół znacznie się po- 
prawił z wyjątkiem buraków cukrowych, które silnil' zostały opa- 
no\\-ane przez chorohy i szkodniki, a zwłaszcza zgorzel korzenia,. 
śmietkę i mszyce. W wielu wypadkach musiano hura ki zaorać i za- 
siać nanowo luh pola ohsadzić ziemniakami. 
Sprzęt sianokosów odbył się w normalnych i I,orzystnych wa- 
runkach atmosfcrycznych. Pierwszy pokos koniczyny i siana łąko- 
wego wydał sprzęt obfity. 
W lipcu temper-atura była wysoka i około 14 lipca rozpoczęto 
żniwa. Choć z początku zaczęły przeszkadzać deszcze, naogół żni- 
wom sprzyjała pogoda. W 	
			

/083.djvu

			naprzód, tak, że zasiewy ozimin w drugiej połowie października 
zostały całkowicie ukończone. Zasiewy te przeważnie wykonane 
zostały bez użycia nawozów sztucznych. 
Prace przy wykopkach postępowały w szybkiem tempie na- 
przó,1. Ziemniaki zostały w ciągu miesiąca wybrane, a również 
sprzęt buraków cukrowych w przeważnej .cz!iści został ukończony. 
Wydajność plonu okopowych była naugół przeciętna. 
Wypogodzenie, które się zaczęło w październiku, utrzymało 
się również w listopadzie. Miesiąc tcn był wyjątkowo pogodny 
i stan temperatury był również korzystny dla rozwoju ozimin. Do- 
piero pod konicc micsiąca nastąpiło oziębienie i pierwsze nastały 
mrozy. Dzięki temu oziminy, zwłaszcza później zasiane, mogły je- 
szcze powschodzić, a nawet się rozwinąć. 
Grudzień pod względem warunków atmosferycznych był nor- 
malny i na ogół korzystny. W każdym tygodniu przez kilka dni pa- 
nowały średnie mrozy i przez kilka dni temperatura była łagodna. 
Również co kilka dni były opady śniegu oraz deszczu. Stan ozimin 
nie uległ żadnej zasadniczej zmianie. Jakkolwiek oziminy nie były 
pokryte śniegiem, gdyż pokrywa śnieżna nieznacznej grubości prze- 
leżała tylko przez kilka dni, to jednak naogół nie ucierpiały wsku- 
tek łagodnego powietrza. 
Przehieg pogody w styczniu nie różnił się wiele od miesiąca 
poprzedniego. Stan wilgoci w glehie był normalny i dzięki łagod- 
nej temperaturze hyło można w styczniu wykonywać jeszcze orki, 
tak, że już niewiple iclu pozostalo do uprawy wiosennej. 
Luty natomiast hył mroźny; temperatura nocą nieraz docho- 
dziła do 20° C. mrozu. Pod względem opadów miesiąc ten był nie- 
jednolity i obfitował w częste opady śnieżne, za wyjątkiem pierw- 
szej dekady, w której panowała pogoda. Powietrze w tej dekadzie 
dla ozimin nie hyło korzystne, gdyż przy suchym mrozie pano-wały 
silne wiatry. 
Warunki atmosfcryczne w marcu dla rolnictwa hyły również 
hardzo niekorzystne. Ciągłe zmiany temperatury, w szczególności 
nocne mrozy, a w dzień ciepło, powodowały raptowne pogorszenie 
stanu ozimin, szczególnie pszenicy oraz późnych zasiewów żyta. 
Siewy jarych mogły być rozpoczęte dopiero w ostatnich dniach 
miesiąca. Opóźnienie to jest hardzo przykre, ponieważ uprawa nie 
hędzie mogła tak szyhko postępować z uwagi na lichy stan inwen- 
tarzy pociągowych, które w tym roku naogół słaho były odżywia- 
ne. Do wspomnianych trudności dochodzi jeszcze jedno hardzo 
ciężkie zjawisko, a mianowicie brak w wielu gospodarstwach ziar- 
na na zasiewy wiosenne. 
W roku sprawozdawczym działalność Wydziału Pn.dukcji 
Rolnej i Referatu Ogrodnictwa polegała na wyjazdach służhowych 
i pracy hiurowej. 


73
		

/084.djvu

			A. Produkcja Rolna 


Z polecenia Ministerstwa Rolnictwa Wydzial Produkcji Rol- 
nej delegował na każde wezwanie Okręgowego Urzędu Ziemskiego 
swego delgata do komisyj wyłączniowych z art. 5 ustawy o wyko- 
naniu ref. rolnej, komisyj klasyfikacyjno-szacunkowych, przy li- 
kwidowaniu umów dzierżawnych na majątkach pailstwowych oraz 
w oszacowaniu nieruchomości, podlegających przymusowemu wy- 
kupowi. Przy wyjazdach tych zlustrowano 104 majątki ziemskie 
i sporządzono na miej
cu obszerne protokóły. Pozatem delegat 
W ydziału uczestniczył w licznych posiedzeniach różnych komisyj 
Okręgowego Urzędu Ziemskiego. 
Prócz tego w Wydziale wykonano 13 lustracyj majątków na 
wnioski właścicieli, 22 lustracyj różnych warsztatów rolnych na 
wnioski urzędów i sądów, przyczem wydano odpowiednie orzecze- 
nia i opinje w różnych sprawach spornych. 
Prace biurowe Wydziału znacznie się w roku sprawozdaw- 
czym zwiększyły, co wykazuje liczba korespondencji dziennika po- 
dawczego, wynosząca przeszło 3600. 
Wydział Produkcji Rolnej, stojąc w kontakcie z rolnikami 
praktycznymi, dawał w wielu wypadkach tak pisemne, jak ustne 
porady fachowe z dziedziny uprawy roli, roślin itp. - przede- 
wszystkiem małorolnym. 
Niezależnie w sprawach egzekucyjnych złożono sądom wiele 
orzeczeń i zaświadczeń fachowych, oraz opinjowano kandydatury 
na rzeczoznawców sądowych w liczbie 88. 
Celem umożliwienia dopływu kredytów rolniczych, wysyłano 
co miesi
c sprawozdanie do Banku Polskiego i Banku Gospodar- 
stwa Krajowego odnośnie stanu zasiewów, zużycia nawozów sztucz- 
nych, oraz informowano te instytucje o ogólnem położeniu rolnic- 
twa z uwzględnieniem przedewszystkiem ciężkich warunków kre- 
dytowych. 
Dział informacyj o cenach transakcyjnych na ziemiopłody sta. 
le się rozwija wobec coraz większego zainteresowania. Liczba ko- 
respondencyj nadesłanych do Wydziału w tym dziale wynosiła 
4.100. 


B. Referat Ogrodnictwa 


Urzędnicy Referatu w czasie sprawozdawczym odbyli na!otę- 
pujące podróże służbowe: na wniosek Urzędu Wojewódzkiego ziu- 
strowano parki, ogrody, sady i aleje w 46 majątkach państwowych, 


74
		

/085.djvu

			celem oszacowania szkód, wyrządzonych przez mrozy. Przeprowa- 
dzono 49 lustracyj ogrodów, sadów, szkółek, alei i 8 podróży zwią- 
zanych z pomiarami terenów pod mające powstać nowe obrody. 
Sporządzono 13 planów sadów, 2 plany ogrodu warzywnego, 
6 planów ogrodów ozdobnych, l plan parku miejskiego i :
 plany 
skwerów miejskich. 
Na zebraniach Kółek Rolniczych wygłoszono 27 wykładów 
z llziedziny jedwabnictwa i ogrodnictwa. W związku z propagandą 
jedwabnictwa założono próhne hodowle jedwabników w 3 mjej- 
scowościach. Celem założcnia i udzielenia porad przy prowadzeniu 
tych hodowli odbyto 10 podróży. 
Na życzenie Kuratorjum Szkolnego zorganizowano 2 cztero- 
dniowe kursy ogrodnictwa w Janowcu celem spopulary.wwania 
wiedzy ogrodniczej wśród nauczycieli szkół powszechnych. K1,rsy 
odbyły się na wiosnę i jesienią. Stosunkowo niska frekwencja - 
12 słuchaczów - tłomaczy się tem, że nauczyciele zmuszeni są po- 
krywać koszty podróży i pobytu na kursach z własnych funduszów. 
Wspólnie z W. T. K. R. zor/!;anizowano 17 trzy-dniowych kur- 
sów o
rodniczych w niżej podanych miejscowościach. Wiosną 1931 
roku w Lubo szu pow. Czarnków" w jesieni 1931 r. w Drawsku pow. 
Czarnków, w Rosku, Gębicach pow. Czarnków, w Miejskiej Górce 
pow. Rawicz, w Kruszewie pow. Czarnków. W I kwartale 1932 r. 
w Kcyni, w Sremie, Rawiczu, Krotoszynie, Strzelnie, Kościanie, 
Żninie, Pniewach, Pleszewie, Inowroclawiu, Nowym Tomyślu i l 
kurs jedno-dniowy w Kępllie. Frekwencja na kursach wynosiła 
przeciętnie 70 osób. 
Prócz tego jeden z urzędników Referatu Ogrodnictwa brał 
udział jako prelegent w jedno-dniowych kursach pszczelniczo- 
ogrodniczych, które odbyły się w Gębicach, Mogilnie i Trze- 
mesznIe. 
W roku sprawozdawczym uporządkowano t. j. przeprowadzo- 
110 czyszczeni c pni, koron i spryskiwanie drzew w 69 różnych ogro- 
dach: 5860 drzew owocowych, 1138 krzewów owocowych i ozdob- 
nych, nie licząc pracy przy uporządkowaniu żywopłotów, okulizo- 
waniu drzew owocowych i sadzeniu drzew. 
W jesieni 1931 r. założono na wniosek Okręgowego Urzędu 
Ziemskiego w 20 miejscowobciach 173 o/!;rody oWOCOwe przy nowo 
powstałych osadach. W ogrodach tych posadzono 7996 drzew owo- 
cowych i 54.34 krzewów owocowych. Przy sadzeniu stosowano od. 
miany doboru wielkopolskiego, przyczem dobierano odmiany tak, 
że powtarzają się one u poszczególnych osadników. W przyszłości 
umożliwi to zorganizowanie na wzór amerykański wspólnej sprze- 
daży owoców za pośrednictwem spółdzielni obejmującej producen- 
tów owoców. 


75
		

/086.djvu

			Państwowy Bank Rolny otworzył w roku ubiegłym kredyt 
40.000 zł na zakup drzew owocowych. Wielkopolska Izha Rclnicza 
zaopinjowała w szczególności małorolnym 39 podań na łączną 
kwotę 40.000 zł. - 
Współpraca Referatu Ogrodnictwa z Wielkopolskim Zwią/:- 
kiem Towarzystw Ogrodniczych była nadal kontynuowana. W -dal- 
szym ciągu prowadzono kwalifikowanie i rejestrowanie zakładów 
ogrodniczycil na terenie województwa poznańskiego. Ogólna ilość 
dotąd zarejestrowanych zakładów ogrodniczych i ogrodnik5w za. 
kwalifikowanych do kształcenia uczniów ogrodniczych wynosi 232. 
W roku sprawozdawczym ]iczha zarejestrowanych w Wielko- 
polskiej Izhie Rolniczej uczniów ogrodniczych wynosi 132. 
Egzaminy dla uczniów odbyły się wiosną i jcsienią w Pozna- 
niu, Lesznie, Inowrocławiu oraz l egzamin w Jarocinie (wiosną). 
Do egzaminu przystąpiło 170 uczniów, z których zlożyło egzamin 
149 uczniów. Z tych 19 uczniów otrzymało nagrody za dobre wy- 
niki egzaminów. 
Na zebraniu Komisji Ogrodniczej w dniu 26 stycznia 1932 r. 
uchwalono m. in. stworzenie Komitetu dla spraw praktycznego 
hztałcenia ogrodniczego. W skład Komitetu weszli przedstawi- 
ciele Wlkp. Izby Rolniczej, Wlkp. Związku Tow. Ogrodniczych 
i delegat Urzędu Wojewódzkiego. Do kompetencji Komitetu na- 
leży kwalifikowanie ogrodników zawodowych i gospodarstw ogrod- 
niczych, upoważnionych do praktycznego kształcenia uczniów 
ogrodniczych; wydawanie przepisów odnośnie najwyższej ilości 
uczniów, kształcących się w jednym zakładzie ogl.odniczym i opra- 
cowanie kontraktów, regulujących prawa i ohowiązki kierownika 
zakładu ogrodniczego i jego ucznia; ustalenic czasu trwania nauki 
praktycznej; wyznaczenie członków komisji egzaminacyjnej; usta- 
lenie regulaminu, tematów i terminów egzaminów oraz urządzanie 
dokształcających knrsów ogrodniczych. W ostatnim kwartale od- 
były się 2 zebrania Komitetn i l zebranie komisji egzaminacyj- 
nej celem przygotowania wiosennych egzaminów dla uczniów 
ogrodniczych. 
Na wyżej wspomnianem zebranin Komisji Ogrodniczej ntwo- 
rzono Podkomisję Sadowniczą i Podkomisję do doświadczeń z wa- 
rzywarnl: 
Celem Podkomisji Sadowniczej jest praca nad rozwoJem sa- 
llowIIIctwa w województwie poznańskiem. 
Podkomisja do doświadczeń z różnemi warzywami nrządziła 
2 zebrania, na których nchwalono przeprowadzić doświadczenia 
z fasolą, grochem, kapnstą i pomidorami.
		

/087.djvu

			x. 


Zakłady ()groclnicze w Janowcu 


W roku sprawozdawczym personel Zakładów Ogrodniczycn 
w Janowcu składał się z ] kierownika, l starszego pomocnika, 
3 pomocników ogrolłniczych, l książkowej i 2 uczniów ogrodni- 
czych. Z dniem l lutego 1932 r. zwolniono dwóch pomocników 
ogrodniczych, wohec czego w przyszłości tylko dwaj pon:i.ocnicy 
hędą czynni. Rcdukcja tego personPIu spowodowana jest zmniej- 
szenicm się pracy w szkółce. w której stan szczepów z roku na rok 
. . . 
SIę zmnIeJsza. 
Jak w latach ubie
łych - tak też w roku 1931 urządzone 
hyły w Janowcu dwa kursy dla nauczycieli szkół powszechnych. 
Na kursach tych wykładał personel Referatu Ogrodnictwa Wlkp. 
Izby Uolniczej. 
Hodowla jet.lwabników prowadzona w roku 1931 z 10 gramów 
gren} rasy Gran Sasso, dała następujące wyniki: Przystąpiono do 
ożywiania jajeczek w dniu 27 maja. Gąsienice zaczęły tworzyć 
oprzędy dnia 5 lipca. Ostatnie gąsienice weszły na oprzędniki 
17 lipca. Jako materjał na oprzędniki używane hyły harmonijki 
papierowI' oraz 
ałązki brzozy i dęhu. Do zbioru oprzędów przy- 
stępowanu w czasie od 15 do 27 lipca. Waga świeżych oprzędów 
wynosiła 9 kg - w stanie suchym: 3 kg i 70 gr. Stacja Jedwabni- 
cza w Milanówku uznała oprzędy za ładne. Pustych oprzędów 
hyło 880 gr. Z choróh występowały: martwota i w mniejszej mie- 
rze żółtaczka. Wartość oprzędów wysłanych na sprzedaż do Mi- 
lanówka wynosiła: 63,60 zł. Na podstawie tak małego doświadcze- 
nia oczywiście nic można wyciągnąć wniosków ostatecznych co do 
znaczenia jedwabnictwa dla rolnika polskiego. Nie ulega jednak 
wątpliwości, że hodowla jedwahników wymaga staranności, pracy 
sruniennej i zrozumienia dla potrzeb tych owadów. Zalet tych £!a- 
remnie szukać będziemy u dzieci, starców lub ludzi zniedołężnia- 
łych. Dlatego też jpdwabnictwo nie jest zajęciem, któremu prawie 
każdy poświęcić się może. Zaznaczyć też trzeha, że do hodowli 
tej potrzeha dosyć dużo jasnego. należycie nagrzewanego pomie- 
szczenIa. 


77
		

/088.djvu

			. 


Dość obfity był plon porzeczek, dochodzący do 324 ctr. 
"\\ porównaniu z latami ubiegłemi był to najlepszy dotychczas 
osiągnięty plon. Jeśli wziąć pod uwagę, że 5 lat temu plon tejże 
ilości krzewów wynosił 180 ctr, przyznać trzeba, że kopcowanie 
krzewów owocowych, stosowan
 w Zakładach Ogrodniczych w Ja- 
nowcu, daje poważne zwiększenie się plonu. Szkoda, że właści- 
ciele sadów z tego doświadczenia dotychczas wcale nie korzystają. 
Kryzys., na który powszechnie się narzeka, spowodował niehywały 
dotychczas spadek cen porzeczek, co było powodem, że dochód 
z porzeczek, mimo podwyższenia się plonu, znacznie się zmniej- 
szył. 
Posadzone w poprzednich latach krzewy owocowe rozwinęły 
się dość dohrze i już na rok 1932 zapowiadają pewien, choć mały, 
plon. 
TTrodzaj owoców w roku ubiegłym hył średni. Część drzew 
owocowych, które ucierpiały od mrozów zimy r. 1928/29 jeszcze 
i w roku sprawozdawczym nschły. "'ogóle trzeha przewidzieć, że 
i w przyszłości przez mrozy uszkodzone drzewa jeszcze zamie- 
rać hędą. . 
Ciekawe są pod tym względem cyfry, wykazujące w jakiej 
mierze dotychczas niektóre rodzaje i odmiany drzew wymarzły. 
Z 64 wysokopiennych, szczepionych na przewodniej, jahłoni "Bo- 
skoop" pozostało 35; z 16 "Zlota Reneta" zostało 10; z 19 "Jakóh 
Lobel", szczepionych na przewodniej, nie p070stało żadne drze- 
wo. Z 4 grusz wysokopiennych Bergamotek jesiennych pozostały 4; 
z 4 wysokopiennych grusz "Dobra Szara.' pozostały 3; z 32 śliw 
"Renkloda Zielona" pozostało 10 drzew. Ohserwacje nad zamie- 
raniem drzew owocowych, uszkodzonych przez mrozy będzie się 
dalej prowadzić. Opuhlikowanie tych obserwacyj przewiduje się 
w przyszłym roczniku W. I. R. Przcprowadzanie takich obserwa; 
cyj w poważniejszych sadach wielkopolskich jest pożądane,. bo 
może rolników uchronić od popełnienia błędów przy doborze od- 
mian, temwięcej, że skądinąd robione są wysiłki, aby na podsta- 
wie tylko teoretycznych rozumowań narzucać Wielkopolsce mało 
odporne odmiany, jak np. wspomniany ",Jakób Lobel". 
W sadzie zastosowano pod3iewanie glehy roślinami ocieniają- 
cemi, przeznaczonemi na zielony pognój. W lipcu zasiano mie- 
szankę gorczycy, facelji, seradeli i grochu. Nie wszędzie mieszan- 
ka ta udała się dobrze. Najgorzej wyglądały rośliny pod koronami 
drzew, gdzie dla braku światła i wilgoci niedostatecznie się roz- 
winęły. W miejscach dostępnych dla wilgoci i światła rozwój roślin 
był ładny. W tych miejscach też, gdy nastały mrozy, gleha najdłu- 
żej pozostała nieprzemarznięta. Wiosną zielony pognój przyorano 
planetami. O wartości tej metody uprawy ziemi w sadach pol- 
skich dopiero po doświadczeniach wieloletnich można wydać sąd 


78
		

/089.djvu

			decydujący. Sam fakt, że w Ameryce w ten sposób ziemię się upra- 
wia, nie dowodzi jeszcze, że jest to bezwzględnie najlepszy sposób 
uprawy gleby pod drzewami. Nie trzeba bowiem zapomnieć, że 
klimat amerykański, a szczególnie opady deszczowe nie we wszyst- 
kiem są podobne do klimatycznych warunków wielkopolskich. Nie 
ulega jednakże wątpliw05ci, że rośliny pod drzewami, jako zielony 
pognój posiane, wzbogacają glebę w pf'óchnicę,} co jest ważne 
szczególnie tam, gdzie się stosuje zbyt mało nawozów naturalnych. 
Pozatem uprawa ta będzie tańsza, aniżeli stosowanie wielokrot- 
nych spulchnień glehy planetami lub ręcznemi narzędziami. 
Jako środpk ochronny przeciwko chorobom i szkodnikom zi- 
mową porą zastosowano spryskiwanie drzew owocowych 15 %- 
owym roztworem karbolineum "Arbosalus". Przeciwko monilji na 
wiśniach używano latem l % ciecz bordoską. Cieczą spryskiwano 
też jahłonie i grusze przcciwko grzybkowi czarnemu. Przeciwko 
gąsienicom brzącznika a
rcstu stosowano z bardzo dobrym skut- 
kiem zieleń paryską w stężeniu 100 gr na l litr wody z dodatkiem 
125 gr wapna palonego. Mączniaka agrestu zwalczano obcinanit;m 
zimuwą porą czubków gałązek i paleniem ich. Latem spryskiwano 
%-procentowym roztworem sody krystalicznej. 
\V szkółce drzew owocowych wykonano jeszcze okulizowanie 
tych dziczków, które w latach ubiegłych się nie przyjęły. Zaszcze- 
piono również kilka tysięcy czereśni i wisien. Tereny wolne od 
szczepów służyły do hodowli krzewów owocowych specjalnie 
porzeczek, z których w roku sprawozdawczym zrobiono 25.000 sa- 
dzonek. Sprowadzono też sadzonki wikliny w odmianach najwięcej 
zalecanych do szerszej uprawy. 
Ponieważ projektuje się przeniesienie Zakładów Ogrodniczych 
Wielkopolskiej lzhy Rolniczej z Janowca do Pętkowa, posadzono 
w Pętkowie 16.000 dziczków drzew owocowych i wykonano zasiew 
nasiun owo rowy ch, z których wyprodukowane będą dziczki do 
dalszego ohsadzenia kwater szkółkowych.
		

/090.djvu

			XI. 
Wydział Nasienny 


Kryzys, który opanował wszystkie gałęzie naszego gospodar- 
stwa narodowego, w szczcgólności zaś rolnictwo, odbija się hodaj 
że naj silniej na produkcji roślinnej. Wywołuje on wielki zamęt 
w płodozmianach i zmusza rolnika do uprawy tych roślin. które 
chwilowa konjunktura podniosła do wyższego poziomu cen. Rzecz 
jasna, że taka gospodarka. oparta na systemie "z dnia na dziei)" 
łatwo się załamuje, tembardziej, że opiera się często na uprawie ro- 
ślin mało albo wcale rolnikowi nieznanych. Dzicje się to wszyst- 
ko kosztem tych roślin, które są fundamentalną podstawą wytwór- 
czości rolniczej, a więc zbóż kłosowych i czę
ciowo ziemniaków. 
Sytuacja pogarsza się jeszcze temwięcej, że rolnik ogranicza 
się do minimmn w wysiewie uszlachetnionych nasion. Wprawdzie 
chwilowo chroni go to od wy(latku na zakup tychże, ale za to na- 
raża w bliskiej przyszłości na spadek wysokości plonu, a temsa- 
mem na zniżkę dochodów. Krótkowzroczna ta polityka, która 
kosztem chwilowej oszczędności obniża poziom gospodarstwa, wy- 
raźnie je ekstensyfikuje. Ma to jeszcze jedn
 złą stronę, a mia- 
nowicie słabe zużycie uszlachetnionych zbóż wpływa na zamiera- 
nie hodowli, prowadzących pracę nad uszlachetnianiem. Jeżeli 
rolnicy będą taką politykę nadal stosować" możc dojść do tego, 
że krajuwe hodowle zbóż znikną poprostu z powierzchni życia 
i skoro nadejdą lepsze czasy" będziemy zmuszeni sprowadzać 
uszlachetnione nasienie z zagranicy, płacąc oczywiście drogie ceny 
i ponosząc ryzyko z powodu nieprzysto
owania do naszego klimatu 
i warunków glebowych. 


CZYNNOŚCI Wl DZIAŁL 


Kontrola Hodowli RGślin imaterjałów bodowłanych oraz prowa- 
dzenie Rejestru odmian oryginalnych. 
N a terenie Wielkopolski iatnieją następujące hodowle roślin: 
l. Antoniny z filjami w Knrzejgórze, Szelejewie i Kąkolewie. 
Własność Sandomiersko-Wielkopolskiej Hodowli Nasion S. A. 

T Rejestrze: pszenica ozima Antonińska Wysoko litewka, An- 
tonińska Konstancja, Antoniilska Wczesna, żyto Szczodrow- 
skie, jęczmień Antoniński Browarniany, Szelejewski Browar- 


HO
		

/091.djvu

			niany, owies Antoniilski Biały i Antoniilski Żółty, buraki cu- 
krowe. 
2. Chrząstowo - własność p. Gerstenberga. W Rejestrze groch 
Folger Zielony Gerstenberga. 
3. Gola - własność p. E. Potworowskiego. W Rejestrze żyto 
Golskie, jęczmieil Hanna sel. z Goli. 
4. Góreczki - własność p. Laschke'go. W Rejestrze jęczmieil - 
orkisz Tybetański, kukurydza Górecka Złota. 
5. Kleszczewo - własność sukcesorów śp. Hildebranda. W Reje- 
strze pszenica ozima Książę Hatzfeld, Biała B, oraz I. R. - 
żyto Zeelandzkie, pszenica jara Ostka Hildebranda oraz S. 30. 
- jęczmieil Hanna Hildebranda i Elka Hildebranda. groch 
Wiktorja żółty Hildebranda. 
6. Koninko - własność p. Hageny. W Rejestrze ziemniaki Sza- 
franki. 
7_ Łagiewniki - własność p. F. Przyłuskiego. W Rejestrze groch 
WiktOl.ja sel. Łagiewnickiej i jęczmieil ozimy Mamut. 
8. Markowice - własność p. C. Heydebrecka. W Rejestrze psze- 
nica ozima Edel Epp Markowieka. 
9. Poniec-Wydawy - własność p. ,,-. MycieIskiego. W Rejestrze 
ziemniaki Wielkopolanka, Bursztynki, Wilejka, Prezydent, 
Ponieckie Żółte. 
10. Poznań-Sołacz - własność Uniwersytetu Poznailskiego. W Re- 
jestrze pszenica ozima O. S. inż. Jakowskiego. 
11. Rogalin z filją w Jeżewie - własność p. R. Raczyńskiego. 
W Rejestrze żyto RogaIiilskie, łubin Rogaliński Wąskolistny, 
len Wielkolen Rogaliński, ziemniaki Gedymin, Jaskier, Mona, 
Palatyn, Tango, Topaz. Topór, Ursus, Nr. 543. 
12. Rucewko - własność p. inż. K. Putza. W Rejestrze pszenica 
ozima Raciniewska, żyto Putza, jęczmieil Putza i jęczmieil 
Teresa. 
13. Rucewo - własność p. W. Hoffmanna i Ski. W Rejestrze bu- 
raki cukrowe. 
14. Słupia Wielka - własność p. Blecker-Kohlsaat'a. W Rejestrze 
buraki pastewne Substancja. 
15. Sobótka - własność p. A. Stieglera. W Rejestrze pszenica 
ozima Stieglera 22, Sobótka i Zwycięska, pszenica jara Czer- 
wona Bezoslna. jęczmieil Cesarski, owies Duppauski, rzepak 
ozimy Sobótka, ziemniaki Ce<;:uska Korona iWohItmann 34. 
16. Więclawice - własność firmy K. Buszczyilski i Synowie. 
W Rejestrze pszenica ozima Ostka Więclawieka i Kujawianka, 
owies Najwcześniejszy Niemierczański, buraki cukrowe. 


Sprawozdanie W. I. R. - 6 


81
		

/092.djvu

			17. Włoszanowo - własność S. A. Siew. W Rejestrze pszenica 
ozima Dobrochna, Jasnocha, Bożena, żyto Włoszanowskie, łu. 
bin Włoszanowski Białoziarnisty Wąskolistny, ziemniaki Wło- 
szanowskie Nr. ]2 i \Vłoszanowskie Nr. 1I2. 
18. Wronów - własność p. F. Claassen'a. W Rejestrze groch 
Perła Wronowska. 
Hodowle R08lin odczuwają najwięcej obecny kryzys, ponie- 
waż nakłady w hodowli oą stałe i bardzO' kosztowne, zbyt zaś mi- 
nimalny. 


Doświadczenia odmianowo-porównawcze. 
Wydział przeprowadza następujące doświadczcnia: 1. z nowo- 
wyhodowanemi w Wielkopolsce odmianami żyta, pszenicy ozimej
 
jęczmienia jarego, owsa, grochu i ziemniaków, zgłoszonemi do re- 
jestru odmian oryginalnych, 2. z odmianami zbóż pochodzenia za- 
graniczne/w, w cełu stwierdzenia ich wartości gospodarczej, decy- 
dującej o przyjęciu do uznawania, 3. t. zw. doświadczenia ekono- 
miczne z odmianami pszenicy i żyta" mające na c£'lu wybadać. 
która z danych odmian pszenicy nadaje si
 do uprawy na glebach 
żytnich. 
W roku sprawozuawczym przeprowadzono następujące do- 
świadczenia: 
z pszenicą ozimą w 9 pkt., nadeszły sprawozdania z 9 pkt_ 
(9 odmian krajowych) 


z p-'!zenicą OZImą w 7 " " " z 4 " 
(6 odm. zagr. i l kraj.) 
z żytem w 9 " " " z 8 ,. 
(7 odm. kraj. i l zagr.) 
z pszenIcą i żytem w 7 ,. " " z 3 " 
(t. zw. ekonomiczne 
z 3 odm. kraj. żyta 
i 4. odm. kraj. pszenicy) 
z jęczmieniem jarym w 6 " " " z 6 " 
(6 odm. kraj. i l zagr.) 
z owsenI w 6 " " " z 6 ,. 
(l odm. kraj. i 5 za gr.) 
z grochem - w 5 " " .. z 4 " 
(5 odm. kraj. i 2 zagr.) 
z ziemniakami w 12 " " " z 10 " 
(II odm. w 3 Gerjach. 
po II. po 5 i po 5) 
Ogólne zestawienia wyników tych doświadczeil ukażą SIę 
w przyszłorocznem sprawozdanin Izby. 
82
		

/093.djvu

			Uznawanie ziemiopłodów. 
W roku 1931 przeprowadził Wydział Nhsienny uznawanie 
w 212 majątkach na obszarze 5.806,05 ha. W porównaniu z rokiem 
uhie!!;łym ilość majątków zmalała o 29 - (12 %), obszar zaś uzna- 
wanych ziemiopłodów o L 771 ha czyli o 23,4 %. Spadek ten da- 
tuje się już od roku 1929 tj. od chwili kiedy kryz.ys zaczął się 
w rolnictwie wyraźnie zaznaczać. W cyfrach przedstawia się to na- 
stępująco w porównaniu do roku "przedkryzysowego" 1928. 


Ogólny obszar Obszar zbóż motyl- Obsznr ziemnia- 
ność wszystkich ziemio- kowych, oleistych. ków podanych 
Rok majątków płodów podanych warzyw i traw do uznania 
do uznania podano do uznania 
-- - - I I I 
i10sc I 0J0 ha % ha °/0 ha , Ofo 
1928 3141100,00 13632,61 1 100 ,00 12386,06 1 100,00 12.ł6,55I H 0,00 
l!:J 29 279 88,80 10481,75 76.90 9277,10 74,90 1204,65 96,60 
1930 2-!1 76,70 7577,00 55,60 6338,61 51,20 1238.39 99,30 
19311212 67,50 5806,05 42,601 4035,32 32.6011770,731142.10 


Jak z zcstawienia wynika, zastosowanie u
zlachetnionych zbóż 
maleje gwałtownie. Obszar uznanych ziemnaków utrzymał się 
przez 3 lata nieomal na stałym poziomie, w ostatnim zaś roku 
wzrósł prawie o polowę. Mimo, że jest to wybitnie wzrost konjunk- 
turalny, należy przypuszczać, że zbyt duży spadek nie nastąpi. 
Wpływa na to istniejący eksport i duże możliwości jego wzrostu. 
Liczba majątków produkujących uszlachetnione nasiona nie 
zmalała w tym samym stopniu co areał uznanych zbóż. Natomiast 
przeciętny obszar obsiany uszlachetnionem nasieniem zmniejszył 
się w poszczególnych majątkach przeszło o połowę. 
Uznawanie przeprowadzali: naczelnik i referent Wydziału Na- 
siennego, 17 dyrektorów i nauczycieli szkół rolniczych Izby, 
2 przedstawicieli Polsko-Szweckiej Hodowli Nasion "Svalof", 
2 przedstawicieli Wydziału Chorób Roślin Pailstw. Instyt. Nauk. 
Gosp. Wiejsko w Bydgoszczy, 2 przedstawicieli "Stacji Ochrony 
Roślin \V lkp. Izby Roln. oraz ] członek "Cerelity" - łącznie 
26 osób. 
Komisja Uznaniowa Izby Rolniczej odbyła 2 posiedzenia, 
przeglądając i zatwierdzając protokóły uznaniowe. 
Ogólne zestawienia dotyczące uznawanych ziemiopłodów są 
ujęte cyfrowo w następujących 2 tablicach: 


6. 


83
		

/094.djvu

			Obszar ziemio p łodów uznawan y ch w r. 1931 
Nr. s:: Obszar Obszar de- Obszar 
-t) co podany do finitywnie 
b. Gatunek :s.s zdyskwalifikowany 
...... ""C uznania uznany 
o w ha w ha w ha I wOlo 
1 Żyto 12 1385,75 1219,75 166,00 11,99 
2 Rzepak ozimy 2 56,00 23,00 33,00 57,93 
3 Pszenica ozima 36 1051,00 891,7 {) 159,25 15,13 
4 Jęczmień ozimy 3 37,00 87,00 - - 
5 Pszenica jara 9 192,45 161,45 31,00 16,09 
6 Jęczmień 2-rzęd. 20 432,75 363,75 69,00 15,94 
7 Jęczmień 4-rzęd. 2 21,50 21,50 - - 
8 Owies 16 456,62 355,75 100,87 22,09 
9 Groch 7 269,75 227,50 42,25 15,66 
10 Buraki pastewne 6 52,25 41,25 11,00 21,05 
11 Łubin wąskolistny 3 14,00 9,00 5,00 35,71 
12 Wyka siewna 1 5,00 5,00 - - 
13 Bobik polny 1 2,50 2,1')0 - - 
14 Marchew pastewno 3 12,50 7,50 5,00 40,OIJ 
15 Koniczyna biała 1 1,00 1,00 - - 
16 Mak 1 4,00 4,00 - - 
17 Len 2 7,00 2,00 5,00 71 ,43 
18 Kukurydza 5 15,25 6,00 9,25 60,65 
19 Trawy 12 16,78 16,78 - - 
20 Warzywa i inne 31 2,22 0,01 2,21 99,55 
21 Ziemniaki 92 1770,73 1496,79 27
,94 15,46 
" 


Ogółem: 11265 115806,05 l! 4893,2S 11912,771 15,72 


Szczegółowe wykazy uznawanych ziemiopłodów, normy użyt- 
kowe zhóż uznanych oraz skład chemiczny odmian zbóż, badanych 
w doświadczeniach, zostaną ogłoszone w przyszłorocznem sprawo- 
zdaniu Izby. 


Komisja Nasienna. 
Komisja Nasienna Izby Rolniczej odbyła 3 posiedzenia, dnia 
7 maja i II sierpnia 1931 r. oraz 28 stycznia 1932 r. Tematem 
obrad były następujące sprawy: 1. zmiana przepisów uznaniowych 
Izby oraz uchwalenie dodatkowych przepisów uznaniowych doty- 
czących standaryzowanych sadzeniaków ziemniaczanych, 2. zao- 


84
		

/095.djvu

			AZ![tlUtI J[!UAM AUlli3[n 


:;>
OłS!llitlld 'I"'!' "no[.ruzI1J 
.łJ[tlq tlUZ![!u.t!z łl.IJ[Olli 'tI!.l 
-tlU.l3HtI '.\IApoł A"\tlłSpod 
13Z.lo.\lz 'tI!UOPOS!I{.l 'IJ.lOł 
-l{dułAl{d) AqO.lOl{:> "UU] 


.... 
...... 
t) 

 
...>o: 
;.;: 
:.::I 

I 
>. 
"'O: 
= I 
>.: 
N 
t) 
>. 
N 
I-< 
Q.. 


3MOSn.llM AqO.lOl{3 


( s3:>AlliO.ln 
'U!.l!:>:>nd '''l{d
S!.I3 'llinu 
-odsopup 'suloqo!l{dO) 
AqO.lOl{:> 3uuI 


\J
:>i3!U
 qnl \JMoJ[łAd 
\J!UM9ł
 3!Ui3'!'łl.I 0 d 


... 
"t: 
>. 
= 
:o 

J) I 

 I 
t) i 

 I 
o 

I 
o i 
=l 
Q.) 
t) I 
o 
I-< 
.:-i 

 I 

I 
rn 


llii3!UIJZS3!lliOd 
qnl lli3!UtlMO,!,AZ.lJ[S p3z.ld 
tI!U3Z:>3!dz3qIJZ J[II.l9: 


!lli"MOdAłi3!U qUI 
!lliEUtI!lliPO '!lliE'l.utqtl.\l 
!Wi3:>qo 3!Ui3Z:>ZSA7.:>3!UEZ 


AZ!IUUtI op q\J.ld 
OUllłS3PtlU 3!U qnl ![:>J[3ds 
-ut 31StlZ:> M oUIJJo:>AM 


.-"I 
CI) 
s:: 
::s 


co 


o 


o 
O- 
..... 
<:o 
Cf:) 
Cf:) 


o O> o 

---
 
o o o 
O':> l.!:> C'l 
1C'!
ql 
00 
 C'l 
CN CN """ 


--2 
o 
I'- 
I 
 I 
00 
I'- 


--2 
o 
00 
Iq 
I'- 


--2 
O> 
<:o 
l.!:> 


..... 
Cf:) 


I I 


--2 
o 
00 
I
 
=:> 
"'" 


I I 


--2 
O> 
I I I i I 
 I I I I I I I 
00 


-

-::
 
o o o o 
<:O
Cf:)" 


--2 
c 
I 
 I 
" 
Ó""";Ór--:>ciC>:)""";ÓÓÓ""';-Ó"""; 
O<:O
L
<:OCf:)ooOO:;:)CNO_ 
.....-I --'--'T"""1 
 


ro 
.S ... .
 
 
 
N O .
.
 
O 
ro ro 
..!<: U U 
ro .... 
B g< 
 .
 

 N 
 N 
-N
o..,
 


>. ro 
s:: s:: 

 
 
 

 
 t; 

 
 
 
ro et!' 
P-< 
 2: 
Q.) 
..s:: ;;: s:: '"8 


:E

 
dp:ij
.3 


.... 
ro .J>:: 
2: .
 
>. s:: 
t:: EJ 
ro OJ 

N 


OJ 
s:: 
s:: 
.... 


ro 
N 
'""O 
>. 
... 
.,s 

 
.,s 

 


-s:: 
.
 
EJ 
 
t! .
 

o 


85 


..
		

/096.djvu

			PIllJowanie stawek celnych na uszlachetnione ziemiopłody w no- 
wym projekcie taryfy celnej, 3. ustalenie cen orjentacyjnych za 
uznane zboża ozime, jare i ziemniaki, 4. ustalenie planu propa- 
gandy uszlachetnionych ziemiopłodów ozimych i jarych wśród wło- 
ścian, 5. ustalenie planu doświadczeit odmi
n(,wych w kraju i za- 
granicą, 6. zaopinjowanie projektu opłat licencyjnych dla hodow- 
ców z tytułu prawa autorskiego, 7. plan współpracy z Wydziałami 
Powiatowemi w dziedzinie rozdziału uszlachetnionych ziemiopło- 
dów wśród włościan, 8. zaopinjowanie projektu Aneksu do Reje- 
stru dla ziemniaków selekcjonowanych krzakowo, 9. zaopinjowa- 
nie projektu Regulaminu ogólno-pailstwowych doświadczeil odmia- 
nowych. Pozatem Komisja omówiła jeszcze wiele innych spraw 
drobniejszej wagi. Na posiedzeniach Komisji Nasiennej był obecny 
również przedstawiciel Urzędu Wojewódzkiego. 
Kurs zwalczania chorób ziemniaków. 
Dnia 19 i 20 czerwca 1931 r. odbył się w Bydgoszczy kurs 
zwalczania chorób roślin, w którym wzięli również udział wszyscy 
inspektorowie zatrudnieni przy uznawaniu roślin na terenie woje- 
wództwa poznailskiego jakoteż kilku hodowców ziemniaków 
z Wielkopolski. Kurs ten odbył się pod egidą Biura Współpracy 
z Inspektorami Rolnymi przy Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwer- 
sytetu Poznailskiego. Wykładowcami byli kierownik i 2 asysten- 
tów Wydziału Chorób Roślin Pailstw. Inst. Nauk. Gosp. Wiejsk. 
w Bydgoszczy. W programie kursu uwzględniono choroby nad- 
ziemnych części krzów ziemniaczanych, choroby kłębów ziemnia- 
czanych oraz szkodliwe owady, występujące na ziemniakach, poza 
tem także środki chemiczne służące do zaprawiania nasion prze- 
ciwko chorobom. Równocześnie zwiedzono zbiory i og-ród doświad- 
czalny Wydziału Chorób Roślin. Na zakoilCzenie kursu odbył Na- 
czelnik Wydziału Nasiennego doroczną konferencję z inspekto- 
rami, omawiając całokształt spraw dotyczących uznawania. Kursy 
takie mają się odbywać co trzy lata. 
Selekcja krzów ziemniaczanych. 
Pod kierunkiem Wydziału Nasiennego przeprowadzają selek- 
cję krzów ziemniaczanych dyrektorowie szkół rolniczych Izby 
w liczbie 11 osób. Selekcję przeprowadzono w 23 majątkacn, 
a podległo jej 29 odmian ziemniaków. System selekcji polega na 
wyborze kilkudziesięciu pojedyńczych krzów; odznaczających się 
plennością, zdrowotnością i typowością oraz na szybkiem rozmno- 
żeniu ich potomstwa. Metoda to prosta, niedroga i nie wymaga- 
jąca wielkich nakładów ani stałego personelu fachowego. Nie po- 
siada ona pretensji do tytułu syst
matycznej ścisłej selekcji indy- 
widualnej, lecz zadaniem jej jest ulepszyć, uprawiany wdaIlem 


86
		

/097.djvu

			go'>podarstwie materjał pod względem zdrowotności, plenności 
i czystości odmianowej w sposób tani i krótki. 
Selckcję przcprowadzono w następujących majątkach: Białcz, 
Dobrzyniewo, Domanin, Drążno, Gołaszyn, Gołębowo, Gorazdowo, 
Józefinowo, Kobylin-Stary, Koninko, Lucim, Łabiszynek, Marko- 
wo, Młynkowo, Popówko, Rucewko, Sobiejuchy, Strzyżewice, Stę- 
puchowo, Tursko, Uchorowo, "Wituchowo i Żabiczyn. 
Selekcji podlegały odmiany: Alma, Beseler, CelIini, Centifolia, 
Cesarska Korona, Citrus, Deodara. Early Rose, Pro£. Gisevius, 
Gloriosa, Himlenburg, Industria, Jubel, Juli, Kartz v. Kameke, 
Max Delbriick. .ModclI, Odcllwiildcr Blaue, Parnassia, Paul Wap;- 
ncr, Pcpo, Preussen, Ragis X, Rosafolia, Silesia, Sickingen, Up to 
date, WeltwUluler i W ohltmann. 
Propaganda uszlachetnionego nasiennictwa wśród włościan. 
Począwszy od roku 1924 aż do jesieni 1930 zakupowała Izba 
uszlachetnione naswna i ziemniaki w hodowlach po pelnej cenie 
i rozdzielała je wśród dwuch włościan każde!"o powiatu po cenie 
kOllsumcyjllcj. Od wiosny 1931 r. z powodu kryzysu i wynikłych 
stąd oszczędności budżetowych starała się Izba kupować uszlachet- 
nione ziemiopłody od hodowców już tylko po cenie konsumcyjnej, 
wskutek czego zmalała ilość uszlachetnionych ziemiopłodów, na- 
bytych w celu propagandy. Z drugiej strony włościanie obarczeni 
kryzysem nie tak clu,tnie zgłaszali się po zakup tych drolmych 
ilości jak w latach puprzednich. W porównaniu do roku ubiegłego 
przedstawia się przydziai: uszlachetnionych ziemiopłodów następu- 
jąco: 


Rok Rok \Vysokość przydziału 
Gatunek 1930 1931 w kg 
żyto 106 86 po 33 kg dla włościan cd. WTKR. 
po 33 kg dla osadników 
pszenIca OZInIa 268 7l po 33 kg dla włościan czł. WTKR. 
po 33 kg dla osadników 
jęczmień 29 49 po 33 kg dla włościan czł. WTKR. 
po 25 kg dla osadników 
OWIes 37 66 po 40 kg dla włościan cd. WTK 
po 30 kg dla osadników 
kukurydza 164 250 po 0,8 kg dla włościan czł.WTRK. 
po 0,8 kg dla osadników 
zicmniaki wczesne 66 31 po 50 kg dla włościan czł. WTKR. 
ziemniaki późne 69 7l po 200 kg dla włośc. czł. WTKR. 
po 100 kg dla osadników 
Razem 744 624 
87
		

/098.djvu

			Rozdział dla osadników uskuteczniono w porozumieniu z Re- 
feratem dla Spraw Opieki nad Osadnikicm przy W. T. K. R. 
Do propagandy użyto nashiPujących odmian: Ż y t o Włosza- 
nowskie" Rogalińskie i Golskie oryginalne, p s z e n i c a o z i m a 
Biała B. Hildebranda, Stieglera 22, Daiłkowska Graniatka Janasza 
i Antoniiłska Wysoko litewka oryginalna, j ę c z m i e ń Antoniiłski 
Browarniany, Browarniany SvalOf i Elka Hildebranda oryginalny. 
o w i e s Antoniński Biały, Sobieszyński i Biały Orzeł SvalOf oraz 
Petkus Lochowa oryginalny, kuk u r y d z a Bydgoska Wczesna 
i Górecka Złota oryginalna, z i e m n i a k i w c z e s n e Juli Paul- 
sena, p ó ź n e Jubel Richtera sel. Uchoruwskiej, Parnassia Kame- 
kego, oryg. Preusi3en Modrowa Ił. odsiew, Włoszanowskie Nr. 12 
oryg. i Włoszanowskie Nr. 112 oryg. - wszystkie odporne na raka 
ziemniaczanego. 
Propaganda powyższa jest prowadzona w formie konkursów 
i każdy uczcstnik jest zobowiązany nadesłać sprawo:(:danie z wy- 
ników na dostarczonym mu przez Wydział formularzu. 
Wydział Nasienny przyszedł również z pomocą gminie Dę- 
bienlm koło Stęszewa, dotkniętej klęską gradu w r. 1930, dostar- 
czając jej na wiosnę 1931 r. 1500 kg jęczmienia Hanna Hilde- 
branda oryg., 1300 kg owsa Petkus Lochowa oryg. i 1000 kg owsa 
Sobieszyńskicgo I. ods. po cenie konsumcyjnej. 


Współpraca z Wydzialami Powiatowemi. 
Od jesieni 1931 r. weszła współpraca Izby z Wydziałami Po- 
wiatowemi w dziedzinie propagandy uszlachetnionych ziemiopło- 
dów wśród włościan na realnc tory. Akcja ta opiera się na nastę- 
pujących podstawach. Wydziały Powiatowe uruchomiają w swych 
hudżetach pewne StmłY,. przeznaczająe je na subwencje przy zaku- 
pie uszlachetnionych ziemiopłodów. Zgłoszenia na zaknp zbierają 
0.1 włościan dyrektorowie szkół rolniczych Izby lub prezesi powia- 
towi Wlkp. Kółek Rolniczych i nadsyłają je do Wydziału Nasien- 
nego. Wydział ustala wraz z dyrektorami listę odmian. pośredniczy 
w zakupie i uskutecznia wysyłkę. W ten sposób otrzymują włościa- 
nie uszlachetnione ziemiopłody po cenie konsumcyjnej lub nawet 
niższej, zależnie od wysokości subwencji Wydziału Powiatowego. 
Sama zaś akcja zyskuje na zakresie obejmując szerokie tereny 
i dużą liczbę włościan. 
W jesieni 1931 r. dostarczył Wydział na powyższych zasadach 
następujące ilości odmian zbóż ozimych: 


88
		

/099.djvu

			Powiat Gniezno 
" Jarocin 
" Kępno 
" Koźmin 
" Odolanów 
" Ostrów 
" Poznań 


żyta Włoszanowskiego oryg. . 
żyta Petkt1s Lochowa I. ods. . 
pszenicy Dai1kowskiej Sel. I. ods. 
żyta Petkus Lochowa oryg. 
żyta Petkus Lochowa oryg. 
pszenicy Stieglera 22 oryg. 
żyta Włoszanowskiego oryg. 
żyta Włoszanowskiego oryg. 
żyta Rogalińskiego oryg. 
żyta Zeelandzkiego oryg. . 
żyta Włoszanowskiego oryg. 
żyta Ro
alii1skiego 
pszenicy Edel Epp Markowickiej 
oryg 


1.650 kg 
3.250 " 
1.750 " 
16.250 ,. 
2.000 " 
2.000 " 
7500 ,,, 
3.000 " 
3.000 " 
1.350 " 
5.600 " 
2.275 " 


440 ,0 
R a z e m: 50.065 kg 
około 500 ha. Plon ze- 
do siewu. 


Ilość ta była plZeznaczona na obsiew 
brany w roku 1932 musi być użyty nadal 


Współpraca z Przysposobieniem Rołniczem. 
Naczelnik Wydziału zasiada w Radzie Przysposobienia Rol- 
niczego Młodzieży Polskiej, służąc fachową pomocą. Wydział zaś 
dopomaga technicznie w zakupie i wysyłce ziemiopłodów przezna- 
czonych do konkursów. W r. 1931 zakupił Wydział i rozesłał 23 
part je pszenicy jarej po 5 kg, 318 partyj ziemniaków odpornych na 
raka ziemniaczanego po 50 kg oraz pośredniczył przy zakupie na. 
sion buraków pastewnych. 


Propaganda nasiennictwa w krajn. 
Dwukrotnie w roku ogłasza Wydział Nasienny katalogi uzna- 
nych na pniu zicminpłodów ozimych i jarych w Poradniku Gospo- 
darskim oraz w osohnvch odbitkach. 
Ceny orientacyjne za uznane ziemiopłody Oł-az warunki dosta- 
wy i normy dobroci ogłasza si« w całej prasie miejscowej. Oprócz 
tego raz do roku wydaj c się katalog uznanych sadzeniaków ziem- 
niaczanych w j«zyku polskim i francuskim. 
Naczelnik i referent Wyrlziału wygłosili w roku sprawozdaw- 
czym dwa odczyty na zehraniach Związku Ziemian i Kółek Rol- 
niczych, trzy odczyty przez radjo oraz opublikowali pięć artyku- 
łów w Poradniku Gospodarskim. Komunikatów prasowych w spra- 
wach nasiennictwa ogłosił Wydział 20. 


Propaganda nasiennictwa zagranicą. 
Kontynuując akcję, rozpoczętą na wiosnę 1931 r., zorganizo- 
wał Wydział również w roku bieżącym cykl doświadczei1 odmia- 


89
		

/100.djvu

			nowych z ziemniakami polskiej hodowli w 9 stacjach doświad- 
czalnych francuskich, 3 belgijskich i 2 szwajcarskich. Do doświad- 
czeń we Francji wysłano ogółem 14 odmian w ilości 5818 kg_ 
w Belgji 15 odmian w ilości 2100 kg, w Szwajcarji 7 odmian w ilo- 
ści 977 kg. 
Do doświałlczeń tych włączono 6 odmian Hodowli Ziemnia- 
ków w Poniecu, 2 odmiany z \Vłoszanowa, l z Sobótki, l z Ko- 
ninka, l z Rogalina i 4 odmiany Modrowa z Gwiździn na Pomorzu. 
Hodowle dostarczył} sadzeniaków bezpłatnie, opakowanie 
i transport do granicy danego państwa pokryła Izba ze swych fun- 
duszów. 


Rejestr gospodarstw prodnkujących uszlachetnione ziemiopłody 
pod kontrołą Izby i statystyka uznanych ziemioplodów. 
Gospodarstwa produkujące u;;zlachetnione ziemiopłołły pod 
kontrolą Izby dzielą się na 3 kategorje: I. gospodHrstwa hodowlane, 
II. gospodarstwa nasienne i lU. gospodarstwa reprodukujące. 
Z 212 gospod::orstw stojących w r. 1931 pud kontrolą Izhy nale- 
żało do grupy hodowlanych 18 do nasiennych 56, do reproduku- 
jących 138. 
Rejestr powyższych gospodarstw jak również dokładną staty- 
stykę gatunków odmian i odsiewów, uznanych ziemiopłodów oraz 
obszaru zajętego njmi prowadzi Wydział m. in. do użytku Mini- 
sterstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, Urzędu Ziemskiego i Pań- 
stwowego Banku Rolnego. 


Zaświadczenia uznaniowe. 
W szelkie uznane przez Izbę ziemiopłody są zaopatrywane 
w zaświadczenia uznaniowe. Świadectwa te dla ziemiopłodów zby- 
wanych wewnątrz kraju wystawia się w języku polskim, dla zie- 
miopłodów zaś przeznaczonych na eksport - w języku polskim 
i francuskim, niemieckim lub angielskim. I\..artek uznaniowych 
na ziemiopłody wyprodukowane w r. 1931 wydano 56.287 sztuk. 
Oprócz tego wydał Wydział 313 zaświadczeń uznaniowych na cało- 
wagonowe part je 
adzeniaków ziemniaczanych przeznaczonych do 
nżytku wewnątrz kraju i 419 sztuk na eksport do Bplgji, Francji 
i Szwajcarji. 


Zaświadczenia na ułgowy przewóz koleją. 
Z racji wykonywania kontroli nad produkcją uszlachetnio- 
nych ziemioplodów wydaje Wydział Nasienny zaświadczenia na ul- 
gowy przewóz ziemiopłodów wewnątrz kraju, upoważniające do 
50 % -owej zniżki. Świadectw tych wydano od l kwietnia 1931 r. 
. do 31 marca 1932 r 3584 sztuk na 6.283.163 kg. 


90
		

/101.djvu

			o h r ó t u z n a n e m I z i e In i o p ł o d a m i wykazuje niżej 
umieszczona tahlica. 


Gatunek ziemiopłodu 
(jare ze zbioru w 1950 r., 
ozime ze złu onI w 1931 r.) 
Pszenica Jara 
Jęczmień jary 
Owies 
Groch 
Buraki pastewne 
Bohik polny 
Kukurydza 
Len 
Ziemniaki 
z tef!;o: 
na użytek wewn. kraju 
zagranIcę 
Żyto oZIme 
Pszenica ozima 
Jęczmień oZImy 
Rzepak oZImy 


Uznano 


q 
3.483 
7.855 
9.474 
8.070 
l.705 
150 
216 
50 
112.775 


22.820 
14.8-13 
753 
178 


s p r z e d a n o 


q 
848 
3.263 
4.148 
l.581 
l.l10 
15 
54 
13 
73.404 


44.844 
2B.560 
7.501 
2.467 
472 
87 


0/ 0 


24,33 
n,54 
43,78 
19_58 
65,10 
10,,00 
25.JOO 
26,00 
65,'08 


39,76 
25,32 
32.87 
16,62 
62,68 
48,88 


Kredyty na nasiennictwo. 
Pailstwowy Bank Rolny uruchamiał co roku p('wne sumy w po- 
staci półrocznych kredytów, z których mogli korzystać nahywcy 
uszlachetnionych ziemiopłodów. Ponieważ jednak procedura. zwią 
zana z ich uzyskaniem, jak również i konieczność udzielania gwa- 
rancji zc strony hodowców - producentów ziemiopłodów były 
zhyt uciążliwe,. przeto z kredytów tych w kilku ostatnich sezonach 
pI.awic nikt nie korzystał. Wohec tego Państwowy Bank Rolny za- 
przestał je wogóle uruchamiać. Kredyty te są jednak hardzo po- 
trzehne i hyłyhy wykorzystywane, gdyby przepisy co do udziela- 
nia gwarancji ohciążały nie producentów, lecz nahywców uznanych 
ziemiopłodów wz
l. instytucje handlowe. 


Związek Producentów Ziemniaka-Sadzeniaka Rzeczypospolitej 
Pvłskiej. 
Związek powyższy został założony 19 września 1931 r. w for- 
mIe Spółdzielni z ograniczoną odpowiedzialnością. Łączy on w so- 
hie 38 członków, produkujących i przygotowujących do zhytu 
standaryzowane ziemniaki-sadzeniaki według specjalnie ułożonego 
stamlartu i pod kontrolą izh rolniczych. 


91
		

/102.djvu

			Działalnością swoją ohejmuje Związek narazie Wielkopolskę 
i Pomorze, w miarę zaś rozwoju ohejmuje również l lllne tereny 
Polski. Cełem jego jest zhyt standaryzowanych sadzeniaków ziem- 
niaczanych wyłącznie zagranicę. 
Do czasu usamodzielnienia się Związku przyjęła nad nim 
opiekę Wielkopołska Izha Rolnicza, udzielając lokalu i prowadząc 
jego agendy zawodowe i początkowo nawet handlowe. Czynności 
te wykonuje cały personel Wydziału Nasiennego. 
W pierwszym sezonie działalności Związku tj. na wiosnę 1932 
wyeksportował Związek 8 wagonów standaryzowanych sadzenia- 
ków ziemniaczanych z Wielkopolski i 5 z Pomorza. Stadjum or- 
ganizacji i hrak samodzielności nie pozwoliły Związkowi narazie 
wyeksportować więcej. Ohecnic jednak organizacja postąpiła 
o tyle naprzód, że Związek może działać już na szeroką skalę, al- 
howiem agendy handlowe hędą wykonywane przez Centralę Rolni- 
ków S. A. w Poznaniu, wyspecjalizowaną w eksporcie ziemniaków. 


Związek Zawodowy Hodowców i Wytwórców Nasion i Ziemnia- 
ków "Cerelita" . 
Związek powyższy mieści się w gmachu Izhy i korzysta z fa- 
chowej pomocy Wydziału Nasiennego, którego naczelnik, jako de- 
legat Izhy, jest stałym członkiem Zarządu. 
Związek grupuje w sohie 59 członków producentów i 25 człon- 
ków działaczy naukowych luh społecznych w dziedzinie rolnictwa. 
Zadaniem Związku jest podnoszenie kultury nasiennej, ohrona in- 
teresów na<;iennictwa i pośrednictwo zhytu uznanych ziemiopło- 
dów, wyprodukowanych przez członków. 
W roku sprawozdawczym odbył Związek 10 posiedzeń Za- 
rządu, 3 posiedzenia miesięczne (ogólne), 3 Walne Zehrania oraz 
12 zehrań Komisji. 
Przy Związku utworzył się autonomiczny "Oddział Związku 
Producentów Ziemniaka-Sadzeniaka" mający za zadanie tworzyć 
i popierać produkcję standaryzowanego sadzeniaka ziemniacza- 
nego. Oddział ten odhył w roku sprawozdawczym 3 posiedzenia. 
Dwa razy do roku urządza "Cerelita'" jarmark nasienny. 
Pierwszy z nich odhył się w dniach 25 i 26 lutego, drugi w dniach 
28 i 29 sierpnia 1931. 
Tranzakcje zawarte za pośrednictwem "Cer elity" ohejmuiJł 
38.825 kg zhóż i 204_200 kg ziemniaków. 


Doświadczenia nad produkcją sadzeniaka ziemniaczanego, prze- 
znaczonego na eksport. 
Uniezależnienie się od pośrednictwa państw ohcych, eksportu- 
jących ziemniaki z Polski stworzyło w następstwie specjalizację 


92
		

/103.djvu

			odpowiedniej własnej marki dla wywożonego materjału. Związek 
Producentów Ziemniaka-Sadł:eniaka postanowił zająć się produk- 
cją i eksportem towaru według specjalnie wprowadzonego stan- 
dartu. Powstała stąd konieczność zhadania, czy i jakie metody 
uprawy, pielęgnacji, zhioru i przechowania standaryzowanego sa- 
dzeniaka są najlepsze i najopłacalniejsze. 
Z inicjatywy Naczelnika Wydziału powstała specjalna Komisja 
Doświadczalna złożona z 7 osób i na posiedzeniu w dniu 12 marca 
1932 r. ustaliła plan doświadczeń na rok 1932 włączając do niego 
wymienione wyżej zagadni.enia. Doświadczenia te zostały założone 
w Hodowli Roślin S. A. Siew w Włoszanowie" w Hodowli Ziem- 
niaków w Poniecu-Wydawach i w Stacji Doświadczalnej Izby 
w Pętkowie. 


Związek Producentów Pieczarek "Psałcam". 
Z inicjatywy Naczelnika Wydziału został założony Związek 
o powyższem hrzmieniu, którego zadaniem jcst popieranic roz- 
wuju pieczarkarstwa, szerzenie wiedzy fachowej w tym zakresie, 
udzielanie porad oraz organizowanie zbytu pieczarek. 
Związek powyższy został dołączony ze względów rzeczowych 
do Referatu Ogrodnictwa przy Wydziale Produkcji Roślinnej. 


Związek Wytwórców Jęczmienia Browarnego Zachodniej Połski. 
Aczkolwiek rolnictwo Zachodniej Polski posiada sprzyjające 
warunki do produkcji jęczmienia, to jednak nie mogło ono zająć 
dotychczas odpowiedniego miejsca w eksporcie jęczmienia hro- 
warnego zagranicę mimo opłacalności tego eksportu. Powodem 
tego jest z jednej strony duża ilość odmian uprawianych różnemi 
metodami, z drugiej zaś hrak jednolitego towaru w dużych par- 
tjach. 
Potrzeha poprawienia tego stanu rzeczy stała się w ostatnich 
czasach konieczną i w końcu z inicjatywy Naczelnej Organizacji 
Zjednoczonego Przemysłu i Rolnictwa Zachodniej Polski przy 
czynnym poparciu Wielkopolskiej Izhy Rolniczej utworzył się Ko- 
mitet Organizacyjny Związku Producentów Jęczmienia Browar- 
nego. Komitet ten zabrał się intensywnie do pracy, a hezpośrednim 
wynikiem jego działalności hyło zorganizowanie "Pierwszego Po- 
kazu Jęczmienia Browarnego" pod protektoratem Wielkopolskiej 
i Pomorskiej Izby Rolniczej. Pokaz ten odhył się w gmachu Izhy 
w dniach 28. i 29. 10. 1931 r., a celem jego było zainteresowanie 
producentów jęczmienia potrzehą organizacji oraz zwrócenia na 
organizujący się Związek uwagi przemysłu łnowarnego i odpo- 
wiedniej gałęzi kupiectwa. 


93
		

/104.djvu

			Pokaz jęczmienia hrowarnego hył połączony z premjowaniem 
wystawionych próh, których było ogółem 89. W tnn hyło repre- 
zentowanych 8 różnych odmian najliczniej zaś odmiana Hanna. 
Premjowanie odhyło się na zasadzie wyników chemicznej i ja. 
kościowej analizy ziarna, które zostały wykonane przez Zakład 
Fizjologji Roślin i Chemji Rolnej U. P. Punktację i przyznanie pre- 
mij przeprowadziła komisja sędziowska, złożona z przcdstawicieli 
nauki rolniczej, organizacyj rolniczych, przemysłu hrowarnego i ku- 
piectwa. 
W komisji powyższej hrał udział Naczelnik Wydziału. 
Wszystkie próhy jęczmienia jak również wyniki poszczególnych 
analiz hyły oznaczone anonimowo numerami, co zapewniało bez- 
stronność oceny i przyznawania premij. 
Premjami nagrodzono 22 próhy. Pierws.le 3 otrzymały dyplom 
wzgl. złote duże medale oraz nagrody pieniężne, 5 następnych na- 
grodzono małemi złotemi medalami, wreszcie 14 ostatnich małemi 
srehrnemi medalami. 
Dyplom został udzielony przez Związ
k Browarów Ziem Za- 
chodnich, nagrody pieniężne przez Związek Eksporterów Zhoża 
R. P. (300 zł) i Centralę Rolników S. A. w Po.znaniu (300 i 200 zł), 
medale przez Wielkopolską i Pomorską Izhę Holniczą. 
Pokaz osiągnął całkowicie wytknięty sohie cel, a zakończeniem 
jego hyło utworzenie Związku Wytwórców Jęczmienia Browanlego 
Zachodniej Polski. Zadania Związku ujęto następująco: organizo- 
wanie producentów jęczmicnia hrowarncgo w lokalne koła, pod- 
niesienie i ujednolicenie metod produkcji jęczmienia oraz dobór 
odpowiednich odmian zapomocą doświadczeń, wykładów i porad 
fachowych, przygotowanie towaru i urządzanie spccjalnych punk- 
tów czyszczenia i ,>ortowania ziarna uraz magazynów, kwaIifika
ja 
ziarna przeznaczonego do handlu, wreszcie organizacja i ułatwia- 
nie zhytu. 
Związek Zawodowy Płantatorów Chmiełu pn. Chmiel Nowotomyski. 
Przewodniczącym powyższego Związku jest Naczelnik Wy- 
działu, wiceprzewodniczącym dyrektor Szkoły Holniczej w W 01- 
hztynie p. Hozakowski. W roku sprawozdawczym odhyły się 2 po- 
siedzenia członków Związku. Tematem ohrad poza sprawami Związ- 
ku hyiy wykłady z zakresu uprawy chmielu, nawożenia, zwalczania 
choróh i szkodników chmielu. 
Chmielnik doświadczalny Izhy znajdujący się w Nowym To- 
myślu został w r. 1931 ze względów oszczędno:kiowych oddany 
w administrację poręczającą jednemu z członków Związku. 
Trwający ciągle kryzys gospodarczy odhił się również na pro- 
dukcji chmielu w ten sposób, że obszar upra\\y chmielu w okręgu 
Nowo-Tomyskim zmniejszył się w porównaniu z rokiem uhicgłym 
około 35 %. Plon tegoroczny jednakowoż był znacznie wY.lszy niż 


94
		

/105.djvu

			w r. 1930, wohec czep:o ogólny zhiór chmielu nie wypadł gorzej niż 
w zeszłym roku. Zaznaczyć wypada, że znaczną część chmielu sprze- 
dano w jesieni 1931 r., z tego jednak około 75 % na rachunek Nie- 
miec. Zakupy dokonane przez krajowe hrowary hyły bardzo nikłe. 
Przypisać to trzeba zmniejszeniu konsumcji piwa. Ceny wahały się 
w kOIIcu września następująco: za chmiel prima 75-80 zł za 50 
kg, za dohry 50-65 zł, za średni 40-50 zł. 


Sekcja Centrałna do Spraw Nasiennictwa w Warszawie. 
Lukę powstałą z hraku odpowiednich ustaw, regulujących sto- 
sunki prawne w hodowli roślin oraz prawa autorskie hodowców 
uzupełnia Centralna Sekcja do Spraw Nasiennictwa, która jeszcze 
przed wskrzeszeniem Polski normowała te stosunki w istniejący
h 
podówczas polskich hodowlach. Ohccnie działalność Sekcji roz- 
sz.erzyła się na całe Państwo, a w skład jej wchodzą Izhy Rolnicze 
(Wydziały Nasienne) i Towarzystwa Rolnicze (Sekcje Nasienne), 
działając według wspólnie ujcdnolicunych zasad. W Walnych Ze- 
braniach Centralnej Sekcji, których w okresie sprawozdawczym 
odbyło się 2, brał udział Naczelnik Wydziału jako delegat Izhy. 
Pozatem Wydział współdziałał w organizacji ogólno-palIstwowych 
doświadczeń odmianowych, zakładanych na terenie województwa 
poznańskiego. 


Międzywydziałowa Komisja Doświadczałna. 
Celem uzgadniania niektórych poczynań Izby o szerszym za- 
kresie zhiera się Międzywydziałowa Komisja, złożuna z Naczelników 
zainteresowanych Wydziałów. Zehrania odhywają się w razie po- 
trzeby. Naczelnik Wydziału Nasiennego hrał udział w wymienionej 
Komisji podczas ohrad nad doświadczalnictwem rolniczem i wa- 
rz)'wniczem. 
Niezależnie od powyższego Wydział współpracuje stale ze Sta- 
cją Doświadczalną i Stacją Ochrony Roślin Wielkopolskiej Izhy 
Rolniczej. 


Korespondencja i podróże służbowe. 
Liczha wysłanej i załatwionej przez Wydział korespondencji 
biurowej, porad skierowanych hezpośrednio do pytających luh za 
pośrednictwem Poradnika Gospodarskiego wynosi 3800 sztuk. Cy- 
fra ta nie ohejmuje okólników oraz orzeczeń kwalifikacyjnych Ko- 
misji Uznaniowej. Korespondencja Związku Producentów Ziem- 
niaka-Sadzeniaka wynosi za czas od 30 września 1931 r. do 31 mar- 
ca 1932 r. 363 pism. 
W okresie sprawozdawczym odhyli urzędnicy i delegaci Wy- 
rlziału 564 podróży służhowych. 


95
		

/106.djvu

			XII. 
W ydział Łąk i Meljoracyj 


A. Mełjoracje. 
Okre;; sprawuzdawczy nie odznaczał się żywszą (lziałalnością 
na polu meljoracyj rolnych. Ostry kryzys gospodarczy oraz brak 
dostatecznej gotówki w Państwowym Banku Rolnym na cele długo- 
terminowych kredytów meljoracyjnych, stanowiły główną przyczy- 
nę cofania się akcji meljoracyjnej. Rolnictwo odczuwa w tym kie- 
runku nadal duże potrzeby; opłacalność tych inwestycyj podniosła 
się w okresie sprawozdawczym bardzo znacznie, mimo niskich cen 
na produkty rolne. Nadwyżka z uzyskanych na skutek drenowa- 
nia plonów po pokryciu dość drogiego procentu z tytułu wypo
y- 
czonych pieniędzy i płatnych rat amortyzacyjnych, wynosiła w prze- 
ciętnych warunkach około 15 % użytego kapitału. W płynęła na to 
znaczna ohniżka cen za materjały drenarskie oraz duże potanienie 
robocizny. Brak jednak kapitałów własnych, niemożność otrzyma- 
nia dogodnych kredytów, a w niektórych wypadkach i ohawa przed 
oh ciążeniem się nowemi zohowiązaniami, wywołują coraz większy 
zastój w meljoracjach. 
W tych warunkach na czoło hieżących zagadnień wysuwa się 
sprawa należytej konserwacji istniejących urządzeń meljoracyj- 
nych, do której naogół przykłada się jeszcze zhyt mało wagi. Za- 
pomina się o tern, że w tych urządzeniach zainwestowanc są wiel- 
kie kapitały, których efektywna wartość przy braku należytej kon- 
serwacji ohniża się w szyhkiem tempie. 
Wielkopolska bba Rolnicza, mając na oku zachowanie pełnych 
tych wartości, służyła na każde wezwanie swą pomocą fachową. 
Działo się to jednak dotąd w ramach stosunkowo skromnych; dąże- 
niem natomiast Izhy jest uprzystępnienie pomocy tej jak najszer- 
szym kołom w szczególności spółkom wodnym. 
W minionym roku ohrachunkowym Izba wykonała w tej dzie- 
dzinie następujące prace: 
L projekty meljoracyjne dla 3 spółek drenarskich o powierzch- 
ni 163,00 ha, 
oraz dla 8 prywatnych posiadłości o powierzchni 197,00 ha; 
razem o powierzchni 360,00 ha; 


96
		

/107.djvu

			2. plany z wykonanych urządzeń meljoracyjnych dla 3 spółek 
drenarskich o ogólnej powierzchni 482,00 ha; 
3. pomiar i niwelacje rowów odpływowych dla 2 majętności na 
ogólnej długości 20,5 km; 
4. projekt stawów ryhnych dla l majętności o łącznej po- 
wierzchni 2.8 ha; 
5. sprawowano z ramienia Wielkopolskiego i Pomorskiego To- 
warzystwa Ryhackiegu nadzór techniczny przy bmlowie stawu ryh- 
nego u powierzchni 13,00 ha, zleconej prywatnemu przedsięhiorcy; 
6. pełniono nadzór techniczny przy hudowie urządzeń meljo- 
racyjnych dla 8 spółek drenarskich na ogólnej powierzchni 521,5 ha; 
Rozhudowa odnośnych rowów odpływowych ohejmowała łącz- 
ną długość 9 km. Dla prywatnej własności czynności te ohejmowały 
60 ha urządzeń drenarskich. Razem wydrenowano pod nadzorem 
Izhy 581,5 ha roli. Wykonawcami hezpośrednimi powyższych prac 
byli prywatni przedsięhiorcy. 
7. Na wniosek zainteresowanych rolników oraz cegielń zha- 
dano 33 rurki drenarskie pod kątem widzenia wymagań meljora- 
cyjnych. 
8. Poza wyżej wymienionemi pracami brano udział z urzędu 
przy ważniejszych rozprawach wodno-prawnych; wykonywano na 
koszt interesentów ekspertyzy w związku z dochodzeniami wodno- 
pI-awnemi luh celem uzyskania uprawnień wodnych. Uczestniczono 
także w kilku wypadkach w Walnych Zehraniach Spółek meljora- 
cyjnych na specjalne życzenie odnośnych spółek i to w charakterze 
informatora. 
9. Specjalnie wiele czasu poświęcono sprawom długotermino- 
wego kredytu meljoracyjnego i ułatwianiu Spółkom meljoracyjnym 
załatwiania wymaganych przez Państwowy Bank Rolny formalno- 
ści, hądź przez przygotowanie wzorów potrzehnych dokumentów, 
hądź przez odpowiednią współpracę ze Starostami Powiatowymi 
w związku z zapisami do Księgi Wodnej, oraz dostarczeniu Spół- 
kom wymaganych przez Bank dokumentów. 
Od czasu do czasu informowano się hezpośrednio w Centrali 
Państwowego Banku Rolnego w Warszawie w sprawie kredytów 
meljoracyjnych dla tutejszych spółek wodnych. 
10. Przy Centralnem Towarzystwie Organizacyj i Kółek Rolni- 
czych w Warszawie powstała w roku 1931 Komisja (lla spraw spó- 
łek wodnych, mająca na celu ohronę żywotnych interesów tych spó- 
łek. Wielkopolska Izha Rolnicza bierze w pracach tej Komisji czyn- 
ny udział i reprezentuje tam interesy wielkopułskich spółek meljo- 
racyjnych. I tak uzyskano na rok 1931 ohniżenie oprocentowania 
ohligacyj meljoracyjnych długoterminowych o 2 %, oraz szereg ulg 
w spłacie zolwwiązań tych spółek wohec Patistwowego Banku Rol- 


Sprawozdanie W. I. R. - 7 


97
		

/108.djvu

			nego. Dąży się następnie do przedłużenia okresu amortyzacyjnego 
tak, żehy w ten sposóh ohniżyć wydatnie roczną stopę procentową 
przypadającą z tytułu amortyzacji. Zakres prac tej Komisji pojęty 
jest dość szeroko, gdyż Komisja pragnęłahy we wszystkich zagad- 
nieniach dotyczących spółek wodnych, być spółkom najlepszym 
doradcą i ohrońcą. 


B. Łąki i pastwiska. 
Pogoda w okresie wegetacyjnym w roku 1931 miała przehieg 
hardzo podohny do roku 1930, z tą jednakże dodatnią różnicą, że 
okres suszy wiosennej hył krótszy i kilka razy przerywany opada- 
mi, a także pod koniec sierpnia i z początkiem września stan po- 
gody hył cokolwiek lepszy, gdyż padało mniej i naogół sprzęt po- 
trawu mógł odhyć się w względnie dohrych warunkach. Tak siano 
jak i potraw dały naogół lepszy plon aniżeli w roku 1930, jednakże- 
pod względem ilościowym płony stały poniżej normy przeciętnej, 
głównie z powodu niedostatecznego zasilania ich nawozami sztncz- 
nemi i hraku wystarczających zahiegów pielęgnacyjnych. Natomiast 
na łąkach sztucznych i dohrze pielęgnowanych, plony hyły zupełnie- 
zadawalające. 
Rok 1931 należy uważać jako przelomowy w stosunku do kosz- 
tów zakładania sztucznych łąk i pastwisk. Podczas kiedy na wio- 
snę 1931 roku koszt nasion na ubsiew l ha łąk względnie pastwisk 
wynosił około 200 zł, na wiosnę 1932 r. koszt ten ohniżył się o oko- 
ło 40-50 % i wynosił przeciętnie 100-130 zł. Powstają zatem 
znacznie korzystniejsze warunki (lla intensywniejszej gospodarki łą- 
kowo-pastwiskowej, która dotąd stała na poziomie zupelnie nieza- 
dawalającym i szczególnie pod wpływcm kryzysu gospodarczego 
nie mogła należycie ruszyć z miejsca. Wielkppolska Izba Rolnicza 
dokładała wszelkich starań, ażehy hądź przykładem bądź doświad- 
czeniem wykazać rzeczywiste wartości terenów łąkowych i zachę- 
cić rolników do intensywniejszego zajęcia się niemi. 
W szczególności wykonała Izha następujące prace: 
L W zakresie doświadczalnictwa łąkowego kontynuowano za- 
łożone przed kilku laty doświadczenia botaniczne z mieszankami 
traw na łąki i pastwiska w 3 miejscowościach i to w Józefowie, pow. 
Środa, Mikorzynie - pow. Kępno, i na Probostwie w Kępnie. Pra- 
ce ohejmowały sprawdzenie plonu i wykonanie analiz hotanicznych 
roślinności na poszczególnych poletkach. 
W porozumieniu i na koszt Państwowej Fabryki Związków 
Azotowych w Chorzowie założono w okręgach działalności Szkół 
Rolniczych Wielkopolskiej Izhy Rolniczej - Odolanów, Kępno, 
Wolsztyn i Koźmin - 8 doświadczeń z nawożeniem łąk ze special- 
nem podkreśleniem nawozów azotowych. 


98
		

/109.djvu

			Wspólpracowano rówmez z Biurem Rolnem "Tomasówka" 
w założeniu 6 propagandowych doświadczen z nawożeniem toma- 
syną łąk, rozmieszczonych w powiatach czarnkowskim i odolanow- 
skim. 
2. Rozwijano w dalszym ciągu akcję, mającą na celu zainte- 
resowanie poszczególnych Wydziałów Powiatowych sprawą zakła- 
dania łąk wzorowych wzgl. pokazowych, celem zachęcenia rolni- 
ków danego powiatu do większej dhałości o swe łąki. W związku 
z tem opiekowano się w powiecie szuhińskim zalożonemi dwu'ma 
łąkami wzorowemi, oraz założono jedną nową, pozatem wyhrapo 
dalsze tereny i to w powiecie jarocińskim tereny pod 2, w powiecie 
krotoszyńskim pod l, w powiecie inowrociawskim pod l, i w pn- 
wiecie mogileńskim pod l łąkę wzorową. 
Dążeniem [zhy jest zachęcanie wszystkich Wydzialów Powia- 
towych do założenia w swych okręgach co najmniej po 1 h!cc wzo. 
rowej. 
Niezależnie od powyższego przeprowadziła Izba na swój koszt 
prace wstępne do założenia wzorowego pastwiska u jednego z go- 
spodarzy powiatu krotoszyńskiego, w okolicy szczególnie uhogicj 
w łąki. 
3. Na życzenie interesentów opracowywano bezpłatnie wzory 
mieszanek nasion łąkov,'ych stosownie do przedstawionych lokal- 
nych warunków glehowo-wilgotnościowych oraz ndzielal1.fJ wszel- 
kich potrzebnych wskazówek dotyczących pieięgnacji, uprawy, na- 
wożenia i obsiewu łąk i pastwisk. 
4. Za opłatą zbadano w 6 majątkach tereny łąkowe wzgl. pa- 
stwiskowe o ogólnej powierzchni 853 ha. Ten dział pracy wyka- 
zuje w stosunku do poprzednich łat hanlzo znaczne skurczenie spo- 
wodowane hrakiem gotówki i hezwzględną koniecznością osz(:zę- 
(Izania. 
5. Za opłatą wykonywano także analizy siana. 
6. Zorganizowano w lutym 1932 r. puhliczny pokaz szlachet- 
nych traw i nasion łąkowych. 
J ak z powyższego wynika działalność Izhy w zakresie łąk i pa- 
stwisk prawie w całości obciążała hudżet Izby. Wydatki te są jed- 
nakże minimalne w stosunku do całego areału łąk i pastwisk wy- 
noszącego około 10 % całej powierzchni województwa poznańskie- 
go. Także fundusze, przeznaczone na ten cel przez rolnictwo, uwa- 
żać należy jako niewystarczające. Byłohy pożądanem, aby W ydzia- 
ły Powiatowe w większej aniżeli dotąd mierze interesowały hię hl- 
kami i pastwiskami swych okręgów, popierały materjalnie odnośne 
prace Izby i nie szczędziły środków swych szczególnie na zakłada- 
nie propagowanych przez Izbę wzorowych łąk i pastwisk. 
Zagadnienie to staje się coraz więcej aktualne. Szukając Ilróg 
wyjścia z ohecnego kryzysu gospodarczego, jako jedna z wiodą- 


7* 


99
		

/110.djvu

			cych do tego celu widzi rolnictwo konieczność produkowania rlo- 
brej i taniej paszy. Czyni się więc próhy i doświadczenia z całym 
szeregiem szczególnie wydajnych roślin pastewnych oraz zwraca 
się równocześnie coraz więcej uwagi na korzyści, jakie dać mogą 
dohre pastwiska i łąki, te naturalne środowiska dla produkeji do- 
hrej paszy. Wyrazem zrozumienia znaczenia dohrych łąk i paslwisk 
jest m. i. powołanie do życia specjalnej Komisji Uprawy Łąk i Pa- 
stwisk utworzonej z początkiem roku 1932 przy Radzie Wydziału 
Rolniczego Centralnego Towarzystwa Organizacyj i Kółek HoIni- 
czych w Warszawie, składającej się z sil fachowych, powołanych 
z całej Polski, do której należy również delegat Wielkopol"kil"j 
Izhy Rolniczej. 
Zadaniem tej Komisji hędzie poza propagandą, stworzenie jak- 
uajekonomiczniejszych warunków produkcji dohrej paszy. 


C. Wiklina. 
Wiklina, która w roku 1929 przeżywała okres najlepszej kon- 
junktury, znalazła się pod koniec okresu sprawozdawczego na mart- 
wym punkcie. Plantatorzy zachęceni dohremi cenami z roku 1929 
powiększyli hanlzo znacznie swoje plantacje, wskutek czego zwięk- 
szyła się wokoło 100 % podaż wikliny, podczas kiedy rynek zhytu 
kurczył się coraz więcej, szczególnie także z tej przyczyny, że war- 
szt.aty przemysłowe rozporządzały jeszcze surowcem starym i nie 
zdradzały ochoty do nahywania świeżych zapasów. Plantatorzy, 
przyzwyczajeni do sprzedawania wikliny w stanie nie okorowanym, 
hyli w końcu zmuszeni sprzedać wiklinę pośrednikom po hanlzo 
niskiej cenie luh nie sprzedawać jej wcale. Do korowania zahrało 
się stosunkowo niewielu plantatorów i to hardzo niechętnie, gdyż 
musieli w ten sposóh powiększyć swój nakład gotówkowy, nie ma- 
jąc dostatecznie wyrażnych widoków na opłacalną sprzedaż białej 
wikliny. 
Akcja Izhy łącznie z Zjednoczeniem Wielkopolskich Planta- 
torów Wikliny "S a l i x.' szła w całości w kierunku poszukiwania 
opłacalnych rynków zhytu. Wyniki tej akcji wykazały, że łatwiej 
ulokować, szczególnie zagranicą, gotowe wyrohy koszykarskie, ani- 
żeli wiklinę zieloną, a nawet hiałą. N a tej podstawie właściciele 
większych plantacyj wikliny za pośrednictwem Zjednoczenia Wiel- 
kopolskich Plantatorów Wikliny "Salix.. weszli w porozumienie 
z plantatorami wikliny, zjednoczonymi w Związku Producentów 
Wikliny przy Związku Ziemian w Krakowie, celem utworzenia To- 
warzystwa dla przeróhki i zhytu wikliny. 
Zakładanie nowych plantacyj hyło zupelnie nierentowne. Nie 
wzywano także Izhy na istniejące plantacje (lla udzielenia porad 
łokalnych, natomiast hardzo licznie listownie, telefonicznie i ustnie 


100
		

/111.djvu

			zwracano się do Izby w sprawie cen za wiklinę oraz w sprawie 
możliwości zbytu. 


D. Oświata i propaganda. 
W ] O miejscowościach wygłoszono na zebraniach Kółek 
Rolniczych wykłady na temat drenowania spółkowego wzgl. upra- 
wy i pielęgnacji łąk i pastwisk, pozatem wygłoszono przez Radjo 
Poznańskie 6 odczytów na temat gospodarki łąkowej i pastwisko- 
wej oraz wydrukowano w Poradniku Gospodarskim l artykuł 
z dziedziny łąkowej. Dalsza praca oświatowa znalazła swój wyraz 
w udzielaniu hardzo licznych i szczegółowych porad ustnych, pi- 
śmiennych oraz na łamach Poradnika Gospodarskiego. Obejmowała 
ona meljoracje, łąki i pastwiska oraz wiklinę.
		

/112.djvu

			XIII. 
Stacja Doświadczalna 


W roku sprawozdawczym 1931i32 zajętych było w Stacji 10 
osób z ukończonem wyższem wykształceniem akademickiem, 5 sil 
pomocniczych, 5 osób zatrudnionych w biurze oraz 6 osób służby 
laboratoryjnej łącznie z woźnymi. Oprócz tego pracowało w StacjI 
kilku słuchaczów Uniwersytetu Poznańskiego, odbywających swoją 
praktykę jako wolontarjusze. 
Ogólna ilość badanych prób wynosiia: 


1930/31 1931/32 
w Dziale Kontroli Chemicznej 8.368 4.973 
" " Oceny Nasion 3.687 2.340 
" .. Ochrony Roślin 665 762 
" " Doświadczalnym (gleby) 1.100 140 
razem: 13.820 8.215 


'" ielkie obniżenie ilości badanych prób polegało głównie na 
zmniejszonej ilości nadesłanych prób potasu (ca 1.200), ilości prób 
łubinu, badanych dla hodowli na zawartość alkaloidów (ca 700), 
ilości prób zboża konsumcyjnego, nie wymaganych już od Mini- 
sterstwa Rolnictwa (ca 1.100) i ilości prób gleby, badanych na kwa- 
sowość poprzedniego roku dla całych majętności (ca 1.000 prób). 


A. Dział Kontroli Chemicznej 


Nawozów zbadano 1930/31 1931/32 
azotowych 187 112 
fosforowych 512 401 
potasowych . 3.063 1.892 
razem: 3.762 2.405 


Wobec kryzysu na rynku nawozowym i wielkich oszczędności 
zaprowadzonych przez rolników, oczywiście musiała także zmniej- 
szyć się ilość nadsyłanych prób. 


102
		

/113.djvu

			Z nawozów azotowych zbadano: 
azotniaku 34 prób 
siarczanu amonu . 22 " 
saletry wapniowej 20 " 
saletrzaku 15 " 
nitrofosu 13 " 
saletry sodowej 3 " 
saletry chilijskiej 2 " 
azotowanej tomasyny 2 " 
odpadków krwi l " 
Zwykłe azotniaki wahały się w granicach od 18,8-22,1 %, 
przeciętnie zawierały one 21,196, poniżej 20 % były jeszcze 4 pró- 
by. Pozatem były jeszcze 3 próby, które odnosiły się do azotniaku 
15,5 %. Jedna próba o niskiej zawartości azotu (11,5 % N) była 
resztką z majętności, zmieszaną z ziemią. W ośmiu wypadkach po- 
dana była gwarancja dokładna, przyczem w 4 wypadkach odchyle- 
nie od gwarancji wynosiło o 0,5 % '. W czterech wypadkach podanej 
gwarancji od 20-22 % jedna próba zawierała tylko 18,8 % . 
Sial'czany amonu wahając się w granicach od 18.7-21,2 %. 
zawierały przeciętnie 20,4 % azotu, prób poniżej 20 % N było 4. 
Saletra wapniowa zawierała przeciętnie 15,1 % azotu, wahając 
się od 14,2-15,7 %, jedna próba była saletrą norweską dawnej f a- 
brykacji o niższej zawartości azotu. 
Saletrzaki zawierały przeciętnie 16,0 % azotu, jedna tylko pró- 
ba zawierała 11,2 %, przeciętna gwal-ancja opiewała na 15,5 % 
azotu. 
Nitrofosy o przeciętnej tej samej gwarancji, zawierały prze- 
ciętnie 15,2%, wahając się od 14,7-17,4%. jedna próba zawie- 
rała tylko 12 % azotu. W nitrofosach spotyka się większe wahania 
zawartości azotu, jak przy saletrzakach. Saletra sodowa, saletra 
chilijska (próby Zakładu Doświadczalnego w Pętkowie) zachodziły 
tylko pojedyńczo. 
Z nawozów fosforowych zbadano: 
supcrfosfatów 
tomasyn 
superfosfatów amoniakalnych 
mączek fosforytowych 
surofosfatów 
bliżej nieokreślonych . 


122 
270 
l 
3 
3 
2 


prób 


" 


" 


" 


" 


103
		

/114.djvu

			Superfosfaty i tomasyny dzieliły się na następujące grupy: 


zawartość kwasu fosforowego 
rozpuszczalnego w wodzie wzgl. superfosfat 
w kwasie cytrynowym 


tomasyna 


18% 10 10 
17 % 26 66 
]6% 48 102 
15% 32 64 
14% 5 21 
poniżej 14 % l 7 
Przeważają więc superfosfaty i tomasyny 15--17 % -owe. W su- 
perfosfatach należy próhy poniżej 15 % uważać za zafałszowane, 
pochodzą one prawie wszystkie z Małopolski. 
W tomasynach próhy poniżej 14% należy uważać jako mało- 
wartościowe. Tomasyny te są najrozmaitszego pochodzenia, częścio- 
wo z hut śląskich, częściowo zagraniczne, jedna próba oznaczona 
była jako: "Marka Gwiazda'", druga o zawartości 7,4% jako fran- 
cuska. Przy superfosfatach podano gwarancję przy 51 próbach, 
przy tomasynach podano 24 dokładnie określonej gwarancji i 32 
gwarancje w określeniu od - do, przyczem rozpiętość wynosiła !la- 
wet 5 % (14/19 %). Podawanie tych gwarancyj polega prawdopo- 
dobnie na tern, że gwarancje te dotyczą ładunków okrętowy
h, 
w których towar jest niejerlnolity. Tak samo jak w zeszłym roku, 
tak i tego roku w wagonach, pochodzących z jednego okrętu, stwier- 
dzono rozpiętość różnic od 15,15-17,94%. Podział dotrzymanych 
wzgl. nie dotrzymanych gwarancyj, przyczem przy gwarancjach gra- 
nicznych u prób tomasyny uwzględniona jest dolna granica, jest 
następujący: 


superfosfat 
prób 


tomasyna 
gw. ścisłe gw. graniczne 


+2% i wyzeJ 9 
+1-2% 2 1 11 
+0,51-1,00% 1 3 
+0,26-0,50 % 4 3 4 
+0,00-0,25 % 7 3 
-0,00-0,25 % 9 1 2 
-0,26-0,50 % 11 4 
-0,51-1,00 % 14 6 1 
-1,01-2,00 % 2 6 
-2,01 i więcej 1 3 
Podział ten wykazuje, że przy superfosfatach nie dotrzymano 
gwarancyj (poniżej 0,25%) w 28 wypadkach (56%); przy tomasy- 
nach w 19 wypadkach (76 %) oraz, że przy gwarancjach granicz- 
nych zawartość kwasu fosforowego waha się bardzo znacznie. 


104
		

/115.djvu

			Wszystkie te liczby wskazują na konieczność badania kupio- 
nych nawozów fosforowych. Niewielkie ilości surofosfatu zawie- 
rającego 12 % kwasu fosforowego ogólnego pochodziły z fabryki 
w Środzie, a mączki fosforowe (14-17 % kw. fosf.) z województwa 
kieleckiego. 
Sołi potasowych było znacznie mniej, jak zeszłego roku (62 %), 
Kopalnie Kałuskie nadesłały tego roku tylko 1.775 prób. Nadesła- 
ne próby z Kałusza zawierały przeważnie około 20-22 % tlenku 
potasu, w końcu roku nadchodziły także próby o wyższej zawar- 
tości tlenku potasu od 23-27 %, w znaczniejszej ilości. W pró- 
bach przysyłanych przez majętności było 18 prób kainitu oraz 17 
prób wysokoprocentowej soli (40 %), pochodzenia zagranicznego. 
Podług pochodzenia rozdział prób był następujący: 


nawozy nawozy nawozy 
Od azotowe fosforowe potasowe 
Majętności . 84 118 7l 
Centrali Rolników, "Rolników" l 10 4 
Organizacyj i Banków Rolniczych . 3 60 2 
Fabryk i Kopalni 8 57 1.775 
Kupców . 6 46 l 
Organizacyj niemieckich 3 7l 37 
Kółek Rolniczych, włościan l 29 l 
Prywatnych osób 8 2 
Instytucyj i Zakładów Dośw. 6 2 l 
Wielkopolska 89 178 1.858 
Pomorze 2 2 l 
Śląsk 14 21 17 
Kongresówka . 6 105 5 
Małopolska l 82 l 
Gdynia . 13 


Pasze 


Ś r o d k i ż y w n o ś c i o w e. 
prób 
114 
60 
17 
154 
44 
31 
420 


Do przeniesienia: 


Ospy żytnie 
" pszenne 
" jęczmienne, owsiane I Inne 
Makuchy słonecznikowe 
" rzepakowe. 
lniane 


" 


105
		

/116.djvu

			Z przeniesienia: 
Makuchy z orzecha ziemnego 
" inne 
Śrót z fasoli Soja . 
Mąki pszenne i żytnie . 
Mąki mięsne i rybie 
Nasiona łubinu . 
Nasiona zbóż 
Pasze silosowane 
Dodatki do pasz 
Różne pasze . 


razem: 


420 
21 
3 
8 
41 
18 
418 
76 
21 
7 
24 
1.057 prób 


W porównaniu do roku zeszłego ilość prób zmniejszyła się 
dO' 47%, czyli więcej niż Q połowę. 
Ospy pszenne naogół były lepsze, czystsze, tylko w 4 próbach 
jeszcze dużo brudu, odpadków młyńskich, w kilku wypadkach za- 
fałszowane były łuskami prosa i ryżu, pulpą, nasieniem buraka cu- 
krowego (60 %) i kielkami. W kilku wypadkach zawierały rozto- 
cze i robaki. W 28 wypadkach (25 %) zawierały niedozwolone ilo- 
ści piasku (ponad 1%) z tych zawierały: 
2-3 % piasku 9 prób 
3-5% " 2 " 
5-10% " 3 " 
ponad 10 % " (maks. 14,4 %) . 5" 
Ostatnie dwie grupy należy uważać za umyślnie zafałszowane. 
Ospy pszenne naogół były lepsze, czystsze, tylko w 4 próbach 
stwierdzono piasek od 1,0-2 %, jedna ospa zanieczyszczona była 
pulpą ziemniaczaną. 
Otręby jęczmienne i Oowsiane były normalne, tylko jedna pró- 
ba otrąb jęczmiennych zawierała 3 % piasku. 
Najwięcej makuchów było z nasienia słonecznika. Chociaż 
w handlu ceny podawane są przeważnie tylko w jednym gatunl-:u, 
jako zawierające 50/25 % tłuszczu i proteiny, to różnorodność ma- 
kuchów jest jeszcze bardzo znaczna, zależnie od zawartości w nieh 
łusek nasienia oraz stopnia odtłuszczenia. 
Poszczególne gatunki zostaiy podzielone na grupy, chociaż nie- 
raz przejście z jednej grupy do drugiej nie jest zbyt wyraźne. Pro- 
cent łusek i zestawienie wykonano podług sprawozdań lat poprzed- 
nich. 


106
		

/117.djvu

			Łusek T ł u s z c z u 0/0 p r o t e i n y 0/ 0 Tłuszcz + pro- 
Ilość teina przeciętnie 
Ofo prze-I od - do prze-I od - do Ofo 
ciętnie ciętnie 
I. 3 10 14.4 13.5-16.0 37.0 37.2--39.4 51.2) 
II. 13 15 12.5 9.9-16.9 32.8 30.0-35.0 45.3j tłuste 
III. 6 25 12.1 10.5 -15.4 28.3 26.3-29.4 40.4 
IV. 32 O 9.4 6.6-13.6 43.4 40.0-47.5 53.6 
V. 10 5 9.7 6.2-11.8 40.2 40.0-40.6 49.9 
VI. 26 10 9.6 8.0-11.9 37.7 36.3-39.4 48.0 cześciowo 
VII. 5 15 8.2 6.1- 9.6 36.9 35.9-38.1 45.5 odtłusz- 
VIII. 26 20 8.2 5.6 - 10.6 32.2 30.0-3iA 40.5 czone 
IX. 7 25 R.7 7.7- 9.6 28.2 26.3-30.6 36.9 
X. 9 40 9.3 7.0-11.7 22.6 20.0-24.4 30.8 
XI. 7 15 2.1 Vl- 2.8 36.1 34.3-38.8 38.4\ 
XII. 4 20 1.9 1.4- 3.0 I 
3.8 3
.3=34.4 34.8 ekstraho- 
XIII. 3 50 1.1 0.9- 1.5 .:.5.4 22.5 27.5 26.6 wane 


Jak z zestawienia widać, wahania w makuchach są bardzo znaczne. 
Wahania te winny spowodować rolnika do kupowania makuchów, 
tak, jak nawozów, podług zawartości tłuszczu i proteiny. Jednolita 
cena dla wszystkich makuchów jest niczem nieusprawiedliwiona. 
Makuchy rzepakowe można w ten sam sposób podzielić na ma- 
kuchy słabo - średnio odtłuszczone i ekstrahowane. 


I I Tłuszcz 
Ilość · 
przeciętno I od - do 


I Proteina 
przeciętnie I od - do 


I Tluszcz 
i proteina 


I. 7 15.0 13.2-16.6 30.9 25.4-33-8 45..! 
II. 22 9.0 7.1-10.1 35.3 31.9-37.5 44.3 
III. 10 1.5 0.9- 2.2 36.5 33.1-39.4 38.1 


Makuchy rzepakowe, specjalnie pochodzenia rumuńskiego, za- 
wierały nieraz gorczycę polną, zamiast rzepaku; w kilku wypad- 
kach stwierdzono olejek gorczycowy, jako szkodliwy dla bydła, po- 
zatem makuchy rzepakowe były także nieraz silnie zanieczyszczo- 
ne chwastami. 
Makuchy z nasienia lnu podzielić można było na dwie grupy, 
o większej i mniejszej zawartości tłuszczu: 
13,9 % tłuszczu i 28,3 % proteiny 
8,7% tłuszczu i 33,3 % proteiny 


107
		

/118.djvu

			Makuchy lniane były na ogół dość czyste. 
Makuchy z orzecha ziemnego podzielić można było na trzy 
grupy, zależnie od zawartości łusek: na wysokowartościowe bez 
łusek, lub prawie bez łusek i na makuchy o mniejszej lub większej 
ich zawartości. 


l. 
II. 
III. 


IIIOŚĆ 'przeci:
: z
 do , 
8 8.9 5.9-14.2 / 
8 7.1 5.8- 8.2 
3 5.1 4.0- 6.7 


Proteiny , 
przeciętno II od _ do c 
51.8 1147.5-55.° / 
4
. 7 . I : 
6.9 - 45.0 
32.8 ,29.4-35.3 


Tłuszczu 
i proteiny 


60.7 
48.6 

8.0 


Śrót Soja był prawie zawsze beznaganny. Zawierał przecięt- 
nie 0.8 % tłuszczu i 46,9 % proteiny. 
Mąki pszenne i żytnie, przeważnie poślednie, były badane na 
zawartość popiołu w myśl potrzeb dla cia. 
Mąki mięsne były przeważnie mąkami zwierzęcemi, zawiera- 
jącemi większe ilości kości. 
W tym roku przeprowadzono także większą ilość badań łubi- 
nu w celach hodowlanych, dla uzyskania odmian o małej zawarto- 
ści alkaloidów. Mała ilość analiz dotyczyła łubinu odgoryczonego, 
przeznaczonego na paszę. 
Wykonywane badania w roślinach uprawnych w tym roku wy- 
kazały następujące liczby: 


' Ilość , B i a łka 
prób przeciętn.l ] od - do 


I Skrobi , 
Tłuszczu 
prz e
11 od - do 


Pszenica I 25 12.1 10.6-13.1 59.2 56.9-60.6 - 
Żyto 13 10.0 8.8-10.9 53.6 51.2-55.3 - 
Jęczmień 12 10.7 9.4-11.9 53.8 52.7-54.6 - 
Łubin I 2 33.8 - - - 3.8 
Groch 7 21.1 19.4-25.1 - - - 
Soja 6 41.4 40.0- 43.8 - - 13.7 


Jedna próba pszenicy (wołyńskiej) zawierała 15,6 % białka, 
owsy zawierały średnio 24,6 % (23,2-33,4) łusek. 
Przy paszach silosowanych wykonano dla Szkoły Rolniczej 
w Środzie, która prowadzi badania praktyczne nad silosowaniem 
pasz. określenia poszczególnych kwasów. 
Między dodatkami do pasz badano dodatki pod nazwiskiem 
"Calcina", "Grubas" i "Orion". Badania te wykazują nadal, że 


108
		

/119.djvu

			w paszach tych panuje wielka różnorodność, cZęsto nie odpowia- 
-dająca wymaganiom, stawianym dla tych pasz. Lekarstwo jako do- 
datek do paszenia, głoszone pod nazwiskiem "Veronal", zawierało 
10 % kwasu siarkowego wolnego. 
Między różnemi paszami były pojedyńcze analizy melasy i wy- 
tłoków, suszonych buraków, suszonych ziemniaków, płatków ziem- 
niaczanych, krwi, krochmalu i t. p. 
Podług pochodzenia nadsyłano pasze: 
Od p
 
Majętności . 221 
Centrali Rolników i "Rolników" 64 
Organizacyj i Banków Rolniczych 20 
Organizacyj niemieckich 70 
Kupców i firm handlowych 65 
Fahryk, Młynów, Olejarni 93 
Kółek Rolniczych i rolników małorolnych 8 
Osób prywatnych 4 
Izb Rolniczych (Wydział Nasienny), hodowli 464 
U rzędów 8 
Stacyj doświadczalnych, Szkół rolniczych 32 
Podług dzielnic z: 
Wielkopol!'ki 989 
Pomorza 5 
Śląska 44 
Województw Centralnych 13 
Małopolski . 6 
Róż n e. 
Wapna, mar!;le, rurki drenowe 
ziemie i rudy 
woda 
buraki 
ziemniaki 
środki spożywcze 
ohornik, nawozy naturalne 
oliwy, oleje, smary 
analizy techniczne 
lekarstwa, trucizny 
mleka 
masła 


38 
2 
34 
109 
64 
35 
2 
46 
54 
19 
685 
418 
razem: 1.511 


Wapna i margle rozmaitego pochodzenia oraz rurki drenowf' 
badane były na zawartość wapna. 


109
		

/120.djvu

			Buraki badane były na zawartość cukru, ziemniaki - na za- 
wartość skrobi, której zawierały prz
ciętnie 18.0 %, wahając się 
od 15.1-20.5%. 
Buraki cukrowe badane hyły dla celów doświadczalnych. Mię- 
dzy środkami spożywczemi były próby cukru, miodu i ekstraktu 
słodowego, syropu ziemniaczanego, masła, sera i smalcu oraz inne. 
Badania mleka odnosiło się do prób przesyłanych regularnie 
przez miejscowe kawiarnie, dla kontroli dostawy mleka i śmietany. 
Badania masła obejmowały masło przeznaczone na eksport. 
Oleje, oliwy i smary badane były na liczby zmydlenia i jo- 
dową, względnie na lepkość i na punkt zapł,mienia. 
Analizy techniczne obejmowały cały szereg badań celem stwier- 
dzenia składników, stwierdzenia jakości materjałów oraz, czy od- 
powiadały warunkom sprzedaży. 
Między lekarstwami i truciznami zawarte są także badania 
wnętrzności zwierząt na ewentl. otrucie. 


B. Dział Oceny Nasion 


Zbadano nasion: 


prób 


Pszenica jara . 
oznna 


" 


21 
173 
131 
87 
74 
985 
96 
567 
46 
33 
23 
36 
18 
11 
13 
26 
razem: 2.340 
konsumcyjnych z polecenia 


żyto 
jęczmień. 
OWIes 
buraki cukrowe 
" pastewne 
koniczyna i seradela 
trawy 
groch 
len 
marchew 
kukurydza 
łubin, wyka, bobik 
brukiew, rzepak, rzepa, gorczyca 
nasiona ogrodowe i inne . 


W tym roku nie badano już zbóż 
Ministerstwa Rolnictwa. 
Poniższe tabele podają rozkład prób podług wagi 1000 ziarn 
oraz podług wagi hektolitrowej. 


110
		

/121.djvu

			Wag a 1000 z i a r D. 


Waga I 
1000 z. wg. 


Pszenica I 
ozima II jara - 


ŻytEJ 


I Jęczmień I 
. jary 

 ozimy- 


Owies 


27-28 - - 2 - - 1 
29-30 - - 2 - - 4 
31-32 - 2 7 - - 5 
33-34 2 -- 16 - - 4 
35-36 2 - 29 - - 6 
37 -38 9 3 19 - - 
 
39-40 10 3 13 4 - I 111 
41-42 19 5 3 3 - 6 
43-44 11 - 3 7 - 5 
45-46 21 1 - 14 - 1 
47-48 32 3 - 12 - - 
49-50 35 1 - 9 - 1 
51-52 18 - - 5 - - 
53-54 1:-ł - - 2 - - 
55-56 7 - - 1 - - 
57-58 I - - - - - 
średnio 47.7 II 42.4 I 36.4 I 46.4 " 40.8 I 37.7 


Wag a h e k t o l i t r o w a. 


Pszenica 
OZIma jara 


I Żyto I Owies I Jęczmień 


410-430 - - I - 2 - 
431-450 - - - 1 - 
451 - 470 - - - 2 - 
471-490 - - - 6 - 
491-510 - - - 7 - 
511-530 - - -- lO - 
531- 550 - - -- 5 - 
551- 570 -- - - 10 - 
571-590 - - - 2 - 
591- 610 - - - - - 
611-630 - - - - - 
631- 650 - - - -- 6 
651 - 670 - - - - 11 
671-690 - - - - 14 
691-710 2 1 6 - 14 
711--730 15 -- 33 - 10 
731-750 42 5 40 - 2 
751-770 71 6 15 - 1 
771-790 'l:l 5 - I - - 
791-810 4 2 - - - 
średni o 755,3 1/ 760,9 I 733,8 I 519.2 I 687,8 j.jary 
597.5 i.oz. 


111
		

/122.djvu

			Buraki cukrowe wykazały w tym roku dobrą zdolność kiel- 
kowania, mimo, że przy burakach pochodzących od majętności za- 
wartość wilgoci była nieraz bardzo znaczna, czyli, że nasienie 
sprzątnięto wilgotne. 


koniczyn tego roku było więcej niż roku poprzedniego. 


Na 549 prób koniczyn było na 100 gramów: 
wolnych od kanianki 509 prób 
zawierało l ziarno kanianki 13 " 
2 ziarna " II " 
3- ;) ziarn " 8 " 
6-10 " " 4 " 
11-20 " " I " 
21-50 " " 1 " 
51 i więcej " 3 " 


Wolnych od kanianki było 92.7 %; w stosunku do lat poprzed- 
nich byłaby to dalsza mała poprawa. 
Z poddanych badaniu prób koniczyn było bowiem procentnal- 
nie wolnych od kanianki: 
w roku 


1930/31 
1929/30 
1928/29 
1927 
1926 


89,0 % 
77,5 % 
86,0 % 
78,0 % 
75,0% 


W Urzędzie Celnym zbadano i plombowano 143.75 q koni- 
czyn i lucerny importowanej z Niemiec, Francji i Węgicr. 


Przeglądając wyniki badań koniczyn na czystość i zdolność 
kielkowania, spotyka się wielkie niedomagania. które wskazują na 
to, jak koniecznem jest przy koniczynie hadać takżc zdolność kiel- 
kmvania i czystość, a nie ogra!liczać się, jak to się zwykle dzieje, 
do oznaczcnia obecności wz
I. nieobecności kanianki. Na ogólną 
ilość badanych hyło na czystość i zdolność kielkowania, luh 
tylko na jedną z nich. tylko 10 9';. 


112
		

/123.djvu

			Wynik tych badań jest następujący: 


Koniczyna 


II ość 
prób 


I Czystość 
średnio I od - do 


Zdolność kiełkowania 
średnio I od - do 


Czerwona . 24 91.0% 87-98% 76.7% 25-87% 
Żółta 8 99.2% 98.8-99.6% 84.7% 10- 88% 
Biała 7 93.8% 85-
9% 77.0% 64-91% 
Szwedzka 5 94.0% 87.5-99.8% 82.0% 63-88% 
Bastard 3 82.0% 80.5-83.0% 74.0% 60-82% 
Lucerna 7 - - 81.0% 55-87% 


Z obliczeń średniej wykluczono liczby zbytnio odchyłone, anor- 
malne. Liczby te wskazują przedewszystkiem na wielkie braki 
w zdolności kiełkowania. 


Grochy dzieliły 8ię na zasadnicze dwie grupy: 
I Ilość I Wag a 1/4 I i t r a I Waga 100 ziarn 
prób średnia I od - do średnia od - do 
Groch Wiktorja . 29 194 187-200 344 258-414 
Zielony Folger 4 199 192-210 206.4 191-237 


Zdolność kiełkowania i czystość odpowiadały prawie zawsze 
wymaganym przepisom. 
Zdolność kiełkowania seradeli (18 prób) wynosiła przeciętnie 
77 %, wahając się w granicach od 45-95 % . 
Także przy trawach zdołność kiełkowania wahała się w szero- 
kich granicach od 46-99 _%, przeciętnie wynosiła 81 %. Trawy 
hyły przeważnie pochodzenia z Wielkopołski. 
Nasienie lnu badane było prawie wyłącznie na czystość; na- 
sienie to przeznaczone było dla Olejarni w Szamotułach do fabry- 
kacji oleju siemiennego. Przeciętna czystość wynosiła 95 % (89 
do 98%). 
Między nasionami rośłin ogrodowych należy podkreślić słabe 
kiełkowanie u 


marchwi . 
maku 
spinaku 


średnio 


" 


52.3% (15-80%) 
37.0% (16-58%) 
65.0% l51-78%) 


" 


.sprawozdanie W. I. R. - 8 


113 


-
		

/124.djvu

			Poszczególne próby pochodziły: 
I Zboża I 
uraki I 
;

 I Różne IRazem 


Od 


Majętności - 21 110 31 23 185 
Banków Roln., Centrali Roln. 10 1 40 2 53 
Hodowli nasion O 215 O 1 216- 
" " "Original" O 653 O O 653 
Młynów i Olejarni 11 O O 13 24- 
Cukrowni O 32 O O 32 
Kupców i firm handlowych O 45 251 95 391 
Niemieck. organizacyj rolno 7 15 214 39 275 
Gospodarzy małorolnych O O O 2 2 
Wydziału Nasiennego W. L R. 435 10 O 62 507 
Urzędów, Szkół Roln. i Izby Roln. 2 O O 3 5 
Urzędu Celnego O O 1:1 1 14- 
Razem 486 110811549 1224 12340 
Z 
Wielkopolski 486 811 5231219 2033 
b. Kongresówki O 246 10 O 256 
Śląska O 4 11 4 19 
Pomorza. O 6 2 1 9 
Małopolski O 10 2 O 12 
Zagranicy O 4 1 6 1 11 


c. Stacja Ochrony Roślin 


Zadaniem Stacji Ochrony Roślin jest służenie rołnictwu po- 
radą w sprawach ochrony roślin uprawnych, co nie tylko na utrzy- 
manie produkcji rolniczej, ale i na zbyt jej wobec spowodowanych 
kryzysem zaostrzeń fitosanitarnych w stosunkach handlowych ma 
doniosłe znaczenie. 
Czyniąc zadość powyższym wymaganiom życia, w działalności 
Stacji Ochrony Roślin dają się odróżnić następujące kierunki 
pracy: 
L Właściwa służba ochrony roślin. 
2. Praca rejestracyjna i statystyka chorób i uszkodzeń roślin- 
nych. 


114
		

/125.djvu

			3. Praca oświatowa i propagandowa. 
4. Doświadczalnictwo terapeutyczne. 
Do właściwej służby ochrony roślin załicza się przedewszyst- 
kiem doraźne poradnictwo w zakresie ochrony roślin, a więc rozpo- 
znawanie chorób i uszkodzeń roślin nadsyłanych do zakładu Stacji, 
oraz podawanie środków zaradczych. Jako zadanie dalsze należy 
tu organizacja zwalczania niektórych szkodników roślinnych naka- 
zanych jużto rozporządzeniem Ministra Rolnictwa, jużto potrzebą 
doraźnego opanowania choroby wzgłędnie szkodnika, których ma- 
sowe pojawienie się - poważnie zagrozićby mogło produkcji ro- 
ślinnej. 
Ilość nadesłanych do zbadania okazów wynosiła wraz z udzie- 
lonemi poradami w roku sprawozdawczym: 
z woj. poznańskiego . 
z woj. łódzkiego . 
z woj. warszawskiego 
z woj. lwowskiego 


748 
10 
l 
3 
762 


razem 


wobec 665 w roku 1930. 
Ilość nadesłanych okazów z poszczególnych powiatów wOJ. po- 
znańskiego przedstawia się następująco: 
z pow. Bydgoszcz 2 z pow. Odolanów . 15 
" Chodzież 6 " Ostrów 4 
" Czarnków 4 " Ostrzeszów 9 
" Gniezno 44 " Pleszew 14 
" Gostyń 41 " Poznań 68 
" Grodzisk 36 " Rawicz 17 
" Inowroclaw 14 " Strzelno 7 
" Jarocin 8 " Szamotuły 29 
" Kępno 8 " Szubin . 6 
" Kościan 22 " Śmigiel 2 
" Koźmin 30 " Śrem 19 
" Krotoszyn 15 " Środa 21 
" Leszno . 18 " W ągrówiec 8 
" Międzychód 24 " Wolsztyn 12 
" Mogilno 13 " Września 16 
" Nowy-Tomyśl 15 " Wyrzysk 15 
" Oborniki . 17 " Żnin 11 
8* 115
		

/126.djvu

			Reszta okazów pochodziła od instytucyj p
ństwowych i samo- 
rządowych woj. poznańskiego, oraz 14 prób z \\ojewództw innych. 
Ilość korespondencyj Stacji Ochrony Roślin wynosiła 1281 wo- 
bec 1041 w roku 1930. 
Niezależnie od badania nadsyłanych chorych okazów do za- 
kładu, -- przeprowadzała Stacja Ochrony Roślin na życzenie inte- 
resentów badania zdrowotności kultur roślinnych na miejscu. 
Ilość odbytych w tym celu podróży służbowych - łącznie 
z lustracją szkółek drzew owocowych na obecność korówki weł- 
nistej, - wynosiła 149. 
Jednostek gospodarczych korzystających z porad Stacji 
Ochrony Roślin było w roku sprawozd. 298 wobec 284 w roku 193"0. 
Z chorób pochodzenia grzybkowego wystąpiły w silniejszym 
stopniu: 
l. Mączniak traw - Erysiphe graminis DC. na pszenicy, jako 
przyczyna żółknienia i obumierania liści. Pojawiająca się ta rok 
rocznie choroba wystąpiła w roku sprawozd. dzięki posusznej po- 
godzie dopiero z końcem czerwca, nie wyrządzając znaczniejszych 
szkód. 
2. Helmintosporjoza pojawiła się w połowie czerwca bardzo 
silnie w całem prawie województwie, wpływając w dużym stopniu 
na pogorszenie się ogólnego stanu jęczmienia i owsa. 
3. Zgorzel korzeniowa siewek buraczanych wystąpiła w roku 
sprawozd. szczególnie 
ilnie z powodu spóźnionej wiosny i spowo- 
dowanego tern pospiesznego obsiewu pól niedostatecznie prze- 
schniętych i ogrzanych. 
4. Zaraza ziemniaczana - Phytophtora infestans - dzięki 
długotrwałej, dżdżystej pogodzie w sierpniu i wrześniu silnie na 
całym terenie województwa. 
5. Rzekomy mączniak winorośli - Plasmopara viticola - po- 
wodując obumieranie łiści i jagód winorośli. 
Ze szkodników znaczniejsze szkody wyrządziły: 
6. Śmietka ozimówka - Hylemyia coarctata FalI i mucha 
szwedzka - Oscinis fót - przez uszkadzanie w stadjum czerwia 
zawiązków źdźbeł zasiewów ozimych i jarych. 
7. Śmietka burakowa - Pegomyia conformis. Ten pojawia- 
jący się rok rocznie szkodnik buraków wystąpił w roku sprawozd. 
w olbrzymich ilościach w całem województwie. Szkodliwość jego, 
ujawniająca się w wyjadaniu miękiszu liściowego i niszczeniu w ten 


116
		

/127.djvu

			sposób listowia, spowodowała w wielu wypadkach zaorywanie bu- 
raków i ponawianie zasiewów. Największa szkodliwość śmietki 
przypadła na koniec maja i początek czerwca. Według spostrzeżeń 
Stacji Ochrony Roślin drugie pokolenie much) pojawiło się z po- 
wodu dżdżystego czerwca dopiero w pierwszej połowie lipca. 
8. Śmietka cehulowa - Anthomyia antiqua - w cebuli. 
9. Omarlica czarna - Blitophaga opaca - szczególnie groźnie 
w pow. rawickim. 
Stacja Ochrony Roślin miała możność stwierdzić z okazji lu- 
stracji zainicjowanej przez Dyrekcję Cukrowni w Miejskiej Górce, 
że już po 5 dniach od chwili pojawienia się szkodnika - planta- 
cja hyła tak zniszczona, że nadawała się tyłko do zaorania. 
10. Słodyszek rzepakowiec - \lcligethes aeneus niszcząc 
kwiatostany roślin oleistych. 
11. Drążyn szary - Baris cocrulescens - jako sprawca drą- 
żenia łodyg roślin krzyżowych, w następstwie czego uszkodzone ro- 
śliny przedwcześnie dojrzewają. 
12. W ołck zbożowy - Calandra Granasia - jako niszczyciel 
ziarna w śpichrzach. Wcdług zapodań Giełdy Zbożowo-Towarowej 
w Poznaniu w przeciągu 5 tygudni, od czerwca do 15 lipca zostało 
z powodu ohecności wołka U8 wagonów różnego zboża stawione 
do dyspozycji sprzedawcom. 
13. Ździcblarz karłowy - Cep hus pygmeus - wyrządził 
w roku sprawozd. wielkie szkody w całf'm prawie wojcwództwie 
przez nagryzanie i łamanie się źdźhel, szczególnie żyta i pszenicy. 
Celem kontynuowania walki z churobami i szkodnikami 
czynne były wzorem lat uhiegłych 4 sekcje zwałczania sz}mdników 
jako organa Wielkopolskicj Izby Rolniczej, mianowicie: w Pozna- 
niu, Koźminie, Janowcu i Bydgoszczy oraz 3 stacje powiatowe 
przy Wydziałach Powiatowych w Inowrocławiu, Lesznie i Rawiczu. 
Stacje t. zw. powiatowe kierowane przez przeszkolonych ogrod- 
ników podlegają w zakresie metod i sposobów zwalczania szl
odni- 
ków dyrektywom Stacji Ochrony Roślin. 
Sekcja zwalczania szkodników w Poznaniu czynna była przy 
zwałczaniu: 
L mączniaka traw pszenicy, przyczcm spryskano I % cieczą 
bordoską - 1200 mg. magd. 
2. omarlicy czarnej na burakach, - zielenią paryską 160 mg. 
mgd. 


117
		

/128.djvu

			3. tarczyka mgławego na burakach, - chlorkiem barn 15 mg 
mgd. 
Ił. śmietki burakowej, - fluorkiem sodu 40 mg. mgd. 
5. mszycy bobowej na nasiennikach buraczanych, - ekstrak. 
tern tytoniu z szarem mydłem i kainitem 40 mg. mgd. 
6. fitoftory na ziemniakach, - l % cieczą bordoską 16 mg. 
mgd., pozatern przy zimowem i letnie m opryskiwaniu sadów, przy- 
czem opryskano ogółem 6131 drzew i krzewów owocowych 
w 94 dniach. 
Sf'kcja powiatowa w Lesznie pracowała przy zwalczaniu szkodo 
nikow na wezwanie okolicznych rolników przez 30 dni. 
W roku sprawozd. przypadła spodziewana rójka drugiego ga- 
tunku chrabąszcza t. zw. kasztanowca. Zorganizowana akcja po- 
wszechnego tępienia tego szkodnika uwieńczona została zebraniem 
16816 litrów owadów, przyczem koszty tej akcji wyniosły 334,45 zł. 
Walka z korów}{ą wełnistą. Prócz stałej kontroli przymuso- 
wego zwalczania korówki w sadach, wykonywanej po powiatach 
przez ogrodników powiatowych, - Stacja Ochrony Roślin prze- 
prowadziła lustrację wszystkich znajdujących się na terenie woje- 
wództwa szkółek drzew owocowych na obecność korówki wclni- 
stej. Ze złustrowanych 73 szkółek - 12 szkółek zostało za wska- 
zaniem Stacji Ochrony Rośłin zamkniętych przez odnośne Staro- 
stwo z zakazem sprzedaży drzewek do czasu wykazania się wytę- 
pieniem omawianego szkodnika. 
Zwałczanie wołka zbożowego. Celem uświadomienia rolnictwa 
o szkodliwości i zaznajomienia ze sposobami zwalczania wołka, wy- 
dano ulotkę o tępieniu tego szkodnika. Ulotkę rozesłano przy po- 
mocy Dyrekcji Giełdy Zbożowo-Towarowej do wszystkich firm 
handlowo-zbożowych i młynów. Poczyniono również starania w Dy- 
rekcji Kolei, by wagony, przewożące zawołczone zboże i jego prze- 
twory, były po wyładowaniu dezynfekowane. W porozumieniu z od- 
działem poznańskiego L. O. P. P. przeprowadzono dezynfekcję 
dwóch śpi
hrzów przy pomocy dwusiarczku węgla z dobrym wy- 
nikiem. 
Tępienie chwastów. Celem wypróbowania niektórych środków 
przy zwałczaniu chwastów, założono w 32 miejscowościach 10 po- 
wiatów pokazowe doświadczenia z wychwaszczaniem zasiewów 
zbożowych. Jako środków użyto: 1. azotniak nieolejony, 2. kainit 
pylisty, 3. łopuszniak, oraz 4. siarczan żelaza. Środków tych dn- 
starczyły bezpłatnie odnośne fabryki: Chorzów, Kałusz, Azot i Hl" 
ta SiIesia. 


118
		

/129.djvu

			W wynikach, w których oprócz działania niszczącego chwasty 
uwzględniono również działanie nawozowe, - najlepsze wyniki 
dał kainit pylisty i azotniak, - najgorsze siarczan żelazawy. 
Do pól tych były urządzane wycieczki rolnicze organizowane 
przez Kółka Rolnicze i Dyrektorów Szkół Rolniczych. Wycieczek 
takich odbyło się kilkanaście. 
W związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra ł
ol- 
Jlictwa o przymusie tępienia ostu wydano odpowiednie, omawia- 
jące sposoby zwalczania tego chwastu, płakaty i rozesłano je jakI} 
materjał propagandowy do wszystkich gmin i obszarów dworskich 
woj. poznańskiego. 
Celem spopularyzowania odkażania ziarna urządzała Stacj:ł 
wzorem lat ubie!;łych publiczne polmzy z.aprawiania ziarna sic\\- 
nego. demonstrując ten zabieg przy użyciu wszystkich znajdujących 
się w handlu typów zaprawiarek. 
Pokazów takich odbyło się na terenie województwa 5. 
Sieć sprawozdawcza. Zorganizowana w 1927 roku własna sieć 
korespondentów obejmowała 578 sprawozdawców równomiernie 
rozsianych po całym terenie województwa. 
Ilość otrzymanych sprawozdań wynosiła 1436. 
Materjały ilustrujące występowanie chorób i szkodników, ze. 
brane w ciągu roku, zostały opracowane i zachowane do zadecy- 
dowanego wydawnictwa za okres pięcioletni. 
Praca badawcza i doświadczałna. W roku. sprawozd. przepro- 
wadzono szczegółowo badania nad poraz pierwszy na terenie Wiel- 
kopolski stwierdzonemi chorobami, jak biała zgniłizna hiacyntów - 
Pseudomonas hiacinthi Erw. Sm. oraz mącznica hortensji - Oidium 
hortensii. 
Pozatem przeprowadzono badania nad ustaleniem morfolo- 
gicznych cech odróżniających Parnassię, od Deodary. Us'tallenie 
tych cech było koniecznością celem ujednostajnienia metod kwa- 
lifikacyjnych przy uznawaniu Parnassii przez instytuty nasienne, 
jako odmiany odpornej na raka ziemniaczanego i mogącej być wy- 
prowadzoną w okręgi zaraczone i zagrożone rakiem. 
Niezależnie od powyższego prowadzono \\ zorem łat ubiegłych 
kontrołę czystości odmianowej ziemniaków uznanych przez Wy- 
dział Nasienny Wielkopolskiej Izby Rolniczej i pretendujących 
jako sadzeniaki w okręgi zaraczone i zagrożone w myśł ustawy 


119
		

/130.djvu

			o zwalczaniu raka ziemniaczanego. Kontrolę tę prowadzono przez 
wysadzenie odmian w ziemię za raczoną kompostem narośli rako- 
wych i poddawanie ich badaniom na rakoo.dporność. 
Badania te przeprowadzono z 352 próbkami ziemniaków na- 
desłant>mi przez poszczególne majętności woj. poznańskiego. Z po- 
wyższej liczby 18 prób podpadło porażeniu rakiem ziemniaczanym, 
a majętności, które nadesłały te próby - wykreślono z ewidencji 
majątków mogących dostarczać ziemniaki w okręgi zara.czone 
i zagrożone rakiem ziemniaczanym. 
Praca oświatowo-propagandowa. Do pracy tej zaliczyć należy 
wygłaszanie odczytów i wykładów na zebraniach Kółek Rolniczych, 
kursach dla nauczycieli szkół powszechnych, konferencjach i t. p. 
oraz umieszczanie artykułów o aktualnych chorobach i szkodni- 
kach roślinnych w rolniczej. prasie krajowej. 
Wykładów odbyto w roku sprawozd. 21, - artykułów umie- 
szczono 18, - odpowiedzi w Por. Gosp. - 23. 
Z ważniejszych artykułów o chorobach i szkodnikach roślin 
ukazały się: 
Inż. A. Kuryłło: "Wyniki zwalczania chrabąszcza majowego w Wieł- 
kopolsce w 1930 roku" Por. Gosp. Nr. 2. 
"Przymus tępienia ostu" Por. Gosp. Nr. 20. 
"Aktualne choroby i uszkodzenia roślin" Por. 
Gosp. Nr. 21. 
"Tępmy chwasty" Por. 
"Powszechne tępienie 
Gosp. Nr. 24. 
"Śmietka burakowa" Por. Gosp. Nr. 25. 
Wpływ chorób kłębów ziemniaczanych na ich użyt- 
kowość i wartość" Por_ Gosp. Nr. 38. 
"Bielinek kapustnik i walka z nim" "Por. Gosp. 
Nr. 36. 
WI. Domagaiski: ,.0 zaprawianiu ziarna" Por. Gosp. Nr. 13. 
" "Zdrowotność - główny czynnik przy hodowłi 
i selekcji ziemniaków" Por. Gosp. Nr. 25. 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


Gosp. Nr. 22. 
wołka zbożowego" 


Por. 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


D. Dział Doświadczalny i ogólna czynność 


Badanie gleb w tym roku sprawozdawczym z wszystkich działów 
największej uległo redukcji, gdyż badano tylko 140 prób gleby, 
w których wykonano: 
badań mechanicznych 
" na kwasowość . 
oznaczenie kwasu fosforowego, potasu i azotu 


27 prób 
no " 
29 " 


120
		

/131.djvu

			Ilość tak małą wykonanych badań gleby należy tłomaczyć 
ogólnym kryzysem i niechęcią rolników do robienia inwestycyj, na. 
wet tak potrzebnych, jak zbadanie w:usztatu glebowego. Oznac
e. 
nie kwasu fosforowego i pota,>u wykonano metodą Neubauera, lub 
znacznie tańszą metodą kombinowaną Lemmermanna-Arrheniusa, 
opracowaną przez Stację. 
Doświadczeń nawozowych przeprowadzono z inicjatywy Fa- 
bryki Chorzowskiej jako zakończenie z roku gospodo 1930/31: 
88, z czego udanych było 73 doświadczeń (83 %). 
Oprócz tego założono jeszcze dalszych doświadczeń 19 z sa- 
letrą wapniową oraz 21 doświadczeń nad niszczeniem chwastów, 
które zostały rozrzucone po wszystkich prawie powiatach Wielko- 
polski. Na jesiei. założono jeszcze 32 doświadczenia dla Chorzowa, 
który wobec kryzysu dalsze doświadczenia wstrzymał dla braku 
odnośnych funduszów. W tym roku Dyrekcja Wielkopolskiej Izby 
Rolniczej przekazała do Stacji Doświadczalnej także doświadczenia 
u włościan, przeprowadzone przy Szkołach Rolniczych w t. zw. 
Kołach Doświadczalnych Włościańskich. Koła te miały swój ośro- 
dek w szkołach: w Janowcu, Koźminie, Odolanowie. W ostatnich 
miesiącach rozszerzono je na Szkoły w Szamotułach i Wolsztynie. 
Doświadczenia te również ucierpiały wobec braku subwencji i nie- 
chęci włościan do robienia doświadczeń w tych ciężkich dla rol- 
nictwa czasach. 
Komisja Doświadczalna Wielkopolskiej Izby Rolniczej odb
ła 
trzy zebrania, mianowicie: 2 lipca, 20 sierpnia 1931 "i 23 stycznia 
1932. W ohec ODuszczenia stanowiska kierownika Zakładu Doświad- 
czalne/!,"o w Pętkowie przez p. Dyr. Dzierzkowskiego, Dyrekcja 
Wielkopolskiej Izhy Rolniczej poleciła przejąć naczelne kierow- 
nictwo Pętkowa p. Dr. Celichowskiemu i przenieść p. inż. Starzeń- 
skiego na zastępcę kierownika do Pętkowa. 
Definitywne przejęcie przez p. Dr. Celichowskiego nastąpiło 
z dniem 4 lutego 1932 r. 
P. Dr. Celichowski brał udział w posiedzeniach Ministerstwa 
Rolnictwa dnia 27 i 29 listopada 1931 w sprawach ochrony roślin 
i walki z rakiem ziemniaczanym, dnia 5 grudnia t. r. w sprawie 
współpracy Instytutu Puławskiego z Zakładami Doświadczalnemi 
i w tej samej sprawie dnia 26 i 27 lutego 1932 r. 
W miesiącu lipcu uczestniczył w Zjeździe Zakładów Doświad- 
czalnych Rzeczypospolitej Polskiej, który się odbył w Puławach. 
Pozatem brał p. Dr. Celichowski czynny udział w posiedzeniach 
Izby Rolniczej. Izby Przemysłowo-Handlowej (sprawy eksportu 
ziemniaków) i innych organizacyj rolniczych. 


121
		

/132.djvu

			Podróży służhowych odbyto przez członków działu kontroli 
chemicznej, botanicznej i działu doświadczalnego - 55. 
Pracownicy Stacji Doświadczalnej (bez Stacji Ochrony Roślin 
i Inspektoratu) opublikowali razem 41 artykułów w rozmaitych 
czasopismach rolniczych, przeważnie zaś w Poradniku Gospo- 
darskim. 
Wygłosili 21 referatów na zehrauiach Kółek Rolniczych i 18 
wykładów przez radjo. 
W styczniu. lutym i marcu zorganizowała Stacja Doświad- 
czalna przez swych pracowników kursy rolni(
7e dla wojąka, wy- 
głaszając razem w 7 pułkach 21 wykiadów z dziedziny nawożenia, 
uprawy roślin i roli, achrony roślin. Kursy te zorganizowała Sta- 
cja Doświadczalna bez żadnych suhwencyj z jakiegokolwiek źródła. 
Z większych prac naukowych Stacji nakży wymienić: 
L Dr. Celichowski: "Laboratoryjne hadanie gleb" (Nawozy 
Sztuczne 6). 
2. Dr. Celichowski i Mg. Hetperowa: "Prz) czynek do hadania 
mąk mięsnych. ryhich i wielorybich" (Doświadczalnictwo 
Roln. i. VII nr. li. 
3. Dr. Celichowski i Inż. Grossberg: "Dwuletnie doświadczenia 
konkursowe Wielkopolski w latach 1929/31" (Nawozy 
Sztuczne III. ll). 
4. Dr. Celichowski i Inż. Grossberg: "Doświadczenia porównaw- 
cze z saletrą norweską" (broszurka). 
5. Dr. Celichowski i Inż. Grossberg: "Doświadczenia nad tępie- 
niem chwastów" (broszurka). 


E. Inspektorat Walki z Rakiem Ziemniaczanym 


Inspektorat powołany jest wyłącznic do spraw, związanych ze 
zwalczaolliem choroby raka ziemniaczanego i z cksportem ziemnia- 
ków zagranicę. W Inspektoracie zatrudnionych jcst stale 2 inspek- 
torów oraz sekretarka. Praca Inspektoratu polega na: 
a) wykrywaniu nowych ognisk raka ziemniaczanego (lustracja 
upraw ziemniaczanych w czasie wegetacji), 
h) prowadzeniu ewidcncji pól zarażonych i zagrożonych, oraz za- 
twierdzaniu planów obsiewu tychże pól, 
c) kontrolowaniu zdrowotności wywożonych ziemniaków z pasów 
ochronnych, 


122
		

/133.djvu

			d) kontroli odmianowej czystości przeznaczonych do sadzenia 
jak i zasadzonych ziemniaków w gospodarstwach zarażonych 
i zagrożonych, 
e) sporządzaniu spisu ziemniaków rakoodpornych, potrzebnych 
do ohsadzenia pól tychże gospodar8tw, oraz dopilnowaniu za- 
opatrzenia w ziemniaki i rozdział zasiłku ministerjalnego prze- 
znaczonego na ohniżenie cen ziemniaków rakoodpornych, 
f) kontroli gorzelń i fabryk przetworów ziemniaczanych, 
g) stwierdzaniu czy rozporządzenie Ministra Rolnictwa o walce 
z raki
m ziemniaczanym jest należycie stosowane, 
h) urządzaniu odczytów i uświadamianiu ogółu rolników o nie- 
hezpieczeństwie chorohy raka ziemniaczanego, 
i) wydawaniu świadectw zdrowotności na ziemniaki eksporto- 
wane jak też wywożone z pasów ochronnych na podstawie re- 
wizji tychże wykonanej na miejscu uprawy wzgl. odstawy. 
Nowych ognisk raka wykryto w okresie sprawozdawczym 45 
i to w pow. chodzieskim: w gminie Równopole i maj. Mirowo - 
w pow. kępińskim: p;mina Opatówiec, gm. i maj. Olszowa, maj. 
Mikorzyn, gm. Kiel'Zllo-Pustkowie, gm. Donaborów, maj. Gręha- 
nin, gm. Turze, gm. Ostrówiec, gm. Tabor Mały i gm. Pisarzowice 
- w pow. ostrzeszowskim: maj. Doruchów." maj. Gruszków, gm. 
i maj. Tokarzew, maj. Źródelnia, gm. Przytocznica, gm. Godzię- 
towy, i maj. Rogaszyce, gm. Wygoda Plugawska, gm. Budy i maj. 
Przedborów - w pow. jarociń8kim: gm. Lowęcice, gm. Potarzyca, 
gm. i maj. Sicdlcmin, maj. Golina, maj. Chwalęcinek i maj. Lllhlinia 
Mała - w pow. koźmińskim: maj. i gm. Brnczków, gm. Skoków 
i maj. Kaczagórka - w pow. gostyńskim: maj. Jeżewo i maj. Wy- 
goda - w pow. kościańskim: maj. 08iek, gm. Katarzynin, gm. Jur- 
kowo i maj. Dębicc Nowy - w pow. śmigieIskim: maj. i gm. Spła- 
wie i maj. Sokołowice - w pow. leszczyńskim: gm. Wilkowo 
i maj. Henrykowo -- w pow. wągrówieckim: maj. Przysiek a, gm. 
Wysoka i maj. Pawłowo Skockie -- w pow. odolanowskim: gm. 
Topola Wielka. 
W związku z powtórzenicm się raka ziemniaczanego w pow. 
chodzieskim, oraz masowem wystąpieniu tej zarazy w powiatach 
Kępno, Jarocin i Ostrzeszów z rami cni a Wielkopolskiej Izby Rol- 
niczej odhyto inspekcję powyższych powiatów oraz pow. koźmiń- 
skiego. W inspekcji tej brał udział Naczelnik Wydziału Rolnictwa 
Poznańskiego Urzędu Wojewódzkiego p. Ciemnołoński oraz z Izby 
p Dr. Celichowski, Dyr. Stacji Doświadczalnej. Inspekcja ta miała 
za zadanie zbadanie powodów rozszerz
nia się choroby raka ziem- 


123
		

/134.djvu

			niaczanego, omowlenia środków zaradczych, sprawę pasów ochron- 
nych zwiększonych, omówienie wysokości kary (Ha niestosujących 
się do przepisów o walce z rakiem ziemniaczanym oraz kontrolę 
pracy inspektorów. Ze względu na wzmożoną pracę przez masowe 
przeprowadzenie lustracji, zaangażowano sezonowo jako inspekto- 
rów ochrony roślin pp. Adamiaka Ignacego i Nowickiego Ignacego 
od dnia 15. VIII. do 15. X. 31 r. oraz pp. Kalickiego Stanisława 
i Czekanowskiego Tadeusza od dnia 10. IX. do 10. X. 31 r. Na 
czystość odmianową wysadzonych ziemniaków rakoodpornych do- 
konano lustracji w 45 miejscowościach zarażonych i zagrożonych 
przyczem zbadano 1840 gospodarstw. W 15 miejscowościach uzna- 
nych dodatkowo za zagrożone rakiem ziemniaczanym, skontrolo- 
wano na czystość odmianową 203 gospodarBtwa. Po ukończeniu 
lustracji na czystość odmianową, przystąpiono do prac w związku 
z akcją wykrywania raka ziemniaczanego. Lustrację na raka ziem- 
niaczanego przeprowadzono w 14 powiatach i to zlustrowano 
11.892 gospodarstw w przeciągu 160 dni. Obszar gruntów uzna- 
nych za zarażone rakiem ziemniaczanym ogólnie wynosi 385,76,21 
ha; przed rokiem sprawozdawczym wynosił 277,12,08 ha, w roku 
sprawozdawczym przyhyło 108,,64,13 ha. Za nieprzestrzeganie prze- 
pisów o walce z rakiem ziemniaczanym podano do ukarania 165 
osóh. Świadectw zdrowotności na ziemniaki pochodzące z pasów 
ochronnych wydano na podstawie uprzedniej kontroli 359. 
Z powodu wzmożonego eksportu ziemniaków zagranicę, 
a przez to podniesienie się ceny, akcja zaopatrzenia gospodarstw 
zagrożonych i zarażonych na początku okre
u sprawozdawczego 
natrafiała na poważne trudności. Gospodarstwa te zwlekały z kup- 
nem sadzeniaków, czekając na zniżkę ceny mimo ostrzeżeń ze stro- 
ny Inspektoratu. Energiczne jednak stanowisko Inspektoratu za- 
pohiegło temu, dzięki czemu akcja ta wypadła dohrze. Zasiłek zo- 
stał ustalony po porozumieniu się z Urzędem Wojewódzkim na 
3 zł od 100 kg, podział jednakże tegoż ze względu na szczupłą 
pozycję w budżecie natrafiał na trudności. Ogółem zaopatrzono 
w sadzeniaki rakoodporne: 
l miasto . w ilości 60.420 kg 
8 majętności ,,207.720 " 
27 gmin " II 67 .360 l' 
Na tę dostarczoną ilość ziemniaków wypłacono zasiłek prze- 
kazany Wielkopolskiej Izbie Rolniczej przez Ministerstwo Rol- 
nictwa na obniżenie cen kwalifikowanych sadzeniaków po 3 zł od 
100 kg, co czyni 14.355 q - 43.065 zł. Sprowadzono odmiany: 


124
		

/135.djvu

			Parnassia, Pepo, Juli, Jubel, Hindenburg, Rosafolia, Cellini, Ro- 
land, Max Delhriick, Helena, Preussen. Zasiłek wypłacono na pod- 
stawie listu przewozowego, świadectwa kwalifikacyjnego oraz kwe- 
stjonarjusza" w którym poszczególni zainLeresowani kwitowali od- 
biór ziemniaków, oraz pieniędzy. W końcu okresu sprawozdawcze- 
go rozpoczął Inspektorat prace zaopatrywania nowoodkrytych 
ognisk raka ziemniaczanego w majętnościach w sadzeniaki kwali- 
fikowanych odmian rakoodpornych ziemniaków. Zainteresowani 
otrzymali spis majętności produkujących kwalifikowane sadzenia- 
ki, oraz dołączono kwestjonarjusz celem zdeklarowania ilości po- 
trzebnych sadzeniaków. 
Świadectw zdrowotności na ziemniaki wywożone zagranicę 
wydano 4193, lustracyj zaś ziemniaków eksportowych dokonano 
w 1038 miejscowościach. W pierwszym okresie roku sprawozdaw- 
czego wydano świadectw zdrowotności na 2533 wagony ziemnia- 
ków, z czego dla: 
Francji 
Belgji . 
Anglji 
Szwajcarji 
Holandji 
Luxemburga 
Jugosławji 


Ogółem: 


1698 wagonów 
346 
240 
231 
10 
7 
l 
2533 wagonów 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


Eksportowano głównie odmiany: Industria, W ohltmann, Par- 
nassia, Pepo. Hindenburg, Deodara, Preussen, Jubel, Model, Oden- 
wii.lder Blaue, Centifolja, Early Rose, Juli. 
W okresie wiosennym ruch eksportowy był wysoki z powodu 
braku ziemniaków zagranicą głównie we Fran<;ji, oraz złego prze- 
chowania się tamże ziemniaków. Zaufanie coraz to większe do pol- 
skich sadzeniaków oraz korzystna cena sprawiły zaopatrywanie 
się zagranicy w dużej mierze w ziemniaki z Polski. Ceny z począt- 
ku sezonu eksportowego, wynoszące do 5,- zł za l q ziemniaków 
żóltomięsnych wzrosły przy końcu sezonu przez wielkie zapotrze- 
bowanie do 15,- zł za l q. Z początku okresu eksportowano prze- 
ważnie sadzeniaki, później tylko ziemniaki jadalne. Okres jesien- 
nego eksportu był jak zwykle słahszy. Świadectw zdrowotności na 
ziemniaki wysyłane zagranicę wydano w jesieni na 1258 wago- 
nów z czego dla: 


125
		

/136.djvu

			Francji 78 wagonów 
Belgji . 121 " 
Anglji 1040 " 
Szwajcarji 8 " 
Marokka 10 " 
Hiszpanji l " 
Ogółem: 1258 wagonów 


Eksportowano głównie odmiany: Wohltmann, Pepo, Parnas- 
Sla, Industria, Centifolja, Hindenburg, Jubel, Deo(lara, Odenwal- 
der Blaue. 
Z końcem okresu sprawozdawczego, sezon eksportowy wio- 
senny roku 1932, wskutek długotrwających mrozów oraz słabego 
zapotrzehowania zagranicą, rozpoczął się późno. Świadectw zdro- 
wotności w sezonie tym wydano na ziemniaki eksportowane na 402 
wagony i to dla: 
Francji . 
Szwajcarji 
Belgji 
Anglji 
Jugosławji 
Zagłębia Saary 
Portugalji 


Ogółem: 


257 wagonów 
80 
16 
34 
l 
13 
l 
402 wagonów 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


Eksportowano głównie odmiany: Wohltmann, Industria, Par- 
nassia, Odenwiilder Blaue, Pepo, Jubel, Centifolja, Preussen, Early 
Rose. 
W czerwcu roku sprawozdawczego inspektorzy ochrony roślin 
odbyli w Państwowym Naukowym Zakładzie Gospodarstwa Wiej- 
skiego w Bydgoszczy 2-dniowy kurs fitopatologiczny. W miesią- 
cach końcowych przez urzędników Inspektoratu zostały wygłoszo- 
ne na kursach W. T. K. R. referaty pod tytułem: ".Aktualne za- 
gadnienia z ochrony roślin ze specjalnem uwzględnieniem choroby 
raka ziemniaczanego, zwalczania ostu, herberysu i korówki weł- 
nistej'". Na wykładach tych rozdano ulotki o raku ziemniaczanym, 
oraz demonstrowano preparat raka ziemniaczanego. Wykłady od- 
były się w następujących miastach powiatowych: Krotoszyn, Koź- 
min, Jarocin, Kępno, Ostrzeszów, Odolanów, Ostrów, Pleszew, Szu- 


126
		

/137.djvu

			bin, Wągrówiec, Wyrzysk, Chodzież, Czarnków, Srem, Leszno 
i Wolsztyn. 
W prasie ogłoszono artykuły: 
1. O eksport ziemniaków z Wielkopolski. 
2. Kilka uwag o raku ziemniaczanym. 
3. Pod rozwagę rolników. 


F. Majątek Doświadczalny Pętkowo 


W roku sprawozdawczym areał Majątku nie został dalej po- 
większony, tak, że poza własnym obszarem Pętkowa, pozostało pod 
doświadczenia oddzierżawionych 10 ha z majętności Chwałkowa. 
Obszar własny Pętkowa zmniejszono tylko o l ha, oddany do dy- 
spozycji Refei"atowi Ogrodnictwa Wielkopolskiej Izby Rolniczej 
na utworzenie szkółek drzew owocowych. 
Pod względem gospodarczym rok był normalny hez zasad. 
niczych wypadków. Natomiast znaczne zmiany zaszły pod wzglę- 
dem personalnym, mianowicie l grudnia kierownik Majątku p. Dyr. 
Dzierzkowski przejmuje dzierżawę majętności Grochowiska w po- 
wiecie żnińskim, a z dniem l marca opuszcza definitywnie stano- 
wisko kierownika Maj. Dosw. Pętkowa. Postanowienie to skłoniło 
Wielkopolską Izbę Rolniczą, do przeniesienia natychmiast na sta- 
nowisko zastępcy kierownika Majętności Pętkowa, p. inż. Starzeń- 
skiego z Stacji Doświadczalnej w Poznaniu. W połączeniu z uchwa- 
lonemi w Izbie Rolniczej redukcjami Wydziałów Izby, Pętkowo zo- 
staje włączone do Stacji Doświadczalnej w Poznaniu, pod naczel- 
ne kierownictwo p. Dr. Celichowskiego, kierownika Stacji Do- 
świadczalnej w Poznaniu. 
W roku sprawozdawczym założono 48 doświadczeń, podzie- 
lonych na 2350 poletek, a mianowicie: 
11 doświadczeń odmianowych obejmujących 35%' obszaru, 
22 doświadczeń nawozowych obejmujących 41,1 % ohszaru, 
14 doświadczeń uprawowych obejmujących 19,3% obszaru, 
l doświadczenie inne. 
Doświadczenia prowadzone hyły w 29 wypadkach z roślinami 
zbożowemi, w 14 wypadkach z roślinami okopowemi i w 5 wypad- 
kach z roślinami innemi. 


127
		

/138.djvu

			I. Doświadczenia odmianowe. 


Pszenica ozima 
Pszenica Jara 
Żyto 
Jęczmień 
Owies . 
Buraki pastewne 
Ziemniaki oryginalne 
Ziemniaki w odsiewie 7 -letnim 
Ziemniaki w odsiewie 4-5-letnim 
Kukurydza 
Groch . 


32 odmiany 
9 " 
20 " 
21 " 
16 " 
II " 
22 " 
21 " 
13 " 
4 " 
9 " 


II. Doświadczenia nawozowe. 
l. Wpływ nawożenia azotowego jesienią pod żyto. 
2. Wartość użytkowa wapnamonu danego pod żyto. 
3. Wartość użytkowa saletry wapniowej pod żyto. 
4. Wartość użytkowa wapnamonu pod pszenicę. 
5. Wartość użytkowa saletrzaku pod pszenicę. 
6. Wpływ azotniaku wysianego jesienią pod buraki cukrowe. 
7. Stwierdzenie opłacalności nawożenia saletrzakiem pod bura- 
ki cukrowe. 
8. Kombinowane nawożenie azotowe rozmaitych nawozów sale- 
trzanych pod buraki. 
9. Najwłaściwsze sposoby stosowania krajowych saletr pod bu- 
raki cukrowe przy zastosowaniu saletr w różnych i w tych sa- 
mych warunkach. . 
10. Wpływ nawożenia azotowego jesienią pod pszenicę. 
I l. Sposób siania wiosną saletr na pszenicę. 
12. Frakcjonowanie dawek saletry chilijskiej według metody prof. 
Gibertiniego. 
13. Wpływ następczy wapnamonu, danego w roku 1929 pod bu- 
raki cukrowe, a w roku 1930 pod jęczmień na groch_ 
14. Wartość użytkowa różnych soli potasowych danych pod. jęcz- 
mień. 
IS. Wartość użytkowa różnych soli potasowych danych pod bu- 
raki cukrowe. 
16. Działanie różnych dawek superfosfatu i tomasyny na pszenicę. 


128
		

/139.djvu

			17. Wpływ różnych dawek obornika na plon buraków. 
18. W arto
ć użytkowa sztucznego obornika Adco pod buraki cu- 
krowe. 
19. Wpływ następczy na jęczmień nawozu Adco, danego w roku 
poprzednim pod buraki cukrowe. 
20. Wpływ następczy na owies obornika, danego w roku poprzed- 
nim pod huraki cnkrowe. 
21. Wartość użytkowa nawozu organicznego urbanum. 
22. Stwierdzenie potrzeb nawozowych gleby pod pszenicę. 


III. Doświadczenia uprawowe. 
1. W pływ głębokości umieszczenia ziarna siewnego żyta. 
2. Rozmaity wysiew żyta (40-120 kg/ha) w rzędy rozmaicie roz- 
stawione (20-28,5 cm). 
3. Wpływ czasu siewu pszenicy ozimej (20. 9. - L 10. - 10. 10). 
4. Uprawa żyta metodą Bogdanowicza. 
5. Uprawa żyta metodą Lossowa. 
6. Opłacalność uprawy jęczmienia metodą Lossowa. 
7. Wpływ następczy pogłębiania gleby pod buraki na jęczmlf'n. 
8. Najkorzystniejsze rozstawy przy sadzeniu ziemniaków. 
9. Wpływ czasu przerywki i czasu wykopywania huraków na 
plon. 
10. Najkorzystniejszy stosunek zbóż przy układaniu mieszanek. 
11. Doświadczenie z elektrokulturą (Christofleau) pod buraki cu- 
krowe. 


IV. Doświadczenia z zaprawami. 
1. Skuteczność różnych zapraw przeciw chorohom jęczmienia. 
2. Skuteczność różnych zapraw przeciw chorobom owsa. 
3. Skuteczność różnych zapraw przeciw śnieci cuchnącej pszenicy. 


Sześć pój całego ohszaru przygotowano pod kilkoletnie do- 
świadczenie nad stwierdzeniem najkorzystniejszego płodozmianu, 
przy równoczesnych robionych oszczędnościach w nawożeniu, które 
jesienią zostały zapoczątkowane wysiewem pierwszych ozimin. 
Kurs dla techników doświadczalnych, wyhranych z pośród 
uczniów trzyseme"trowej Szkoły Rolniczej w Środzie został ukoń- 
czony. Po ukończeniu kursu uczniowie otrzymali odpowiednie za- 
świadczenie. Wobec braku zatrudnienia wyszkolonych kursistów, 
kurs ten przerwano i dalej się nie prowadzi. 


Sprawozdanie W. I. R. - 9 


129
		

/140.djvu

			Doświadczenia Pętkowa zwiedziło ogółem 308 osóh, człon- 
ków Kółek Rolniczych oraz cały szereg ziemian z Wielkopolski 
i b. Kongresówki m. i. pp. hr. Bniński, Dr. Kosiński z Warszawy, 
Pro£. Łastowski z Wilna, Dr. Velden z Niemiec. Dyr. Stacji. p. 
Dzierzkowski wygłosił kilka odczytów o doświadczeniach przepro- 
wadzonych w Pętkowie na zehraniach Kółek Rolniczych w powie- 
cie średzkim, oraz na zebraniu Związku Ziemian w Toruniu. P. inż. 
Starzeński wygłosił kilka odczytów w Kółkach Rolniczych Wielko- 
polski oraz wykład o płodozmianach na zehraniu Towarzystwa Rol- 
niczego powiatów Pleszew, Ostrów, Odolanów. 
Pozatem Dyr. Dzierzkowski brał udzial dwukrotnie w zebra- 
niu Związku Zakładów Doświadczalnych Rzplitej Polskiej w War- 
szawie.
		

/141.djvu

			XIV. 
Wydział Leśnictwa 


Leśnictwo. 
Pogłębiający się kryzys gospodarczy, pogorszenie się konjunk. 
tury, zupełny prawie zanik ruchu budowlanego, nadto brak ukła- 
du gospodarczego z największym odbiorcą drewna t. j. z Niemca- 
mi, jak również zbyt ograniczony kontyngent wywozowy do Fran- 
cji, zamknięcie granic do innych państw, !<;tóre były odbiorcą 
drewna polskiego, składa się na to, że gospodarstwo leśne i jego 
opłacalność staje pod coraz większym znakiem zapytania. 
Wobec panującej nadzwyczaj złej konjunktury, zmuszona by- 
ła znaczna ilość właścicieli lasów ograniczyć tegoroczne normalne 
wyręby, a mimo to pozyskanego w mniejszych ilościach drewna nie 
zdołano w całości spieniężyć nawet po znacznie obniżonych cenach. 
Oczywiście, że tego rodzaju niekorzystny stan wpłynął jeszcze bar- 
dziej ujemnie na całość gospodarki leśnej, której do niedawna je- 
szcze znaczna dochodowość była jedyną pomocą do podtrzymania 
majątków ziemskich. 
Zbyt anormalne te stosunki i brak kapitałów z natury rzeczy 
przyczyniają się także do zmniejszenia zalesień powierzchni zrę- 
bowych, tak bieżących jak też i zaległych. Również i na powierzc'h- 
niach posówkowych nastąpiło zmniejszone tempo prac zalesienio- 
wych. 


Ochrona lasów. 
Spowodowane wskutek żeru gąsienicy sówki-chojnówki uszko- 
dzenie drzewostanów sosnowych - wytworzyło źródło rozmnaża- 
ni.a się korników, jako owadów wtórnych. W minionych latach z.do- 
łan o wprawdzie już w znacznym stopniu niebezpieczeństwo to 
umniejszyć i zlokalizować, jednak dalsze tępienie jest i obecnie 
stale aktualne, na co Wydział Leśnictwa szczególniejszą zwraca 
uwagę. 
W roku sprawozdawczym wystąpił w różnych lasach powiatów 
zachodnich i południowych województwa - niekiedy bardzo sil- 
nie, trąd sosnowiec. Przeprowadzone liczne analizy stwierdziły jed- 
nakże, że w znacznym procencie owadów nastąpiła infekcja przez 
grzybki pasorzytllicze i bakterje gnilne oraz gąsieniczki. W 0- 


9* 


131
		

/142.djvu

			bec tego należy się spodziewać, że niebezpieczeństwo rozszerzenia 
się trądu będzie mniejsze. W każdym razie jest wskazanem dalsze 
obi,erwowanie rozwoju wspomnianego szkodnika, względnie stoso- 
wanie środków zapobiegawczych. 
Dalszą pilną uwagę zwracać należy na tępienie szeliniaków 
i smolików, występujących na znacznych przestrzeniach łącznych 
powierzchni posówkowych, świeżo zalesionych. 
W niektórych lasach znaczne spustoszenia w zalesieniach wy. 
rządza pędrak chrząszcza majowego. Mamy jednakże nadzieję, że 
dotychczasowa akcja, wdrożona przez Wlkp. Izbę Rolniczą, przy- 
czyni się do stosunkowo szybszego wytępienia tego szkodnika. 
Również środki stosowane przeciwko dalszemu rozmnożeniu 
się krycienia i hurmaka olchowca w młodszych i średnich drze- 
wostanach olszowych - przyczyniają się do skutecznego zwalcza- 
nia także i tych szkodników. 
Uprawy i nasiona leśne. 
Jakkolwiek zabiegi, czynione przez Wydział Leśnictwa Wlkp. 
Izby Rolniczej co do wyhodowania wystarczających zapasów sa- 
dzonek, potrzebnych do zalesienia resztek powierzchni posówko- 
wych Oraz zrębów zaległych i bieżących, dały w zupelności dodat- 
nie wyniki, to jednak z powodu panującego kryzysu znaczna część 
tych powierzchni nie mogła być zalesiona. 
Propaganda Wlkp. Izby Rolniczej w kierunku zbioru nasion 
rodzimego pochodzenia wpływa na coraz. intensywniejsze pozyski- 
wanie własnych nasion leśnych, a w szczególności sosny pospolitej, 
co nietylko, że zapewni lepszą przyszłość naszym lasom, lecz także 
stanowi w wielu leśnictwach poważne źródło dochodów. 
Ogólny zbiór nasion w roku sprawozdawczym był naogół do- 
bry. Szczególnie obrodziły obficie' dąb, sosna, świerk, jesion; śred. 
nio: olsza, akacja, wiąz, lipa, klon; mniej: modrzew i brzoza. 
Stan upraw również i w roku sprawozdawczym nie był zupel- 
nie zadawalający. Wpłynęło na to anormalne podniesienie się tem- 
peratury w miesiącach maju i czerwcu, a więc w miesiącach roz- 
woju wegetacji sadzonek i siewów. Nadto w różnych lasach wystą- 
piła w większym stopniu osutka, która przerzedziła dość znacznie 
najmłodsze kilkuletnie uprawy. 
Jako środek zapobiegawczy i zwalczający osutkę zaleca Wy- 
dział Leśnictwa skrapianie upraw szczególnie 2-4 letnich roz- 
czynem siarczanu miedzi w lipcu i sierpniu, jedno- do dwukrotne 
w danym okresie. 
Ustawa o ochronie lasów prywatnych. 
Obowiązek, wypływający z ustawy leśnej, oparcia gospodarki 
ldnej na planach gospodarczo-leśnych, został w tutejszem woje- 


132
		

/143.djvu

			wództwie prawie w całości dopełniony. Jedynie nie posiadają pla- 
nów leśnych hardzo nieliczne majątki, których lasy zostały zni- 
szczone przez sówkę-chojnówkę. 
Dalszę wzmożoną działalnością Wydziału Leśnictwa było opra- 
cowywanie dla lasów włościańskich programów i planów leśnych, 
których wykonano dość znaczną ilośc. 
Zbyt rygorystyczne ujęcie przepisów w obowiązującej obec- 
nie ustawie leśnej, odczuwa się w coraz to znaczniejszej mierze. 
Okazuje się howiem, że ścisłe wypelnianie istniejących przepisów 
nielylko, że krępuje inicjatywę właścicieli lasów, lecz częstokroć 
hamuje prawidłowy rozwój gospodarki w lasach prywatnych. W 0- 
bec te
o wskazan!! jest nowelizacja ustawy i to w duchu łagodzą- 
cym oslrość przcpisów. Nowelizacja ta uwz
lędnićby powinna z na- 
tury rzeczy również i zakres działalności izb rolniczych, których 
zadaniem jest organizacja gospDdarstw la3ów prywatnych i wpływ 
na dalszy prawidłowy ich rozwój. 
Zadanie to izby rolnicze mogą o tyle łatwiej spełniać, ponie- 
waż stoją w bezpo
rcdniej i ściślejszej łączności z własnością le- 
śną, aniżeli organa władz państwowych. 
Te względy przf'mawiają za konieczno
cią przelania pewnych 
kompetencyj na izby rolnicze, co przyczyniłoby się z jednej strony 
na odciążenie, względnie potanienie administracji państwowej, 
z drugiej natomiast strony wpływ izb rolni
zych odbiłby się bar- 
dziej dodatnio na normalnym rozwoju gospodarczym naszych lasów, 


Pożyczki na łasy, wzgl. pomoc ze strony Państwa dła lasów pry- 
watnych i sprawy taryfowe. 
W obecnych czasach kryzysowych w bardzo znacznym stop- 
niu odczuwa się brak pożyczki dla lasów prywatnych, gdyż udzie- 
lanie pożyczek tak ze strony Poznańskiego Ziemstwa Kredytowe- 
go, jak też i ze strony Państwa stało się zupełnie nieaktualnem. 
Wpłynęło to ujemnic na cały handel drzewny, co przyczyniło się 
bardzo do znacznego obniżenia cen na surowiec. Polityka gospo- 
darcza rządu powinna przeto pójść w kierunku zorganizowania do- 
godnego kredytu tak dla własności leśnej, jak i przemysłu drzew- 
nego. 
Do zmniejszenia kryzysu przyczyniłaby się w znacznej rów- 
nież mierze rewizja ustaw podatkowych, a miculOwlCie w kierunku 
zniesienia progresji podatku gruntowego i zmniejszenia względnie 
zniesienia podatku spadkowego, jak również zwolnienia od po- 
datku gruntowego na lat 30 przeprowadzonych zalesień na po- 
wierzchniach, które skutkiem wyższej siły musiały być wyrąbane. 
Również nienormalnie wysokie taryfy kolejowe, utrudniające 
tak eksport zagraniczny, jak też i obrót wewnętrzny drewnem, 


133
		

/144.djvu

			przyczymają się w wysokim stopniu do hamowania handlu drzew- 
nego. Wobec powyższego należałoby koniecznie dążyć do wydat- 
nego obniżenia istniejących obecnie taryf kolejowych, celem oży- 
wienia handlu drzewnego, co wpłynęłoby na zmniejszenie kryzysu 
w gospodarstwie leśnem. 


Załesienie gruntów włościańskich. 
Sprawa zalesiania nieużytków włościańskich wobec braku po- 
trzebnych funduszów - ograniczyła się w roku sprawozdawczym 
do uielicznych przypadków udzielania porad i wskazówek co do 
przeprowadzenia zalesień, dozorowania i wykonywania. 


Przeróbka drewna. 
Oprócz poprzednio wyłuszczonych czynników, bardzo ujemnie 
wpływa na opłacalność gospodarstwa leśnego prawie zupełny za- 
stój ruchu budowlanego. Powoduje to bowiem zniżkę cen na suro- 
wiec, który chociaż wyrobiony w mniejszych ilościach, nie może 
być wobec zbyt ograniczonego popytu spienittżony. 
W przeprowadzonych nielicznych transakcjach osiągnięto pod 
koniec minionej kampanji następujące ceny za hudulec sosnowy 
i kopalniaki w lasach prywatnych: 
Za l. i II. kI. przeciętnie 20-24 zł za l m 3 loco las. 
Za III. klasę przeciętnie 16-18 zł za l m 3 loco las. 
Za IV. klasę przeciętnie 12-14 zł za l m 3 loco las. 
Za kopalniaki przeciętnie 9-11 zł za 1m 3 łoco las. 
Również ceny dębiny okazały tendencję zniżkową w stoilunku 
do roku ubiegłego i za ten gatunek drzewa średniej jakości płaco- 
no przeciętnie od 24---40 zł za l m 3 loco las. 
Jedynie ceny na opał utrzymywały się mniej więcej na po- 
ziomie zeszłorocznym t. j. za l mpo szczap płacono od 11-15 zł 
w lesie. 
Na ożywienie handlu drzewnego mogłoby wpłyną:
 przede- 
wszystkie m wznowienie ruchu budowlanego, przywrócenie eks- 
portu do Niemiec, zwiększenie kontyngentu ekspor'łowcgo do 
Francji, jak również wyszukanie innych rynków zbytu przez po- 
wstałą organizację eksportu zagranicznego. 


Szkolnictwo. 
Z zaprowadzonych od kilku lat kursów dokształcających ho- 
rowych-podleśniczych, odbył się w roku sprawozdawczym dalszy 
kurs, w którym uczestniczyło 27 kursistów, kończąc ten kurs 
z dodatnim wynikiem. 


134
		

/145.djvu

			Zakres dzialania Wydzialu Leśnictwa. 
Celem podniesienia i prawidłowego prowadzenia gospodarki 
leśnej w lasach prywatnych - utworzony w roku 1903 Wydział 
Leśnictwa Wlkp. Izby Rolniczej zajmuje się następującemi czyn- 
nościami: 
L Udziela stałej pomocy w zarządzaniu lasami, dzieląccj Jię na: 
a) pomoc doradczo-techniczną i 
b) pomoc kontrolująco-zarządzającą. 
Wydział Leśnictwa zajmował się jak i w latach pOI)rzcdnich 
sprawami wchodzącemi w zakres .działalności doradczej, tak pod 
względem technicznym jak i administracyjnym, jak również i kon- 
trolującym wykonywanie naszych zarządzeń. 
Pod nadzorem technicznym stanowiącym najpoważniej;;.zy za- 
kres działalności Wydziału Leśnictwa znajduje się 187 leśnietw 
z obszarem 60.995,76 ha. 
Oprócz tego przeprowadzał Wydział Leśnictwa jerlnoraznwe 
inspekcje lasów, nie podlegających stałej kontroli Izby 
2. Wykonuje pomiary i urządzenia lasów oraz przeprowadza 
rewizje planów gospodarczych i układa czasowe plany ,;osp")dar- 
cze t. zw. programy. 
W czasie sprawozdawczym sporządził Wydzi	
			

/146.djvu

			otj
śnienia i wskazówki do prowadzenia rejestró", leśny("h. jak 
i uzyskiwanych wyników z użytkowania i odnuwi.enia lasó
. Wy- 
dział Leśnictwa wskazuje na konieczność prowadzenia zapisków (po 
prawej stronie planów gosporlarczych) celem osiągnil(cia dla pI"ZY- 
6złości pewniejszych danych statystycznych dla na!;tępnych planów 
gospodarczych. 
Wszelkie formularze do rejestrów lesnych dostarcza WYlłział 
Leśnictwa jak zwykle po własnych kosztach. 
9. Udziela informacyj we wszystkich kwestjach leśnych.
		

/147.djvu

			XV_ 
Wydział Organizacji Małorolnych 
WSPÓŁPRACA z ORGANIZACJAMI ROLNICZEMI 


Przez Wydział Organizacji Małorolnych utrJ:ymuje Wielko- 
polska Izba Rolnicza ścisłą wspólpracę z Wydziałem Oświatowym 
Wielkopolskiego Towarzystwa Kółek Rolniczych oraz Związki'
m 
Wielkopolskich Kółek Włościanek. 
Wielkopolskie Towarzystwo Kółek Rolniczych pracuje samo- 
dzielnie i posiada własny budLet. W pracy oświaty pozaszkolnej, 
poza własnym personelem praz. personelem" subwencjonowanym 
przez Ministerstwo Rolnictwa, korzysta z personelu Izby Holniczej 
oraz Szkół Rolniczych. Pozatem Izba Rolnicza do tej p:.-acy przy- 
dzit'iila dwóch urzędników, z których jeden Jc.,t zarazem jednym 
z dyrektorów Wielkopolskiego Towarz,ystwa Kółek Rolniczych, 
a dru
i sekretarzem Wydziału. 
Z",iązkowi Wielkopolskich Kółek Włościanek sta\.Tla Wielko- 
polska Izba Rolnicza do dyspozycji personel, składający się z ki
- 
rowniczki, która jest równocześnie dyrektorką Związku, sekretar- 
ki, 3 instruktorek fachowych i 3 instruktorek gotowania oraz, fi- 
nansuje wydatki rzeczowe, tak na utrzymanie biur", jak i na roz- 
jazdy. Pozatcm Związek dysponuje swoim własnym budżetem, z któ- 
rego wydaje gazetkę Związku, przeprowadza kursy prakty(;znc 
(kursy gotowania, szycia, prania i prasowani.., przetwornictwa, wy- 
pieku ciast, wyrobu wędlin i t. p.). Z subwencyj samorządów po- 
wiatowych Zwi-izek zatrudniał w okresie sprawozdawczym 9 in- 
struktorek powiatowych. 
Wielkopolska Izha Rolnicza, pragnąc wykazać zupełną koor- 
{Iynację pracy wszystkich trzech organizacyj, podaje poniżej spra- 
wozdanie Wydziału Oświatowego Wielkopolskiego Towarzystwa 
Kółek Rolniczych oraz Związku Wielkopolskich Kółek Włośo::i;\nek 
za czas od L I. 1931 do 31. III. 1932. (Sprawozdanie za :) kWdrta- 
łów z powodu przejścia na rok sprawozdawczy od l kwietnia)_ 


137
		

/148.djvu

			A. Wydział Oświatowy 
Wielkopolskiego Towarzystwa Kółek Holniczych 


Pomimo trudnych warunków ekonomicznych, w jakich zna- 
lazło się rolnictwo w roku 1931/32 i w związku z tern konieczno- 
ścią wprowadzenia do budżetu W. T. K. R. bardzo znacznych 
oszczędności, prace oświatowe, zmierzające w kierunku podniesie- 
nia produkcji naszych warsztatów rolnych i uczynienia jej bardziej 
opłacalną, nie tylko nie ucierpiały, ale nawet udało się zrealizować 
niektóre projekty z przed kilku lat. W tym więc względzie rezo- 
lucja, uchwalona przez Walne Zgromadzenie W. T. K. R. w dniu 
9 marca 1931 roku, a stwierdzająca, że ograniczenie działalności 
naszego Towarzystwa w związku z koniecznemi oszczędnościami, 
nie powinno dotknąć działalności oświatowej - została jako za- 
sada utrzymana. 
. Tak, jak i w latach ubiegłych akcja Wydziału Oświatowego 
szła w dwuch kierunkach - pracy oświatowej wśród gospodarzy sa- 
modzielnych i wśród młodzieży. 
Wykonanie pracy na terenie zlecone jest personelowi facho- 
wemu Szkół Rolniczych, a nastawiane i kontrolowane jest przez 
Wielkopolskie Towarzystwo Kółek Rolniczych, zresztą w ścisłem 
porozumieniu z Wielkopolską Izbą Rolniczą. 
W. T. K. R. chcąc, aby w pracach nad podniesieniem wsi więk- 
szy udział niż dotychczas przyjmował sam czynnik społeczny, dąży 
do zdecentralizowania akcji oświatowej na poszczególne okręgi 
szkolne i Rady Powiatowe, pozostawiając sobie jedynie wpływ na 
kierunek zasadniczy i na metody pracy. 


OŚWIATA WŚRÓD DOROSŁYCH 


Jeżeli chodzi o metody pracy, to pozostały one te same, co 
i w roku poprzednim, a więc urządz.ano wyklady w Kółkach Rolni. 
czych, kursy specjalne, wykłady na poziomie szerszym w Poznaniu, 
zakładano w Kółkach bibljoteczki, posługiwano się przy tern w naj- 
większej mierze filmami i organizowano wykłady w radjo poznań- 
skiem. 
Z przykrością stwierdzić trzeba, że jedna z najnowszych, a za- 
razem najskuteczniejszych metod" jaką są konkursy wśród samo- 
dzielnych gospodarzy, z powodu trudności finansowych wprowa- 
dzona być nie mogła. 


W y kła d y. 
Ogólnie biorąc cyfra wykładów wygłoszonych w Kółkach Rol- 
niczych all>o na zebraniach powiatowych, zmalała w porównaniu 


138
		

/149.djvu

			z rokiem ubiegłym. Największą ilość wykładów wygłosili prelegen- 
ci z pośród personelu szkół rolniczych W. I. R. (315), następnie 
z pośród personelu Centrali W. I. R. (191) i urzędnicy Centrali 
W. T. K. R. (62). 
Rozpatrując wygłoszone wykłady pod względem tematów wy- 
jaśniamy, że dotyczyły one tych działów gospodarstwa wiejskiego, 
do których dziś rolnik zaczyna się uciekać, szukając w nich źródła 
większego dochodu. Warzywnictwo i sadownictwo, hodowla bydła, 
trzody i drobiu, mleczarstwo - to są te tematy, które najwięcej 
skupiały słuchaczy. Naturalnie uprawa roli i roślin oraz zagadnie- 
nia ekonomiczne zajmują jeszcze dominujące stanowisko między 
wszystkiemi innemi tematami. 


Kur s y. 
Podzielić je można na 2 kategorje, jedne z programem ustalo- 
nym przez Wydział Oświatowy, na podstawie obserwacji z terenu 
całego województwa, o programie dostosowanym do potrzeb całe- 
go województwa, i drugie, urząrlzane w pewnych tylko powiatach 
z inicjatywy miejscowych czynników i o programie, dostosowanym 
wyraźnie do potrzeb miejscowych. Jeżeli chodzi o kursy wspomnia- 
ne na początku, to w roku 1931 w miesiącach styczniu i lutym od- 
były się w 23 powiatach przy udziale 7.370 osób. Na program skła- 
dały się 4 wykłady: L o dostosowaniu gospodarstw do dzisiej- 
szych warunków, 2. przechowywanie obornika, 3. zwalczanie chwa- 
stów i szkodników roślin, 4. konieczność zwiększenia ilości wła- 
snych pasz w gospodarstwie. Na zakończenie wyświetlano film p. t. 
"Orka różnemi pługami" i inne (w ciągu grudnia 1930 roku kursy' 
z tym samym programem odbyły się w lO-ciu innych powiatachl. 
W roku 1932 w styczniu, lutym i marcu odbyły się znowu 
kursy podobnego typu w 33 miejscowościach przy udziale 11.330 
osób. 
Na program kursów składało się kilka wykładów, omawiają- 
cych konkretnie niezbędne zmiany, jakie należy wprowadzić obec- 
nie do gospodarstw. Dotyczyło to zarówno samej struktury gospo- 
darstwa, zagadnienia ochrony roślin, jak i widoków na produkcję 
zwierzęcą, a wreszcie kwestji niezmiemie aktualnej, jaką na wio- 
snę tego roku było stosowanie nawoz,ów pomocniczych. Uzupeł- 
nieniem kursów był film p. t. "Cuda świata roślinnego", w którym 
przedstawione jest zagadnienie, dotyczące fizjologji roślin i nawo- 
żenia. Myślą przewodnią kursu było dążenie do podniesienia pro- 
dukcji rolnej i potanienia jej. 


139
		

/150.djvu

			Zestawienie referatów wygłoszonych w Kółkach Rolniczych 
od l stycznia 1931 r. do 31 marca 1932 r. 


Preleg e n c i S 
SZkołaRoln. l \ \V. I. R. W.T.K.R. Obcy ., 
Okręg Powiaty w I w I-:-F .. 
-:-F I p:w.l o:r. '" 

 
pow. akr. ,pow. akr. pow. okr. 
1. Leszno Leszno 9 I - 1 I - 5 - - - - 
Rawicz 10 - 3 - - - - - - 
Gostyń 37 - 33 - 8 - - - 
Kościan 4 60 2 39 2 15 - - 114 
2. Środa Środa 11 - 12 - 1 - 2 - 
Poznań 7 - 16 - l) - 11 - - 
Śrem 6 24 1 29 1 7 1 14 74 
5. B Y d g o s z c z . Bydgoszcz 39 - 1 - 1 - - - - 
Szubin 6 - 3 -- 2 - - - - 
Wyrzysk 10 55 2 6 - 3 - - I 64 
4. Wolsztyn W ol
ztyn 25 - 7 - 6 - - - 
Grodzisk 5 I - 5 I - l) - - -q 
Śmigiel 3 33 2 14 2 13 1 61 
5. C h o d z i e ż . Chodzież 29 - - - - - - - - 
Oborniki 11 - 2 - 2 - - - - 
Czarnków 6 46 5 7 1 3 -- - 56 
6. O d o I a n Ó w Odolanów 20 - 6 - 1 - - - - 
Ostrów 3 - 3 - - - - - -- 
Pleszew 7 30 2 11 - 1 - - 42 
7. Września Września 31 - 23 - 5 - - - - 
Gniezno 3 9 32 - 5 2 2 42 
8. Inowrocław Inowrocław 1 - 5 - 3 - - - - 
Mogilno 2 - 10 - 2 - - - - 
Strzeln o 2 5 3 18 - 5 - - 28 
9. K o ź m i n Kozmin 4 - 3 =II
I= - - - 
Krotoszyn 5 - 1 - I - - 
Jarocin 5 14 4 8 1 I 3 - - 25 
10. Szamotuły. Szamotuły 11 11 10 10 2 2 -- - 23 
11. Mi ędzychód Międzychód 11 - 1 - 1 - - - - 
N. Tomyśl 5 16 3 4 1 2 - - 22 
12. Janówiec Żnin 4 - 2 - 2 - - - - 
W ągrówiec 5 9 5 7 1 3 2 2 21 
15. Kęp n o . Kępno 7 - 3 - - - - - - 
Ostrzeszów 2 9 3 6 - - - - 15 
- 
II 587 


140
		

/151.djvu

			Na kursach wykładali specjaliści z Ccntrali W. T. K. R., Sta- 
cji Doświadczalnej W. I. R. i fachowcy z pośród personelu Szkół 
Rolniczych W. I. R. 
Co się tyczy kursów, urządzanych z inicjatywy czynników 
miejscowych w powiatach, czy nawet w poszczególnych Kółkach 
Rolniczych, to w powiecie gostyilskim urządzono kursy lokalne 
w 14 miejscowościach. Na program kursów składały się: wykład 
na temat polityki zhożowej, konieczności dostosowania produkcji 
i wychowu świil do potrzeh przemysłu bekonowego. Trzeci wykład 
wyjaśniał aktualne dziś dla rolnika prawo wekslowe. Kurs w każ- 
dej miejscowości trwał około S godzin tak, że jednego dnia odby- 
wal się w dwóch miejscowościach. Razem wysłuchało wykładów 
na kursach około 600 czlonków. ReferalY wygłaszali Dyrektor 
Szkoły Rolniczej, Sekretarz Pow. W. T. K. R. i adwokat miej- 
sco'wy. Kursy te odbywały się w czasie od 19 do 26 października 
1931 roku. 
Specjałne trzydniowe kursy ogrodnicze urządzone były w 14 
miejscowościach w różnych punktach województwa. Kursy połą- 
CzUlI(' były ze zwiedzeniem ogrodów i praktycznemi pokazami. wy- 
jaśniającemi najważniejsze prace w sezonach jesiennO' - zimowym 
i wiosennym. Na ł"ursach wykładali specjaliści z Referatu Ogrod- 
nictwa W. I. R. Kursy cieszyły się dużą frekwencją, gromadząc 
przeci
tnie 40 słuchaczy każdy. Odbywały się w czasie stycznia, 
lutego i marca 1932 I'. 
Spccjalue kursy hodowli drobiu urządzano w pierwszych 
dniach marca 1932 r. w 16 miejscowościach pow. gostyńskiego. Na 
program kursów składały się 2 wykłady, z których jeden omawiał 
budowę i urządzenie kurnika, wyląg i wychów drobiu, żywienie, 
rasy, selekcję i t. d., drugi wskazywał na praktyczne korzyści do- 
brze zorganizowanego gospodarstwa drobiowego ze speejalnem 
uwzględnieniem strony kalkulacyjnej. Preleg{'nt urozmaicał wy- 
kłady praktycznemi pokazami. Przeciętnie na każdym kursie obec- 
nych było około 100 osóh, w czem połowa gospodyń. ,Omawiano 
również możliwości założenia zhiornic jaj. 


W y kła d y r o I n i c z e w P o z n a n i u. 
25 i 26 lutego 1931 r. urządzone, zgodnie z tradycją, wykłady 
rolnicze w Poznaniu poświęcone hyły omówieniu zagadnień rol- 
niczych na podłożu życia gospodarczego, ze specjalnem uwzględ- 
nieniem polityki zbożowej, działalności Zw. Eksporterów Zboża 
i Zw. Eksportcrów Trzody Chlewnej oraz opłacalności owczarstwa. 
W drugim dniu omawiano obszernie kwest je nawozowe oraz moż- 
liwości, jakie stoją przed naszem sadownictwem i poruszono w jed- 


141
		

/152.djvu

			Zestawienie referatów wygłoszonych na zebraniach Kółek 


I 
 
L. '" 
 .N 
 s:: 
Tematy referatów u -o o 
 u 
 
N .
 J:: J:: 
'" 
 s:: -s:: .
 o .s N 
p. o s:: N N 
 N .... o m .S '" 
bJ) '" .
 '" 
 u s:: .u o 
.... o .... o .... 
'" m '" o o p.. -'" -N o 
..., N ..I:i J:: o .... J:: .... CI)' o o ... 
c:o U U '-' '-' '-' '" ::.: :::.::: :::.::: :::.::: 
..... ....., 
1 Oprawa i nawożenie roli i roślin 10 2 6 615 2 2 5 4 1 2 5 
2 Oprawa i nawożenie łąk 
i pastwisk 1- 2- - - - 3- - 1 - 
3 Melioracja. - - - - - - - - - - - - 
4 Warzywnictwo i sadownictwo - 3 2- 12 1 1 - - 1 - - 
5 Hodowla bydła 3 1 2 -- fi 2 1 1 -- l- 
6 Hodowla trzody 7 - 11 4 171 3 2 11- -I 1 
7 Hodowla drobiu . -- - - 116 - - - - - - 
S Hodowla koni - - - - - - - -- .- - - - 
9 Weterynarja - - - - - - - - - - - - 
10 Mleczarstwo 6 2- - 2- - - 1 1 1 - 
11 Ekonomja rolna 10 
1 1S - 1 2 1 1 1 
I
 - 
12 Rachunkowość i książkowość -I 1- -1- - 
13 Spółdzielczość - - - - - - - - - - - - 
14 Osadnictwo - - - - - - - - 1- - - 
15 Kwest je podatkowe, prawne 
i ubezpieczeniowe - - - - - 2 1 - 1- 3 - 
16 Organizacja 4- - - S 3 l - 1 1- - 
17 Różne - 1- - 1- - - - - - - 
Razem wykładów bez filmów 4111212911117s115191101101s191 6 
Filmy z pogadankami . ---- l l- I 1- 1 1 


I I I I I I I I I I I 


142
		

/153.djvu

			Rolniczych wg. tematów w czasie od 1. I. 31. do 31. 111.32 r. 


I I 
- 
-'" 
..., S 
'"d S u 
-o 
 ..., Q) 
-5 o 
 ..... -o ..., .
 s:: m Q) 
o 
 -o ..od N 
 -I:: Q) o ::s ..., ..... ..!od N 
o ..., l:: l:: .2 
 '" N s:: C s:: ..... -
 '" m 
N Q) Q) m u . biJ -o N » 
s:: » m -o .
 m Q) :E .... Q) N 
"C .biJ - .... 
 N s:: S S '" s:: "" 
N .
 
 o o .... '" ..... "C 
 
 - 
 .... 
co o ..... ..... Q) N 8 o Q) m ::s et!' o >, ..... 
Q) ;;:; 
 o "C ,.l:1 '" '" Ci: o m .... ..... .... N N g:: 
 g:: S:I"
 
H Z O O O O O- "" f) .UJ UJ .UJ UJ VJ 
7 7 2 1 10 2 3 2 3 14 5 1 3 3 4 14 6 5 7 4 5 1 169 
2- - - 1- - - - 1- - l- I -- l- - - 1- 15 
- 
- - - - - - - - - 1- - - - - - - - l- I - 3 
- - 3- - 1- - 2 7 1 1 2- - - - 2 2- - 1 42 
- - l 2 3 1 1 -- 5 1 
I 4- 1 - 1 113 2 4 - 58 
2 41 l-I- II- 2- 1-1- -1- 21- 17/- 1 67 
I 
- - - - - - - 2 - 1- - 4- - 7- 1 1 3- - 36 
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -- - -- 
- - 1 1 - - - - - - - - - - - - - - - - - - 2 
- - 2- 1- - - - 3 l- I- 1 - - - --- - 1- 23 
4 1 -4 8, 9 -- 3 2 4 3 8 - -- I 1 9 1 - 1 100 
-1- -I 1- -L- --1- -1- -1- 2 
- - - - 1- - - - 1- 2- - - - - 1 1- 1 7 
- 1- - - - - - - 1- - - 1 - - 2- - - - 1 7 
- - 1 1 2 2 1 - 1 1- - _. - 1 1- - 1 3- 2 24 
- - - - - - 1 -,- - - - -- - - 1 - 1 2- - - 23 
- - 3 3 -- l 1 1 1- - - 9 


16113114/9127115/61519/39113/8/261519/23111/13/38/31/1218/587 
-1-/-/-/-/1/-1-1-12/-/-/-1-/-15/-/3/3/101-/-/ 30 


143
		

/154.djvu

			nym z wykładów uprawę roli i jej wpływ na koszty produkcji. 
W wykładach brało udział około 400 osób dzicnnie. 
23 i 24 lutego 1932 r. odbyły się również w Poznaniu wykła- 
dy rolnicze, poświęcone zagadnieniu szukania nowych dróg w dzie. 
dzinie uprawy roślin, nawozów pomocniczych, a w drugim dniu 
produkcji i eksportu zwierząt w związku z konwcncjami wetery- 
naryjnemi, opłacalności hodowli drobiu, w końcu sadownictwa_ 
Prócz tego poruszono w jednym z wykładów potrzebę organizacji 
zawodowej rolnictwa i jej znaczenie. W czasie wykładów wyświe- 
tlane były filmy "Meljoracja Polesia'", "Cud	
			

/155.djvu

			Ważniejsze wiadomości i komunikaty rolnicze oraz odpowie- 
dzi na pytania podawane są w audycjach czwartkowych p. t. Rol- 
nicza Skrzynka Radjowa i tą drogą stale utrzymuje się kontakt 
z radjosłuchaczami - rolnikami. Według obliczeń w Wielkopolsce 
jest około 5.000 radjosłuchaczy-rolników (właścicieli radjoodbior- 
ników). 


OŚWIATA WŚRÓD MŁODZIEŻY 


P r z y s p o s o b i e n i e R o l n i c z e M ł o d z i e ż y. 
Ograniczenie funduszów na akcję oświatową wogóle w dużej 
mierze dotknęło Przysposobienie Rolnicze Młodzieży. Podstawy fi. 
nansowe Przysposobienia Roln
czego Młodzieży opierały się na 
subwencjach Ministerstwa Rolnictwa, subwencjach Wydziałów Po- 
wiatowych i Wielkopolskiej Izby Rolniczej. Zarówno subwencje 
Ministerstwa Rolnictwa jak i Wydziałów Powiatowych w sumie 
nie przekroczyły 40 % kwot preliminowanych. Tylko subwencja 
Wielkopolskiej Izby Rolniczej została wypłacona prawie w 100 %'. 
Siłą rzeczy odbiło się to na tych działach pracy, które wymagają 
poważnych nakładów. 
W pierwszym rzędzie dotyczy to prac organizowanych przez 
Związki młodzieży, a mianowicie samokształcenie w zespołach 
i opieki organizacyjnej. W drugim rzędzie znacznego nakładu wy- 
maga opieka fachowa, a właściwie połączone z tem liczne wYłazdy 
na lustracje i inspekcje. To też stan 160 zespołów i 1.221 uczest- 
ników, którzy pracę ukoilCzyli w 1931 r., uznać należy w tych 
trudnych warunkach za zadawalający. 
W porównaniu do roku poprzedniego stan koilCowy zespołów 
i uczniów p. r. zmniejszył się o ca 2U %, tymczasem w całej Polsce 
średnio spadek ten wyraża się zgórą 40 % . 
Jeśli chodzi o jakość pracy w zespołach - to nie stała ona je- 
szcze na wysokości zadania, podkreślić jednak .trzeba dużą poprawę 
w porównaniu z latami ubiegłemi. Szwankowała jeszcze opieka ze 
strony starszego społeczeństwa, powtóre niedostateczna selekcja 
kandydatów i kandydatek przy organizowaniu zespołów konkurso- 
wych. Z pośród zespołów, które stanęły do pracy i czynne były 
w dniu 1. VII. 1931 r. doprowadziło pracę do końca przeszło 91 % 
zespołów przy 83 %' uczniów. W końcu wspomnieć trzeba, że prze. 
ciętna uczniów w zespole podniosła się z 7,2 na 7,6. Ma to wpływ 
na potanienie samej akcji. Zestawienia podane tutaj ilustrują 
dokładnie podział zespołów pomiędzy poszczególne organizacje 
młodzieży, jak również i stan akcji w poszczególnych okręgach 
i powiatach. 


Sprawozdanie W. I. R. - 10 


145
		

/156.djvu

			Nazwa I 
 I Ogółom Razem 
Powiat organizacji mleJ- w powiecie w okręgu 
SC
- . zesp.1 osób 
młodzieży WOSCl zesp.1 osób I zesp. \ osób 
1. B Y d g o s z c z . Z. M.P. 1 1 6 - - - - 
Z. M. Pol. 1 1 8 2 14 2 14- 
2. Chodzież Z.M.P. 2 2 15 - - - - 
Z. M. Pol. 2 2 16 4 31 - - 
Czarnków Z.M.P. 1 1 10 1 10 - -- 
Oborniki. . Z.M.P. 3 3 25 - - - - 
7.. M. Pol. 3 3 27 - - - - 
w. Z. M. W. 1 1 9 - - - - 
"Siew" 2 3 18 10 79 15 120 
5. Inowrocław. Z.M.P. 1 1 7 - - -- - 
Strzelec 3 3 20 - - - - 
Mł. Roln. 1 1 8 5 35 - - 
Mogilno . "Siew" 3 5 30 5 30 - - 
Strzelno Z. M. Pol. 1 1 10 - - - - 
Mł. Roln. 2 2 16 - - - - 
Włość. 1 1 8 4 34 14 99 
4. Wągrówiec . Z.M.P. 1 1 7 - - -- - 
Szkoła Z. M. Pol. 1 2 20 - - - - 
Janowiec W.Z.M.W. 2 2 16 5 43 - - 
Żnin Z.M.P. 1 1 8 1 8 6 51 
5. Kępno Z.M.P. 2 2 19 - - - - 
Z. M. Pol. 4 4 30 - - - - 
Strzelec 2 2 16 8 65 - -- 
Ostrzeszów . Z.M.P. 3 3 21 3 21 11 86 
6. Koźmin Strzelec 1 1 7 1 7 - - 
Krotoszyn Z.M.P. 2 2 12 - - - - 
Z. M. Pol. 1 3 2ł 5 36 6 43 
7. Gostyń. Z.M.P. 5 5 38 - - - - 
Z. M. Pol. 1 1 9 - - - - 
Strzelec 1 1 8 7 55 - - 
Kościan Z. M. Pol. 2 2 20 - - - - 
W.Z.M.W. 2 3 25 - - - - 
Strzelec 2 2 12 7 57 - - 
Le.zno Z.M.P. 1 1 8 - - - - 
W.Z.M.W. 1 1 8 - - - - 
St.rzelec 2 2 15 4 31 - - 
Rawicz . Z. M. Pol. 3 3 28 - - - - 
W.Z.M.W. 1 1 8 - - - - 
Strzelec 1 1 6 - - - - 
Zw. Dr. Lud. 1 1 7 - - - - 
Włość. 1 1 9 7 58 25 201 


Przysposobienie Rolnicze Młodzieży Wiejskiej 


146
		

/157.djvu

			w Wielkopolsce w 1931 roku. 


Nazwa Ilość Ogółem Razem 
Powiat organizacji miej- zesp.1 osób w powiecie w okręgu 
sco.. 
młodzieży wości zesp.1 osób zesp. I osób 
8. Międzychód Z.M.P. 2 2 14 - - - - 
Z. M. Pol. 1 l 9 - - - - 
MI. Lud. 3 4 26 7 49 - - 
Nowy Tomyśl Strzelec 4 4 24 4, 24 11 73 
9. Odolanów. MI. Lud. l 1 6 1 6 - - 
Ostrów . W.Z.M.W. 2 2 14 - - - 
Strzelec 2 2 21 4 35 - - 
Pleszew . . W.Z.M.W. 3 4 31 - - - - 
Strzelec 1 l I 6 5 I 37 10 78 
10. Śrem . . Z. M.P. 3 3 21 - - - - 
Z. M. Pol. 1 1 10 - - - 
W.Z.M.W. 1 1 7 - -- -- - 
Zw. Dr. Lud. l 1 8 6 46 - - 
Środa. . Z.M.P. 1 1 7 - -- - - 
Z. M. PoJ. 3 3 21 - - - - 
W.Z.M.W. 4 5 40 - - - - 
Strzelec 1 2 15 11 83 - - 
Poznań . . Z.M.P. 4 7 53 - - - -- 
Z. M. Pol. 2 3 22 -- - - - 
Zw. Dr. Lud. 1 1 5 -- - - - 
Strzelec 2 2 9 13 89 30 218 
11. Szamotuły Z. M. Pol. 1 1 7 - - - - 
W.Z.M.W. 1 1 8 - - - - 
Strzelec 2 2 16 " 31 4 31 
12. Grodzisk Z. M.Pol. 1 1 7 - - "- - 
Strzelec 1 1 8 I 2 15 - - 
Śmigiel . . Z.M.P. 1 1 13 - -- - - 
W.Z.M.W. 1 2 13 3 26 - - 
Wolsztyn . Z. M. Pol. 6 6 52 6 52 11 93 
15. Gniezno. . Z.M.P. 3 3 25 -- - - - 
Z. M. Pol. 2 3 21 - - - - 
MI. Lud. 2 2 15 8 61 - - 
Września. Z.M.P. 5 5 38 - - - - 
z. M. Pol. 2 2 15 7 53 15 114 
129 1160 1 1 , 221 11 I 


1 1 I 


10* 


147
		

/158.djvu

			Organizacje 
młodzieży 


Podział zespołów na poszczególne 
T e m a t y 
Prosięta Kukurydza 
Ć 
ze sp. I osób" ze sp. I osób" ze sp. I osób" zesp. I osób" zesp. I osób 
7 70 5 36 1 8 6 50 9 I 67 
1 7 1 4 7 55 12 105 ID 140 
2 13 7 50 7 57 8 46 
3 23 3 25 4 30 1 8 fi 64 
1 6 1 5 4 28 2 9 
3 24 2 13 2 10 
2 15 1 5 
1 8 1 8 I 
2 17 
14 1 124 11 17 j 124 11 21 1 156 11 33 1 266 
 48 1 336 
P r z e b i e g a k c j i. 


Zw. Mł. Polek . 
" " Polskiej 
" Strzelecki . 
Wlkp.Zw.Mł.W. 
"Siew". . . . 
Młodzież Lud. . 
Zw.Dr.Lud.M.P. 
Młodzi Rolnicy . 
Włościanki . . 


Akcja zapoczątkowana została w koilcu roku 1930. Komisja 
Wojewódzka P. R. M. obradowała już w dniu 12 listopada 1930 r. 
i ustaliła warunki przystępowania do konkursów w roku 1931. 
Organizacje młodzieży były w posiadaniu tych danych w począt- 
kach grudnia. Komisja Wojewódzka P. R. M. po raz drugi obrado- 
wąia w dniu 2 kwietnia 1931 r., przyjmując zgłoszone zlespoły.j 
W międzyczasie urządzone były kursy dla przodowników i dla 
uczniów p. r. Pierwszych odbyło się 13 przy udziale 162 przodow- 
ników, drugich 95 przy udziale 1.511 uczniów p. r. Wykładowcami 
na kursach, jak i prowadzącymi robotę w terenie byli pp. dyrekto- 
rzy i nauczyciele Szkół Rolniczych W. I. R. 
Dla ilustracji podajemy poniżej spis organizacyj z wyszcze- 
gólnieniem, ile która na kursy przysłała przodowników i uczniów. 


Ilość uczestników poszczególnych organizacyj. 


Dla przod. 
uczniów 


I Ilość I Zw, I zw MI , 
 w Iw Z w Iz w Mł Iz w Mł I NI . e I ZW.Dr. 1 
kur- Młod. . . I,. . . .- ,; ... Lud. Razem 
sów Polek Polsko Strz. MI. W. "Siew Ludow. zorg. M. P. 
1 
: 14
:14

 12::1
: I 

 I 
: 19: 12511


 


148
		

/159.djvu

			organizacje w roku 1931. 


k o n k 11 r S o w e 
Kapusta Cebula Ogród II Pszenica II Wychów Ogółem 
warzywny macior 
I I o Ś Ć 
zesp. I osób II zesp. I osób" zesp. I osób II zesp. I osób" zesp. I osób zesp. I osób 
6 53 3 24 5 40 - - 1 8 43 356 
2 17 - - - - l 7 2 12 45 347 
- - 2 17 - - - - - 26 ]83 
- - - - 3 23 1 6 - - 23 179 
- - -- - - - - - - - 8 48 
- - - - - - - -- - 7 47 
- - -- - - - - - - - 3 20 
- - - - - -- l 8 - - 3 24 
- - - I - - - - - - - 2 17 


8 I 70 II 5 I 41 II 8 I 63 II 3 I 21 1/ 3 I 20 1 160 11 221 


Z 218 zespołów, zgłoszonych do akcji, czynnych było w dniu 
l lipca 1931 r. 175 zespołów, innc odpadły przeważnie nie z wła- 
snej winy, ale z braku pieniędzy na zakup materjału (głównie pro- 
siąt), albo z braku wogóle materjału (króliki). Cyfrę 175 zespo- 
łów, czynnych l lipca, można zatem uważać za wyjściową. 
Potrzebne do konkursów nasiona i sadzeniaki dostarczył Wy- 
dział Oświatowy, co połączone było z dużym nakładem pracy. 
Komisje okręgowe albo powiatowe funkcjonowały chociaż ro- 
la ich w większości wypadków ograniczała się do wysłuchiwania 
sprawozdail względnie projektów przewodniczącego. W przyszłości 
Komisjr muszą wziąć większy udział w przebiegu samej akcji, wy- 
kazując większe dla niej zainteresowanie i zrozumienie. 
Lustracje i opieka fachowa poza kursami, o których była wy- 
żej mowa, ograniczone zostały ze względów finansowych do prze- 
ciętnie dwuch bytności w zespole. 
Na zakończenie akcji urządzone były pokazy. W tym roku 
po raz pierwszy nadano im charakter więcej uroczysty. Pokazy ta- 
kie odbyły się w Obornikach, Inowrocławiu, Rawiczu i Rozdraże- 
wie. Niektóre z pokazów zaszczycił swą obecnością p. Wicewoje- 
woda Dr. Kaucki, żywo interesując się wynikami prac młodzieży. 
Należy przypuszczać, że pod opieką p. Wicewojewody, który ma 


149
		

/160.djvu

			duże doświadczenie w akcji przysposobienia rolniczego, ruszy ona 
u nas żywiej, wydatniej popierana finansowo przez Wydziały Po- 
wiatowe. 


Praktyki we wzorowych gospodarstwach 
w W i e l k o p o l s c e. 
8 absolwentów szkół rolniczych z województw centralnych ko- 
rzystało w 1931 roku z praktyk we wzorowych gospodarstwach 
w Wielkopolsce. Wyszukaniem odpowiednich gospodarstw i umie- 
szczeniem w nich praktykantów zajmował się Wydział Oświatowy. 


SAMOCHÓD DLA CELÓW OŚWIATOWO-PROPAGANDOWYCH 


W pierwszym kwartale 1932 roku znalazła nareszcie swoje 
urzeczywistnienie inicjatywa, powzięta jeszcze w roku 1929, uru- 
chomienia dla celów oświaty i propagandy rolniczej specjalnego 
samochodu, zaopatrzonego w to wszystko, co prelegentowi na te- 
renie może być potrzebnem, a jednocześnie, co, idąc z duchem cza- 
su, lepiej na rolników będzie oddziaływać. Z wielkim mozołem pro- 
wadzone zabiegi dały wreszcie rezultat. Samochód zaopatrzony 
w radjo, mikrofon, głośniki, aparat do wyświetlania filmów, spe- 
cjalny agregat, który dostarcza siłę" plakaty propagandowe z za- 
kresu zwalczania szkodników roślin, z zakresu popierania sadow- 
nictwa i t. d., ruszył w pierwszych dniach kwietnia 1932 r. w ob- 
jazd po Wielkopolsce, budząc wszędzie wielkie zainteresow..nie 
i swiadcząc o żywotności idei Kółek Rolniczych. 
Dla ilustracji działalności Wydziału Oświatowego (2 urzędni- 
ków) dodać należy, że oprócz prac w związku z organizowaniem 
lub wykonaniem tego, o czem w sprawozdaniu mowa, a więc ko- 
respondencją, pisaniem okólników i t. d. wygłosili wykładów 76; 
przez radjo 12. Lustrowali zespołów p. r. 57. Byli w podróży 
w związku z tern wszystkiem 153 dni. 


B. Związek Wielkopolskich Kółek VVłościanek 


Praca Związku jak zwykle, tak i w obecnym okresie sprawo- 
zdawczym, biegła równolegle dwoma torami, a mianowicie w kie- 
runku oświatowo-gospodarczym poprzez rozliczne kursy, referaty, 


150
		

/161.djvu

			konkursy, lustracje itd. - oraz w kierunku organizacyjnym przez 
zakładanie nowych kół, łączenie ich w wicepatronaty, organizowa- 
nie i uczestnictwo w zjazdach powiatowych, zebraniach prezesek 
i zebraniach kół, obsyłanie zarządów okólnikami i materjałem dla 
.zebrań miesięcznych i t. p. 
Tak jedną jak i drugą pracę wykonywano bądź to przez Biuro 
Związku i instruktorki Wlkp. Izby Rolniczej, których w okresie 
:sprawozdawczym było sześć, a mianowicie instruktorka hodowlana 
i organizacyjna p. Hulanicka, ogrodnictwa p. Kubasikówna, gospo- 
.darstwa domowego, przydzielona do południowych odległych po- 
wiatów p. Karabanowiczówna oraz trzy instruktorki gotowania, _ 
bądź też przy pomocy instruktorek angażowanych sezonowo i opla- 
<:anych z subwencyj pozaizbowych lub przez same kursistki. 
Wreszcie z subwencyj Wlkp. Izby Rolniczej na zaproszenie kół 
wysłano fachowców z referatami lub kursami z dziedzin hodowli, 
	
			

/162.djvu

			g) kursów gotowania, szycia i prania własnemi silami Kółck 
według nadesłanych sprawozdań ze 195 Kółek przeprowadzono 38; 
w kursach gotowania, szycia, bieliźniarstwa, robót ręcznych oraz 
prania i prasowania brało udział przeciętnie od 15-25 uczenic; 
h) ze specjalnych subwencyj, uzyskanych przez Związek, prze- 
prowadzono zupełnie bezpłatnie 84 kursy pięciodniowe przetworów 
owocowych z uwzględnieniem przetwórstwa jarzyn i grzybów, przy- 
czem ilość dni kursowych wyniosła 416, a 1462 uczenice przero- 
biły na tych kursach 2929,5 kg cukru; 
i) kursów higjeny 1-3-dniowych przcprowadzono 29; 
j) ze specjalnych suhwencyj uzyskanych przez Związek prze- 
prowadzono zupełnie bezpłatnie 3-dn. kursów wypieku ciast i go- 
towania słodkich potraw 38, przy udziale 671 uczeni c, a w 165 
dniach kursowych przerobiono 783,5 kg cukru; 
k) kursów hodowli bydła przeprowadzono przez instruktorkę 
Wlkp. Izby Rolniczej 8, hodowli drohiu29, kapłonicnia 7, jedwah- 
nictwa 1, przyczem ilość dni kursowych wyniosła 124 przy 1517 
słuchaczach (w kursach hodowlanych brali udział również człon- 
kowie Kółek Rolniczych w liczhie 362 osób); 
l) kursów pszczelarstwa z subwencyj Wlkp. Izby Rolniczcj 
przeprowadzono 3, przy udziale 62 słuchaczy; 
m) w lipcu ubiegłego roku zorganizowano tygodniowy kurs dla 
wszystkich instruktorek Związku, połączony ze zjazdem instruk- 
torele Instruktorki przeszły 3-dniowy metodyczny kurs przetwor- 
nictwa oraz kapłonienia, następnie wysłuchały wykładów z meto- 
dyki i systematyki pracy instruktorskiej, z jedwahnictwa, z hodowli 
morwy i książkowości. 
Ogółem przeprowadzono wszystkich kursów razem w okresie 
sprawozdawczym 399 przy udziale 8682 kursistek. 


WYKŁADY 


Co do referatów to łącznie skierowano przez Biuro Związku 
do Kółek i na Walne Zjazdy Powiatowe referentów 97 razy, w czem 
było wykładów z dziedziny hodowli 30, z ogrodnictwa 10, z hi- 
gjeny 20, innych 37. W 70 z tych wykładów brało udział 4996 osóh 
- co do reszty - brak statystyki. 
W pracy oświatowej Związek nie forsował wysyłania prele- 
gentów, ograniczając się do referatów na Walnych Zjazdach oraz 


152
		

/163.djvu

			do zgłoszeń o wykłady samych Kółek, uważano bowiem sposób 
szerzenia oświaty przez posyłanie prelegentów do poszczególnych 
Kółek za dość kosztowny. Dlatego też zaprowadzono wysyłanie 
przez Biuro co miesiąc na zebrania Kółek komunikatów i gotQ- 
wych referatów, które prezeski lub radne wygłaszają po uprzed- 
niem ich opracowaniu lub wprost czytają. Referatów takich wygło- 
szono lub odczytano 2292 w roku sprawozdawczym. 
W komunikatach miesięcznych omawiano dokładnie sprawy 
organizacyjne, najbliższe zamierzenia w pracy, plany i warunki 
kursów, rozjazdy instruktorek oraz dawano zalecenia na najbliższy 
miesiąc pracy w Kołach. Komunikatów takich wyszło w okresie 
sprawozdawczym 15 oraz przesłano 15 referatów z różnych dziedzin 
jak to: I. "Pielęgnacja i pomoc położnicza krów"; 2. ..0 zapiskach 
rachunkowych w gospodarstwie kobiecem"; 3. "O postępowaniu 
z mlekiem"; 4. "Lęgi drobiowe", "Uprawa lnu i maku", "Wskazów- 
ki pszczelnicze"; 5. "O ziołach lekarskich"; 6. "O pieleniu", "Spo- 
rządzanie dogotowywacza";,7. "Wyrób serów"; 8. "Zdrowe dziec- 
ko"; 9. "O spółdzielczym zbycie jaj"; lO. "Częstochowa, Stolica 
Marji"; II. "Choroby drobiu i zapobieganie"; 12. "O utrzymaniu 
porządku i sprzątaniu mieszkania"; 13. "Kwiaty pokojowe"; 14. "O 
biciu wieprza"; 15. "Jak się zachować w czasie chorób zakaźnych". 


OGRODNICTWO 


Ogromnie duże zainteresowanie budzą prace nad podniesie- 
niem ogrodów członkiń Kółek. Z roku na rok systematycznie wzra- 
sta tak ilość zgłoszonych do lustracji jak i do premjowania ogród- 
ków. 
Podczas gdy do pierwszego premjowania w 1929 roku zgłosiło 
się 48 członkiń, to już w następnym roku było 60, a w roku spra- 
wozdawczym zgłosiło się ich 100, a na rok bieżący mamy już 150 
zgłoszeń. Wobec zwiększonych naszych wymagań w okresie spra- 
wozdawczym ze 100 zgłoszonych ogródków przyjęto do premjowa- 
nia i zwizytowania 85, z czego pełną ilość 16 punktów oceny wraz 
z I-szą nagrodą otrzymały 2 ogródki w Kółkach Damasławek i Lu- 
togniew, 16 ogródków otrzymało ponad 12 punktów i II-gą nagro- 
dę, a 24 ogródki ponad lO punktów i III-cie nagrody. 
Razem nagrodzono 42 ogródki. Do każdej nagrody dołączono 
dyplom; również dyplomy rozdano jeszcze 19 członkiniom, które 
uzyskały ponad 8, a mniej niż 10 punktów. 


153
		

/164.djvu

			Poniżej wymagań konkursowych okazały się 3 ogródki, a 21 
uzyskało mniej niż 8 punktów. 
Niestety z powodu skreśleń budżetowych Wlkp. Izba Rolnicza 
przestała finansować ten stały doroczny konkurs ogródków, tak, że 
Związek, chcąc podtrzymać cieszący się tak wielkiem zaintere- 
sowaniem dział oświatowy, przeznaczył na nagrody ogrodnicze 
300 zł. 
Jako nagrody za wyróżnione ogródki w roku ubiegłym rozda- 
wano narzędzia ogrodnicze, ponieważ jednak zdarzały się wypadki, 
że niejedna z członkiń Kółek była już w posiadaniu danych narzę- 
dzi, przeszliśmy przeto w roku sprawozdawczym na nagrody w po- 
staci krzewów agrestu, porzeczek, malin, róż i różnych bylin. Ogó- 
łem rozdano: 1000 krzewów malin, 75 agrestu, 150 porzeczek, 10 
róż i 71 O bylin. 
W dziale ogrodniczym poza premjowaniem w roku sprawo- 
zdawczym, instruktorka ogrodnicza dokonała lustracji 141 ogród. 
ków, założyła nowych ogrodów 9 i wykonała dwa plany na dalsze 
nowe ogródki. 
Niestety zgłoszeń do lustracji, premjowania i zakładania no- 
wych ogrodów w.pływa do Biura Związku dużo więcej, niż jedna 
instruktorka może wykonać, wobec czego duża ilość członkiń w tym 
dziale nie jest obsłużona. 
W roku sprawozdawczym staraniem zarządów poszczególnych 
kółek sprowadzono dla członkiń 2496 drzewek owocowych oraz 
1032 krzewy owocowe. 


RACHUNKOWOŚĆ DOMOWEGO GOSPODARSTW A 
WIEJSKIEGO 


W ubiegłym roku ogłoszono konkurs najlepiej prowadzonej 
książki rachunkowej gospodarstwa domowego" spośród 300 wyda- 
nych przez Wlkp. Izbę Rolniczą a przez Związek bezpłatnie roz- 
danych książek. 
Do komisji oceniającej weszli prócz Związku, fachowcy z Wy- 
działu Książkowości Wlkp. Izby Rolniczej. Rezultaty tej próby 
prowadzenia książkowości wśród włościanek pomimo, że z 300 za- 
ledwie 66 książek powróciło do oceny, - lepsze były niż spodzie- 
waliśmy się po tak krótkim okresie pracy w tym kierunku. Na 17 


154
		

/165.djvu

			odznaczonych członkiń II było III. nagród, w formie drobiazgów 
kuchennych w cenie po pięć złotych każda, 5 drugich nagród po 
uzyskanych 18-22 punktach oceny, w formie wyżymaczek w cenie 
13,- zł każda i jedna I-sza nagroda przy 23 punktach oceny 
w formie maszyny do prania kompresor, w cenie 50,- zł. 
Znalazła się nawet wyhitna w tym kierunku członkini w po- 
wiecie inowroclawskim p. Walczakówna, która zaprowadziła u sie- 
bie wzorową książkowość, przez siebie opracowaną, o wymaganiach 
większych niż konkursowe. Tę uczestniczkę konkursu przekazano 
do nagrody powiatowej, którą też dostała równoznaczną z pierwszą 
nagrodą Związku, ponieważ właśnie z powodu jej samodzielności 
nie mogliśmy pomieścić jej w konkursie Związku. 
Premjowanie książek rachunkowości domowej, wydanych 
przez Wlkp. Izhę Rolniczą - sfinansował Związek z funduszów 
własnych. 
Nowych 
chunkow08ci 


książek Wlkp. Izby Rolniczej do prowadzenia 
domowej rozesłało Biuro Związku 144. 


ra- 


ZNIŻKI I UDOGODNIENIA DLA CZŁONKIŃ 


W celu propagowania racjonalnej hodowli drobiu w roku spra- 
wozdawczym podjęto wspólne zamówienia dla całego Związku 
piskląt jednodniowych, przez co uzyskano 15 % zniżki od cen wy- 
znaczonych przez Wlkp. Izhę Rolniczą. Piskląt ze zniżką sprowa- 
dmno łącznie 1I90 sztuk, pozatem sprowadzono 4905 jaj wylęgo- 
wych oraz 148 kogutów Karmazynów i Leghornów. Trzy Kółka 
sprowadziły knury zarodowe. 
Również postarał się Związek dla członkiń wykazujących się 
legitymacją Związkową o zniżki od 5-10 % w dziesięciu dużych 
polskich składach rozmaitej branży w Poznaniu oraz we wszystkich 
miastach powiatowych. 
Postarano się dalej o zniżki w składach nasion od 10-15% 
oraz niemal we wszystkich szkółkach drzew owocowych, które dają 
duże rabaty dla członkiń Związku. 


DZIAŁ ORGANIZACYJNY 


Drugi dział pracy, a mianowicie organizacyjny, prowadził Zwią- 
zek głównie w kierunku wzmocnienia wewnętrznego organizacji 
i usprawnienia pracy, koniecznego przy potrzebie oszczędności 
i przy ciągłych obawach dalszych uszczupleń budżetowych. 


]55
		

/166.djvu

			l.Statystyka Kół. 


Powstało 56 nowych Kół; jednakże powstały one przeważnie 
w pierwszej połowie okresu sprawozdawczego. a od mniej więcej 
jesieni zakładanie nowych Kół szło bez żadnego forsowania tego 
kierunku pracy. Wiele Kół powstało z własnej miejscowej inicja- 
tywy, zgłaszając się tylko o pomoc do Biura, które wówczas z re- 
guły wysyłało prelegentów. 
W ostatnim czasie przeprowadzono bardzo staranną statystykę 
Kół. Nie było to rzeczą łatwą, czego najlepszym dowodem było to, 
że przynajmniej co do 50 Kół stale mieliśmy wątpliwości jak stoją, 
wobec braku wiadomości od nich. Jak się okazało wiele z tych Kół 
pracowało, zwracając się do Centrali tylko o ile potrzcbowały jej 
pomocy. 
Celem utrzymania kontaktu z Kołami oraz ułatwienia nad nie- 
mi kontroli zaprowadzono protokóły miesięczne, które każde Kół- 
ko winno przysłać do Biura po każdt>m zebraniu miesięcznem, oraz 
opracowano na nowo fOImularze rocznych sprawozdań Kół. 
"\\; rezultaci
 rocznych sprawozdań nadesłało 195 Kół, hr.lk 
sprawozdań przy nadsyłaniu protokółów jest w 6 Kołach, 17 Kół nie 
Itadesłało ani jednych ani drugich pomimo, że są dowody ich życia 
i współpracy z Biurem Związku oraz 2 nowe Kora, które jeszcze 
nie mogły nadesłać sprawozdań ani protokółów. Razem liczy Zwią- 
zek ohecnie 220 pewnych Kół. 
W przeciągu ostatnich 2 lat zo,>tały rozwiązane 34 Koła i 3 
zawieszone. 


Biuro Związku nie jest w stanie podać dokładnie ilości człon- 
kiń Związku: według danych wyciągniętych ze sprawozdań 195 Kół, 
Związek liczy 5949 członkiń, również nie można obliczyć ilości 
członkiń z wykazu składek, ponieważ wiele włościanek z nią za- 
lega. Nie ulega jednak wątpliwości, że ilość członkiń przenosi dużo 
cyfrę 7000. Są np. dowody tego, że Kółka opłacając składki i wy- 
kazując zaledwie liczhę kilkunastu_ a czasem nawet kilku członkiń, 
biorą udział w zebraniach, kursach lub imprezach Koła, w ilości 
dużo większej. 
Niechęć do płacenia składek jest wieczną bolączką Kółek, 
stale i wyraźnie przez Zarządy Kółek zwalczaną. 


156
		

/167.djvu

			2. Wal n e Z j a z d y. 
Wzmocniły i ustaliły się przy pomocy instruktorki organizacyj- 
nej organizacje powiatowe Związku t. zw. wicepatronaty i to głów- 
nie powiatów północnych, jak Bydgoszcz, Wyrzysk, Szubin i Żnin, 
które niemal wszystkie w ostatnim roku otrzymały dzięki temu po- 
moc powiatów, przeważnie na instruktorkę powiatową. 
W roku sprawozdawczym Związek posiadał 21 zorganizowa- 
nych wicepatronatów, które tworzą nadhudowę Kółek Włościanek 
w poszczególnych powiatach i przyczyniają się w dużej mierze do 
usprawnienia pracy w Kółkach. Cały szereg Wydziałów Powiato- 
wych chętnie i wydajnie popiera pracę Związku, tak, że w roku 
sprawozdawczym można było utrzymać 9 instruktorek przy wice- 
patronatach. 
Związek, wychodząc z założenia, że ogólny Walny Zjazd człon- 
kiń w Poznaniu, tak z powodu pociągających za sobą kosztów dla 
Związku i członkiń w obecnych czasach, jak niemożności obesła- 
nia go przez wszystkie członkinie Kółek, urządza w okresie spra. 
wozdawczym Walne Zjazdy Powiatowe, których odbyło się 15 i to: 
w Mogilnie, Międzychodzie, Szamotułach, Pleszewie, Kościanie, 
Kępnie, Koźminie, Inowroclawiu, Rawiczu, Opalenicy, Nakle, Byd- 
goszczy, Ostrzeszowie, Wągrówcu i Strzelnie. W 14 Zjazdach 
uczestniczyła Patronka p. Niegolewska, wygłaszając 5 wykładów. 
Walne Zjazdy hyły obsyłane referentami, .udział w Zjazdach wzięło 
3373 członkiń. Podczas powiatowych Walnych Zjazdów w Rawi- 
czu, Mogilnie i Strzelnic były wystawy drobiowe, chleha i ciast, 
przetworów owocowych, robót rltcznych i bielizny. 
Zebrań Głównego Zarządu odbyło się w Poznaniu 6, zebralI 
wiecpatronek i delegatek l, zebrań prezesek l w Poznaniu, 
w Gnieźnie, l w Bydgoszczy, l w Kępnie i l wOpalenicy. 


3. F u n d u s z c Z W I ą z k u. 


Fundusze swoje Związek zużywa gJównie na wydawnictwo, 
pomoc biurową oraz na pracę organizacyjną. Własnych funduszów 
Związek posiadał w roku sprawozdawczym (ze składek - pozosta- 
łość z poprzedniego roku sprawozdawczego) 11.704,72 zł. Z roz- 
chodów w łącznej sumie 9.560,14 zł wydano na gazetkę wraz z pen- 
sją redaktorki 6.985,05 zł, na Walne Zjazdy 300,95 zł, na premjo- 


157
		

/168.djvu

			wanie ogrodów 320,79 zł, na wykłady, składki, stypendjum, pomoc 
biurową i koszty ogólne wydano łączną sumę 1.953,35 zł. 
Z budżetu Wlkp. Izby Rolniczej wydano na wydatki personalne 
Związku, ubezp. socjalne i wydatki rzeczowe łączną sumę 34.320 zł. 
Subwencje powiatowe wicepatronatów wyniosły w okresie 
sprawozdawczym 13.544,- zł, innych subwencyj otrzymał Związp.k 
9.000,- zł. 


* 


* 


* 


Wicepatronki w swoich powiatach wizytowały kółka 134 razy 
oraz odbyły 52 zebrań prezesek. 
Zebrań miesięcznych odhyło się w Kółkach 2211, zebrań Za- 
rządów poszczególnych Kółek było 322, wykładów opracowanych 
i rozesłanych przez Biuro Związku wygłoszono luh odczytano 
w Kółkach 2389. 
W 49 Kółkach są bibljoteczki rolnicze, a 19 Kół posiada pod. 
ręczne domowe apteczki z najpotrzebniejszemi środkami lekar- 
skiemi i przyrządami dla ludzi i zwierząt. 89 dziewcząt z pośród 
członkiń Związku ukończyło szkoły gospodarcze. Kółka wystawiały 
swoje eksponaty w 58 wystawach, bądź to miejscowych, bądź to 
powiatowych. Na szeroką skalę była zakrojona wystawa ogrodnicza 
w Strzelnie, na której można było po wystawionych eksponatach 
zauważyć wielki postęp w ogrodnictwie w Kółkach tamtejszego po- 
wiatu. 
Urządzono w poszczególnych Kółkach 275 imprez dochodo- 
wych, z których otrzymany dochód zużyto na cele gospodarcze 
Kółek. Kontrolę nieśności przeprowadzało 30 Kółek z bardzo £10- 
bremi rezultatami. Pozatem przeprowadzono w 30 Kółkach kon- 
kUlEY bądź to własnemi siłami, bądź też z funduszów otrL)'manych 
z Wydziałów Powiatowych, - konkursy obejmowały działy wy- 
chowu piskląt, prosiąt i cieląt, hodowanie warzyw, kukurydzy itd. 
Zwiedzanie wzorowych ogrodów, gospodarstw i szkół urządziły 
54 Kółka. 
W roku sprawozdawczym na zaproszenie Komitetu Związek 
wziął udział w Wystawie Pracy Kobiet w Poznaniu organizowanej 
z racji 25-lecia Związku Kobiet Pracujących, na której Związek 
urządził swój dział, prezentując stroje i sztukę ludową Wielko- 
polski. 


158
		

/169.djvu

			Biuro Związku załatwiło 10 wniosków niezamożnych córek 
włościanek w Wydziale Szkolnym Wlkp. Izby Rolniczej, z których 
to 9 kandydatek zostało przyjętych na warunkach stypendjalnych, 
przy połowie opłat szkolnych i internatu. 
Pozatem Biuro Związku załatwiało całą korespondencję Związ- 
ku, która ogromnie wzrosła w związku z rozwojem pracy w orga- 
nizacji, pomimo usiłowań załatwiania jaknajwiększej ilości spra w 
w drodze okólników. Ilość spraw pisemnych w okresie sprawozdaw- 
czym doszła do cyfry 3067 poza okólnikami i inną zhiorową ko- 
respondencją. Biuro również prowadziło abonament i administrację 
gazetki "Dobra Gospodyni", która w roku sprawozdawczym wycho- 
dziła w nakładzie 4400 egzemplarzy, dalej brało udział w wykła- 
dach radjowych dla gospodyń wiejskich, dokonywało inspekcji kur- 
sów, zakładało nowe Kółka i Qbsyłało je materjałem informacyj- 
nym. Biuro Związku prowadzi również kasę Związku.
		

/170.djvu