/001.djvu

			. 


SPRAWOZDANIE 
WIELKOPOLSKIEJ 
IZBY ROLNICZEJ 
ZA ROK 1925 



 


POZNAŃ 1926 
NAKŁADEM WIELKOPOLSKIEJ IZBY ROLNICZEJ W POZNANIU 
0DBITO W DRUKARNI "PORADNIKA GOSPODARSKIEGO"
		

/002.djvu

			':J.. 
). 


t 



 ..
		

/003.djvu

			SPRAWOZDANIE 
WIELKOPOLSKIEJ IZBY ROLNICZEJ
		

/005.djvu

			SPRA WOZDANIE 
WIELKOPOLSKIEJ 
IZBY ROLNICZEJ 
ZA ROK 1925 


% 


POZNAŃ 1926 
NAKŁADEM WIELKOPOLSKIEJ IZBY ROLNICZEJ W POZNANIU 
ODBITO CZCIONKAMI DRUKARNI "PORADNIKA GOSPODARSKIEGO"
		

/006.djvu

			J b7 I 



 


/\(<7..b. :"sĄ'1
		

/007.djvu

			I. SKŁAD WIELKOPOLSKIEJ IZBY ROLNICZEJ. 


ZARZĄD 
wybrany na czas od 1924 do 1926 r. 


Prezydent: 
Wiktor Szulczewski, Wielkie 
Strzelce, pow. Chodzież. 
Członkowi", Zarz ądu: 
Szumlański Stefan, Kątno. p. 
Gębice, pow. Mogilno. 


Dr. Amrogowicz Bogdan, Rze- 
szynek, p. \Vłostowo, pow. 
Strzelno. 
Potworowski Edward, Góla, p. 
Gostyń. 
Dr. Hebanowski Bogumił, 
Brzóstków, p. Zerków, pow. 
Jarocin. 
Niegolewski Stanisław, Ni
go- 
lewo, p. Buk. 
Piechowiak Stanisław, Żegrze, 
p. Poznań. 
Gaj Wacław, Kijewo, p. Środa. 


Wiertel Franciszek, Sarbia, p. 
Popowo Kościelne, pow. \Vą- 
growlec. 
Scmrau \Vincenty, PopieJewo, p. 
Trzemżal, pow. Mogilno. 


Sprawozdanie W. I. R. - 1. 


Wiceprezydent: 
Dr. Chosłowski Janusz, Czarny- 
sad, pow. Koźmin. 
Zastępcy: 
Ziętara \Vojciech, Szadłowice, 
p. Wierzchosławice, pow. 
Inowrocław. 
Jordan Aleksander, Chomęcice, 
p. Komorniki, pow. Poznań. 


Szulczewski Michał, Chwalisze- 
wo, p. Smogulec, pow. Szubin. 
Hr. Szembek Bogdan, Wielkie 
Wysocko, p. Ostrów. 


Chłapowski Mieczysław, Bagdad, 
p. Wyrzysk. 
Gałdyński Wojciech, Trzy Góry, 
p. Ryczywół, pow. Oborniki. 
Maćkowiak Jan, p. Zakrzewo, p. 
Sarnowa pow. Rawicz. 
Michalski Antoni, Łysinin, p. Gą- 
sawa, pow. Znin. 


Kaczmarek Ignacy, Maciej ewo, 
p. Rozdrażewo, pow. Kroto- 
szyn. 


1
		

/008.djvu

			Cz/onkowie zwyczajni wybrani przez Sejmiki powiatowe 
na czas od 1924 do 1929 r. 


L. b. 


10. 


11. 


12. 


13 


14. 
15 
16. 
17. 
18. 


2 


Nr. 
okręgu 
wyborczo 


1. 


2 


3. 


4. 
5. 


6. 


7. 


8 


9. 


19. 


20. 


Powiat 


I. 


Ostrów-Odolanów 


" 


II. 


Międzychód 


III. I Wolsztyn 
" " 


IV. 


Bydgoszcz 


" 


" 


V. 


Czarnków 


.. 


VI. 


Leszno 


" 


VII. 


Gniezno-Witkowo 


., 


ViiI. 


Gostyń 


., 


IX. 


Grodzisk i Nowy- 
tomyśl 
Grodzisk i Nowy. 
to myśl 
Pleszew i Jarocin' 


X. 


Nazw 


s k o 


Szembek Bogdan 


Kosik Jan 


Cichocki Kazi- 
mierz 
Kurnatowski 
Józefowski Ben. 


Szyman Józef 


Barlik Bernard 


W ojtanowski Izy- 
dor 
Szułdrzyński Mie- 
czysław I 
I 


Sroka 


Ponikiewski Stef. 


Płoszajczak \X'aw- 
rzyn 
Szczepkowski 
Aleksander 
Gallas Michał 
Wawrzyniak Jan 
Potworowski Edw. 
Ks. Tomaszewski 
Niegolewski Sta- 
nisław 
Silski Michał 


Stefaniak Andrzej 


Miejscowość 
i poczta 


W. Wysocko, p. 
Ostrów 
Świeligowo, p. 
Ostrów 
Łężeczki 


Gościeszyn 
Olejnica. p. Ka- 
szczor 
Karolewo. p. Koto- 
mierz 
Łąsko Małe, p. 
W ierzchuci n 
Kamieniec 


Lubasz 


Pęckowo, p. Draw- 
ski Młyn 
Drobnin, p. Krze- 
mień 
Kąkolewo 


Gurowo, p. Żyd owo 


Komorowo 
Niechanowo 
Gola. p. Gostyń 
Pępowo 
Niegolewo. p_ Buk 


Troszczyn, p_ Opa- 
lenica 
Lenartowice,p.Ple- 
szew
		

/009.djvu

			I Nr. I 
L. b. , okręgu 
wyborcz., 
I 
21. X. 


22. 


23. 
24. 


25. 


26. 
27. 


28. 


29. 


30. 


31. 


32. 


33. 


34'j 
35. 
36. 


37. 


38. 
39. 


40. 


XIV. 


XVII. 


Powiat 


Nazwisko 


Pleszew i Jarocin I Pluta Franciszek 


" 


XL 


Inowrocław 


" 


" 


" 


" 


XII. 


KępnlY i Ostrze- 
sZów 
Kępno i Ostrze- 
szów 
Chodzież 


" 


XIII. 


.. 


Krotoszyn i Koźmin 


" 


W. Strzelce, p. 
Chodzież 
Studźce, p. Mar- 
gonin 
Maciejewo, p. Roz- 
drażewo 
Poczta Stanisław Roszki, p Rozdra- 
żewo 


Dr. Hebanowski 
Bogdan 
Poniński Adolf 
Kosiak 


Ziętara Wojciech 


Gromczyk Wilh 
Jarmuż Melchior 


Krzywoszyński 
Władysław 
Szulczewski \X'i- 
ktor 
Styza Andrzej 


Kaczmarek Ignacy 


" 


Miejscowość 
ipoczta 


Cerekwica Nowa, 
p. Łowęcice 
Brzostków, p. Żer- 
ków 
Kościelec 
Zagajewiczki, p. 
Brudnia 
Szadłowice, p. 
Wierzchosłal,Vice 
Inowrocław 
Rojów, p. Ostrze- 
szów 
Domanin 


" 


Dr. Chosłowski Ja- Czarnysad, p. Ko- 
nusz I źmin 


XV. 


Wybrani na 1920;26 r. 
Kościan-Śmigiel Klupsz Alojzy I 
Raszewski Gustaw 


" 


" 


" 


" 


" 


XVI. 


Mogilno 


" 


Oborniki 


" 


Speichert Ksa- 
wery 
Semrau 
 incenty 


Szumlański Stefan 
G3łdyński Wojc. 


Pirscher Karol 


Nowydwór, p. Łu- 
bin 
Jasień, p. Czempin 
Pop.owo Stare, p. 
Smigiel 
Popielewo. p. 
Trzemżal 
Kątno, p. Gębice 
Trzy Góry, p. Ry- 
czywół 
Rogoźno 


3
		

/010.djvu

			L. b. 


4' 


Nr 
okręgu 
wyborczo 


41. 


XVII. 


42. 


XVIII. 


43. 
44. 


45. 
46. 


47. 


48. 


49. 


50. 
51. 
52. 
53. 


XXII. 


54. 


XXlll. 


55. 
56. 


XXIV 


57. 
58. 


XXV. 


59. 


60. 


61. 


XXVI 


62. 


Powiat 


Oborniki 


Poznań 


" 


" 


" 


XIX 


Rawicz 


" 


" 


XX. Szamotuły 


" 


" 


XXI. 


Śrem 


" 


" 
Środa 


" 


" 


" 


Szubin 


" 


Strzelno 


" 


" 


\X' yrzysk 


" 


" 


" 


\X'ągrowiec 


" 


" 


Słomowo, p. Par
 
kowo 
Chomęcice, p. Ko- 
morniki 
Żegrze, p. Poznań 
Żydowo, p. Rokie- 
tnicft 
Piaski, p. Dłonie 
Zakrzewo, p. Sar
 
nowa 
Jordan Franciszek Wierzchocin, p. 
Wronki 


Nazwisko 


Turno Jan 


Jordan Aleks. 


Piecho\\'iak Stan. 
Szołdrski Wiktor 


Karłowski Tad. 


Maćkowiak Jan 


Kurnatowski St. 


SzczepkowskiWła- 
dysław 
Szołdrski Jan 
Bniński Adolf 
Gaj Wacław 
Mielżyński Ignacy 


Szulczewski Mi- 
chał I 
Weckwert Franc. I 
Dr. Amrogowicz 
Bogdan 
Pętkowski WIad. 
Chlapowkki Mie- 
czysław 
Jagodziński Fran- 
ciszek 
Dr. Nowakowski 
Kazimierz 
NieżychowskiW oj- 
ciech 
Wierteł Franci- 
ciszek 


Miejsco\\iJOŚĆ 
i poczta 


Pożarowo, p. War- 
tosław 
Chaławy, p. Szoł
 
dry 
Psarskie, p. Śrern. 
Gułtowy 
Kijewo, p. Środa 
Iwno, p Kostrzyn. 


Chwaliszewo, p. 
Smogulec 
Żakowo, p Szubin. 
Rzeszynek, p. Wło
 
stowo 
Kuśnierz, p. Wójcin 
Bagdad. p.Wyrzysk 


Kosztowo, p. Wy- 
rz>ysk 
Szczerbin, p. Łob- 
żenica 
Żelice 


Sarbia, p. J1opowo. 
Kościelne
		

/011.djvu

			N, r Miejscowość 
L. b. okręgu Powiat Nazwisko i poczta 
wyborczo 
63. XXVII. Września Czapski Franci- Bardo, p. Chwali- 
szek bogowo 
6ł. .. " Lutomski Henryk Staw, p. Wólka 
65. XXVIII. Żnin Czarliński Ta- Złotniki, p Gą- 
deusz sawa 
66. .. ,. Michalski Antoni Łysinin, p. Gą- 
sawa 


Czlonkowie nadzwyczajni kooptowani na Walnem Zebraniu Izby 
dnia 16. 1. 1924 na czas od 1924 do 1926 r. 


I Nazwisk Pow a t Miejscowość U wagi 
L. b. o i poczta 
I 
ł. I Dr. Szułdrzyński I Poznań BOlechowo,p.Mur.! 
Tadeusz Goślina 
2. Patron Browns- .. Poznań zmarł 
ford 

. Wyczyński Wa- " " 
-cław 
4. PlucińskiZygmunt " Lusówko, p. Tar- 
nowo 
:ri. Niegolewska Grodzisk Niegolewo, p. Buk 


6. Każdorazowy dziekan Wydziału Rolniczo-Leśnego Uniw. 
Poznańskiego (Dr. Schramm) Poznań-Sołacz 
7. Massenbach Szamotuły Konin, p. Pniewy 
8. Chłapowski Mie- Poznań Poznań 
czysław 
9. Chłapowski Alfred Kościan Bonikowo, p. Ko- 
ścian 


10. Żychliński 


Poznań 


Poznań 


5
		

/012.djvu

			SEKCJE 
Do Sekcyj Izby wybrano na Walnem Zebraniu 
d n i a 16-go s t y c z n i a 1924 r. n a c z a s o d 1924 d o 1926 r. 
następująch członków: 
I. Administracja, og6lne ustawodawstwo, sprawy prawne, 
organizacja Izby. 
I) Wyczyń ski Wacław, 2) Bniński Adolf, 3) Dr. Szułdrzyilski 
Tadeusz, 4) Szembek Bogdan, 5) KażdorazO\vy dziekan Vvydziału 
Rolniczo-Leśn. Uniwersytetu Poznańskiego. (Dr. Schramm, Po- 
znań - Sołacz), 6) Dr. Amrogowicz. 


lI. Ekonomika 
poleczna. 
I) Dr. Szołdrski Jan. 2) Pro£. Dr. Schramm, 3) Dr. Szułdrzyń- 
ski Tad., 4) Lutomski Henryk, 5) Dr. Amrogowicz Bogdan, 6) Szy- 
man Józef, 7) Piechowiak Stan., 8) Potworowski Edward, 9) Dr. 
Hebanowski Bogumił. 
III. Kultura rolna, budownictwo wiejskie, ksiqżkowość gospodo 
I) Szembek Bogdan, 2) Potworowski Edw., 3) Szulczewski 
Wiktor, 4) Niegolewski Stan., 5) Speichert Ksawery, 6) Ziętara 
Wojciech, 7) Silski Michał, 8) Ponikiewski Stefan. 


IV. Hodowla zwierząt. 
I) Raszewski Gustaw, 2) Dr. Chosłowski, 3) Szołdrski Wi- 
ktor, 4) Szczepkowski \Vłady
ław, 5) Szulczewski Michał, 6) Chła- 
powski Mieczysław, 7) Jagodziński Franciszek, 8) Józefowski Ben., 
9) Sroka. 
V. Doświadczalnictwo. 
I) Potworowski Edward, 2) Szczepkowski Władysław, 3) Gaj 
\Vacław, 4) Szulczewski Wiktor, 5) Kurnatowski Stan., 6) Kar- 
łowski Tadeusz, 7) Mielżyński Ignacy, 8) Wojtanowski Izydor. 


VI. Leśnictwo. 
I) Potworowski Edward, 2) Turno Jan, 3) Szołdrski Wiktor, 
4) Kurnatowski Zygmunt, 5) Szulczewski Wiktor, 6) Niegolewski 
Stan., 7) Szembek Bogdan, 8) Pluciński Zygmunt. 


6
		

/013.djvu

			VIl. Szkolnictwo rolne. 
J) Brownsford Kazimierz, 2) Ks. Tomaszewski, 3) Szumla(1 
ski Stefan, 4) Kaczmarek Ignacy, 5) Ponikiewski Stefan, 6) StY7a 
Andrzej, 7) Ziętara Wojciech. 
VIII. Ogrodnictwo. 
I) Szulczewski Michał, 2) Gałdyński Wojc., 3) Szumlall"lo 
Stefan, 4) Gaj Wacław. 
IX. Hodowla drobnego inwentarza. 
I) Szołdrski \Viktor, 2) Gaj Wacław, 3) \Viertel Francis/.ck. 
4) Poczta Stan., 5) Pelcowa lVlarja. 
X. Hodowla koni. 
I) Szczepkowski Wład., 2) Szumlański SteL, 3) Chłapowski 
Miecz., 4) Klupsz Alojzy, 5) Dr. Chosłowski, 6) Poczta Stan. 


XI. Nasiennictwo. 
I) Potworowski Edward, 2) Szczepkowski Wład., 3) Szołdr 
ski Jan, 4) Szumialiski Stef., 5) Piechowiak Stan., 6) Masscnbach 


XII. Łąki i meljoracje. 
I) Kurnatowski Zygmunt, 2) Szumlański Stefan. 3) Wojta 
nowski Izydor, 4) Speichert Ksawery, 5) Krzywoszyński Włady- 
sław. 
W ciągu roku 1925 kooptowano do niektórych Sekcyj dalszych 
członków. 


II. SPIS URZĘDNIKÓW I FUNKCJONARJUSZÓW 
według stanu z dnia 31. grudnia 1925. 


Qlówna administracja. 
r. Paweł Żółtowski, dyrektor. 
2. Marjan Flezer. wicedyrektor. 
3. Witold Prcibisz, naczelnik wydziału. 
Ij. Jan Pawlicki, inspektor budownictwa. 
5. St:mislaw ]uszczak, naczelny sekretarz. 


7
		

/014.djvu

			8 


6. Leon Kucharski, skarbnik. 
7. Stanisław Pawlak, kontroler rachunkowości. 
8. Marja Zarembianka, bibljotekarka. 
9. Kazimiera Ruhachówna, I k k . 
I .. D k f se retar 1. 
Fe leja emhec -a, 
Jadwiga Trzcińska, registratorka. 
Ludwik Kaszub; registrator. 
Helena Lipska ł 
Marja Ziemska 
książkowe. 
Marja Raczkowska J 
Władysława Januszczakówna 
Lucjan Załecki } k '. . 
P K . . slązkowl. 
a\veł orzenlo\vskl 
\Valentym. Skwierczyńska, telefonistka. 
Janina Domagaiska, kancelistka. 
Ludwik Postaremczak } k 1 ',. 
T K . k . ance ISCI. 
adeusz nasiec I 


10. 


II. 


12. 


13. 
14. 
15. 
16. 
17. 
18. 
19. 
20. 


21. 


22. 


23. 
24. 
25. 
26. 


Funkcjonarjusze. 
Piotr Sterczała 1 ,. 
S . ł N k f woznl. 
tanls aw owa 
Franciszek Czyż. szofer. 
Tadeusz Palacz, goniec. 


Ekonomika. 
27. Adam Ostrowski, naczelnik wydziału. 
28. Kazimierz Kosowicz, referendarz. 


29. 


Hodowla zwierzqt. 
Doc. Dr. Tadeusz Konopiński, naczelnik wydziału, kiero 
wnik Wlkp. Twa. Hod. Bydła l Związku Trzody Chlewne!. 
Wacław Swinarski, starszy inspektor hodowli, kicrownik 
Związku Hodowców Konia szlachetnego w Wielkopolsce. 
Zygmunt Jasielski I. kt hodo ,,, II ' . 
S f H mspe orzy .. 
te an oser J 
Władysław Fengier, insp. hod. (z siedzihą w Ostrowie- 
Wlkp., Krepa 22). 


3 0 . 


31. 
3 2 . 
33.
		

/015.djvu

			34-. Bronisła"" Chacharowski, inspektor hodowli. 
35. Dr. Jan Zeńczak } .. 
6 Z Z ł b Z l lekarze weterynarJl. 
3. ygmunt ag o a - 
yg er 
37. Witold Cetkowski l k 
8 \Vł d ł 1 l . f se rctarze. 
3. a ys aw 
u( wlczak 
39. Jadwiga Ligocka, s
kretar;'_a. 
40. Erncst Simon, kancelista. 
41. Marja Żurkowska, registratorka. 
-1-2. Janina Mayerówna, kancelistka. 
43. Jan Bcndziński, podkuwacz koni. 
Kontrolerzy mleczności, pozostający urzędnikami Tow 
Hodowców Bydła. 


44. 
45. 
4 6 . 
47. 
4 8 . 
49. 
50. 


Nasiennictwo. 
Zdzisław Zieliński, naczclnik wydziału. 
Zofja Jackowska, rcferentka. 
Emil Chru
oczek, referendarz. 
Kazimicrz Nowakowski, kancelista. 
Antonina Kuil1ska, registratorka. 
Janina Ronikierówna, } k l . k " 
. . . -ance 1St l. 
Stamsława Słommska 
Produkcja rolna. 
Kazimicrz Czcszewski, naczelnik wydziału 
Szymon Śmigaj } . k 
J W . 1l1spe torzy ogrodnictwa. 
an ozny 
Franciszek Grabski, sekretarz. 
Zofja Pawłowska, sekretarka. 
Tomasz Stryczyński, tcchnik ogrodniczy. 
Aniela Nawrotówna, kancelistka. 


51. 
52. 
53. 
54. 
55. 
5 u . 
57. 


58. 
59. 
60. 


Łąki i meljoracje. 
Zdzisław Mann, naczelnik wydziału. 
Franciszek Bogdanowicz, tcchnik mierniczy. 
Juljan Zakrzewski, pomocnik techniczny. 


Szkolnictwo. 
61. Dr. Stanisław Szumowski, naczelnik wydziału. 
62. Zofja Łopuska, sekrctarka. 


9
		

/016.djvu

			Szkoly rolnicze. 
Bydgoszcz, ul. Nowodworska nr. 50, telef. 125 
03. Tadeusz Raczkowski, kierownik. 
64. Leonard Cyhichowski, nauczyciel. 
Chodziet, ul. Św. Krzyża, telc£. nr. 92. 
65. Leon Pawiński, kierownik. 
66. Juljan Krupa, nauczyciel. 
Inowrocław, ul. Św. Mikołaja, telef. nr. 3 2 3 
67. Leon Błociszewski, kierownik. 
68. Jan Redyk, nauczyciel. 
Janowiec Janowiec - wieś, ide£. nr. 3. 
69. Józef Siuta, kierownik. 
70. Michał Kossowski, nauczyciel. 
Koźmin, 'Jaj. Lipowiec, tek£. KOźl1lin nr. 84 
71. Tadeusz Krzysztofowicz, kierownik. 
7 2 . \Vładysław Ludwiczak, nauczyciel. 
Kępno, ul. Kościuszki 403, telef. nr. 32. 
73. Czesław \Viśniewski, kierownik. 
74. Konstanty Krohicki, nauczyciel. 
Leszno, u1 Lipowa 7{). tde£. nr. 295. 
75. \Vładysław Góralewski, kierovmik. 
76. Antoni Tręhicki, nauczyciel. 
Międzychód, ul. Zamkowa I. 
77. Józef Neyman, kierownik. 
78. Józef Lach, nauczyciel. 
Odolanów, Rynek 2. 
79. Stanisław Połowicz, kierownik. 
80. Stanisław Krus, nauczyciel. 
Środa, ul. Mała Klasztorna 3. 
81. Kazimierz Piewcewicz, kierownik. 
82. Ryszard Świeżyński, nauczyciel. 
Środa, ul. :Mała Klasztorna 3. 
Szkoła z językiem 'lcykładowy'f1l. niemiec/'im 
83. Franciszek Perek, kierownik. 


10
		

/017.djvu

			TV ols::;tyn, ul. ;\Iarcinkowskiego 8. telef. nr. 80. 
84 :\farjan Hozakowsl(l, kicrownik. 

S Emil Markow. nauczyciel. 
Wrze,:nia. Szosa Gnidnieńska, i::elef. nr. 423. 
8G. Jan Fedyk, kierownik. 
87. Jan Kraśnicki, nancLyciel. 


Szkol a dla wlościanek w Nietążkowie-Śmigiel, 
telef. Śmigiel nr. 21. 
8
. Marja Szwiecówna, kierowniczka. 
89. Marja Rewakowicz{J\\'na 1 
90. Konstancja Bednarkiewiczówna I nauczycielki. 
91. Józefa. Czuhalanka 
Szkol a gospodarstwa wiejskiego w Tuc/;orzy pow. Wolszfyn. 
92. Ircna l'ljaszówna, kierowniczka. 
93. Stanisława Maciejewska) . lk ' 
. . . naUCzyCIe l. 
94. \Vmccntyna Mllczanowska J - 
Organizacje malorolnyc/;. 

tanishw .!\finczykc.wski, naczelnik wydziału. 
Stanisława Olszewska, instruktorka kółek włościanek 
\Vładysław Co!ta, sekretarz. 
\Valcntyna l'rałatówna, kancelistka. 


95. 
9(). 
97. 
1)8. 


99. 
100. 
101. 
102. 


Leśnictwo. 
\Vładysław Alkiewicz, naczelnik wydziału. 
\Vilhelm Holtey, radca leśnictwa. 
Jvlichał Hickic\vicz 1. l 
. .' J mspe dorzy leśnictwa. 
J ozef łllacko" lak 
Władysław Huhicki. nadleśniczy. 
Adolf Czaykowski, asesor leśnictwa. 
Włodzimierz SzajdZiCki } l . 
.. tec JI1lCV leśnictw.ł. 
NlafJan LcslOW - 
Aleksander Markiewicz, sekretarz. 
Antoni Biskupski, 2spirant. 
Czesław Nowak, mierniczy. 
Stcfanja \Vrukówna, registratorka. 


1°3. 
IlJ-I-. 
105. 
106. 
107. 
108. 
lOg. 
110. 


11
		

/018.djvu

			1:1 I. Wanda \Vagnerówna J 
112. Stefanja Masuthówna kancelistki. 
11:3. Stefanja Różańska 
Książkowość rolna. 
114. Stanisław Jasnorzewski, naczelnik wydziału. 
115. Roman Kurdwanowski } 
kontrolerz y rachunkowości. 
116. Anna Nawrocka 
1I7. jakób Norek }k . . k . 
8 M . Eff t Slaz OWI. 
J I. afJan en Jerg . 
119. Zofja Graffówna 
120. Helena Jachimov.riczówna 
121. Celina Drozdowa 
122. \Vanda Schweinitzowa 
12 3. Janina Gordziałkowska 
12 4. Irena Graczyńska 
12 5. Anna Wyszyńska 
kSiążkowe. 
126. Łucja Wolińska 
127. Marja Chałupczanka 
128. Marja Stanisławska 
129. Janina Drozdówna 
130. Florentyna Blumberżanka 
13I. Zofja Kunówna 
13 2 . Stanisław Mikołajewski, książkowy. 
133. Halina \Vieczorkiewiczówna, kancelistka. 
134. Jan Kurkowiak, kancelista. 
135. Marja Załecka ) 
136. Kazimiera Idzińska I 
137. vVanda Danielewska t pomocnicy techniczni. 
138. Emi1ja Hołyńska ( 
-139. Feliks Bartoszewski J 
Stacja doświadczalna -- Poznań 
ul. Dąbrowskiego 17. - telefon nr. 62-71. 
140. Dr. Kazimierz Celichowski, kierownik. 
J4I. Dr. Feliks KamińSki } 
142. Tomasz Dziama kierownicy działu. 
143. Antoni Kuryłło 


12
		

/019.djvu

			I..J--I-. Józef Winkler, asystent naukowy. 
145. Anna Pańkowska, asystentka naukow;.. 
I4G. Stanisław Eisermann, technik mleczarski. 
147. Celina Skrzypczyńska } l t I . 
a Jorant <1. 
148. Barbara Czeszewska 
149. \Vładysław Bączyk, registrator. 
ISO. Halina Smorawińska, kancclistka. 
Funkcjonarjusze : 
15I. Tomasz \Vróblewski } 
woźni. 
152. Paweł \Vende 
153. Henryk Bosiacki, goniec. 
154. Gertruda Procharczykowa I 
155. Agnieszka Bączykówna . służba laboratoryjna. 
15 6 . Konstancja Konieczna I 


Poradnik aospodarski -- Poznań 
ul. Seweryna Mielżyńskiego 24 - telefon nr. 23-65. 
157. Stanisław Minczykowski, redaktor ("''Ymieniony pod 
L b. 95). 
158. Jan Kuglin, kierownik drukarni. 
Prócz tego zatrudnia "Poradnik Gospodarski" w redakcji, 
wydawnictwie i drukarni 75 osób personelu redakcyjnego. 
administracyjnego i technicznego. 


Majqtek doświadczalny Pętkowo, p. Środa 
telefon 5;roda nr. 13. 
I 59. Mieczysław Dzierzkowski, kierownik. 


Szkola ogrodnicza -- Kożmin 
telefon nr. 28. 


160. Józef Marciniec, kierownik. 
16I. Marjan Bojanowski \ . I 
naUCZYCIe e ogrodnictwa. 
162. Stanisław Zembowicz l 
163. Stanisław Tyran, instruktor ogrodnictwa. 
164. Józef Piwek, sekretarz. 
165. Paweł Paprocki 
166. Sylwester Wawrzynowski 


} ogrodnicy. 


1;5)
		

/020.djvu

			Stan liczebny 


" 


personelu d. 1. l. 1924 
d. I. l. 1925 
d. :)J. XII. 1925 - 


" 


168 
147 
166 


" 


III. KRO N I K A. 


Zarząd Wielkopolskiej Izby Rolniczej odbył w roku sprawo. 
.zdawczym 1925 posiedzenia w dniach: 19. II., 2. IV., 5. V., 28. V., 
21. VIII.. ::J7. X., I::J. Xl. 
Walne Zebranie Izby odbyło się 3. grudnia 1925 r. 
Dnia 2. XII. 1925 r. odbyła się rewizja kasy przez komisję za- 
rządu; prócz tego zbadał książkowość Izby zaprzysiężony rewizor 
ksiąg. 
Sekcje Izby odbyły 16 posiedzeń, mianowIcie: 
Sekcja II. dnia 22. IV., 28. V., 5. VIII., lO. X. 
Sekcja III. 13. III. 
Sekcja IV. " 27. IV. 
Sekcja V. 13. III., 2. VII., 13. VfJ J. 
Sekcja VI. 13. III. 
Sekcja VII. .. 16. III. 
Sekcja VIII... 10. III. 
Sekcja IX. 10. III. 
Sekcja X. 8. II. 
Sekcja XI. " 5. 1., I. VIII. 
\V dniach od 22. do 25. marca 1925 r. bawił w Wielkopobcc 
p. Janicki, Minister Rolnictwa i D. P., przyczem dnia 23. marca 
zwiedził Izbę. P. Janickiemu przedstawiono przedstawicieli orga- 
nizacyj rolniczych i pokrewnych, którzy informowali p. Ministra 
o ogólnem położeniu rolnictwa. 
W dniach od 21. do 24. czerwca 19.75 r. obradował w \Varszawie 
XII-ty Międzynarodowy Kongres Rolniczy, na który Izba wyde- 
legowała z pośród swoich urzędników. naczelników wydziałów pp. 
Inż. Zielińskiego, Dr. Celichowskiego i Ostrowskiego. 
Z okazji Kongresu przybyła do Polski wycieczka składająca 
się z uczestników z Czechosłowacji, Rumunji, Portugalii i Włoch. 
\Vycieczka bawiła w Wielkopolsce 2 dni, mianowicie dnia 25. i ;!(). 


14
		

/021.djvu

			czerwca; w tym czaslc \Vielkopolska Izba Rolnicza zorganizowała 
pokaz różnych objektów rolnych, tudzież największych zakładów 
przemysłu rolnego. 


Udzial W wystawach. 
\V roku I92S \Vielkopolska Izba Rolnicza brała udział w na- 
stępujących wystawach: 
1. Gnieznu - od I2. do 20_ wrzesma I92S r. w pawilonie rolni- 
CL)'Il1, \V osobncm stoisku przedstawiała \Vielkop. Izba RolnicL.a 
tdblice statystyczne, dotyczące wartości użytkowych zbóż pro- 
dukowanych w \Vielkopolsce. Pozatem statystykę rolną i prze- 
mysłu rolnego, statystykę poglądową działalności Instytutu 
Mleczarskiego, wykresy i plany z dziedziny gospodarki leśnej, 
aparaty i preparaty do zwalczania szkodników i grzybków 
szkodliwych w rolnictwie i ogrodnictwie, plany budownictwa 
wiejskiego, wydawnictwa "Poradnika Gospodarskiego" i foto- 
graf je bydła rogatego, najpiękniejszych okazów. 
Oprócz tego Szkoła Rolnicza Wielkopolskiej Izby Rolni- 
czcj w Janowcu przedstawila dział pedagogiczny i szkółkar- 
stwo lIrzew owocowych. 
N a wystawie w Gnieźnie otrzymała Vvielkopolska Izba 
Rolnicza od Komitetu Wystawy dyplom zasługi. 
2. h.Uów - na Ogólno-Polskiej \Vystawie OgJOdniczej we Lwo- 
wie od 26. września do 2. października I925 r. Wielkopolska 
Izba Rolnicza wystawiła plany włościańskich ogródków wzo- 
rowych, parków i cmentarzy parkowych, aparaty i preparaty 
do zwalczania szkodników w ogrodnictwie, za co otrzymała 
dyplom uznania od Ministerstwa Rolnictwa i D. P. 
3. Na Targach Lwowskich od S. do IS. września I92S r. wy- 
stawiono plany i wykresy z dziedziny gospodarki leśnej. 
Na wystawach w Krotoszynie, od 2. do 9. sierpnia I92S r., 
w Ujściu od 2S. do 29. czerwca I92S r., w Poznaniu na wystawie 
bydła opasowego od 1. do 3. maja I92S r. oraz na wymienionej na 
wstępic wystawie w Gnieźnie wydała Vvielkopolska Izba Rolnicza 


15
		

/022.djvu

			o!l siebie uyplomy i nagrody piemęzne, wysyłając swoich lIrz
Jni- 
ków do komisyj premjujących. 
Również na wystawie poza granicami \Vielkopolski, w Gru- 
dziądzu, należeli urzędnicy Wielkopolskiej Izby Rolniczej do komi- 
.. ... 
SJl premJuJąceJ. 


IV. ADMINISTRACJA WEWNĘTRZNA IZBY. 


Budżet Izby na 1925 rok, oparty na poustawie zamknięć ra- 
chunkowych z 1924 roku, w którym już nastąpiła była stabilizacja, 
okazał się zupełnie realny; właściwie był pierwszym, w czasach p0_ 
wojennych, realnym budżetem Izby, ponieważ nie potrzeba było już 
obawiać się dewaluacji wpływów za własne czynności Izby 
czyli dewaluacji dochodów Izby. 
Przy ustawianiu hudżetu na 1925 rok brano wzgląd na trudne 
położenie rolnictwa, które już w 1924 roku zaczęło się przejawiać 
i starano się na 1925 rok ograniczyć wydatki do minimum. Poda- 
tek na Izbę Rolniczą ustanowiono w wysokości 2,9% od czystego 
dochodu katastralnego, wyrażonego w złotych według realizacji 
81 fen. = 1 zł. Przyjmując z 1 hektara czysty dochód katastralny 
np. 4 mk. wynosi obciążenie na I hektar 14,24 groszy, a np. przy 
12 mk. (nieomal najwyższym - dosyć rzadko spotykanym _ czy- 
stym dochodzie katastralnym) z hektara wynosi obciążenie 4 2 ,08 gr. 
Jest to obciążenie minimalne w porównaniu do obciążenia, które 
nakładają na swych płatników Izby Rolnicze w Rzeszy Niemiec- 
kiej. Tam bowiem podatek na rzecz Izby za 1925 rok wynosił 4 
do 5% czystego dochodu katastralnego. Nawiasowo nadmienia się, 
że uznając w dalszym ciągu coraz cięższe położenie rolnictwa, Izba 
'dzięki hardzo oględnej i oszczędnej administracji zniżyła na 19 26 
rok jeszcze więcej podatek, mianowicie do 2,7%. 
Przy ogólnym czystym dochodzie katastralnym 17.238.528 mk. 
= 21.282.133 zł. (podatku 2,9%) preliminowano 617.178 zł. 
\V rzeczywistości okazało się w ciągu 1925 r., na mocy sprawdze- 
nia wyciągów katastralnych w powiatach, że czysty dochód kata- 
stralny wynosi 17.584.866 mk. 21.709.574 zł. Pod kwotą 
21.7 0 9.574 zł. rozumie się oczywiście tylko sumę czystego dochodu 


16
		

/023.djvu

			katastralnego od tych posiadłości, których czysty dochód katastral- 
ny wynosi 120 mk. lub więcej, (względnie 150 mk. lub więcej, o il
 
są to warsztaty o przeważająco leśnym charakterze), gdyż tylko te 
posiadłości podlegają opodatkowaniu na rzecz Izby. 
Posiadłości natomiast z czystym dochodem katastralnym poni- 
żej 120 mk. (względnie I50 mk.) nie opłacają wogóle podatku na 
rzecz Izby. 
Podatek ten rozkłada się w spu". -;) następujący: 
Cały czysty dochód katastralny wynosi, jak wy- 
żej wykazano = 2I 282 133 zł. 
z czego przypada na: małą własność 4646781 zł. = 21.8% 
większą 16635 121 " = 7 8 . 2 %. 
\V powyższem obliczeniu za!: 'zono do małej własności po. 
siadłośe;" do 100 tal. = 300 mk. = 3óC) zł. czystego dochodu kata- 
stralnego. Resztę zaliczono do większej własności. 
Podział ten wynosi dokładnie: 
\V gospodarstwach o czystym dochodzie katastralnym: 


W nich czysty do- 
chód katastralny 
wynosi : 
w markach niem. 
.. złotych. . . . . 
" odsetkach . . . 
Natomiast z wydatków, które należało pokryć podatkami, a wy- 
noszących według preliminarza budżetowego na 19 2 5 rok 
= 61 7. 1 7 8 zł. przeznaczono wyłącznie na korzyść małej własności 
w budżecie kwott 281.317 zł, co stanowi 45,6% od kwoty 617.178 zł, 
podczas gdy mała własność, jak wyżej wykazano, wnosi jedynie 
21,8% podatku. 


/I I 
 powyżej: 
= 300 mk rd 300 do 2010 mk = 2010 mk 
= 369 zł " 369 .. 2472 zł = 2472 zł 
liczlłc dla uproszczenia po 8 mk = 9,84 zł z 1 hek. 
tllr. (choć cyfrll tli nie jest 
ci
le przeciętną, ildyż 
przeciętna wydałaby mniej, jak li mk) 
są to posilldłości: 
d 375 I od i ponad 
o . 37.5-250 250 hek- 
hektarów I hektarów tarów razem: 
3.763.917 3.193.791 10.480.742 17.238.450 
4.646.781 3.942.927 12.692.193 21.281.901 
21,8% 18,5% 59,7% 100 % 


Sprawozdanie W. I. R. - 2 


17
		

/024.djvu

			Podatek wpłynął prawidłowo dzięki sprężystej i sprawne; 
czynności vaństwowych władz administracyjnych, którym 
 18 
ustawy o Izbach Rolniczych z dnia 30. czerwca 1894 roku porucza 
ściąganie podatku na rzecz Izby. 
Prócz podatków dalszymi środkami utrzymania Izby są za- 
siłki państwowe (i samorządowe), oraz dochody własne Izby. 
Rząd, w zrozumieniu ciężkiego położenia rolnictwa i w zrozu- 
mieniu starań Izby, by nie obciążać zbytnio płatników, przydzielił 
Izbie wydatne zasiłki na popi
J"anie najważniejszych działów rol- 
nictwa. Subwencje te zużyto ściśle według przeznaczenia Minister- 
stwa Rolnictwa i D. P. 
Trzecie źródło dochodów Izby stanowią wpływy za czynności, 
które ona wykonuje. Mimo, że taryfy, podług których Izba likwi. 
duje za swe czynności, pozostały te same co w 1924 roku i nie 
osiągnięto wysokości cenników przedwojennych, to dochody jednak 
powiększyły się znacznie i pokryły już zgórą 47,6°/0 ogólnych wy- 
datków Izby. Mając na uwadze trudne położenie rolnictwa, które 
wskutek tego nie może w szerszej mierze z urządzeń Izby korzy- 
stać, należy stwierdzić, że z tego źródła dochody były stosunkowo 
znaczne, co tłumaczy się tylko intensywną pracą wszystkich orga- 
nów Izby. Ściąganie natomiast należytości natrafiło z powodu 
ogólnie trudnego położenia kraju na hardzo duże przeszkody. Znacz- 
na część należytości, mimo usilnych starań ze strony Izby, nie zo- 
stała w 1925 roku ściągnięta. Starania, które Izba była zmuszona 
czynić celem uzyskania zalegających należytości, spowodowały 
bardzo dużo nieproduktywnej - w normalnych warunkach zbędnej 
- pracy. 
Wskutek niewpłynięcia części dochodów własnych Izby, mu- 
siano przy końcu 1925 roku ograniczyć, względnie w niektórych 
wypadkach zaniechać całkiem wydatków przewidzianych w budże- 
cie, aby utrzymać budżet w równowadze. Zastosowanie tego środka 
zaradczego było konieczne, ponieważ uzyskanie pożyczki wskutek 
ogólnego kryzysu gospodarczego, było utrudnione. Należy jedna- 
kowoż podkreślić, że wyżej wspomniane ograniczenia nie dotyczyły 
czynności zasadniczych. 


18
		

/025.djvu

			WARUNKI ROLNICZO-GOSPODARCZE. 


Sekcja Ekonomiczna odbyła w ciągu roku 1925 cztery posie- 
dzenia plenarne w następujących terminach i poświęcone następu- 
Jącym sprawom: 
22 kwietnia w sprawie kredytu długoterminowego w rolnictwie, 
z współudziałem członków Dyrekcji Poznańskiego Ziemstwa 
Kredytowego; 
28 maja z referatem sprawozdawczym p. prezesa Karłowskiego 
o przebiegu rokowań handlowych z N icmcami oraz w spra. 
wie ubezpieczeń społecznych w rolnictwie, w szczególności re- 
wizji ustawy z dnia 19. maja 1920 r. o ubezpieczeniu na wy 
padek choroby; w posiedzeniu tem wziął udział delegat Mini. 
sterstwa Rolnictwa i D. P. p. Banaszkiewicz, zaproszony 
przez Izbę celem bezpośredniego poinformowania się o błę. 
dach i usterkach w dotychczasowej organizacji i działalnośCI 
kas chorych, odczuwanych przez tutejsze rolnictwo, i zaznajo- 
mienia się z postulatami poznańskich organizacyj rolniczych 
"v' przedmiocie rewizji wspomnianej ustawy; 
5. sierpnia w sprawie postulatów rolniczych do umowy handlowej 
z Niemcami z współudziałem członka delegacji polskiej do ro. 
kowań handlowych z Niemcami, p. Adamkiewicza; 
10 października w sprawie organizacji zbytu produkcji inwen- 
tarza rzeźnego, z współudziałem zainteresowanych sfer wy- 
twórczych i handlowych. 
Poza powyższemi zebraniami plenarnemi Sekcji odbyło 
się kilka konferencyj w sprawach rolniczo - gospodarczych 
w szerszem gronie przedstawicieli danych gałęzi wytwórczych, 
a mianowicie: 


19
		

/026.djvu

			4 września konferencja w sprawie umowy handlowej z Niem- 
cami z prezesem delegacji polskiej do rokowań handlowych 
z Niemcami, p. Prądzyńskim; 
konferencja w sprawie wywozu ziemniaków przetworów 
ziemniaczanych i 
konferencja w sprawIe taryf kolejowych za zwierzęta 
rzeźne. 
Zarówno posiedzenia Sekcji Ekonomicznej, jak i specjalne 
wspomniane konferencje dały \Vydziałowi Ekonomicznemu W. L R. 
dużo cennego materjału Jo opracowal'ych w poruszonych sprawach 
wniosków i dezyderatów, przedkładanych przez Izbę miarodajnym 
czynnikom rządowym. 
i\aczelnik Wydziału brał jako przedstawiciel Wielkopolskie. 1 
Izby Rolniczej udział w pracach Komitetu Celnego przy Minister- 
stwie Przemysłu i Handlu, w Dyrekcyjnej Radzie Kolejowej w Po- 
znaniu oraL w szeregu konfercncyj w Związku Polskich Organiza 
cyj Rolniczych w \Varszawie i Ministerstwie Rolnictwa i D. P 
Przydzielony mu i utrzymany na poziomie lat poprzednich 
zwykły zakres prac Izby wykonał 'Wydział szczupłym personelen, 
fachowym (naczelnik \Vydziału i jeden referent). \V przewidv- 
waniu rozszerzenia i pogłębienia działalności Wydziału zdecydo. 
wane zostało powiększenie składu personalnego Wydziału na rok 
następny. 
Kształtowanie się warunków gospodarczych rolnictwa Woje- 
wództwa Poznańskiego w roku 1925 oraz dotycząca dzia- 
łalność Wydziału, polegająca na śledzeniu ich wpływu na stan 
rolnictwa przedstawianiu miarodajnym czynnikom rządowym 
wniosków, zmierzających do uchylenia stwierdzonych cL)'nników 
ujemnych, przedstawiały się w roku sprawozdawczym, jak nastę- 
puje: 


Powierzcbnia upraw i wyniki żniw*). 
Powierzchnia zasiewów sześciu głównych ziemiopłodów (psze- 
nica, żyto, jęczmień, owies, ziemniaki i buraki cukrowe) w Wo- 
jewództwie Poznańskiem wzrosła w r. 1925 w porównaniu z po- 


",. 
.) Cyfry Głównego Urzędu Statystycznego. 


20
		

/027.djvu

			wierzchnią roku poprzedniego, która wynosiła 1225,7 tys. ha, o 4,6°/ 0 
i objęła 1283,3 tys. ha. Między samemi rodzajami uprawy na- 
stąpiły pewne przesunięcia. Obszar uprawy zbóż ozimych zwięk 
szył się o 8,3%; ta stosunkowo znaczna zwyżka tłumaczy się jednak 
tylko wyjątkowo niską powierzchnią roku poprzedniego, spowodo 
waną niekorzystnemi dla OZlmlO warunkami atmosferycznemi 
w r. 1923/24. Pozatem nastąpiło dość znaczne zmniejszenie (4,2%) 
uprawy buraków cukrowych l to przypuszczalnie z powodu zniechę- 
cenia plantatorów do uprawy buraka, spowodowanego trudnościami 
w osiągnięciu należności za buraki z cukrowni w kampanji po- 
przedniej. Powierzchnia poszczególnych ziemiopłodów wynosiła 
w r. 19 2 5 - 69,3 tys. ha pszenicy, 603,4 tys. ha żyta, 115.4 tys. ha 
jęczmienia, 145,2 tys. ha o\'. sa, 287,9 tys. ha ziemniaków i 62,1 
tys. ha buraków cukrowych. 
Żniwa naogół odbyły się bez opóźnienia i znaczniejszych strat 
wskutek porastania i wysypywania się ziarna, których się obawiano_ 
Zagrażający żniwom strajk rolny został umorzony. Rok 19 2 4/ 2 5 
spełnił więc pokładane w nim nadzieje i wykazał obfite plony. Wy- 
dajność z jednego hektara w q (= 100 kg) przedstawiała się 
w sposób następujący: pszenica 21,4 q, żyto 17,5 q, jęczmień 19,5 Il 
i owies 18,;-9. 
\Vobec tego całkowit) zbiór poszczególnych zbóż wynosił q8f) 
tys. q pszenicy, 10650 tys. q żyta, 2252 tys. q jęczmienia i 2712 
tys. q owsa. W porównaniu z poprzednim rokiem klęskowym ora-! 
7. r. 1923, który był również rokiem urodzaju, zwiększenie zbiorów 
wynosiło: 


pszenica 
żyto 
jęczmień 
owies 


zbiór r. 1925 w stosunku do 
r. 1923 r. 1924 
12 3,5% 13 0 ,7% 
10 7,7 % 134,9% 
102,5 % 113,0% 
9 6 ,3% 10 5,0% 


Zbiory ostatniego roku były zatem lepsze od zbiorów urodzaj- 
nego roku 1923 dla wszystkich zbóż, z wyjątkiem owsa, w stosunku 
zaś do nieurodzajnego roku 1924, wykazuje rok 1925, zwłaszcza 
w zb"żach chlebowych, nadwyżkę o przeszło 1/3' 


21
		

/028.djvu

			Zbiór okopowych był również obfity i przewyższał znacznie 
plony roku ubiegłego, który wykazał średnie sprzęty okopowych. 
przy przeciętnej wydajności z ha 165 q ziemniaków i 259,7 q bura- 
ków cukrowych wynosiły ogólne zhiory 47499 tys. q zicmniaków 
i 16125 tys. q buraków cukrowych, c7yli wykazują w poró"matiiu 
z latami poprzedniemi wzrost następujący: 
zbiór r. 1925 w stosunku do 
r. 1923 r. 1924 
ziemniaki 123,7% 112,8 % 
buraki cukrowe 136,7% 111,4% 
Porównanie wyników żniw w r. 1925 z plonami reszty Polski 
wykazuje najwyższe zhiory w \Vojewództwie Poznańskiem, znacz- 
nie przekraczające średnią dla całej Polski. Przeciętna z hektara 
l cwiem wynosiła dla Polski w r. 1925 - 14.4 q pszenicy, 13,3 q żyta, 
13,7 q jeczmienia, 12,8 q owsa, 123 q ziemniaków oraz 259,7 q 
buraków cukrowych. 


Ruch cen zbóż i konjunktury wywozowe. 
Mimo korzystnego pod względem ilości i jakości wyniku żniw, 
nadzieje rolników, przywiązane do realizacji urodzaju pOG względem 
finansowym, w dużej jednak mierze zawiodły z powodu znacznego 
obniżenia się cen produktów rolnych w miesiącach pożniwnych. Wy- 
jątkowo nieurodzajny rok poprzedni spowodował bowiem znaczne 
obdłużenie warsztatów rolnych, skutkiem czego nastąpiła bezpośred- 
nio po żniwach masowa podaż nowego ziarna, wywołująca raptowne 
obniżenie cen. I tak cena pszenicy i żyta spadła o ca 10°/ 0 resp. 
24% w stosunku do cen bezpośrednich przed żniwami. Poza te Ih 
do niskiego poziomu cen na rynku wewnętrznym przyczynił się 
również dotkliwy brak środków obiegowych, który utrudniał nie- 
Lmiernic obroty gotówkowe, a rolnicy, chcąc sprostać swym zobo- 
wiązaniom kredytowym, znlLl!"zeni byli sprzedawać swe produkty za 
wszelką ofiarowaną cene. Stosowane restrykcje kredytowe oraz 
zhieg terminów płatności podatków gruntGwego i majątkowego ob- 
niżały w dalszym ciągu ceny ziarna; tak wiec płacono z początkiem 
listopada za pszenicę 22,96 zł. a za żyto 15,39 zł. za 100 kg, czyli 
zniżka wynosiła 52,7°/", wzglc;:dnie 37,1°/". 
(Patrz tabl. na str. 24-25) 


22
		

/029.djvu

			o ile chodzi o kon j ulłktury wywozowe, to nie były one dla 
Polski pomyślne. Przedewszystkicm rok 1925 był pod względem 
urodzaju pomyślny w przeważającej części państw, produkujących 
zboże, wskutek czego tendencja cen na decydujących rynkach świa- 
towych, zwłaszcza pszenicy i żyta, kształtowała się zniżkowo. 
Szczególnie obfity był urodzaj pszenicy i żyta w krajach europej- 
skich, tak, że ilości rzucane na rynek były niezwykle duże i wywo- 
łały samoistny zniżkowy ruch cen, niezależnie od rynku amerykań- 
skiego. Przytem główny produkt naszego eksportu zbożowego, 
żyto, nie jest artykułem powszechnego spożycia i znajduje ograni- 
czone tylko rynki zbytu; na główniej szych ponadto dotych- 
czasowych rynkach zbytu, t. j. w Niemczech i krajach skan- 
dynawskich oraz Holandji, spotkało się żyto polskie w roku 
uhiegłym z konkurencją żyta rosyi.>kiego. Dla województw 
zachodnich, zwłaszcza Wielkopolski, trudności w eksporcie były 
jeszcze spotęgowane przez zamknięcie granicy niemieckiej na skutek 
wojny gospodarczej z Niemcami. Łatwiej było ulokować zagranicą 
nadwyżkę jęczmienia eksportowego, na który posiadamy wyrobione 
już, poza niemieckim, rynki zbytu w Anglji i Czechosłowacji, 
z tego powodu też ceny jęczmienia nie uległy tak gwałtownej zniżce. 
jak ceny innego zboża. Dopiero z końcem roku 1925 na skutek 
wiadomości, że ogromne zapasy zhoża, podawane przez Sowjety, 
okazały się illuzorycznemi, w związku z czem opadła konkurencja 
zboża rosyjskiego, oraz równocześnie z zniżką kursu złotego po- 
lepszyły się konjunktury wywozowe i. łącznie z tem, poprawiły ceny 
ziemiopłodów w kraju. 
Jeszcze niekorzystniej przedstawiała się sprawa realizacji zbio- 
rów ziemniaków. Ze względu na przeżywane przesilenie zmuszeni 
hyli rolnicy do wyprzedania zhioru. bez względu na jakąkolwie'-: 
kalkulację. Ceny otrzymywane hyły tak niskie, że w pewnych 
okresach nie pokrywały nawet kosztów uprawy ziemniaków. Celem 
ustalenia środków, mogących stanowić choć pewną doraźną pomoc 
w zby<;ie ziemniaków. zwołała Izba Rolnicza dnia 4. listopada ub. r. 
konferencję organizacyj i firm rolniczo-handlowych, trudniących się 
eksportem ziemniaków oraz przetworów ziemniaczanych. \V myśl 
uchwał konferencji przesłano do Ministerstwa Rolnictwa i D. P. 


23
		

/030.djvu

			Rok 1925. 


Ceny w złotych 


-s:: 
tCI 
s:: 
N 
o 
a.. 


tCI 

 
tCI 
N 
CI') 
J-o 
tCI 

 


s:: 


o 
o. 
J-o 
C11 
:> 
:J 


o 
'OJ) 
tCI 
U 
.:c 
u 


-s:: 
tCI 
t: 
N 
o 
Cl. 


}-YłO i 

 - o 
tCI 0_. 
N t: 0.;0 
CI') .- J-o U 

 ] 
 :c 

 t:O:JU 


Pszenica 


-.:: 
C11 
t:O 


Styczeń 33.30 35.36 30.87 36.08 38.08 27.87 26.98 30.72 - 34.31 
Luty 38.19 41.27 31.16 40.71 36.44 32.20 32.84 30.88 - 34.13 
Marzec 40.83 44.04 31.19 3H.43 33.37 32.28 32.74 29.35 - 28.30 
Kwiecień 39.06 40.77 31.77 33.58 28.86 32.14 34.06 27.86 - 23.19 
Maj 36.11 39.03 32.59135.27 32.07 30.32 31.67 27.38 - 24.90 
Czerwiec 35.92 40.10 32.90 34.09 30.55 29.91 3234 26.72 - 22.94 
1. 7.-11. 7. 36.50 39.50 33.20 32.25 28.02 32.50 36.14 28.10 - 19.88 
13. 7.-25. 7. 36.50 35.22 30.35 :
3.59 29.8£) 19.67 28.13 26.13 - 20.07 
27. 7.- 8. 8. 23.79 27.87 30.8£) 33.28 30.35 18.25 19.21 23.68 - 20.55 
10. 8.-22. 8. 25.82 27.96 32.89 3R66 33.69 18.10 19.24 24.31 - 23.88 
24. 8.- 5. 9. 24.60 26.23 29.95 38.99 32.78 17.15 17.55 23.13 - 21.22 
7. 9.-19. 9. 23.55 25.53 29.96 38.73 32.60 17.68 17.82 23.04 -- 20.53 
21. 9.- 3.10. 23.27 24.99 29.12 36.67 31.13 16.86 17.37 21.61 - 18.61 
5.10.-17.10. 22.53 24.36 30.19 35.22 31.50 15.83 17.05 21.62 - 18.96 
19.10.-31.10. 22.61 24.37 30.45 35.48 32.12 15.98 17.59 20.85 - 19.49 
2.11.-14.11. 22.96 25.08 31.40 37.78 33.72 15.39 16.66 19.94 - 19.63 
16.11.-28.11. 27.37 26.75 38.63 44.85 40.46 17.91 18.05 24.65 - 24.02 
30.11.-12.12. 36.16 38.81 53.26 64.79 55.93 22.00 24.87 33.02 - 34.20 
14.12.-26.12. 41.37 39.89 55.22 67.76 60.15 23.12 24.95 32.63 - 36.61 


24
		

/031.djvu

			za 100 kg. 1) 


I. półrocze: przeciętne mięsit:czne 
II. półrocze: przeciętne dwutygodn. 


1t 

zmill Owies Ziemniaki!!) buraki 
'" Jadal.1 fabr. tuk 

 - o 'C 
 C o .1) 
oC '" o '" 
ta N r:: O-
 
 oC 0'- 
'" N r:: O- c.
 
r:: CI) := .. u r:: CI) ..  :2 N 
o 
 G) .
...c o G) o Oc 
ll. t:C,....J U p., 
 t:C :3 U C. 
N 
26.29 26.42 32.08 28.43 - 24.03 25.19 23.59 26.27 22.17 - 4.90 
27.50 30.03 30.07 28.33 - 30.37 31.00 23.48 26.12 20.28 - 4.90 
28.19 32.28 30.25 27.40 - 28.74 30.42 23.16 25.24 17.16 - 4.60 
29.38 29.70 27.76 25.91 - 27.23 29.82 24.41 24.21 14.62 5.00 4.30 
O- 
30.09 30.96 28.86 26.12 - 29.27 30.86 27.76 25.11 16.32 5.30 4.30 .... 
'" 
N 
29.08 31.48 .l8.89 26.63 -- 30.79 32.64 29.36 25.86 17.95 - - 
N 
23.50 32.54 - 26.41 - 32.00 32.59 28.54 26.01 15.93 - - '" . 
00- 
.N 
27.13 26.97 31.47 32.88 30.42 25.52 16.12 "'IQ 
- - - - - ._ 00 
c . 
3 ęo 
22.75 22.00 - 28.20 -. 24.87 24.00 28.99 24.95 15.20 - - o'" 
..N 
",00 
;:I'" 
22.40 22.44 34.49 31.99 - 22.40 20.66 27.05 27.95 15.98 - - u>' 
3 
'" .
 
....111 
23.28 22.85 32.49 32.49 - 18.22 18.96 24.03 28.23 15.12 - - c 
N 
 
'" N 
22.44 21.87 31.12 32.69 - 17.81 18.19 25.04 27.42 15.77 3.25 2.50 Co 
ClIli') 
u . 
22.00 19.80 31.04 38.75 - 18.00 17.54 25.04 27.40 15.53 3.20 2.45 ",t':r 
c '" 
_ N 
22.00 19.61 31.53 38.52 -- 18.05 18.56 26.50 26.83 16.43 3.00 2.30 ClJ'OO 
.- .... 
u._ 
ClI C 
N'
 
21.97 21.21 30.10 38.15 - 17.94 18.48 24.75 26.20 16.20 2.90 2.10 .. '" 
c.;Z; 
21.32 20.95 28.42 38.53 - 16.65 18.07 23.70 26.49 16.09 - 2.15 
21.93 20.82 32.57 43.53 - 17.84 18.69 28.44 30.80 18.08 - 2.40 
25.08 24.88 43.07 55.95 - 21.50 21.96 36.29 40.85 25.96 - 2.60 
28.94 27.20 45.84 56.91 - 26.25 24.67 37.07 41.46 26.46 - - 


1) Zestawienie podług ..Wiadomości Statystycznych Głównego Urzędu Sta- 
tystycznego". 
2) Podług notowań giełdy w Poznaniu. 


25
		

/032.djvu

			obszernie umotywonane postulaty, dotyczące obniżenia taryf kole- 
jowych na ziemniaki, udogodnienia dowozu ziemniaków do fabryk 
przetworów ziemniaczanych oraz wprowadzenia ulgowych taryf 
eksportowych na ziemniaki oraz platki ziemniaczane, mąkę ziemnia-- 
czaną i krochmal. 


Zużytkowanie nadprodukcji okopowych. 
W związku z tem, że przedmiotem obrad Państwowej Rady 
Rolniczej w dniu 17. grudnia 1925 r. miała być miedzy innemi 
sprawa użytkowania nadmiaru produkcji okopowych w Polsce, Mi- 
nisterstwo Rolnictwa i D. P. zwróciło się do Izby Rolniczej z proś- 
bą o opracowanie memorjału w tej sprawie, z szczególnem uwzględ- 
nieniem warunków gospodarczych uprawy ziemniaków i buraków 
cukrowych. W opinji Izby, zakomunikowanej Ministerstwu, za- 
gadnienie powyższe ujęte zostało w sposób następujący: 
Uprawa opokowych, i to buraka na zwięzłych ziemiach, a ziem- 
niakó'.v na gruntach lekkich, jest przy dzisiejszym stanie wiedzy 
rolniczej oraz w obecnych warunkach rolniczo-gospodarczych na- 
szego państwa podwaliną nowoczesnego i intensywnego sposobu go- 
spodarowania, i z tych powodów powinna być otocLona specjalną 
opieką czynników, dbałych o rozwój naszego rolmctwa. 
Poza korzystnym wpływem na produkcję rolniczą w kraju sa- 
mym, może rozszerzenie uprawy okopowych zapewnić Polsce domi- 
J1ujące znaczenie w światowej produkcji głównych okopowych, bu- 
raka cukrowegu i ziemniaka, i przynieść krajowi ogólno-gospodar- 
cze korzyści z wzmożonego eksportu cennych produktów, opartych 
na produkcji okopowych, t. j. przemysłu cukrowniczego, ziemnia- 
czanego i wzmożonej produkcji hodowlanej. 
\V światowej produkcji buraka cukrowego zajmuje Polska do- 
tychczas 6-te miejsce; w produkcji ziemniaków zaś. zarówno po'.ł 
względem powierzchni obsiewu, jak procentowego stosunku upra- 
wy do gruntów ornych, jako też cyfry zbioru, stoi Polska na 
drugiem miejscu, ustępując tylko Niemcom. Jeżeli się weźmie pod 
uwagę, że stosunek powierzchni uprawy ziemniaków w Polsce do 
całej powierzchni ornej, wynoszący dzisiaj 13%, będzie się w miar
 
postępu kultury rolniczej zbliżał do cyfry tegoż sto:	
			

/033.djvu

			cach o naj szerszej upra\,ie okopowych (w \Vojewództwie Pozn';ń- 
skiem 16,5%) i że równocześnie z tem pójdzie umiejętniejsza upra- 
wa i stosowniejsze nawożenie roli, to Polska niewątpliwie w nieda- 
lekiej przyszłości stanie się pierwszym producentem ziemniaków 
w świecie. 
Równocześnie jednak z dodatnim wpływem tego rozwoju na 
kulturę rolniczą i potencjonalnym wzrostem ogólno-gospodarczych 
korzyści, będzie się zaostrzał z roku na rok kryzys w dziedzinie 
zbytu nadprodukcji ziemniaków w samych gospodarstwach rolnych 
i możność faktycznego, racjonalnego zużycia ogólnej produkcji 
w kraju. 
Kryzys ten w roku ubiegłym V\ ystąpił już szczególnie dotkliwie 
w dzielnicach zachodnich Polski, przede"szystkiem w Wojewódz- 
twie Poznańskiem, które przoduje dzisiaj w rozmiarach uprawy 
i produkcji okopowych; to też rozpoznanie przyczyn tego kryzysu 
w tych dzielnicach i wyszukanie odpowiednich środków zaradczych 
posiada zasadnicze znaczenie dla rozwiązania tegoż zagadnienia 
\y stosunku do całego państwa. 
Z ogólnego zhioru, około 4- ()oo 000 q *) zienmiaki)w w \Vo- 
jewództwie Poznańskiem, pozostałoby na rok 1925/26 - po potrą- 
ceniu około 10% na ryzyko zepsucia w okresie przechowania, za- 
spokojeniu potrzeb konsumpcji ludzkiej i wysiewu na rok przyszły, 
odliczeniu ca 30"1" na zużycie pastewne w gospodarstwach roluych 
i poza całkowitem pokryciem zapotrzebowania przemysłowego, - 
około 4 95u 000 q, t. j. 11,5% całego zhioru, jako nadprodukcja, któ- 
rej możność zhytu pozostała pod znakiem zapytania. \V latach 
uhiegłych na(lwyżka produkcj i ziemniakÓw była eksportowana za 
granicę i to, /. natury rzeczy, na najhliższy. niemiecki rynek zbytu. 
Wywóz ziemniaków z Polski wyniósł np. w roku 1924- 
2716053 q, z czego odehrały Niemcy 2210724, t. j. około 82 0 !Q' 
\Vywóz do Niemiec szeclł z powodów taryfowo-przewozowych pra- 
wie wyłącznie z zachodnich województw. W roku [925, z powodu 
wysokich ceł wojennych niemieckich na ziemniaki przywożone 
z Polski (2 mk za 100 kg), li lokowanie normalne j nadwyżki produk- 


*) Obliczenia dokonano na podstawie wiadomości o przypuszcza!nych 
wynikach żniw. 


'1,7
		

/034.djvu

			cfi ziemniaków stało się niemożliwe. Ponieważ ziemniaki nie mogą 
być z natury rzeczy artykułem dalekiego przewozu, eksport w po- 
ważniejszych rozmiarach na dalsze rynki europejskie nie wchodził 
również w rachubę, temwięcej, że nieproporcjonalnie wysokie ko- 
szta przewozu na kolejach polskich pochłaniały już przy przewo- 
zie do granicy polskiej znaczny odsetek wartości ładunku. Podczas 
gdy przy zbożu, np. pszenicy lub jęczmieniu. przcwóz za 75 km 
przestrzeni wynosił 0,68 zł od 1U0 kg, czyli 2-95"10 wartości towaru, 
to koszty przewozu ziemniaków na tej samej odleglości wynosiły 
0,38 zł od 100 kg, czyli 17,2"/0 wartości towaru. Jako środek do- 
raźny w kierunku rozwiązania aktualnych trudności zbytu ziemnia- 
ków, proponowała Izba wprowadzenie ulgowych taryf kolejowych 
na ziemniaki eksportowe. 
Doświadczenia roku 1925 dały jednak również asumpt do roz- 
patrzenia sprawy zużytkowania nadmiaru ziemniaków w sposób za- 
sadniczy, z punktu widzenia dalszej przyszłości, w której sprawa ta 
nabierać będzie coraz większego znaczenia. 
Celem stałego ustanawiania produkcji ziemniaków w kraju 
winny być, zdaniem Izby, przedsięwzięte środki w kierunku prze- 
dewszystkiem rozszerzenia wewnętrznego zużycia ziemniaków 
i stworzenie warunków stałości zhytu ziemniaków dla producenta 
rolnego. \Vewnętrzne zużycie ziemniaków mogłoby być rozszerzo- 
ne przt;:z: 
I. większe zutycie na cele pastewne, 
2. większe spotrzebowanie w przemyśle rolnym, t. J. gorzelni- 
c".1m oraz suszarniczym i krochmalniczym. 
Zużycie ziemniaków na cele pastewne w stanie surowym wy- 
nosi w samych gospodarstwach rolnych jUL: mniej więcej 28-300/u 
całkowitego zbioru, tak, że większego zużycia ziemniaków suro- 
wych na paszę nie możnaby oczekiwać. Pozostaje natomiast moż 
liwem wzmożenie pastewnego zużycia ziemniaków w formie su- 
szonki ziemniaczanej, która może jako karma dla inwentarza zna- 
leźć wszechstronniejsJe zastosowanie i być bez obawy zepsucia 
przez czas dłuższy przechowywana w samcm gospodarstwie rolnem. 
Dzięki istnieniu licznych suszarń rolniczych, zwłaszcza w zachod- 
nich województwach palistwa, warunki ku rozszerzeniu suszarnic- 


28
		

/035.djvu

			twa w kraju istnieją. Potrzebna byłaby natomiast propaganda za 
spopularyzowaniem suszonki ziemniaczanej, która w takich Niem- 
czech np. posiada już pierwszorzędne znaczenie jako artykuł pa- 
stewny, u nas zaś mało jest jeszcze znaną i docenianą i wychodzi 
przeważnie za granicę, w pierwszym rzędzie do Niemiec (z ogólnej 
cyfry eksportu z Polski 269 970 q w rokL1 192-+ wzięły N iemq 
233 181 q, t. j. 92"/0)' Równocześnie z propagandą suszonki ziem- 
niaczanej winno pójść poddanie rewizji dotychczasowej taryfy ko- 
lejowej na te artykuły. Płatki ziemniaczane były w roku ubiegłym 
taryfikowane jako suszone warzywo podług klasy VI. taryfy to- 
warowej, podczas gdy jako artykuł pastewny powinny być trakto
 
wane na równi z otrębami i t. d., t. j. podług klasy VIII. Wysokie 
koszty przewozu uniemożliwiały przewóz płatków na dalsze odległo- 
ści, tak, że zainteresowanie rolników z dalszych okolic dla płatków 
ziemniaczanych z Poznańskiego rozbiło się o wysokie koszty frachtu 
kolejowego. Przerób ziemniaków na suszonkę ziemniaczaną i ob- 
niżenie stawek przewozowych na tę ostatnią wpłynęłyby wyrównu- 
jąco na pokrycie zapotrzebowania ziemniaków w całem państwie 
l usunęłyby powtarzające się w latach częściowego nieurodzaju takie 
anomalja, jak nadmiar ziemniaków w pewnych okolicach kraju i dot- 
kliwy ich brak w innych. 


Jeżeli chodzi o wzmożenie zużycia ziemniaków w przemyśle 
rolnym, to nasuwa się przedewszystkiem konieczność zwiększenia 
kontyngentu spirytusowego dla gorzelni rolniczych, gdyż przywró- 
cenie pełnej i normalnej pracy gorzelni rolniczych stanowi równo- 
cześnie, z znanych dostatecznie powodów, o podniesieniu kultury 
rolniczej, produkcji roślinnej i hodowlanej. 
Zdając sobie w zupełności sprawę z nastręczających się trud- 
ności w ulokowaniu nadprodukcji spirytusu, Izba Rolnicza wyraziła 
opinję, że trudności te powinny były i mogą być usunięte przez. 
zwiększenie zużycia spirytusu na cele techniczne. Możliwości w tym 
kierunku, w porównaniu z państwami zachodnimi, gdzie zapotrze- 
bowanie spirytusu na cele techniczne dochodzi do 2,6 % zużycia na 
głowę ludności, nie są u nas jeszcze zupełnie wyzyskane. Łącznie 
z rozwiązaniem trudności zbytu spirytusu mogłoby wtedy pójść 


29'
		

/036.djvu

			także zapewnienie gorzelniom rolniczym lepszej ceny za spirytus, 
pokrywającej koszt uprawy i przeróbki ziemniaka. 
O ile chodzi o pojemność przemysłowego zużycia ziemniaków, 
to najwięcej możliwości w tym względzie przedstawia przemysł 
krochmalniczy, który pozatem z ogólno-gospodarczego punktu wi- 
dzenia stanowi najracjonalniejszą formę zużytkowania nadpro- 
dukcji ziemniaczanej, ponieważ daje wysokocenny i poszukiwany 
zagranicą produkt eksportowy. Produkcja mączki ziemniaczanej 
i krochmalu mogłaby być nawet przy istniejących już dzisiaj zakła- 
dach przetwórczych znakomicie zwiększona i zużytkować znaczne 
ilości z pozostającej nadwyżki produkcji ziemniaków, gdyby na- 
stąpić mogło ściślejsze związanie tych zakładów z rolnictwem, jako 
producentem i dostawcą ziemniaków. Przeważna część większych 
krochmalni w Polsce, a największe fabryki tego rodzaju w Poznań- 
skiem w szczególności, są przedsiębiorstwami akcyjno-kapitalistycz- 
nemi, nie związanemi z rolnictwem ścisłą i bezpośrednią łącznością 
interesów. Cierpiał na tem zarówno sam przemysł krochmalniczy 
jak i rolnictwo. Pierwszy przedewszystkiem dlatego, źe, nie mając 
zapewnionych stałych ilości zapotrzebowanego surowca i wskutek 
tego pewności co do wysokości swej produkcji, nie mógł w całej pełni 
wykorzystać mozliwości zbytu swej produkcji na rynkach zagranicz- 
nych i wyzyskać konjunktur, naj dogodniej szych dla zawarcia kon- 
traktów eksportowych; rolnik zaś nie miał również pewności co do 
możliwości i wysokości zbytu swego zbioru do fabryki. Pożądany 
dla obu stron moment pewności zbytu i nabycia oraz równego udziału 
w korzyściach konjunktury może zapewnić tylko ściślejsze zespole- 
nie producenta - rolnika z zakładem przetwórczym na zasadach 
współdzielczości, na wzór stosunku plantatorów buraków cukro- 
wych do cukrowni w \Vojewództwach zachodnich państwa. Oczy- 
wiście, że bez kredytowego poparcia ze strony Rządu wykupu ist- 
niejących zakładów przez rolnictwo, urzeczywistnienie tej równie 
ważnej, jak nieodzownej na przyszłość, zasadniczej sanacji kryzysu 
zbytu i przerobu ziemniaków nie jest w chwili obecnej możliwe. 
Jako dalszy środek w kierunku wzmożenia przerobu ziemnia- 
ków w zakładach przemysłowych. wysuwała się znowu kwest ja 
przystosowania taryf kolejowych do tego celu. Aby umożliwić do- 


.30
		

/037.djvu

			stawę ziemniaków do fabryki na dalsze odległości, należałoby wpro- 
wadzić ulgową taryfę na ziemniaki przewożone do przeróbki fa- 
bryczncj. \V intcresic zaś urobnych krcchmalni rolniczych, przysto- 
sowanych tylko do przeróbki półfabrykatu mączki ziemniaczanej 
t. zw. "krochmalu zieloncgo" (wilgotnej mączki ziemniaczancj), za- 
chodzi konieczność obniżcnia taryfy na tcn produkt z klasy IV. do 
VIII., a conajmniej VII. taryfy towarowej. Artykuł tcn, będąc 
w rzeczywistości półfabrykatem, zaliczany był przez kolej na równi 
z wysokocenncmi produktami, jak krochmal i dekstryna, do klasy 
: V. taryfy przewozowcj. 
 a skutck tej błędnej taryfikacj i zostały 
mniejsze fabryki, przystosowane do fabrykacji jedynie wilgotnego 
krochmalu (są to przedewszystkiem drobne rolnicze krochmalnie), 
zmuszone do zaprzestania dalszej produkcji, ponieważ wysyłka do 
większych fahryk, celem dalszego przcrobu na krochmal stała się 
nieopłacalną. 
W zakresie produkcji i zbytu buraków cukrowych stosunek 
l,roducentów buraka cukrowego do cukrowni, tam gdzie powstają 
one pod przeważającym wpływem samych rolników, jest dla pro. 
dukcji i zbytu buraków cukrowych korzystny. Ta forma organiza 
cji zbytu i zainteresowania rolnictwa w rezultatach przerobu dostar- 
czonego produktu w fabryce zawiera właśnie te momenty dodatnie, 
rozciągnięcie których także w stosunku do przemysłu ziemniacza- 
nego uznała Izba Rolnicza za pożądane. 
Zgodnie z zapowiedzią Ministerstwa poruszone wyżej kwestj.;: 
były tematem obrad Państwowej Rady Rolniczej; przyjęte przez 
Radę wnioski potwierdziły w zupełności słuszność wyrażonych przez 
Izbę Rolniczą, postulatów. 
\Vnioski, dotyczące rewizji taryf kolejowych, zostały pozatem 
w osobnym memorjale przedłożone Ministerstwu Rolnictwa i D. P., 
nie zostały jednakże dotychczas przez Rząd uwzględnione. 


Obciążenie kredytem krótkoterminowym. 
Jedną z naj dotkliwiej w rolnictwie w roku ubiegłym odczu- 
wanych trudności stanowił niewątpliwie brak dostosowanego dc, 
potrzeb produkcji rolniczej kredytu. Krótkoterminowy kredyt 
wekslowy po bieżącej wysokiej stopie procentowej, nie przystoso. 


31
		

/038.djvu

			wany ani do długości okresu produkcji rolniczej, ani do rentowno- 
ści poczynionych przy jego pomocy nakładów, nie był podporą, lecz 
stał się niejednokrotnie przyczyną większego upa(lIm finansowego 
gospodarstw. Opłacalność kredytu nawozowego, z którego korzy- 
stało rolnictwo w szerokich rozmiarach w roku gospodarczym 
1924/25, opierając swe kalkulacje na ówczesnej wysokiej cenie 
zboża, została zachwiana przez spa(lek cen zboża ,,\ miesiącach po- 
żniwnych. Obciążone prolongowancllli kilkakrotnie wekslami na- 
wozowemi, spłatą za kredytowane nakłady w narzędziach i maszy- 
nach rolniczych, poczynione w nadzieji lepszych wyników finanso- 
wych żniw, wreszcie niedoborami z okresu przednówkowego i ku- 
mulacją podatków w terminie jesiennym, znalazło się rolnictwo 
w położeniu finansowem niebywale ciężkiem. *) 
Celem cyfrowego określenia obciążenia rolnictwa W ojewódz- 
twa Poznańskiego kredytem krótkoterminowym rozpisała Izba Rol- 
nicza w październiku u. r. ankietę do kilkudziesięciu rolników na 
prowincji. Zestawienie i krytyczne opracowanie nadesłanych Izbie 
odpowiedzi wykazało, że wysokość obciążenia kredytem krótkoter - 
minowym większych '-varsztatów rolnych wynosiło w przecięciu 
91 złotych na jeden hektar. Jako maksymalną cenę obciążenia 
podawano 300 złotych na 1 ha, w innych wypadkach 240 złotych, 
200 zł., 170 i mniej. Przeciętna podanych cyfr maksymalnych 
wynosiła 178 zł. na 1 ha. Obciążenie drobnych warsztatów rolnych 
określili wszyscy informatorzy jako dużo niższe od obciążenia 
większej własności. Przeciętne obciążenie podawano w wysokości 
-1-3 złotych na 1 ha. Obdłużenie maksymalne jednak dochodziło do 
120 złotych, przeciętna cyfr maksymalnych wynosiła 87 zł. na 1 ha. 
Jako jeden ze sposobów umorzenia ciążących na większych warsz- 
tatach rolnych zobowiązań krótkoterminowych, nasuwała się kwe- 


*) W specjalnych trudnościach znaleźli się ci rolnicy, którzy skorzy- 
stali z udzielonego przez Anglję kredytu zaliczkowego na dostawę zboża do 
Anglji i których zobowiązania oparte zostały na walucie złotej, wzgl. zakon- 
traktowanej pewnej ilości zboża. Z powodu wadliwej organizacji handlowej 
przy eksporcie zboża do Anglji, złych konjunktur na rynku zagranicznym 
w chwili wykonywania odstawy oraz spadku kursu złotego, rozliczenie z ty- 
tułu spłaty pożyczki angielskiej wypadło dla tych rolników jak naj fatalniej. 


32
		

/039.djvu

			stja ewentl. sprzedaży ziemi na parcelację. Nadesłane na ankietę 
Izby odpowiedzi były w tej sprawie nieomal identyczne i określały 
obszar gruntów folwarcznych, któreby musiały ulec parcelacji dh 
całkowitego umorzenia długów w pozostałej reszcie, na około 20 % 
obszaru gospodarstw wielkofolwarcznych. 
W posiadaniu wielkiej własności prywatnej Województwa Po- 
znańskiego (powyżej 100 ha) znajduje się 1 006400 ha. Po potrą- 
ceniu połowy obszaru gospodarstw 100 - 200-hektarowych, który 
prawdopodobnie ruchem parcelacyjnym objętyby nie był, tj. obszaru 
około 3°000 ha, pozostaje obszar 976400 ha, z tego 20 % , czyli 
195000 ha jako obszar teoretycznej podaży ziemi na parcelację 
z powodu nadmiernego obdłużenia. Sądząc jednak z rozmiarów do- 
tychczasowego ruchu parcelacyjnego w Woj. Poznańskiem, nie by- 
łoby przypuszczalnie żadnych reflektantów na ofiarowywaną w tych 
rozmiarach ziemię. Wyniki parcelacji w Woj. Poznańskiem w 1925 
roku (do 14. października), przeprowadzonej przez Okręgowy 
Urząd Ziemski i trzy koncesjonowane prywatne instytucje parcela- 
cyjne, były niezmiernie słabe i wyrażały się w cyfrze ca 9000 ha 
obszaru, rozparcelowanego i będącego w parcelacji. Przyczyna sła- 
bego zainteresowania ruchem parcelacyjnym leży w niedostatecznem 
posiadaniu zasobów gotówkowych ludności małorolnej i bezrolnej. 
\Vedług doświadczeń Okręgowego Przędu Ziemskiego w Poznaniu 
rozporządzali reflektanci na osady likwidacyjne, jak i ziemię z par- 
celacji, gotówką od 500 do 2000 zł., w sporadycznych zaś tylko wy- 
padkach większemi kwotami do 4000 i 6000 złotych. Zasoby te 
wystarczały na parcelację adjacencką, na parcelację osadniczą zaś 
chyba tylko pod warunkiem udzielenia długoterminowego i taniego 
krcdytu rządowego na zakup ziemi i pierwsze inwestycje. 
Wobec słabych widoków powodzenia żywszej akcji parcelacyj- 
nej, jedynym środkiem, mogącym przynieść poprawę sytuacji finan- 
sowej rolnictwa, mogłaby być tylko konwersja zobowiązań krótko- 
terminowych na długoterminowy kredyt rolniczy. W tym celu wy- 
niki powyższej ankiety, ilustrujące przeciążenia rolnictwa kredyta- 
mi krótkoterminowemi, zakomunikowała Izba Rolnicza Związkowi 
Polskich Organizacyj Rolniczych celem podjęcia starań o przydział 
części oczekiwanej zagranicznej pożyczki państwowej na potrzeby 
kredytowe rolnictwa. 


Sprawozdanie W. I R. - 3. 


33
		

/040.djvu

			Zużycie sztucznych nawozów. 
Zaopatrzenie rolnictwa w nawozy sztuczne weszło w roku 1925 
na pomyślniejsze tory, niż w latach ubiegłych, dzi
ki wydatnej po- 
mocy rządowej, która udzielana była w formie kredytów na cele 
wzmożenia krajowej produkcji nawozów oraz ułatwień kredyto- 
wych dla nabywających nawozy rolników. Spółka Eksploatacji 
Soli Potasowych w Kałuszu i Państwowa Fabryka Związków Azo 
towych w Chorzowie miały zapewniony szeroki kredyt dyskontowy 
w Banku Polskim i Banku Gospodarstwa Krajowego oraz kredyt 
towarowy w Banku Gospodarstwa Krajowego. Zasilony został ró- 
wnież wydatnym kredytem przemysł superfosfatowy. Wreszcie 
organizacje rolniczo handlowe korzystały z gwaranCji na zakup na- 
wozów sztucznych zagranicznych, saletry chilijskiej i żużli Tho- 
masa. Zakłady wytwórcze i organizacje rolniczo-handlowe, mając 
zapewniony kredyt rządowy, mogły wskutek tego już ze swej stro- 
ny udzielać rolnictwu wszystkich nawozów sztucznych i w każdej 
żądanej ilości na wzgl
dnie dogodnych warunkach kredytowych. 
Kredyt udzielany był w formie wekslowej, oprocentowany podług 
stopy procentowej Banku Pobkiego wzgl. Banku Gospodarstwa 
Krajowego z doliczeniem 1-2 proc. kosztów manipulacyjnych. 
Zgodnie z charakterem ohrotu gospodarczego \V rolnictwie, z góry 
zapewniony został dziewięciomiesięczny termin na spłatę weksli. 
Korzystny stosunek cen nawozów sztucznych do cen płodów 
rolnych w pierwszem półroczu 1925 roku stanowił ze swej strony 
czynnik wysoce pomyślny dla intensywnego stosowania nawożeni
 
mineralnego, bo zdawał się zapewniać całkowitą opłacalność nakła- 
dów w nawozach sztucznych. Oba te momenty, możność nabyciJ. 
nawozów na korzystnych warunkach kredytowych i oczywista id. 
opłacalność, spowodowały już w sezonie wiosennym ,";idoczne wzmo- 
żenie zakupu nawozów sztucznych. Porównanie cyfr zużycia na- 
wozów sztucznych za ubiegłe dwa lata wykazuje bardzo znaczny 
wzrost zużycia w roku 1925 i to także w miesiącach jesiennych, 
mimo, że ogólne położenie finansowe rolnictwa ulegało w tym ok re _ 
sie stopniowemu i ciągłemu pogorszeniu. 


34
		

/041.djvu

			Soli potasowych 
morskie *) 


kainitu zużyły Woj. Poznańskie 


Po- . 


w L półroczu 1924 r. 
w L półroczu 1925 r. 


soli potasowej 
15 171 tonn 
28 555 " 


kainitu 
1085 tonn 
77 8 5 " 


czyli zwyżka zużycia wynosi dla soli potasowej 88 proc., kainitu 
óI7 proc. W poszczególnych zaś miesiącach drugiego półrocza wy- 
nosiło zużycie: 


Zużycie azotniaku chorzowskiego w 
siło dla Poznańskiego i Pomorza: *) 
r. [924 - 21700 
r. 1925 - 45 193 
uległo wil,;c zwyżce o przeszło 108 % , 
Równocześnie z wzrostem zużycia nawozów produkcj i 
krajowej zwiększył się, i to częściowo bardzo wybitnie, import 
nawozów sztucznych z zagranicy, które również udzielane był} 
przez importerów na dogodnych warunkach kredytowych. Ponieważ 
zaś z importu nawozów sztucznych korzystają przedewszystkiem 
dzielnice zachodnie, cyfry wzrostu importu są równoznaczne 
z wzrostem zużycia tych nawozów przedewszystkiem w dzielni- 
cach zachodnich. 
Przywóz (netto) najważniejszych ze sprowadzonych z zagra- 
nicy nawozów wynosił w latach 1924 i 1925 (w tonnach): 


kainit 
19 2 4 19 2 5 
375 tonn 4660 tonn 
808 " 1080 " 
555 " 580 " 
95 " 160 " 
25 0 " 180 " 
457 " 65 0 " 
latach 1924 1925 wyno- 
tonn **) 
" 


sól potasowa 
19 2 4 19 2 5 
lipiec 359 0 tonn 620 5 tonn 
sierpień I 725 64 00 " 
wrzesień I 509 539 0 " 
październik 85 " 1375 
listopad 10 3 0 " 295 " 
grudzień 5 1 5 2 " ,,5 9 6 3 " 


*) Cyfra jest podawana przez Sp. Eksploatacji Soli Potasowych (wzgł- 
Chorzów) łącznie dla obu Województw. 
**) Razem z Sląskiem, którego zużycie jest nieduże, ca 1500 tonn. 


3* 


35
		

/042.djvu

			Saletra chilijska. Sole stasfurckie, Żużle Thomasa 
r. 1924 r. 1925 r. 1924 r. 1925 r. 1924 r. 1925 
I. półrocze 43 707 56 5 1 3 8 404 47 79 8 3 3 0 4 43 4 6 7 
II. półrocze 2298 260 25 5 22 27 0 3 2 3-ł- 13 2 59563 
W powyższych cyfrach wzrostu zużycia nawozów sztucznych 
wyraża się tendencja <.\0 podniesienia kultury rolniczej i nawrotu, 
mimo trudnych warunków gospodarczych, do dawniejszego intensyw- 
nego systemu gospodarowania. Z ogólno-gospodarczego punktu wi- 
dzenia, jak i interesu produkcji rolnej na dalszą metę, jest to objaw 
bezsprzecznie dodatni. Nie ulega jednak rÓwnież wątpliwości, że 
w minionym roku znaczna część gospodarstw rolnych, których kal- 
kulacje nawozowe obalone zostały przez nieoczekiwany w takich 
rozmiarach spadek cen zboża w miesiącach pożniwnych, musi znacz- 
ną część jesiennych trudności finansowych (o których była mowa 
powyżej) złożyć na karb przeciążenia kredytowego z powodu inwe- 
stycyj nawozowych. 
W ostatnich tygodniach roku sprawozdawczego oraz w pierw- 
szych dniach po N owym Roku nastąpiło nieoczekiwane pogorszenie 
sytuacji dla rolnictwa na rynku nawozów sztucznych. Uzyska- 
ne w ciągu roku względnie korzystne możliwości zaopatrzenia SIę 
w nawozy sztuczne stanęły znowu pod znakiem zapytania. Nastąpił 
mianowicie znaczny wzrost cen nawozów sztucznych oraz cofnięcie 
niemal wszelkich istniejących jeszcze kredytów nawozowych. 
Ceny nawozów sztucznych wynosiły w okresie jesiennym 
(I. 10.25) oraz na dniu 7. I. 26 za 100 kg.: 


1. X. 25. 7. I. 26. 
15% saletra chilijska fr. Gdańsk około 36-37,- zł. 61,- zł. 
13°/0 saletra N orge fr. Gdańsk 33,35 " 54,- " 
20% azotniak fr. Chorzów 24,- .. 3 2 ,- .. 
16% superfosfat fr. Luboń " 10,12 .. 14,10 " 
25% sól potasowa fr. Kałusz " 4,95 .. 5,5 0 " 
kainit fr. Stebnik .. 1,26 .. 2,20 .. 
amoniak fr. Górny Śląsk " 35.- " 3 8 -4 0 .. 
35% saletra synt. fr. Chorzów .. 94,- " 
36
		

/043.djvu

			W porównaniu ze stancm w okresie jesiennym wzrosły zatem 
ceny do dnia 7. I. 1926 r.: 
saletry chi!. o 70%, saletry Norge o 64%, azotniaku o 33%, su- 
perfosfatu o 40%. soli potasowej o 11%, oraz kainitu o 76%. Po- 
drożenie nawozów doprowadziło znowu do tego, że kalkulacja na- 
kładów w nawozach sztucznych została podcięta. 
Koszt nawożenia intensywnie gospodarowanego gospodarstwa 
rolnego w Województwie Poznańskiem obszaru 250 ha, przy zapo- 
trzebowaniu równej ilości i rodzaju nawozów sztucznych, przedsta- 
wiał się przy przedwojennych cenach nawozów i cenach z 7. I. 26. 
następująco: 
Przed wOJną: 
Kainit 13% 
40%sól potasowa 
super£. } I 6% 
tomasówka superf. 
amoniak 


600 q a 2,- mk. = [ 200 mk. = I 476 zł. 
300 "ił 6,60 " = I 980 " = 2 435 " 


saletra 


600 "ił 6,5 0 " = 3 9 00 " = 4 797 " 
50 " ił 24,- " = I 200 " = 1 476 " 
250" a 20,- " = 5 000 " = 6150 " 


razem: 16 334 zł. 
czyli na ha 65,3 zł. 


N a d n i u 7. L 26: 
przy tej samej ilości i rodzaju nawozów (względnie w prze- 
liczeniu do jakości nawozów przedwojennych i częściowem zastą- 
pieniem nawozów zbyt drogich i trudnych do nabycia równowar- 
tośÓowemi innemi nawozami) cenach obliczonych franco Poznań, 
wynosił koszt nawożenia: 
kainit stebnicki 
25% sól potasowa kałuska 
superfosfat 16% 
amoniak 
{ saletra 
azotniak 20°/" 


600 q a 
480 
600 ,. ił 


a 


3,60 zł. 
6,9 0 


2 160 zł. 


50 
100 


[4,10 " 
a 40,- " 
" a 63,- 
a 33,20 


3 3 12 " 
8 460 " 


15 0 


2 000 " 
63 00 
4 9 80 " 


razem: 27212 zł. 
czyli na ha [08,8" 


37
		

/044.djvu

			czyli, że obciążenie produkcji rolniczej kosztem nawożenia sztucz- 
nego wzrosło w stosunku do norm przedwojennych o 70%. 
W zrost cen ziemiopłodów w stosunku do cen przedwojennych 
w Województwie Poznańskiem natomiast wynosił w tym samym 
czasie tylko mniej więcej 10 % (żyto w roku 1924 - 20,7 zł, 7. I. 26 
22,- zł za 100 kg). Porównanie tych cyfr potwierdzało w sposób 
niezbity obawy rolników co do nieopłacalności nawozów sztucznych 
w rolnictwie przy podwyższonych w tym stopniu cenach. 
Podając powyższe argumenty oraz zwracając uwagę na brak go- 
spodarczego uzasadnienia tego rodzaju zwyżki cen nawozów, zwró- 
ciła się Izba do Ministerstwa Rolnictwa i D. P oraz Ministcrstw 
Przemysłu i Handlu i Skarbu z prośbą o interwencję rządową w tej 
sprawie. W szczególności domagała się Izba przeciwdziałania zwyżce 
cen nawozów produkcji krajowej i kalkulowaniu cen nawozów kra- 
jowych w złocie (jak to zaczęły praktykować niektóre fabryki), 
wpłynięcia na obniżenie cen nawozów sztucLnych zagranicznych 
przez zawieszenie ceł przywozowych (saletra Norge) oraz powtór- 
nego udostępnienia rolnictwu pomocy kredytowej na zakup na- 
wozów. 
Niezależnie od powodów, polegających na ostatniej zwyżce cen 
i pogorszeniu warunków nabycia nawozów, zaznaczył się pod ko- 
niec roku pewien ogólny sceptycyzm rolników w stosunku do na- 
wożenia sztucznego, uzasadniany złem doświadczeniem rolników 
w ciągu ostatnich kilku lat, w których rolnictwo samo pozbawione 
zostało spodziewanych korzyści z nakładów nawozowych, czy to 
z powodu błędów polityki gospodarczej (zakazy i reglamentacje 
wywozu zbóż), czy też z powodu spadku cen, złych konjunktur wy- 
wozowych i t. p. przyczyn ogólnych, podcinających opłacalność po- 
czynionych przez rolnika nakładów. Ponieważ w podniesieniu pro- 
dukcji rolniczej zainteresowane jest nie samo tylko rolnictwo, lecz 
korzyści płynące z zwiększonych zbiorów mają znaczenie ogólno- 
gospodarcze dla całego kraju i państwa, wysuwa się ze sfer rolni- 
czych postulat, aby opłacalność stosowania nawozów sztucznych 
przez rolnika była gwarantowaną przez Rząd, bądź przez odpo- 
wiednią politykę taryfowo-celną, bądź wyraźne, ustawowe zagwa- 
rantowanie rolnikowi takiej ceny ziemiopłodów, w którejby znaj- 


38
		

/045.djvu

			dowal pokrycie koszt nawożenia sztucznego. Tylko w tak uregu- 
lowanych warunkach można liczyć na podtrzymanie zaufania rolni- 
ka do celowości nakładów w nawozach sztucznych i stworzyć trwałe- 
podsta",y pod rozwój i intensyfikację produkcji rolniczej. 


Traktat baud/owy z Niemcami. 
W roku ubiegłym przystąpił Rząd do rokowań o traktat han- 
dlowy z Niemcami. Na skutek łączenia przez Niemców spraw go- 
spodarczych z daleko posuniętemi postulatami natury politycznej, 
pertraktacje szły bardzo opornie, a ostatecznie stosunki między kon- 
trahentami zaostrzyły się do tego stopnia, że doprowadziły w lipcu 
do otwartej wojny celnej z Niemcami. Nie da się zaprzeczyć, że na 
zatargu gospodarczym z Niemcami rolnictwo Wielkopolskie ucier- 
piało, zwłaszcza w początkowym jego okresie, dość znacznie. Niem- 
cy stanowiły bowiem dla \Vielkopolski, ze względu na znajomość 
tamtejszych warunków oraz bliski i dogodny transport towarów, 
dogodny rynek zbytu dla produktów rolnych. Zamknięcie granicy 
niemieckiej spowodowało wobec tego zahamowanie eksportu w dzia- 
le produktów rolnych, które odbiło się na rolnictwie w postaci ob- 
niżenia się cen produktów rolnych. \V związku z możliwością za- 
warcia na razie choćby prowizorjum handlowego z Niemcami od- 
były się w Izbie, z współudziałem delegacji polskiej do rokowan 
handlowych z 
iemcami, jedno po<,iedzenie Sekcji Ekonomicznej 
w dniu 5. sierpnia oraz druga konferencja ze sferami rolniczo-han- 
dlowemi, w dniu 4. września 1925 r. Po wyczerpującej dyskusji 
w przedmiocie sytuacji rolnictwa i eksportu roinego, która się wy- 
tworzyła na skutck wojny celnej z Niemcami, oraz po rozważeniu 
tak ogólno-państwowych, gospodarczych, jak i rolniczych interesów. 
xtóre muszą być wzięte pod uwagę przy zawarciu umowy handlo- 
wej, ustaloną została opinja odnośnie do kwestji eksportu zboża, 
ziemniaków, bydła, trzody, owiec i drzewa, oraz w przedmiocie 
konwencji weterynaryjnej z Niemcami. Izba Rolnicza, wyrażając 
bezsporną opinję całego rolnictwa Wielkopolski, wyraźnie podkre- 
śliła, że tyl'w po uwzględnieniu zasadniczych postulatów rolnictwa, 
a więc p	
			

/046.djvu

			nego może być mowa o zawarciu traktatu handlowego z 
iemcami. 
Stanowisko to podzielili przedstawiciele Rządu w osobach delega- 
tów pp. Prądzyńskicgo resp. Arlamkiewicza. Ostatnio wyraziła 
również Państwowa Rada Rolnicza na posiedzeniu swem z dnia 17. 
i 18. grudnia ub. r. analogiczną opinję w tej sprawic. Ze względu 
na toczące się dopiero pertraktacje szczegółowe przedstawienie na 
tem miejscu ustalonych postulatów byłoby przcdwczesne i niewska- 
zane. 
Wynikłe w roku ubiegłym trudności eksportowc w dziale [-ro- 
duktów rolnych wykazały raz jeszcze konieczność wyemancypO\ya- 
nia się polskiego handlu zagranicznego z pod przemożnej w latai:h 
ubiegłych zależności od niemieckich rynków' zb) tu oraz stworze n ".a 
szcrszej podsta\vy dla naszego eksportu przez rozbudowę niezbęd- 
nych urządzeń techniczno-eksportowych. 
Odnośnie do eksportu zboża konieczne byłoby w tym celu po- 
hudowanie elewatorów zbożowych, odpowiadających wymaganiom 
nowoczesnej techniki eksportowego handlu zbożowego. Elewatory 
takie, w liczbie narazie conajmniej dwóch, stanąć winny na dwóch 
głównych szlakach eksportu polskiego zhoża, t. j. jeden nad morzem, 
-drugi na granicy południowo-zachodniej państwa. Wobcc tego, że 
urzeczywistnienie tych urządzeń przekraczałoby środki finansowe 
inicjatywy prywatnej, a sprawa sama przedstawia się już dzisiaj 
jako konieczność państwowa, powinna jej rcalizacja być uznaną 
jako jedno z doniosłych i pilnych zadań polityki gospodarczej 
Rządu. 
Co do eksportu bydła i trzody to, poza brakami w samej orga- 
nizacji handlu eksportowego, znaczną część trudności wywozowych 
złożyć trzeba na karb niezaufania krajów importujących do sto- 

;unków sanitarno-weterynaryjnych w Polsce, co było niejecnokrot- 
nie powodem przesadnych i krępujących polskiego eksportera za- 
rząrlzeń ostrożnościowych w stosunku do zwierząt przywożonych 
z Polski. \Vytężona akcja w kierunku radykalnego i bezzwłocznego 
zwalczania występujących w różnych okolicach kraju chorób i zaraz 
oraz najskrupulatniejsze badanie zdrowotności materja:u zwierzę- 
cego, idącego na eksport, jest w tych warunkach w inter
sie rozwoju 
tej ważnej gałęzi naszego eksportu sprawą niezmiernie doniosłą. 


40
		

/047.djvu

			\V zakresie zasadniczych podstaw samego handlu eksportowego 
byłoby pozatem rzeczą niezmiernie pożąuaną stworzenie warunków, 
sprzyjających wywozowi zwierząt w stanie bitym, mięsa i prze- 
tworów mięsnych, zamiast dotychczasowego eksportu żywca. Bo- 
wiem ta forma eksportu produktów hodowlanych jest z punktu wi- 
dzenia gospodarczego (wartość przemysłowa t. zw. "odpadków", 
pozostających wówczas w kraju) jedynie racjonalną i stwarza moż- 
liwość uniezależnienia się od niepewnych często, dotychczasowych 
rynków zbytu. Dla osiągnięcia powyższego celu jest znowu rzeczą 
nieodzowną posiadanie w kraju odpowiednich urządzeń technicz- 
nych (rzeźnie eksportowe z urządzeniami chłodniczemi, nabycie 
i uruchomienie większej ilości wagonów - chłodni i t. p.), stwo- 
rzenie których (z powodów tych samych, co przy budowie elewato- 
rów zbożowych) nic jest inaczej możliwe, jak przy wydatnej pomo- 
cy Rządu. Opinja Izby w sprawach powyższych została w formie 
memorjału przedłożona Ministerstwu Rolnictwa i D. P. 
Zaznacza j ącą się w kierunku reorganizacji handlu eksporto- 
wego inwentarza rzeźnego, mięsa i przerobów mięsnych inicjatywę 
prywatną (rozhudowa [iabryki Konserw Mięsnych w Bydgoszczy 
na cele eksportowe, budowa rzeźni eksportowej w Zbąszyniu przez 
T. z o. p. "Frigor") poparła Izba pismem polecającem do władz 
oraz pomocą w staraniach o potrzebne na rozbudO\vę urządzeń eks- 
portowych kredyty. 
Łącznic z rokowaniami handlowemi delegacja niemiecka, chcąc 
portom swoim zabezpieczyć stałe transporty od i do polskich ob- 
szarów, zgłosiła projekt postanowień o konkurencji portów bałtyc- 
kich. Przesłany Izbie dotyczący projekt zaopinjowała Izba, ze 
względu na konieczną ochronę rozwoju portów własnych, Gdańska 
i Gdyni, w sensie negatywnym. 


Sprawy celne. 
Jeżeli chodzi o wpływ zarządzeń celnych na eksport rolniczy 
w roku sprawozdawczym, to jako fakt dodatni zanotować należy 
zniesienie wszelkich ograniczeń wywozowych przez skasowanie ceł 
wywozowych na produkty rolne. Rozporządzeniem z dnia 9. lipca 
11)25 r. (D7 Ustaw nr. 67, poz. 477) zostały uchylone cła wywozo- 


41 


...
		

/048.djvu

			we na wszystkie płody rolne, i to z dniem 9. lipca 1925 r. cło na 
konie, makuchy, nasiona lnu, rzepaku i rzepiku oraz papieró"\vkę 
osikową, a z dniem I. sierpnia 1925 r. cło na żyto, pszenicę, owies, 
jęczmień oraz mąkę. Jedyny wyjątek stanowiły pewne gatunki 
drzewa nieobrobionego, na które cło wywozowe zostało nadal utrzy- 
mane. \V prowadzone postanowienia odpowiadały opin j i Izby Rol- 
niczej, wyrażonej już wiosną ub. r. w memorjalc do Ministerstwa 
Rolnictwa i D. P., jak i stanowisku zajętemu przcz Izbę na 
konfcrcncjach w temże Ministerstwic oraz na zwoływanych 
przez Prezesa Rady Ministrów naradach gospodarczych. VVięk- 
szych jednak korzyści z wspomnianych postanowicń rolnictwo 
w roku ubiegłym odnieść jeszcze nie mogło, ponieważ, jak powv- 
żej wspomniano niekorzystne konjunktury na rynkach światowych 
oraz wojna gospodarcza z Niemcami utrudniały wykorzystanie 
swobody eksportu rolnego w całej pełni. 
Z powodu ujemnego bilansu handlowego Polski, do czego 
w niemałe j mierze przyczynił się nieurodzaj r. 1924, zastosował 
Rząd \V roku ubiegłym szereg zarządzeń, zmierzających do ograni- 
czenia przywozu towarów, zwłaszcza konsumpcyjnych - zbytkow- 
nych. O ile chodzi o artykuły produkcji rolnej i ich przetwory, to 
rozporządzeniem z dnia 26. maja 1925 r. zostały znacznie podwyż- 
szone stawki celne na ziemniaki, warzywa, owoce, jagody, sery, 
pasztcty i t. p. Dalszc zarządzenia, ograniczające przywóz zagra- 
niczny, stały się konieczne na skutek narzuconcj przez Niemcy 
wojny celnej. \Vprowadzony w życie dnia 23. czerwca 1925 roku 
zakaz przywozu licznego szeregu towarów z Niemiec nie sprawił 
większych trudności rolnictwu. Dzięki bowiem urlziclanym kredy- 
tom i spodziewanym dochodom z urodzajnych żniw, zostały będące 
u nas w użyciu niezbędne maszyny rolniczc oraz ich części 
sprowadzone z Niemiec jeszcze przed wejściem"", życie polskich 
zarządzeń od"\vetowych. 
Bierność bilansu handlowego i, w związku z tem, zachwianie się 
kursu złotego uczyniły konieczną rewizję także sam
j taryfy celnej. 
wobcc czego przystąpił Rząd w ostatnim kwartale uh. r. do opraco- 
wania nowych stawek celnych, mających obowiązywać z d. I. stycznia 
1926 r. Pod naciskiem sfer gospodarczych przeprowadzoną została 


. 


42
		

/049.djvu

			rewizja taryfy pod hasłem nietylko zaktywizowania bilansu handlo- 
wego, lecz także ochrony wytwórczości krajowej, której stara taryfa 
nie uwzględniała dostatecznie. N a posiedzeniach Komitetu Celnego 
zostały ze strony rolników wysunięte żądania wprowadzenia dal- 
szych ceł na artykuły produkcji rolnej, przedewszystkiem ceł zbożo- 
\\)'ch. Zgłoszone przez organizacje rolnicze na posiedzeniach Komi- 
tetu Celnego wnioski, dotyczące wprowadzenia ceł na zboże, zostały 
nieomal jednomyślnie uchwalone, ponieważ również przedstawiciele 
przemysłu i handlu poparli postulaty rolnictwa, rozumiejąc słusznie 
zupełnie, że produkcja przemysłowa w naszych warunkach znaleźć 
może trwałe i sIlne oparcie przedewszystkiem w dobrze rozwijającem 
się rolnictwie, jako konsumencie artykułów przemysłowych. Jednak 
że propozycje Komitetu Celnego nie zostały uwzględnione przez Rząd,. 
wprawdzie nie z powodów objekcyj natury zasadniczej, a tylko rze- 
komego braku aktualnej potrzeby gospodarczej dla ceł zbożowych 
oraz troski o niepodrażanie artykułów żywnościowych powszechne- 
go użytku. Również propozycje Komitetu Celnego, dotyczące znacz- 
nego zwiększenia ceł na ważniejsze artykuły pochodzenia zwierzę- 
cego, jak na mięso, słoninę, wędliny, masło, jaja i zwierzynę, zostały 
w całości przez Rząd odrzucone. 
Uwzględnił natomiast Rząd zgłoszone propozycje co do ceł 
od zwierząt, dzięki czemu produkcja hodowlana uzyskała obecnil' 
wydatną ochrone celną: 


konie 


od sztuki 


Cło 
dotychcz. 
bez cła 


Propoz. Nowa stawka 
Kom. Celno celna 


200,- zł. 


200,- zł. 


bydło rogate: 
buhaje i woły 
krowy 
jałowizna 
trzoda o wadze pow. 
10 kg. dorosła 
gęSI: 
1. od 100 kg., o ile są 
przewożone 


.. " 60,- zł. 
" 4 0 ,- .. 
" bez cła 


90,- " 
hO,- .. 
60,- " 


9 0 ,- " 
60,- .. 
60,- " 


5 0 ,- .. 


3 0 ,--- " 


" 


.. 


30,- .. 


3 0 ,- " 


43
		

/050.djvu

			II. od sztuki. o ile są 
przepędzane 
inne ptactwo od 100 kg. 


" 


" 


1,- " 


1,- " 


" 


3°,- " 


3°,- , 


Z wyjątkiem cła od trzody chlewnej, które Rząd obniżył z SO 
na 30 złotych od sztuki, zostały wszystkie inne żądania uwzględnio- 
ne całkowicie, co niewątpliwie stanowi poważny krok naprzód 
w rozszerzeniu zakresu ochrony celnej rolnictwa. 
\V zakresie dalszych pozycj i rolniczych wzmocniona została 
ochrona produkcji rybnej, zwłaszcza karpia, niektórych nasion tra w, 
warzyw i kwiatów, roślin żyjących ogrodniczych, cebulek, korzeni 
i t. d., roślin kwiatowych oraz roślin lekarskich. 
Jeżeli chodzi o środki produkcji rolnej, przcdewszystkiem na.- 
wozy sztuczne i maszyny rolnicze, to, z chwilą odmowy ochrony 
celnej rolnictwa w najważniejszej dla niego gałęzi produkcji zbo- 
żowej, wzgląd na produkcję rolną nakazywał niepodnoszenie ceł 
na te zapotrzebowane przez rolnictwo artykuły. To też cła na na- 
wozy sztuczne nie zostały podwyższone. Zużle Thomasa pozostały 
bez cła, superfosfaty mineralne na dotychczasowej stawce 1,- zł. 
od 100 kg, saletra chilijska bez cła, azotniak na dotychczasowej 
stawce S,- zł. od 100 kg; jedynie sole potasowe, wchodzące dotych- 
czas bez cła, zostały obłożone cłem 1,20 zł. od 100 kg, jednakże 
z tem zastrzeżeniem, że sprowadzane dla celów rolniczych za pozwo- 
leniem Ministerstwa Skarbu wchodzą bez cła. \Varunkowe cło od 
soli potasowych ma stanowić pewną gwarancję ochrony krajowe; 
produkcji soli potasowych na wypadek ewentl. możliwej w przy- 
szłości dumpingowej konkurencji złączonych niedawno koncernów 
potasowych niemieckiego i francuskiego, co, zarówno ze stanowiska 
.ogólno-gospodarczego, jak i rolniczego, uznać trzeba za niewątpliwie 
słuszne. 
Co się tyczy maszyn rolniczych, w kraju niewyrabianych, to 
-stawki celne naogół zostały albo utrzymane w dotychczasowej wy- 
sokości, albo nawet obniżone, przyczem to ostatnie zarządzenie ma 
do pewnego stopnia równoważyć przywilej dawniejszych ulg cel- 
nych, który przez wygaśnięcie z dniem I. sierpnia rb. mocy obowią- 
zującej dawniejszego tozporządzenia o ulgach celnych przestał 
istnieć. Mimo zatem utrzymania i częściowego zniżenia dotych- 


44
		

/051.djvu

			czasowych stawek celnych, sytuacja w zakresie ceł na maszyny rot, 
nicze faktycznie, w porównaniu ze stanem z przed [. sierpnia 1925: 
roku, uległa pogorszeniu. Stosunek dawnych zasauniczych i ulg01 
wych do obecnych obniżonych stawek celnych odnośnie szeregu' 
maszyn rolniczych przedstawia się np. następująco: (zł. za 100 kg): 


kosiarki, żniwiarki, wiązałki, aparaty 
żniwiarkowe do kosiarek 
aparaty do ostrzenia noży do maszyn 
żniwnych 
wirówki do mleka, tryjery i opryskiwacze 
do dezynfekcj i 
maszyny do czyszczenia nasion buracza- 
nych i koniczyny 
siewniki rzutowe do nawozów sztucznych 
prasy mechaniczne, sieczkarnie toporowe 
o szerokości gardła pow. 300 mm 
komplety pługa parowego, bukowniki o wa- 
dze pow. 1500 kg., siewniki rzędowe 
siewniki ręczne do warzyw, pasteryzatvry, 
aparaty do hodowli ptactwa 62 6,20 30 
Biorąc pod uwagę ogólny punkt wyjścia rewizji taryfy celneJ,. 
t. j. tendencję do znacznego podwyższenia .,tawek celnych, trzeba 
stwierdzić, że W zakresie ceł na maszyny rolnicze rolnictwo wyszło,. 
mimo wszystko, względnie jeszcze korzystnie. \V dawnej taryfie; 
stawki wahały się w granicach od 25 do 62,- zł., obecnie od 10 
do 56,- zł. za 100 kg. 


Dawne 
zasadno 


4 1 


4 1 


62 


4 1 
34 


34 


4 1 


cło 
ulgowe 
bez cła 


4,10 


6,20 


4,10 
3,4 0 


6,80 


4,10 


Nowe 
cło 


10 


10. 


25 


25. 
25. 


3 0 , 


3 0 


Ubezpieczenia społeczne. 
Potrzeha gruntownej rewizji w dziedzinie ubezpieczeń społecz- 
nych, zwłaszcza ustawy o ubezpieczeniu na wypadek choroby, wy- 
suwaną była przez 'Wielkopolską Izbę Rolniczą już od szeregu lat. 
Podkreślano w szczególności z punktu widzenia produkcji rolniczej 
nadmierne obciążenie warsztatów rolnych świadczeniami na rzecz 
ubezpieczeń społecznych *) przy równoczesnych niedostatecznych 


45
		

/052.djvu

			korzyściach z ubezpieczenia zarówno dla gospodarstw rolnych, ja1< 
i samych ubezpieczonych robotników rolnych. W roku sprawo 
zdawczym wznowiła Wielkopolska Izba Rolnicza raz jeszcze swoje 
starania o konieczną rewizję obowiązującego ustawodawstwa ubez- 
pieczeniowego, zwłaszcza w kierunku zapewnicnia większego 
cjach ubezpieczeniowych oraz przystosowania formy ubezpieczenia 
i działalności zakładów ubezpieczeniowych do specyficznych warun- 
ków produkcji, pracy i płacy w rolnictwie. \V związku z podejl11owa- 
nemi przez Rząd pracami nad nowelizacją ustawy "o ubezpieczeniu 
na wypadek choroby" z 1920 r., zainicjowała Izba porozumienie mię- 
dzy wszystkiemi poznańskiemi organizacjami rolniczemi w przed- 
miocie postulatów rolniczych do wspomnianej noweli, aby móc przed- 
łożyć czynnikom rządowym jednomyślną i zgodną w tej sprawie opi 
nję. Celem poinformowania Ministerstwa Rolnictwa i D. P. 
Celem poinformowania Minister
twa Rolnict\\'a i D. P. 
v,,-e wszystkich szczegółach o niedomaganiach i ciężarach obec- 
nego stanu ubezpieczeń społecznych w rolnictwie, zaprosiła Izba 
pozatem, jak powyżej wspomniano, przedstawiciela tegoż Mi- 
nisterstwa na jedno z posiedzeń Sekcji Ekonomicznej_ Dano tem 
samem Ministerstwu możność bezpośredniego zapoznania się w tej 
spra\\'ie z opinją sfer rolniczych tej dzielnicy, która, mając najdłuż- 
sze i naj szersze doświadczenia poczynione z różnemi istniejącemi 
na jej terenie systemami ubezpieczeń społecznych, jest najwięcej 
kompetentną do wydania sądu o praktycznej wartości obowiązują- 
cego obecnie ustawodawstwa ubezpieczeniowego. 
Wyłoniona przez Sekcję Ekonomiczną specjalna komisja opra 
cowała na podstawie przygotowanego już przez Zjednoczenie 
Producentów Rolnych materjału, memorjał o konieczności rewizji 
nstawy o kasach chorych z 1920 r. i jej zastosowaniu w rolnictwie 
oraz wyraziła szczegółowe, konkretne propozycje co do zmia- 
ny i uzupełnienia postanowień tej ustawy, które wraz z me 
morjałem przedłożone zostały zainteresowanym Ministerstwom. 
Z propozycyj zasadniczego i większego dla rolnictwa znaczenia 
przedłożone zostały p. i. następujące: 


.) P. Sprawozdanie Wydziału Ekonomicznego w Roczniku Wielkopol- 
skiej Izby Rolniczej za r. 1924. 


46
		

/053.djvu

			L Zwolnienie od obowiązku ubezpieczenia w istniejących ka- 
sach chorych, w wypadkach ubezpieczenia pracowników w jakiejkol- 
\viek innej, koncesjonowanej i kontrolowanej przez Państwo insty- 
tucji ubezpieczeniowej, dającej pracownikowi świadczenia nie niż- 
sze, niż ustawowe świaclczenia kasy chorych. - Postanowienie takie. 
łamiąc dotychczasowe monopolistyczne stanowisko kas chorych, wy- 
tworzyłoby zdrową i pożyteczną konkurencję między kilku instytu- 
cjami i zmusiło je do większego przystosowania się do głównej, 
a lekceważoncj dzisiaj zasady ubezpieczenia społecznego: "przy mi 
nimum ciężarów, maximulll świadczeń dla ubezpieczonych". 
2. Utworzenie, przy zachowaniu w zasadzie systemu po- 
wszechnych terytorjalnych kas chorych, w okręgach o większem slm- 
pieniu ludności przemysłowo-handlowej odrębnych kas chorych 
wiejskich. Praktyka wykazała bowiem, że w tych powiatach, \V któ- 
rych większość lub znaczną część stanowią ubezpieczeni pracowni 
cy miejscy, ludność wicjska jest w stosunku do ludności miejskiej 
pokrzywdzona wskutek wiekszego udziału tej ostatniej w kiero- 
wnictwie i wykorzystywaniu świadczeń kas chorych. 
3. \Vprowadzenie t. zw. "częściowego ubezpieczenia" dla pra- 
cowników rolnych i leśnych, polegającego na ubezpieczeniu praco- 
wnika tylko odnośnie pomocy lekarskiej i aptecznej oraz zobowiąza- 
niu się pracodawcy do udzielenia pracownikowi, na czas stwierdzonej 
przez lekarza niezdolności do pracy, wynagrodzenia w wysokości nie 
mniejszej od wydawanego przez kasę zasiłku i nie na krótszy prze- 
CIąg czasu. Składka.'\€l ubezpieczenie częściowe wynosiłaby połowę 
składki normalnej. - Ta forma ubezpieczenia, nie naruszając w ni. 
czem praw ubezpieczonego, byłaby więcej przystosow
ną do przyję- 
tcgo w rolnictwie systemu płac robotniczych i byłaby dla obu stron - 
pracodawców i pracowników, połączona z korzyścią w postaci obni- 
żonej składki ubezpieczeniowej. 
4. Określenie przy wyborach do kasy chorych (za wyjątkiem 
okręgów, w których wprowadzoneby były osobne kasy chorych wiej 
skie i miejskie) liczby delegatów z pośród ludności wiejskie} 
i miejskiej w stosunku do ilości ubezpieczonych z obu grup ludności 
(wybory kurjalne). Postanowienie to miałoby na celu usunięcie su- 
pn>macj i miast w obsadzie Rad i Zarządów kas chorych, wynika- 


47
		

/054.djvu

			jącej z powodu korzystniejszych dla ludności miejskiej warunków 
i większego wskutek tego procentowego udziału przy wyborach do 
kasy chorych. Gdyby ludność wiejska dzięki powyższemu postanowie- 
niu miała zapewniony udział w organach kasy, odpowiadający licz- 
bie ubezpieczonych z rolnictwa, mogłaby skuteczniej domagać się 
lepszej ze strony kasy opieki w stosunku do zaniedbywanej dotych- 
czas przez kasy ludności wiejskiej. 
5. Zapewnienie ubezpieczonej ludności wiejskiej w mIeJ- 
scowościach, oddalonych od lekarza i apteki, szybkiej opieki leczni- 
czej i pomocy w małoznaczących zasłabnięciach, nie wymagających 
wezwania lekarza, przez stworzenie gęstej sieci stacyj sanitarnych 
na wiejskim obszarze działalności kasy chorych. 
6. Pociągnięcie ubezpieczonych do minimalnej chociażby tyl- 
ko opłaty za pomoc lekarską i apteczną (np. drobna kwota za prze. 
kaz do lekarza, zwrot kosztów opakowania leków), a to celem zwal- 
czania symulacji choroby i manji leczenia. 
7. Udział pracodawców i pracobiorców w Radzie i organach 
Kasy w równych częściach (po połowie), - zamiast dotychczasowe- 
go stosunku li3 : 2h. - Dotychczasowa przewaga ubezpieczonych 
w Radzie i organach kasy chorych, tj. czynnika zainteresowanego 
w sprawach kasy jednostronnie: w korzyściach matcrjalnych z ubez. 
pieczenia, była jednym z głównych powodów nicfachowej i nie- 
oszczędnej gospodarki kasy, której skutki odczuwali w głównej mie. 
rze pracodawcy w postaci zbyt wysokich składek na rzecz kasy 
chorych. 
Dalsze postulaty Izby szły w kierunku zmniejszenia obciążenia 
opłatami na rzecz kasy chorych przez obniżenie składki wyjścio- 
wej i maksymalnej granicy składek, zredukowania nadmiernych 
świadczeń kas na rzecz ubezpieczonych, wyjęcia z pod obowiązku 
ubezpieczenia pracowników poniżej I4 lat (dzieci szkolne w dro- 
bnych pracach pomocniczych na roli!), - dalej w kierunku udogod- 
nień w zakresie terminów zgłaszania do kasy nowo-przyjętych pra- 
cowników, ukrócenia samowoli kas w ustanawianiu kar za zwłokę 
w zgłoszeniu pracowników do kasy i obniżenia wysokości tych kar, 
wreszcie, w kierunku reorganizacji i oszczędności w ustroju kas 
i wzmocnienia nadzoru państwowego nad działalnością kas chorych. 


48
		

/055.djvu

			.Naczelnik \Vydziału brał następnie udział w konferencjach 
w Ministerstwie Roln. i D. P., zwołanych w cclu ustalenia i uzgodnie- 
nia z organizacjami rolniczemi z całego Państwa postulatów rolni- 
czych do przygotowywanej przez Rząd nowelizacji ustawy. 
Z wniosków organizacyj poznallskich została znaczna część zaapro- 
bowana przez :Ministerstwo Rolnictwa i D. P. i przyjęta również 
przez inne Ministcrstwa, w szczególności także Ministerstwo Pracy 
i Opieki Społecznej, tak, że oczekiwana nowela do obowiązującej 
obecnie ustawy o kasach chorych, jeżeli nie zaspokoi wszystkich 
usprawiedliwionych życzeń rolnictwa, to w każdym razie niedoma 
gania obecne uchyli w znacznej części. 
Zainteresowane jest również do pewnego stopnia rolnictwo 
w projektowan.ej ustawie o ubezpieczeniu pracowników umysłowych 
na wypadek bezrobocia, niezdolności do pracy, starości i śmierci. 
Jako pracownicy umysłowi, w zrozumieniu ustawy, podlegałyby temu 
ubezpieczeniu pewne kategorje osób zatrudnionych w rolnictwie jak 
np. administratorzy, urzędnicy gospodarczy, kasjerzy, gorzelani, pisa- 
rze, elewi i t. p. Izba, opinjując wspomniany projekt dla Minister- 
stwa Rolnictwa i D. P. i Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej, 
uznała intcncje projektu rozszerzenia do
rodziejstw ubezpieczenia 
społecznego takżc na pracowników umysłowych za słuszne. Za- 
strzegła sic jednak Izba przeciw Jednostronnemu ujmowaniu tej 
sprawy z punktu widzenia interesów samych pracowników, a nie- 
liczeniu się z ogÓlne m położeniem gospodarczem kraju, któr
 
w chwili ohccnej tak znacznemu, jak to przewidywał projekt, obcią- 
żeniu na rzecz rozbudowy ubezpieczeń społecznych nie byłaby 
w stanie sprostać. \Vykazując olbrzymie ciężary, ponoszone 
już z tytułu ubezpieczenia pracowników fizycznych, zwracała Izba 
uwagę na to, że powiększenie tych ciężarów przez nowe opłaty 
na rzecz ubezpieczenia pracowników umysłowych spowodowaćby 
musiało dalsze utrudnienie i ;,odcięcie zdolności konkurencyjnej 
produkcji krajowej, zarówno przemysłowej jak i rolniczej. Z tego 
powodu wypowiedziała się Izba za znacznemi ograniczeniami pro- 
j ektowancgo ubezpieczenia. 


Sprawozdanie W I. R. - 4. 


49
		

/057.djvu

			PRODUKCJA ROLNA. 


Skutki stabilizacj i waluty naszej wywarły również wpływ na 
rrodukcję rolną. 
Czas inflacji marki polskiej przyzwyczaił kierownika warszta- 
tu rolnego do hojnego wydawania pieniędzy i do pobierania łatwych 
pożyczek, czy to na cele osobiste, lub gospodarstwa i to z tego po- 
wod:.t, że zwrot zaciąsniętych pożyczek w zdewaluowanych markach 
polskich szedł 
óźniej latwo i bez kłopotu. 
Ohjaw ten napotkany w całej Polsce, musiał z konieczności 
przy stabilizacji waluty wywrzeć reakcję. 
\V przekonaniu, że i po stabilizacji waluty można tak samo 
hojnie szafować gotówką, nie ceniąc wartości złotego, kierownicy 
warsztatów rolnych nadal korzystali z każdego kredytu, chociaż 
bardzo drogiego. Wysokie oprocentowanie pożyczonego kapitału na 
podstawie ustabilizowanej waluty i zwrot jego w krótkim terminie, 
musiały w stosunkach rolniczych wywrzeć z konieczności jak naj- 
fatalniejsze skutki i spowodować kryzys finansowy, którego dzisia.i 
jesteśmy świadkami. Dochodzi do tego jeszcze, że żniwo z roku 
19 2 4 nietylko w Polsce, ale w całym świecie było znacznie gorsze, 
aniżeli w latach przeciętnych. 
Częste były wypadki, że gospodarstwo miało zaledwie zapasy 
zboża na własne putrzeby, a na zobowiązania gotówkowe bard n 
nikł.' tylko ilości. 
Dlatego w warsztatach rolnych w Wielkopolsce, ufundowanych 
przeważnie na zapotrzebowaniu większych ilości nawozów sztucz- 
nych, przyszła poważna troska, skąd zdobyć fundusze na zakup 
sztucznych nawozów pod przyszłe żniwo. 
Kredyt na zakup nawozów był wprawdzie umożliwiony, i to 
nawet do okresu nowych żniw z roku 1925, jednakowoż na tak cięż- 


4* 


51
		

/058.djvu

			kich warunkach, że skutki tego kredytu zachwiały podstawę meJe- 
dnego warsztatu rolnego. 
Dlatego okres roku 1925 charakteryzuje wołanie rolnictwa zii 
tanim i długoterminowym kredytem. Brak tego kredytu długotermi. 
nowego uniemożliwiał również w roku 1925 zapoczątkowanie wszel- 
kich inwestycyj, tak bardzo potrzebnych naszym gospodarstwom. 
zniszczonym rabunkową gospodarką wojenną i powojenną. 
\Vprawdzie rok 1925 dał nam żniwa zadawalniające, lecz wsku- 
tek korzystnych sprzętów ogólno-światowych zbyt naszych produk- 
tów stał się trudniejszy i przyczynił się niejednokrotnie do unie- 
możliwienia sprzedania zboi;a na czas płatności, zaciągniętych zobo- 
wiązań. 
Często producent odstawił zboże i czekać musiał tygodniami 
na zapłate u kupca, który nie miał płynnej gotówki. 
To są powody, dla których prowadzenie warsztatów rolnych 
w bieżącym roku sprawiło gospodarzom niemało kłopotu i wywarło. 
ujemny wpływ na produkcję rolną, również i na przyszłość. 
Uprawa jesienna pod zboże zimowe w roku 1924 odbyła się- 
normalnie, jakkolwiek obfite opady w miesiącu wrześniu (maj. do- 
świadcz. Pętkowo 129, I mm) na zwięzłych ziemiach siewy utru- 
dniały i opóźniały. Skutki te jednakowoż zostały \vyrównane przez- 
nienormalnie łagodną zimę, która sprzyjała nadzwyczajnie rozkrze- 
wieniu sie i przezimowaniu ozimin. 
Dla orjentacji podajemy średnią miesięczną temperaturę oraz: 
ilość opadów według zapisów naszego majątku doświadczalnego. 
w Petkowie (patrz tabl. na str. 53): 
\V drugiej połowie lutego nastąpiła wprost wiosenna tempera- 
tura, która spowodowała niejednego rolnika do wysiewu wczesnego 
zboża wiosennego na lżejszych glebach. 
Następu jące obniżenie temperatury poniżej zera, pracę tę 
przerwało, lecz nie ujawniło żadnych ujemnych skutków na siewach 
w lutym uskutecznionych. 
W końcu marca pogoda ustaliła sie i praca w polu szła normal- 
nym trybem. 
Kwiecień był ciepły l wilgotny, co korzystnie wpłynęło na 
wzejście jarzyn i wszelkich nasion. 


52
		

/059.djvu

			Miesiąc 


Wrzesień 1924 r. 
Październik " 
Listopad " 
Grudzień " 
Styczeń 1925 r. 
Luty 
Marzec 


" 


Kwiecień 
Maj 
Czerwiec 
Lipiec 
Sierpień 
Wrzesień I 


" 


" 


" 


dek. 


uj '" 

 .. 
.- :s 
E
 
. .. 
c: 
 
"'CI Q. 

 E 
.. 
 
'fJJ- 


+ 14,9 11 
+ 8,7 4 
+ 1,9 !) 
- 0,1 1 
+ 1,3 7 
+ 2,9 7 
+ 1,3 9 
+ 7,9 11 
+ 15,5 5 
+ 14,3 11 
+ 18,8 17 
+ 17,5 12 
+ 11,81 10 


.;:: 
 
"'CI-o 
'U "'CI 
'00 CI 
o Q. 
= o 



 
;g uj 

.!: Uwagi 
o E 
'U Największa ilość opad6w 
'00 
 

 


129,1 
34,0 
24,5 
16,0 
28,0 
51,0 
48,5 
38,3 
15,6 
54,7 
49,2 
83,8 1 
25,4 


w III dek
 - 91,9 
wI" -25,0 
wl" -20,0 
w III " - 15,0 
w I " - 22,0 
w I " - 42,0 
w I " - 25,0 
w II " - 20,4 
w I ol - 6,9 
w III " - 26,8 
w III .. - 20,9 
w I " - 47,7 
Liczby te odnoszą się 
do I dekady. 


Maj i czerwiec był gorący i suchy i tylko południowa częs': 
Wielkopolski przy końcu czenvca otrzymała upragnione opady, nato- 
miast północna część, z wyjątkiem kilku miejscowych deszczów, na 
małych przestrzeniach, cierpiała nadal od suszy. 
W czerwcu również w kilku miejscowościach spadł grad, który 
n. p. w okolicy Inowrocławi
 wYFZądził na przestrzeni kilku wiosek 
straty do 100 0 jo. 
Naogół dalszy przebieg temperatury i opadów był normalny. 
Sprzęt żyta, jęczmienia i grochu odbył się w czasie od 10. lipca 
do 25. lipca pogodnie, poczem nastąpiły prawie codzienne deszcze, 
nie były jednakowoż tak obfite, żeby przeszkodzily poważnie dal- 
szemu sprzetowi. 
Opady czerwcowe i lipcowe uratowały w ostatniej chwili oko- 
powe, mianowicie ziemniaki, które wskutek nadmiernej suszy, prze- 
ważnie na lekkich ziemiach, zaczynały schnąć. Były jednak okolice 
w części północnej Wielkopolski, w których pierwsze, skuteczne 


53
		

/060.djvu

			opady spadły dopiero w początkach sierpnia i ziemniakó\y już nie 
uratowały, raczej spowodowały przerastanie kłębów, a tem samem 
obniżenie sprzetów. 
\V szędzie tam, gdzie nastąpiły dostateczne opady w czerwcu 
i lipcu, nowe koniczyny i seradele wsiane w żyta zostały uratowane. 
N atomiast przepadła seradela i również młoda koniczyna wszędzie, 
gdzie susza trwała długo. 
Utrata seradeli, jako nawozu zielonego, tem więcej da się 
we znaki w roku przyszłym, że nabywanie nawozów sztucznych, 
wskutek ogólnie ciężkiego położenia finansowego, jest bardzo 
utrudnione. 
Plon żyta był bardzo obfity tak w ziarnie, jak i w słomie. 
Przymrozków w czasie kwitnięcia nie było, oraz nie pojawiły 
się w znaczniejszych rozmiarach szkodniki i choroby. 
Również pszenica z małemi wyjątkami wydała plon normalny. 
Natomiast jarzyny, szczególnie owies, odczuły dotkliwie suszę 
i miały krótką słome. 
Sprzęt ziemniaków wszędzie tam, gdzie spadły zawczasu desz- 
cze, był normalny, miej scami nawet obfity. 
N atomiast w okolicach dotkniętych suszą, sprzęt ziemniaków 
był poniżej średniego. Wykopki szły normalnie przy sprzyjającej 
pogodzie i należy przypuszczać, że zapasy zachowane na zimę trzy- 
mać sił; będą naogół dobrze. 
\Vegetacja dla buraków pastewnych i cukrowycH była naogół 
dobra, pojawiły się tu i owdzie szkodniki, lecz nie wyrządziły po- 
ważniejszych strat. . 
Wydział "Produkcji Rolnej Izby, stojąc \V kontakcie z rolnikami 
praktycznymi, dawał tak pisemne, jak i ustne porady fachowe 
z dziedziny uprawy roli i roślin oraz przystosowania płodozmianu 
do warunków obecnych, szczególnie kładąc nacisk na organizację 
pracy w rolnictwie, która postawiona na racjonalnych zasadach, mo- 
że przyczynić się w znacznym stopniu do złagodzenia trudności, za- 
chodzących obecnie przy prowadzeniu warsztatów rolnych. 
Zapoczątkowane 3-1etnie doświadczenia z przyorywaniem 
mierzwy pod ziemniaki według systemu Richthofena, przeprowadził 
\Vydział \V 8 gospodarstwach z różnych okolic \Vielkopolski, które, 


54
		

/061.djvu

			jak okazuje sprawozdanie w Poradniku Gospodarskim nr. 3 z 1926 
roku, dały wyniki ujemne, to znaczy, że system Richthofena okazał 
się u nas w tym roku nieskuteczny. Niezalelnie od tego będzie V'Iy- 
dział w dalszym ciągu badał skutki tego systemu. 
Oprócz tego przeprowadzono doswiadczenia na 2 majątkach 
z wałowaniem buraków cukrowych w miesiącu sierpniu, specjalnie 
na ten cel skonstruowanym wałem p. Owsianowskiego. Doświad- 
czenia te nie wydały również pozytywnego rezultatu. 
\V myśl ustalonego programu przeprowadził \Vydział w tym 
roku premjowanie gospodarstw włościańskich w powiatach Cho- 
dzież, Czarnków i Oborniki. Dyplomy i nagrody odebrało 18 gos- 
rodarzy w postaci różnych narzędzi rolniczych, jak opełaczy, kul- 
tvwatorów, grabi konnych, maślarki, półszorków, drzewek owoco- 
wych i uli do pszczół. Okazuje się, że premjowanie gospodarstw 
budzi wśród włościan wielkie zainteresowanie i daje zachętę do ra- 
cjonalnego prowadzenia gospodarstwa; widzą w tern nietylko poży- 
tek dla siebie, ale i uznanie władz. Dowodem na to twierdzenie są 
liczne listy dziękczynne od gospodarzy, którzy otrzymali od 'Wiel- 
kopolskiej Izby Rolniczej nagrody. . 
:'-Ja terenie \Vielkopolski odbyły się w roku bieżącym wystawy 
Przemysłowo - Rzemieślniczo - Rolnicza w Gnieźnie, Krotoszynie 
i Ujściu, na których urzędnicy Izby Rolniczej premjowali ekspo- 
naty, a \Vielkopolska Izba Rolnicza udzielała od siebie specjalne na- 
grody i dyplomy. 
Oprócz tego na wystawie w Gnieźnie najważniejsze wydziały 
Wielkopolskiej Izby Rolniczej brały czynny udział, wystawiając 
,je eksponaty, plany, mapy i wykresy z dziedziny swej działal- 
ności, za co odebrała Wielkp. Izba Rolnicza od komitetu dyplom za- 
slegi. 
l'rzy tej sposobności zaznaczyć należy, że przy urządzaniu ta- 
kich wystaw odczuwa się pewien brak ściśle określonego planu, we- 
dług ktÓrego ustalonoby w urządzaniu wystaw kolejność miejsco- 
. ś.j na terenie \Vielkopolski. Dlatego w porozumieniu z organiza- 
- 'niczemi i starostami zapoczątkowano przygotowanie ścisłe- 
go planu urządzania wystaw na przyszłość. 


55
		

/062.djvu

			Wreszcie w stosunku do władz udzielano liczne odpowiedzi 
na zapytania fachowo-rolnicz
, oraz w sprawach spornych wydawa- 
no na sądach orzeczenia. 


REFERAT OGRODNICTWA. 


Pod względem ad!TIinistracyjnym złączony z \Vydziałem Pro- 
dukcji Rolnej jest Referat Ogrodnictwa. 
Nawiązując do przedstawionego na str. 53 stanu pogody 
w roku 1925 w stosunku do ogrodnictwa stwierdzić należy, że nad-o 
zwyczaj łagodna i ciepła zima umożliwiła ogrodnikom wykOlIczenie 
wszelkich prac w ogrodach, należyte przygotowanie roli do uprawy 
wiosennej pod warzywa i wykonanie odpowiednich prac przy pie- 
lęgnowaniu i sadzeniu drzew owocowych i krzewów. 
\Vskutek tego i wobec sprzyjającej pogody wiosennej wszelkie 
wysiewy w ogrodzie, zostały prawidłowo i na czas wykończone. 
Początkowy bujny wzrost i wegetaCja warzyw została zatamo- 
wana długim okresem suszy, trwającej nieomal do lipca, co wpły- 
nęło ujemnie na wszelkie wczesne warzywa. 
Okwitnięcie drzew owocowych nastąpiło normalnie, żadnych 
szkód wyrządzonych przez przymrozki na terenie 'iViclkopolski nie 
zauważono. 
Długotrwałe deszcze w miesiącach lipcu i sierpniu na południu 
Wielkopolski przyczyniły się do bujnego wzrostu warzyw, miano- 
wicie później szych. N atomiast północ Wielkopolski cicrpiała na- 
dal od suszy, deszcze, które tam spadły dopiero około połowy sierp- 
nia. nie mogły uratować warzyw wcześnie dojrzewających. \Vszel- 
kie późne warzywa wykorzystały jeszcze obfitą wilgoć jesienną 
i rozwineły sie normalnie. 
Zbiór nasienia ogrodniczego ueierpiał raz wskutek długotrwa- 
łej suszy, przyczem częściowo nasienie pousychało, częściowo zaś 
od długotrwałych deszczów jesiennych, które uniemożliwiły dojrze-. 
wanie i zebranie nasienia. 
Zbiór czereśni był obfity i wobec sprzyjającej pogody przy 
dojrzewaniu i zbieraniu zdołano czereśnie szczęśliwie zebrać i spie- 


S6
		

/063.djvu

			męzyc. Również naogół korzystnie odbył się zbiór Wlsm z wyjąt- 
kiem okolic na południu, gdzie obfite deszcze temu przeszkodziły. 
Zbiór jabłek i śliwek tak wczesnych, jak i późniejszych był ob- 
fity. Natomiast zbiór gruszek był niżej średniego. Należy to tłu- 
maczyć hrakiem nawożenia, za które grusze specjalnie są wdzięcz- 
ne. Sprzedaż jabłek latowych i jesiennych napotykała na trudności, 
ponieważ w Wielkopolsce jest nadmiar tych owoców i w krótkim 
czasie nie mogą być skonsumowane, a dalsze przechowywanie jest 
niemożliwe. Dlatego Wielkopolska Izba Rolnicza kładzie wielki 
nacisk, przy zakładaniu sadów i obsadzcmiu dróg, na sadzenie odmian 
zimowych, któreby umożliwiły przechowanie owoców na ten czas, 
kiedy zwykle jabłek krajowych zabraknie, co zmusza handlarzy do 
sprowadzania ich z zagranicy. 
Sprzęt warzyw był obfity, jedynie przetrzymywanie na- 
potykało na trudności, ponieważ naogół nie były odporne na 
przechowanie, wskutek długotrwałych deszczów w ostatniej porze 
dojrzewania. Skutki deszczów okazały się specjalnie na cebuli, 
która nie dojrzewała normalnie, pozatem również na pomidorach, 
których znaczna część w końcu nie dojrzała, oraz na fasoli, która 
dojrzała tylko częściowo. Nadzwyczaj obficie obrodziły się ogórki 
i kapusta, jednakowoż wszystkie zapasy zostały rozsprzedane przy 
dość niskich cenach. Ponieważ w końcowej porze zimowej okazuje 
się brak świeżych warzyw, dlatego \Vielkopolska Izba Rolnicza do- 
radza plantatorom warzyw braki te w ten sposób uzupełnić, by za- 
chować sposobem przez nią polecanym, część świeżych warzyw na 
czas, kiedy na rynku okazują sie braki. 
Mając na celu badanie i popieranie rozwoju rodzimego ogrod- 
flictwa, \Vielkopolska Izba Rolnicza i w tym roku pozostała w ści- 
słym kontakcie z \Vydziałami Powiatowymi i zapoczątkowany 
w ubiegłym roku kontakt, w tym roku rozwinęła dalej, co okazało 
się bardzo skuteczne, mianowicie co do przeprowadzenia jednolitej 
statystyki chorób i szkodników w ogrodnictwie. Ścisłe określenie 
danych okolic, w których występowały choroby i szkodniki umożli- 
wiło nam zapoczątkowanie racjonalnego zwalczania tychże, temwię- 
cej, że Ministerstwo Rolnictwa i D. P. na zwalczanie szko- 
dników przeznaczyło pewne fundusze. \V związku z walką ze 


57
		

/064.djvu

			szkodnikami urządzono kursy dla ogrodników powiatowych i innych 
w Janowcu, gdzie na terenie naszych sadów i szkółek, w ubiegłym 
roku od Ministerstwa Rolnictwa przejętych, demonstrowano różne 
sposoby zwalczania szkddników. 
Oprócz tego urządzono w Koźminie dwutygodniowe kursy do- 
kształcające dla ogrodników i pomocników. 
N ajważniejszą działalnością Izby. i w tym roku była propa- 
ganda i popieranie ogrodnictwa u włościan. Inspektorzy ogrodnic- 
twa wygłosili na zebraniach Kółek Rolniczych i kursach dla człon- 
ków Kółek. 37 wykładów. 
Wykonując myśl p. Prezydenta Wielkopolskiej Izby Rolniczej. 
zakładania po jednym wzorowym ogrodzie włościańskim w powie- 
cie, Referat Ogrodnictwa założył takich wzorowych ogrodów 8 i to 
w następujących powiatach: w śremskim, plesznvskim, ostr.)\v- 
skim, ostrzeszowskim, rawickim, czarnkowskim, grodzis
im 
i chodzieskim. Projekt zakładania wzorowych ogn',c1ków Z!1a- 
lazł u włościan należyte zrozumienie i wywołał wielkie zaint
re- 
sowanie, czego dowodem są liczne zgłoszenia, które napływają do 
Izby na zakładanie dalszych ogródków. Niestety Wielkopolska Izba 
Rolnicza nie może narazie uwzględnić tych wniosków ze względu 
na to, że wpierw należy pozakładać we wszY!c'tkich powiatach po jed- 
nym takim ogródku w każdym powiecie \Vielkopolski, a nastę!Jni(" 
dopiero \iVielkopolska Izba Rolnicza może przystąpić do zakładania 
dalszych. \Vzorowe ogródki włościańskie mają hyć żywym przy- 
kładem i zachętą dla sąsiadów na tworzenie podobnych ogrodów 
i sadów przy swych domach. 
Prócz tego jeszcze Referat Ogrodnictwa wykonał 6 planów na 
założenie większych parków na majątkach ziemskich, jeden projekt 
cmentarza parkowego w Poznaniu, 3 plany i wzory zagospodarowa- 
nia i zastosowania płodozmianu w ogrodach działkowych wielkich 
miast, jed
n plan rozmieszczenia szkółek powiato\"1'ch i S planów 
dużych sadów handlowych. 
Pozatem utrzymywała Izba ścisły kontakt z wszelkiemi towa- 
rzystwami i zrzeszeniami ogrodniczcmi, tak w \Vielkopolsce, iak 
i poza jej granicami, przyczem inspektorzy ogrodnictwa wygłosili 
szereg wykładów. 


58
		

/065.djvu

			Na Ogólno - Polskiej \Vystawie we Lwowie, we wrześniu ub. Y.. 
uzyskała \V. L R., wystawiając plany i wykresy parków i cmentarzy 
parko\"1'ch, sadów handlowych, ogródków działkowych i ogrodów 
wzorowych dla włościan oraz środków i sposobów zwalczania szkod- 
ników, dyplom uznania Ministerstwa Rolnictwa i D. P., a inspektor 
ogrodnictwa, p. \Voźny, złoty medal Komitetu i bronzowy medal 
l\Iinistcrst.wa Rolnictwa i D. P. za plany ogródków wzorowych, sa- 
dów dla małcrolnych oraz za plany cmentarzy parkowych. 


59
		

/066.djvu

			
		

/067.djvu

			HODOWLA ZWIERZĄT. 


Rozwój hodowli zwierząt gospodarskich w roku sprawozdaw- 
czym napotykał na duże trudności, w związku z ogólnym zastojem- 
gospodarczym kraju. Rolnicy nie rozporządzali gotówką, gdyż po- 
datki, nawozy sztuczne i inne terminowe zobowiązania pochłaniały 
prawie całkowite dochody, otrzymywane z sprzedaży produkt JW 
rolnych. Kredyt był naogół trudny do otrzymania, a wysoka stopa 
procentowa uniemożliwiała czynienie większych nakładów na pod- 
niesienie hodowli, której rentowność może się okazać dopiero po. 
dłuższym czasie. 
. 


\V dziedzinie hodowli zwierząt gospodarka poszczególnych 
warsztatów rolnych dążyła do jaknajtańszej produkcji, wstrzymując 
się od wydatków na inwestycje, n. p. kupno buhaj i zarodowych, 
a często nawet oszczędzano wydatkowania kapitału obrotowego, n. p. 
na kupno pasz treściwych itp. 
Wobec trudnych warunków gospodarczych, zbyt na materjał 
zarodowy męski był utrudniony. Obory słabsze zadawalniały się 
buhajami nie pochodzącemi z ohór zarodo\"1'ch, odkładając kupno 
buhaj i zarodowych na przyszłość. Obory lepiej postawione, które 
mogły sobie pozwolić na kupno huhaji zarodowych, wyszukiwały ma- 
terjał pierwszorzędny, prawidłowo i zdrowo wychowany. Z obór za.. 
rodowych, produkujących materjał męski, mniej ucierpiały starsze 
i dobrze renomowane obory, gdyż poszczególne okazy osięgały ceny, 
pokrywające wysokie koszty wychowu. 
Silnie dawał się odczuwać brak materjału żeńskiego. Dobrze 
wychowanych jałówek, lub krów młodych nie można było zakupić. 
Zapotrzebowania na materjał żeński napływały do \Vielkopolskiej 
Izby Rolniczej zarówno z Wielkopolski, jak również i z b. Króle- 


61
		

/068.djvu

			'stwa Kongresow
go, jednak w żadnym wypadku nie można było 
wskazać źródla nabycia zarodowych jałowic w większej ilości. 
Z produktów zwierzęcych opłacała się najlepiej produkcja mle- 
ka. Szczególnie w miejscowościach, które mają dobre środki komu- 
nikacji i odstawiają mleko do większych miast lub na Śląsk, o ile 
obory były racjonalnie prowadzone, mleko przynosiło bezsprzecznie 
dochody. Jednak i w okolicach więcej oddalonych, przy prawidło- 
wem żywieniu krów, obora mleczna zawsze przynosiła. zależnie od 
miejscowych warunków, mniejsze lub większe dochody. 
Co się tyczy produkowania mięsa na większą skalę, jak to w.}- 
dzieliśmy naogół w \Vielkopolsce w czasach przedwojennych, to 
w roku sprawozdawczym, podobnie jak w poprzednich latach powo- 
jennych, wobec zmienionych warunków gospodarczych, prawidłowe 
tuczenie bydła spotykało się tylko sporadycznie. V'I oborach wielko- 
polskich coraz silniej zaznacza się tendencja pójścia w kierunku wy- 
sokiej produkcji mleka. Ceny osiągane za materjał rzeźny nie po- 
krywały w całości kosztów opasania do kondycji pełnomięsist

o, 
wytuczonego zwierzęcia. Z załączonego zestawienia sprawozdań 
komisji notowania cen na Targowicy miejskiej w POLnaniu za 
r. 1925 widać, że bydło pełnomięsiste, wytuczone, najwyższej war- 
tości rzeźnej, notowane zazwyczaj nie było. Na targowicy miej"co- 
wej zdarzało się spotkać woły podtuczone, rzadziej krowy, nie spoty- 
kało się prawie wcale buhaji, któreby można zaliczyć do omawiancj 
kategorji. Zarówno więksi, jak j drobni produccnci, zajmujący się 
opasaniem bydła, sprzedawali zwierzęta podtuczone, które w najlep- 
szych wypadkach można zaliczyć do następnych kategoryj bydła. 
\Viększość spędów tworzyło bydło ranżerowane z obór dla różnych · 
względów, bez ponoszenia trudu, chociażby podpasienia go. Szcze- 
gólniej dużo dawało się spotykać krów starych, wydojonych, które 
pod względem rzeźnym przedstawiały materjał najgorszy. Na tar- 
gowicy miejskiej było stale w poszukiwaniu bydło wytuczone, tłuste, 
które szło przeważnie do uboju do \Varszawy, Łodzi i na 
ląsk. 
Bydło prawdziwie tłuste przynosiło czasami znacznie wyższe ceny 
ponad notowanie, a było zakupywane na rytualny ubój. Bydło drugiej 
kategorji, mięsne, było również poszukiwane przez miejscowe rzeź- 
nictwo i tej kategorji bydła można było również zawsze się pozbyć. 


62
		

/069.djvu

			Xajgorzej płaciło hydło ostatniej kategorji, chudźce, ran żery i nie- 
dorozwinięta młodzież, którego jednak było najwięcej, a które odda- 
wano za minimalne ceny, obniżając tem samem ceny na materjały 
lepsze. Bydła omawianej kate
orji. czasami przy większych spędach, 
nie można hyło się pozbyć, i w tych wypadkach dawał się odczuwać 
większy spadek cen. Eksport bydła z Poznańskiego odby.wał się pra- 
wie \\}'łącznie wewnątrz kraju i to, jak wspomniano powyżej, więk- 
sze miasta i Śląsk poszukiwały materjału cięższego, pełnomięsistego, 
wytuczonego. Eksport bydła zagranicę nie wpływał w większym 
stopniu na kształtowanie się cen. 
Przeglądając ceny, jakie osiągało bydło w roku sprawozdaw- 
czym na targowicy miejskiej w Poznaniu, widzimy, że naogół waha- 
ły się one stosunko\\o w małym stopniu. Najwyższe ceny osiągało 
bydło wszystkich kategorji od połowy sierpnia do końca września. 
Ceny na świnie ulegały największym wahaniom, z powodu eks- 
portu zagranicę. \Vahania cen na rynkach zagranicznych, głównie 
niemieckich (Berlin), wpływały na kształtowanie się cen na rynku 
miejscowym. Również wahania kursu złotego znajdowały pewiep 
odrlźwięk w związku z eksportem na targowicy poznańskiej. 
\V pierwszej połowie roku sprawozdawczego eksport SWlIl 
w stanie hitym przyjął duże rozmiary i skierowany był do Niemiec, 
przeważnie Berlina, Hamburga, Frankfurtu n. M., Drezna i Lipska. 
Na .rynkach tamtejszych ceny na mięso świńskie były dużo wyższe, 
niż w kraju, i przy minimalnej taryfie celnej, wywóz kalkulował się 
dość pewnie. Od lipca roku sprawozdawczego Niemcy zaczęli sta- 
\\ iać trudności, a w kOłlCu przez podniesienie taryfy celnej uniemo- 
żliwili eksport mięsa. Jedną z przyczyn zahamowania eksportu było 
pozbawienie eksportcrów miej scowych prawa samodzielnej sprzeda- 
ży na tamtejszych rynkach, oraz zakaz wydzierżawienia chłodni, 
w których eksporterzy tutejsi mogliby przechowywać mięso. Tru- 
dności te uzależniły całkowicie eksporterów od komisjonerów nie- 
mieckich, którzy często sytuację wyzyskiwali, narażając eksporte- 
rów na straty. Kajwyższe ceny osiągnęły świnie w sierpniu (180 zł. 
za 100 kg). Zwyżkę tę można wytłómaczyć z
niejszeniem się do- 
wozu swm. Eksport mięsa świńskiego rozpoczął się na nowo 
"\-e wrześniu, skierowany był przeważnie do \Viednia, oraz Pragi 


63
		

/070.djvu

			i Brna. Eksport ten rozwija się aż do chwili obecnej. Na wymienio- 
nych rynkach poszukiwane są świnie lżejsze, wagi od 
O-IOO kg. 
Młode byczki i wolce również znajdują tam zbyt. 
Zbyt na owce na targowicy w Poznaniu był zawsze zapewniony, 
o ile towar można było zaliczyć do kategorji owiec tucznych. Kate- 
gorja ta była w poszukiwaniu i osiągała cenę do 77 zł. za 100 
kg. i więcej, o ile tucz był racjonalnie przeprowadzony. Przewagę 
jednak na targowicy tworzyły owce nietuczone, ranżerowane z ow- 
czarń, które, jako materjał rzeźny, nie przedstawiały dużej wartości, 
a tern samem osięgały minimalne ceny. V'I ciągu roku wahania cen 
na owce były stosunkowo nieznaczne. 
Działalność Wydziału Hodowli Zwierząt składała się w roku 
sprawozdawczym z następujących czynności: 
I) szerzenie oświaty hodowlanej przez odczyty, wykłady i kursy, 
2) popieranie hodowli bydła u włościan 
a) przez urządzanie pokazów bydła, 
b) przez premjowanie bydła, 
c) przez stacjonowanie buhaji, 
d) przez licencje buhaji, 
3) prowadzenie hodowli bydła w drodze rodowodowej, 
4) prowadzenie kontroli mleczności, 
5) normowanie pasz dla krów mlecznych, 
6) współdziałanie w organizacji wystaw inwentarza opasowe- 
go w Poznaniu i wystawy przemysłowo-rolniczej w Gnieźnie. 
7) przeprowadzanie walki z gruźlicą u bydła, 
8) popieranie hodowli koni u włościan 
a) przez premjowanie klaczy i źrebiąt włościańskich, 
b) przez licencje ogierów, 
9) prowadzenie hodowli koni w drodze rodowodowej, 
10) popieranie hodowli świń u włościan przez stacjonowanie 
knurów, 
II) prowadzenie hodowli świń w drodze rodowodowej, 
12) prowadzenie sortjerstwa w owczarniach, 
13) nagradzanie .zawodowej służby folwarcznej, 
14) popieranie hodowli drobnego inwentarza 
a) przez zakładanie stacji kozłów, 


64
		

/071.djvu

			b) przez zakładanie stacj i drobiu rasowego w kółkach 
włościanek, 
c) uznawanie hodowli drobiu, 
11) podniesienie użyteczności drobiu przez urządzanie kur- 
ww kapłonienia i konkursów nieśności, 
e) urządzanie kursów pszczelarskich, 
f) udzielanie fachowych porad, 
J S) współdziałanie w pracach naukowych w zakresie hodowli 
zwierząt. 


1. Szerzenie oświaty hodowlanej. 
\Vychodząc z założenia, że podstawą hodowli powinna stać się 
mała własność, zwrócono w r. b. główną uwagę na hodowlę włoś- 
ciańską. Celem zainteresowania włościan w kwestji racjonalnego 
chowu inwentarza wygłosili urzędnicy Wydziału ogółem S6 wykła- 
dów, przeważnie na zebraniach kółek rolniczych. 


2. Popieranie hodowli bydla u wlościan. 
Jakkolwiek włościanie w stosunku do swego areału chowają 
wiele bydła, jednak stan hodowli u włościan stoi jeszcze na niskim 
poziomie. Celem wyróżnienia sztuk wybitniejszych i zachęcenia 
przez to włościan do hodowli racjonalnej, urządziła W. L R. w r. b. 
pokazy bydła w pięciu powiatach Wielkopolski, a mianowicie w po- 
wiecie rawickim, ostrowskim, odolanowskim, pleszewskim i gnieź- 
nieńskim. Z ogólnej liczby spędzonego pogłowia bydła nagrodzono 
48%, przyczem włościanie otrzymywali za wybitne sztuki nagrody 
pieniężne, więksi właściciele nagrody w formie listów pochwal- 
nych. Ogółem przyznano włościanom nagród za 9839,00 zł. (w po- 
wiecie rawickim 2786 zł., w pow. ostrowskim 1970 zł., w pow. odo- 
lanowskim 2177 zł., w pow. pleszewskim 1 924 zł. i w pow. gnieź- 
nieńskim 982 zł.). 
Niezależnie od nagradzania zwierząt na pokazach. przeprowadził 
Wydział premjowanie buhaj i na powiatowych licencjach. Nagrody 
te były wydawane w formie listów pochwalnych, których wydano 
ogółem 47. 


Sprawozdanie W. l. R. - 5 


65
		

/072.djvu

			Jako jeden z bardzo ważnych czynników popierania hodowli by- 
dła u włościan, uważa Izba ustawianie stacji buhaji. W ogólności 
poszczególni włościanie, posiadający 2-8 krów, nie są w możności 
nabyć huhaja z poprawnie prowadzonej obory. Z konieczności kryją 
oni swe krowy buhajem sąsiada, lub własnego chowu, prowadząc 
w ten sposób w wysokim stopniu chów w bliskiem pokrewieństwie, 
albo nawet w kazirodztwie. Celem uniknięcia złych skutków przez 
taki chów, postawiła Izba w r. b. 72 stacje buhaji, tak, że ogólna 
liczba stacyj buhaji wynosi obecnie 116. Zaznaczyć należy, że 
w roku 1924 postawiono 36 stacyj buhaji 
.... 1923 .. 8" 
"" 19 22 
.. 19 21 
19 20 


" 


.. 17 " 
.. 9 " " 
" 7 .. .. 


Widzimy z powyższego, że w roku sprawozdawczym liczba 
buhaj i stacyjnych przewyższa znacznie ogólną liczbę buhaj i posta- 
wionych w ostatnich 5-ciu latach. 
W myśl obowiązujących przepisów odbywają się w Wielkopol- 
sce licencje buhaj i na wiosnę i jesienią. W skład komisji licencyjnej 
wchodzi jeden urzędnik \Vydziału Hodowli Zwierząt. Odnośne licen- 
cje przeprowadzono w roku sprawozdawczym w 35 powiatach. Tabli- 
ca na str. 67 przedstawia liczbę przedstawionych buhaj i i zalicen- 
cjonowanych. \Vynika z niej, że ogółem licencjonowano 2180 buhaji. 
czyli 90°/0 z ogólnie przedstawionych. 


J. Prowadzenie hodowli bydla w drodze rodowodowej. 


Prowadzenie hodowli bydła w drodze rodowodowej przeprowa- 
dza z jednej strony Wydział Hodowli Zwierząt, o ile dotyczy to by- 
dła czerwonego, z drugiej zaś strony "Vkp. Towarzystwo Hodowców 
bydła czarno-białego nizinnego, którego kierownikiem jest naczelnik 
Wydziału. 
a) Bydło czerwone. Ilość obór zarodowych bydła czerwo- 
nego wynosiła w dniu 31. XII. rb. 9, wtem 5 drobnej własności 
i 4 większej. Bydło to rozpowszechnione jest w 8 południo- 
wych powiatach \Vielkopolski, przeważnie u włościan. Celem 


66
		

/073.djvu

			Wykaz licencji stadników w 1925 r. 


Spędzono: ] /I UC.nCiO
 E 
L. Powiat Q.I Uwagi 
czarnol "O czarnol :o 
bież. białe czerw. 
 II białe czerw. t>II 
O 
" 
1 kępiński . . . . . 16 82 98 7 68 75 
2 ostrzeszowski . . 1 59 60 1 55 56 
3 ostrowski. . . . . 4 75 79 - 65 65 
4 odolanowski . . . 13 107 120 4 95 99 
5 rawicki I' . . 3 76 79 - 68 68 
6 krotoszyński . . . 58 - 58 58 - 58 
7 koźmiński. . . . 19 - 19 19 - 19 
8 pleszewski . . . . 43 1 44 43 1 44 
9 jarociński. . . . . 34 - 34 29 - 29 
10 gostyński . . . . . 61 - 61 61 -. 61 
11 leszczyński. . . . 96 4 100 88 3 91 
12 wolsztyński. . . . 123 - 121 111 - 111 
13 śmigieiski. . . . . 81 -- 81 81 - 81 
14 kościański . . 61 - 61 49 - 49 
15 śremski . . . . 50 - 50 50 - 50 
16 średzki . . . . . . 46 - 46 31 - 31 
17 wrzesiński . . . : 35 -- 35 35 - 35 
18 witkowski. . . . . 25 - 25 22 - 22 
19 gnieźnieński . . . 69 - 69 69 - 69 l lic. odbyła 
20 poznański . . . 58 - 58 58 - 58 tsię tylko jes. 
21 grodziski . . . . . 64 - 64 59 - 59 
22 nowotomyski . . . 106 - 106 85 - 85 
23 międzychodzki. . 25 - 2i 25 - 25 
24 II szamotuiski . . . 68 - 68 61 - 61 
25 obornicki . . . . . 143 - 143 143 - 143 
26 czarnkowski . . . 44 - 44 44 - 44 f lic. odb. się 
27 chodzieski . . . . 90 - 90 83 - 83 t tylko wiosną 
28 wągrowiecki . . . 73 - 73 66 - 66 
29 żniński . . . . . . 5 - 5 5 - 5 dto 
30 szubiński . . . . . 50 - 50 50 - 50 
31 wyrzyski . . . . . 118 - 118 101 - 101 
32 bydgoski . . . . . 211 - 211 197 - 197 
33 inowrocławski . . 78 - 78 62 - 62 1 wsk ut. pry- 
S4 strzeliński . . . - - - - - - l szczycy lic.. 
35 mogileński . . . . 28 - 28 28 - 28 się nie odb. 


5"" 


" 1999 I 404 112403111825 I 355 11 218 °11 


61
		

/074.djvu

			zainteresowania miejscowego rolnictwa tą rodzimą rasą bydła, 
urządziła Wielkopolska Izba Rolnicza w 4 powiatach (rawi- 
ckim, odolanowskim, ostrowskim i pleszewskim) pokazy bydła, 
o których mowa była już wyżej. 
b) . Wkp. Towarzystwo Hodowców bydła czarno-białego 
nizinnego. Ogólna liczba członków należących do \Vkp. Twa. 
Hodowców Bydła wynosiła w kOrlcU roku sprawozdawczego 
195, wtem 40 włościan. Ogólna liczba krów zapisanych do 
ksiąg rodowych wynosiła dnia 31. XII. rb. 5915 sztuk, wtem 
buhaj i 205 sztuk 
krów z pełnem pochodzeniem 2064 
krów bez wiadomego pochodzenia 3646 
Za przykładem lat ubiegłych urządziło \Vkp. Tow. Hodowców 
Bydła 3 przetargi bydła, wszystkie w Poznaniu. 
Liczba spędzonych oraz sprzedanych zwierząt przedstawiała 
się na poszczególnych przetargach, jak następuje: 


Liczba Liczba Ceny osiągn. w po- Prze- Krowy 
Data spędzonych sprzedanych szczeg. grupach w zł. cię- wzgl- 
przetargu I krów I krów Buhaje tnie jałowo 
buhaji wzgl. buhaji wzgl. od 1.2-15IOd 
6-181 star- W zł. w d. 
jałowo jałow.1 mieS. mleK. 5ze 
18. 3. 25. . . 87 6 62 5 1030 861 654 940 510 
27. 5. 25. . . 69 12 22 2 1500 1090 912 1009 450 
7. 10. 25. . . 32 5 32 ł 950 1254 1080 1160 450 


Niestety, wszystkie przetargi stały pod znakiem braku gotówki, 
przedewszystkiem przetarg w maju, jednakże za dobre buhaje pła- 
cono dość wysokie ceny (powyżej 2000 zł.). 


4. Kontrola mleczności. 
Kontrola mleczności zapoczątkowana została przez \Vkp. Towa- 
rzystwo Hodowców Bydła czarno-białego nizinnego w październiku 
1924 r. \V roku sprawozdawczym zorganizowano dalsze kółka kon- 
troli mleczności, tak, że liczba kółek wynosi obecnie [o. Poniższe 
zestawienia wykazują obory należące do kontroli mleczności w roku 
spra wozdawczym: 


68
		

/075.djvu

			I. Kólko kontroli Kcynia
Damaslawek (od 1. X. 1924 r.) 
asystent kontr. p. Klawek. 
L. b. Hodowca Miejscowość Liczba kontro- 
lowanych krów 
L Dr. Busse Tupadły 45 
2. Kunkel Rostrzembowo 24 
3. Kiehn Zalesie 51 
4. Turzyn 4 8 
5. Treskow Grocholin 81 
6. Dzicduszycki Miastowice 4° 
7. Gorzyce 23 
8. Bułakowski Starężyn 27 
9. Chalicki Kopanina 64 
10. Dereziński Mokronosy 16 
II. Koliński Mokronosy 12 
12. Dr. Moszczeński Stępuchowo 3 6 
13. J anta- Połczyński Żabiczyn 43 
14. Cmbrcit Puzdrowice 3 2 
15. Tow. Akc. "Siew" \Vłoszanowo 35 
]6. Donimirski Smuszewo 45 
17. " Słębowo 22 
Ogółem 644krów 


/l. Kólko kontroli Szamotuly (od 1. X. 1924 r.) 
asystent kontr. p. Próchnicki. 


I. NIycic1ski Gałowo 47 
2. Sondermann Przyborówko 57 
3. Łubieński Kiączyn 34 
4. Koczorowski Pamiątkowo 34 
5. Szołdrski Żydowo 15 
<6. " " Rostworowo 4 2 
7. F enrych Przybroda 44 
8. Tow. Akc. "Siew" Duszniki 60 
9. Dr. Wize Sędziny 3 6 
10. M uszyński Zalesie 3 1 
H. Medyński N iepruszewo 60 
69
		

/076.djvu

			12. Dr. Dąbrowski Trzcielin 57 
13. Żółtowski Wargowo 45 
14. Jouanne Rożnowo 66 
15. Dietsch Chrustowo 61 
16. Żółtowski Popówko 22 
17. Tessmar Osowo Stare 33 
18. Tomaszewski Gąsawy 53 
19. Matuszewski Szamotuły Zamek 24 
Ogółem 821 krów 
III. Kólko kontroli Kościan (od 1. IV. 1925 r.) 
asystent kontroli p. Debiak. 
I. Lehmann-N itsche Iłówiec 58 
2. Gunther Grzybno 33 
3. Szołdrski Gołębin Stary 43 
4. Gółkowski Witkówki 4 6 
5. Majętność Racot 37 
6. Lorenz Kurowo 33 
7. Wańkowicz Jerka 3 2 
8. Lossow Gryżyna 52 
9. Raszewski J asień 20 
10. Donaj Srocko 4 2 
II. Żółtowski Jarogniewice 17 
12. Kościeiski Sepno I. 23 
Ogółem 436 krów 


lV. Kólko kontroli Sroda-Jal'Ocin (od 1. IV. 1925 r.) 
asystent kontroli p. Pałczyński. 
I. Reinking Pierzchno 32 
2. Pasławski Chwałkowo 29 
3. Popliński Śnieci ska 60 
4. Maj. Dośw. W.!. R. Pętkowo 10 
S. Jouanne Jaszkowo 30 
6. Milewski Jarosławiec 42 


70
		

/077.djvu

			7. Bitter N agradowice 39 
8. Hildebrand Kleszczewo 34 
9. Broekere Strumiany 3 0 
10. Fischer v. Mollard Góra 3° 
II. Pomarnacki Potarzyce 19 
12. Czapski Obra 9 1 
13. Classen W ronów 3 1 
14. Jeske Paczkowo 4 0 
Ogółem 517 kn)w 


V. Kólko kontroli Kępno-Ostrzeszów (od 1. VI. 1925 r.) 
asystent kontroli p. Reimann. 


L Mańkowska Grębanin 4 8 
2. Dr. Białecki Trębaczów 45 
3. Fragstein Miechów 50 
4. Sokol.licki Kochłowy 24 
5. Wężyk Rogaszyce 4 0 
6. Małecki Godziętowy 18 
7. Cybulski Przytocznica 43 
8. Thiel Doruchów 33 
9. Niegolewski Myjomice 44 
10. Kizierowski Kierzno 33 
II. Szembck Siemianice 61 
12. Ma j ętność Laski 10 9 
13. " Stogniew 44 
Ogółem 592 krów 


VI. Kólko kontroli Mogilno-lnowl'Oclaw (od 1. IX. 1925 r.) 
asystent kontroli p. Lange. 


I. Kubski Winnica 20 
2. Barczak Padniewko 24 
3. Domachowski Gozua\va 25 
4. Bartz Czarnotul 3 0 
5. Feil Ostrowo 39 
71
		

/078.djvu

			6. Dembiński Węgierce 39 
7. Dr. Brodnicki Kołuda Wielka 37 
8. Dąmbski Ludziska 37 
9. PoniÓski Piotrkowice 25 
10. J ełowicki Sikorowo 4 0 
II. Gierke Łojewo 4 2 
12. Znaniecki Jaronty 24 
13. Znaniecka Łąkocin 49 
14. Kościeiski Szarlej 5° 
15. Skrzydlewski W ó j cin 20 
16. Kozłowski Strzelno klaszt. 50 
Ogółem 55 I krów 
VII. Kólko kontroli Wyrzysk. 
I. Buettner Mała Wysoka 3 8 
2. Hertz Młotkowo 23 
3. Ramm Falmierowo 25 
4. Witzleben Liszkowo 45 
5. Goltz Czajcze 45 
6. Orland Stare 3 0 
7. Cukrownia N ieżychowo 4 
8. Limbm"g - Styrum Rataje 7 0 
9. Buettner J eziorki 43 
10. Majętność Młotkowo 24 
Ogółem 347 krów 
VIII. K6Iko kontroli PawIowice 
asystent kontroli p. Średziński. 
I. Mielżyński Pawłowice 112 
2. " W. Łęki 50 
3. Kąkolewo 34 
4. " Żytowiecko 66 
5. Filisiewicz Przybinia 3 2 
72
		

/079.djvu

			IielżYIiski 


Mchy 
Brzostownia 
Kołacin 


3 1 
33 
4 2 
Ogółem 400 krów 


6. 
7. 
8. 


IX. Kólko kontroli Szelejewo 
asystent kontroli p. Ohlsson. 


I. Karłowski Szelejewo } 
2. " Stefanowo 119 
3. " Bielawy 
4. RaczyÓski Jeżewo 29 
5. Koszkowo 28 


Ogółem 176 krów 
Ogólna liczba krów kontrolowanych wynosi 4484. 
Dnia l. 1. 192Ó r. kółka kontroli Szamotuły - Oborniki podzie- 
lonc zostanie na dwa mldzielne kółka. 
\Vynik kontroli mleczności jest w wielu oborach wydatny. 
\V kilku oborach wzrosła mleczność przy tej samej paszy o prze- 
szło 500 litrów, w racjonalnie żywionych niekiedy o przeszło 1000 
litrGw na sztuke. 
Zaznaczyć wypada, że \Vielkopolska może się posZCZyClC naj- 
lepszą dójką z całcj Polski, a mianowicie mlecznością 10,416 kg. 


5. Normowanie pasz dla krów niezwiqzkowych. 
Ponieważ wiele obór nie może korzystać z kontroli mleczności, 
postanowiła \Vielkopolska Izba Rolnicza przeprowadzać normowa- 
nie pasz według systemu szwedzkiego, na podstawie otrzymanych 
wyników kontroli mleczności, robionych w własnym zakresie. Obec- 
nie normuje \Vydział paszę dla 12 majątków. Drugostronna tablica 
przedstawia wzór formularza, na którym zainteresowani hodowcy 
zapisują rezultaty próbnych udoji. 


73
		

/080.djvu

			Miejscowośćm.-.....m_mm.....mm..m__..__m_m__... Data-m-.m__..........._..m_____________ 
poczta_m_m____m___m___._...m________ _mmm_.._ powiatm.mm___m_...mmm__m__........__mmm 
Imię i nazwisko właściciela obory __m_...mm___....m.m_m.___mmm__m.._m..._...........__..._._m..__._ 


Wyszczególnienie pasz przeznaczonych 
do żywienia krów z podaniem ilości 
(choćby w przybliżeniu). 
1 
-.-------------.---..--------..------.-._____________._______n_..._______._._____ 
2 
---..----------..-..-----------..-------------..-----------..---------.---------. 
:3 
---------------.-...----------..-----------..------------------------------------- 
4 
--------------------------------------------------....---------._--------_._------ 
5 
---------.-------------------------------------------------..------------...------. 
6 
-...------...___n_n__n.__________......n____..._________...._n__n_...______. 
7 


Nr. oborowy 
L. wzgl. 
p. ks. rodowej 


Rezultaty próbnego 
udoju w dniu-.-...-.....__ 
Itr kg 
ranol pol. I w. IRazem 
I I 


Jaki system żywienia ma być za- 
stosowany - indywidualny, czy też 
grupowy? -....._..........._......._.......__._......__..._.__. 
Czy pasze treściwe mogą być do- 
kupione? -------......___........____..__...__....._......_..... 


Przy podawaniu pasz należy dokła- 
dnie wyszczególnić rodzaj paszy, 
np. ospa pszenna, ospa żytnia. 


Data 
ostatn. 
ocielenia 


Data 
ostatn. 
pokrycia 


Uwagi 


....... nn._____n.__...__n_____ .._nn__ ."__nn. ___..n.._ _....._..u__ __unn...__un..._ .._n.nuu_......_ ._n_n_...__._u 


....-- __._nnn_n_nn__uun. .n...... _nn.n.. .___ n._ _h__nnu__ .un_._...n_u_._._ _.....nnu........ __nn__...unn__u_...nn_.._. 


____nu._h________...___. _unu_. _u._..._ n_h,u_ __.nn____n_ __..n_n_n...._.._ _un_.__"'_nnn._ ...unuu....__nn_._.._ nuu _ 


..-.-- ...._un_.....u_uu_..... -....... ___nu._ _..._..._ __Onnn_... nnn_.hn.n_... _...._.nnn._...u. ._._.n.......nnnu_......_.n. 


-..... .____....u_u_u_u__..._. __ __u_ _n_ __h ____ __u_ unu...._.. _....._u......._.n ..._.nn_.....__u_ _n_....._.____u._....._nn_u__ 


_u.__. _.u__....n_u_..__n_u_. _..... _.'__n.. n_...... _....n_u_n .....Uuun_.._.._ _..._..u_........._ _n_n_....._n_n.._n..._n_.u_ 


--.- u....nn_n.._.n_n_.... ...n__.. ...__.... ._h.,'n .nu__.h___ _.._.....h___n__u _.nn........._U__ ._u_n___.....nnun_._n.._u_ 


.""-. .n__._.n_n__..n._u_n.. ____n_ ._.._nn __U_.__. ._.n...._.__ __n_hnn_n_._h_ .____n_nunu_ nnnnn__n_.... 


I I 


_u_u_ _n_nn.._._U______.._U_ _n_ ____ .nUn__ _U__ __ '.._n_. ..___ nn..__....un..n _U_U___....__.__. __ .n_n_nn.h_n__U____.. 


6. Wspóldzialanie W organizacji wystaw. 
\V związku z wystawą inwentarza opasowego w Poznaniu 
i wystawą przemysłowo - rolniczą w Gnieźnie brali urzędnicy Wy- 
działu udział w organizacji i premjowaniu zwierząt. Na wystawie 


74
		

/081.djvu

			inwentarza opasowego w Poznaniu udzieliła \V. 1. R. 3 nagrodJ 
honorowc w formie wartościowych przedmiotów w cenie 997 zł 
i 14 nagród w formie dyplomów oraz listów pochwalnych. Na wysta- 
wie przemysłowo-rolniczej w Gnieźnie był tylko reprezentowany 
dział koni i drobnego inwentarza. \V dziale koni przyznano nagród 
w ogólnej sumie 300 zł, w dziale drobnego inwentarza 12 nagród 
pieniężnych w sumie I 10 złotych. 


7. Referat weterynaryjny. 
Główncm zadaniem referatu weterynaryjnego było zwalczanie 
gruźlicy w oborach zarodO\vych i dobrowolnie zgłoszonych niezaro- 
dowych, według metody Ostertaga, z pewnemi zmianami, dostoso- 
wanemi do miejscowych warunków i zależnych od środków mater- 
jalnych. \\'ynik tej akcji w roku sprawozdawczym 1925 przedsta- 
wia sie następująco: 


Ilość zbadanych Ilość bydłn chorego na gruźlicę 
ogólna lO 
'i: :>. 
grutl otw. U 
obór bydła z wyrd- % postać % 
 % '03 % 
nem' 'E CI 
objawa. gr.płuc :>. E 
mi klin. " 
 " 
zarodowych 
czarno-białych 146 7080 151 2,13 233 3,29 76 1,01 14 0,198 
zarod. czerw on. 8 198 4 2,02 1 0,51 1 0,51 - - 
niezarodowych " 26 1411 106 7,51 " 92 6.52 21 1.49" 11 0,78 


Ra.zem: II 180 I 86R9 I 261 I 3,0411 326 13,7611 98 11,131115 I 0,29 


Ogółem zbadano bakterjologicznie 831 prób, a mianowicie: 
333 prób mleka wykazano 98 X laseczniki gruźlicy 
481 wykrztusin 128 X" " 
27 wypływu z pochwy 4 X" " 
Nadmienia się przytem, że jakkolwiek z 481 prób wykrztusin, 
tylko w 128 wykazano obecność laseczników T. b. c., to u pozosta- 
łych 198 w ostatecznem rozpoznaniu gruźlicy płuc miarodajnym był 
wynik badania klinicznego. 
\V roku 1924 na ogólną liczbę badanego bydła 6375 stwierdzo- 
no chorych na gruźlicę płuc (w oborach zarodowych i niezarodo- 


75
		

/082.djvu

			wych) 6,05°/0' \\}'mienia 1,42%, macicy 0.43%. \V roku 1925 pro- 
<:ent chorego bydła na gruźlicę płuc zwiększył się o 0,75%, zmniej- 
szył się natomiast wymienia o 0,29"10 i macicy o 0,14%. Objaw 
ten tłumaczy się przeprowadzeniem poraz pierwszy w r. 1925 ba 
dania na gruźlicę całego szeregu obór i z tego powodu ogólnie sta- 
tystyka gruźlicy w stosunku do ubiegłego roku zwiększyła się 
o 0,27°/0' 
Z podanych 146 obór zarodo\\}'ch, w których przeprowadzano 
corocznie badania bydła na gruźlicę, I I obór jest wolnych od otwar- 
tej postaci gruźlicy, a 28, w których gruźlica nie przekracza 10/0' 
Na uwagę zasługuje stan zdrowotny bydła czerwonego, bada- 
nego na gruźlicę w roku 1925 pora z pierwszy. Mianowicie na 19 8 
sztuk bydła czerwonego, znajdującego się w 8 poszczególnych obo- 
rach, stwierdzono gruźlicę płuc tylko u 5-ciu sztuk bydła, czyli 
2,53% i wymienia u jednej krowy, czyli 0,51%. Z tych 8 obór bydła 
czerwonego 5 jest wolnych od otwartej postaci gruźlicy, co daje ,do- 
stateczną rękojmię, że bydło czerwone, zwłaszcza dla hodowli włoś- 
ciaiIskiej i tam gdzie warunki higjeny pozostawiają do życzenia, jest 
ze wszech miar polecenia godne, ze względu na swą odporność 
i zdrowotność. 
Pozatem przeprowadzono w roku 1925 w dwóch oborach szcze- 
pienie przeciwko ronieniu zakaźnemu i wykonano szereg zabiegów 
leczniczych u jałowych krów. Obok tych czynności udzielano ust- 
nych i pisemnych porad z zakresu pielęgnacji szczepienia i leczenie!. 
zwierząt domowych. 


8 i 9. Popieranie hodowli koni. 
Ciężkie położenie rolnictwa i spowodowany temsamem brak 
pieniędzy przyczynił się do zupełnego zastoju w handlu końmi, 
a temsamem do obniżenia cen za konie niżej kosztów produkcji 
tychże. Jedynym pomyślnym zwrotem, budzącym u hodowców 
pewne przebłyski otuchy i nadziej i na przyszłość, to zakupienie 
w \Vielkopolsce przez komisję remontową przeszło 2500 koni. Ho- 
dowla koni w \Vielkopolsce od szeregu lat idzie trochę w odmiennym 
kierunku. niż hodowla w innych dzielnicach Polski, trochę odmiennl' 
ma ona zapotrzebowania, odmiennie też winna być traktowaną. Z3 


76
		

/083.djvu

			czasów zaborczych Niemcy po macoszemu trakto\',-ali \Vic1kopolskę 
i na jej terenie przeprowadzali rozmaite, przeważnie szkodliwe dla 
hodowli doświadczenia Dopiero od czasu powiększenia kawaler j i, 
gdy \Vschodnie Prusy przestały jako prowincja remontowa wystar- 
czać, wtedy starały się czynniki rządowe wmówić hodowcom wiel- 
kopolskim intratność hodowli remont, uważając ich produkcję za 
obowiązek patrjotyczny. W tym celu ustawiono więcej ilepsu 
klasy szlachetnych ogierów w stadninach państwO\vych w celu 
uszlachetnienia materjału hodowlanego i przygotowania go do ho- 
dowli szlachetnych koni remontowych. Ażeby doj ŚĆ prędzej do 
rezultatów, hodowcy wielkopolscy sprowadzali rok roczn!e pewną 
ilość źrebiąt i matek z \Vschodnich Prus. :0Ja materjale tym opartą 
jest prawie cała hodowla wielkopolska, która dążyła do wyhodowa- 
nia koni w tym typie, jednakowoż o cięższym kalibrze i wadze, do 
czego ją zmuszały odmienne warunki rolnicze. Przez rozbudowa- 
nie sieci kolejowej i kolejek podjazdowych, wybudowanie szeregu 
cukrowni i powiększenie plantacji buraków cukrowych, podwyższe- 
nie kultury ziemi i zwiększanie się z roku na rok masy żniwnej, k0l1 
lekki, zbyt szlachetny i za nerwowy przestał \\-1'starczać wymogom 
rolniczym, a hodowla musiała pójść w kierunku wyhodowania konia 
spokojniejszego i o ciężkiej specyficznej wadze. W czasie tym 
rozpoczęła się era krzyżowania z krwią zimnokrwistą. Hodowle, 
które poszły w tym kierunku, wykazują, jak było do przewidze- 
lIla, fatalne rezultaty i zostały dla hodowli stracone. 
Hodowle zaś konia szlachetnego od czasu wybuchu wOJny 
wszechświatowej cierpią tak z powodu niemożności odświeżania 
swych hodowli importem krwi wschodniopruskiej, jak również dla 
braku ogierów wschodnio-pruskich w stadninach pailstwowych. 
\V zestawieniu z roku 1900 było w czasie od r. 1884 do 18 9 0 
roku w stadninach pailstwowych w Gnicźnie i Sierakowie, oraz 
u prywatnej własności na ogólną liczbę 1094 sztuk, 475 trakeilskich 
i wschodnio - pruskich ogierów. Obecnie w \Vielkopolsce znajduje 
się zaledwie kilka ogierów wschodnio - pruskich u prywatnej włas- 
ności; a w stadninach pailstwowych jest ich znikoma liczba i to 
starych, słabo już stanowiących. Młode zaś ogIery, zakupione 


77 


lJiiP
		

/084.djvu

			w ostatnich latach i pochodzące z rewindykacji, są to konie w naj- 
lepszym razie 3-cio rzędne, które w hodowli słabe nadzieje rokują. 
Zaznaczyć również należy, że od roku 1914 ustał import ogie- 
rów z Graditz i Beberbeck, które. aczkolwiek importowano liczeb- 
nie niewiele, jednakowoż często odgrywały w hodowli \\-1'bitną rolę, 
a zwłaszcza ogiery z Beberbeck, które dawały doskonałe potom- 
stwo. 
Niepomyślnym również czynnikiem dla hodowli wielkopolskiej 
jest ta okoliczność, że zakup koni remonto\\-1'ch nie jest jeszcze na- 
leżycie uregulowany. Brak dotąd wytycznego i regularnego planu, 
niepodlegającego co kilka tygodni różnym, niespodzianym zmIanom 
przeprowadzania zakupów koni remonto\\-1'ch. 
Plan ten winien zawierać wszelkie dane co do wymagań ilości 
remont, regularnego zapotrzebowania armji, ustanowienia cen i t. d. 
i ułożony być musi nietylko na rok, lecz na kilka lat naprzód, tak, 
by hodowca był należycie poinformowany i mógł w swojem gospo- 
darstwie również ułożyć plan hodowlany na kilka lat naprzód, a ni
 
z roku na rok i do tego być jeszcze, jak dotychczas, narażonym na 
rozmaite nieprzewidziane niespodzianki. Katastrofalne położenie 
rolnictwa zmieniło radykalnie dawniejsze metody sposobu prowa- 
.dzenia gospodarstwa i hodowli. Hodowca zmuszony jest dziś do 
układania swego budżetu gospodarczego na podstawie kalkulacji 
groszowej i nie można go stawiać co kilka tygodni przed nowemi 
zagadnieniami i narażać go tem samem na nieprzewidziane straty; 
w przeciwnym razie musi go to zniechęcić i zmusić wprost do zwi- 
nięcia całej hodowli. 
Mimo wyżej wymienionych niepomyślnych okoliczności Zwią- 
zek Hodowców Konia Szlachetnego w Wielkopolsce rozwinął si.,; 
w ubiegłym roku dość korzystnie, co dowodzi, że u hodowców wiel- 
kopolskich jest wielkie zamiłowanie do konia i znaczne siły żywotne. 
Stan liczebny członków Związku przedstawiał się w 1925, jak 
następuje: 
stan w dn. I. stycznia 1925 481 członków z ilością klaczy 20 35 
w ciągu roku wystąpiło, 


_78
		

/085.djvu

			względnie skreślono 39 członków z ilością klaczy 159 
pozostaje 442"" 18 7 6 
przyjęto 4 0 """ 18 7 
stan w dn. 31. 12. 1925 482 ".. 206 3 
Przyjmowanie klaczy i źrebic włościańskich w roku 1925 od- 
było się w 28 powiatach. Ogółem wydano 366 premji od 15- 100 
złotych i to: 
z funduszów powiatowych 
z Wlkp. Izby Roln. (premj. lokalne) 
" .. .. (wyst. w Gnieźnie) 


12.600 zł 


2.57 0 " 
3 00 .. 


Razem 15,470 zł 
Prócz nagród pieniężnych wydano 4 dyplomy II klasy. 
W powiatach: Pleszew, Kępno, Ostrzeszów, Inowrocław. Go- 
styll, Czarnków, PoznalI premjowanie się nie odbyło, ponieważ po- 
wiaty te wyznaczyły na ten cel bardzo minimalne sumy, a niektóre 
nawet żadnych, np. (Pleszew, Kepno, Poznań). 
N a Iicytacj ę koni, w dniu 22. lipca 1925 r., zgłoszono II 1 koni, 
z tego 97 ogierów, 4 wałachy i 10 klacly. Ogierów sprzedano 3 0 
sztuk na sumę 52145 zł. Klaczy 1 - za 1050 zł., wałachów (wy- 
ranżerowanych z Stadno Państwowych) 1 - za 210 zł. 
Zarząd Stadnin Palistwowych zakupił 12 ogierów. 
Zarząd Towarzystwa odbył wspólnie z Sekcją chowu zwierząt 
2 posiedzenia i to 18. II. i 14. XI. 19 2 5. 


10. Popieranie hodowli świń u w!ościan. 


Celem odświeżrnia krwi trzody chlewnej u włościan, postawiła 
Izba w roku sprawozdawczym 28 stacyj knurów (15 uszlachetnio.. 
nej rasy krajowej i 13 rasy ostrouchej). Liczba stacyj knurów 
w latach ubiegłych wynosiła: 
w roku 1924 
.. 19 2 3 
.. " J9 22 
" 19 21 
.J " 
920 


14 <;tacyj knurów, 
5" " 


1 


.. 


.. 


5 


.. 


" 


79
		

/086.djvu

			11. Prowadzenie hodowli świń w drodze rodowodowej. 
N a początku roku sprawozdawczego do Związku Hodowców 
Trzody Chlewnej należało 17 chle'vni. Podczas rewizji chlewni zo- 
stała skreśloną jedna, rasy ostrouchej, na skutek niedokładnego 
prowadzenia książkowości. 
Obecnie do Związku należy: 
1 chlewnia wielkiej, białej rasy angielskiej, 
8 chlewni rasy ostrouchej o typie Y orkshire'a, 
6 chlewni uszlachetnionej rasy krajowej, 
1 chlewnia rasy "Cornwall". 
Na posiedzeniu hodowli świil, rasy uszlachetnionej krajowej, 
ogromny \\-"pływ wywarło sprowadzenif 5 knuró", i 3 maciorek 
z Niemiec. 
\V roku sprawozdawczym odbyły się 2 posiedzenia Zarząd!.\ 
Związku. Ponieważ okazało się, że licencja zbyt młodych knurów 
nie daje dostatecznej rękojmi należytego rozwoju zwierząt, posta- 
nowił Zarząd na posiedzeniu w dniu 29. kwietnia 1925 r. licencjo- 
nować knurki ostrouche o .typie Yorkshire'a w wieku conajmniej 
6 miesięcy i wadze 80 kg, knurki kłapouche uszlachetnionej rasy 
krajowej, conajmniej w wieku 8 miesięcy i wadze 70 kg, knurki 
rasy Cornwall, w wieku conajmniej 6 miesięcy i wadze 75 kg. 


12. Owce. 


Wskutek niskich cen mięsa owczego i wełny w stosunku do 
kosztów utrzymania, hodowcy poczęli w wielu miejscowościach ka- 
sować owczarnie. Celem zapobieżenia lemu7- spowodowała Wielko- 
polska Izba Rolnicza :Ministerstwo Spraw Wojskowych do wprowa- 
dzenia skopowiny w ramy aprowizacji wojska, które to mięso przez 
ubiegłe lata nie było brane przez intendantury, podobnie, jak przez 
pewien czas mięso wieprzowe. Utrzymanie hodowli owiec leży bo- 
wiem w interesie nietylko rolnictwa, ale całego społeczeilstw.a, 
głównie wojska, które w razie wojny byłoby pozbawione wełny, po- 
trzebnej do fabrykacji materjałów. Zaznaczyć należy, że nasz 
przemysł włókienniczy sprowadza przeszło 90% wełny z zagranicy, 
wełna krajowa zaś stanowi zaledwie, niespełna 10 % , 


80
		

/087.djvu

			Praca hodowlana polegała w roku sprawozdawczym jedynie na 
klasowaniu owiec, których przeprowadzono 14. Pozatem dokonał 
inspektor houO\di szereg rrzeglądów owczarń. 


13. Nagradzanie zawodowej slużby folwarcznej. 
Jako czynnik popieral1ia hodowli uważano za wskazane wy- 
różnienie zawodowej służby folwarcznej przez udzielanie im listów 
pochwalnych i nagród pieniężnych za długoletnie, sumienne wyko- 
nywanie czynności. \V roku sprawozdawczym przyznano 3 skota- 
rzom i jednemu pielęgniarzowi świń nagrody w wysokości po 30 zł, 
ogółem zatem 120 zł. \V przyszłym roku zamierza \V. L R. przy- 
znać nagrody i fornalom, którzy wychowali większą ilość źrebiąt. 


14. Popieranie hodowli drobnego inwentarza. 
H o d o \V I a kóz. Lałożono 5 stacyj kozłó\v (w Jarocinie: 
Kiekrzu, pow. poznailski, Jankowicach, pow. poznailski, Baranowie, 
pow. Leszno). Liczniejszemu zakładaniu stacyj stanęła na prze- 
,..zkodzie mała ilość zgłaszających się o utrzymanie stacyj, a rów- 
nież trudności \V nabyciu odpowiednich rozpłodników, których 
w dzielnicy naszej posiadamy stosunkowo bardzo mało. Aby bra- 
kowi temu zapobiec, urządzono na fermie Szkoły Rolniczej w Cho- 
dzieży własną hodowlę - kóz białych bezrożnych, krótkowłosych, 
w ilości 6 sztuk. Zadaniem hodowli będzie produkcja kozłów (ca- 
pów) wyborowych, kozy zaś znajdą chętnych nabywców wśród lud- 
ności, zwłaszcza miejskiej. Na wyróżnienie zasługuje także ho- 
dowla kóz saaneńskich p. L. Kwiecińskiego w Pleszewie. Projekto- 
wane od lat sprowadzenie kilku kozłów z zagranicy w celu odświeże- 
nia krwi nie przyszło i w tym roku do skutku. Prócz tego T-wo 
hodowców drobnego inwentarza w Jarocinie utrzymuje pastwisko 
(Ila kóz ohszaru 1 -go ha wraz z schroniskiem dla kóz. Podkreślić 
należy życzliwe ujmowanie sprawy przez Magistrat w Jarocinie, 
htóry daje grunt pocI pastwi<':K0 za barcizo małem wynagrodzeniem. 
Ze względu na użyteczność kóz, zwłaszcza poprawnych bezroż- 
Il\ ch, sprawa zakładc!Oia stacyj kozłów hrdzie kontynuowana w roku 
19 26 . 


Sprawozdanie W. I. R. - 6. 


81
		

/088.djvu

			H o d o w l a d r o b i u. W hodowli drobiu rasowego 'Wielko- 
polska kroczy na czele innych dzielnic Rzeczypospolitej. Prócz tego 
znaczna ilość podrasowanego pogłowia kur wywarła dodatni wpływ 
na jakość produkcji jaj w Wielkopolsce, która dostarcza najwięcej 
jaj "grubych", o skorupce żółtej, lub żółtawej. Jaja z WielkopolskI 
cieszą się specjalną marką, n. p. na rynku londyńskim i jako takie 
osiągają wyższe ceny. Ponieważ. hodowla drobiu rasowego znalazła 
swój wybitny wyraz w eksporcie, należy uważać ten objaw za na- 
der pomyślny i kontynuować pracę w tym kierunku. 
Do ras zalecanych w pierwszej linji przez \Vielkop. Izbę Rol- 
niczą do ogólnej hodowli należą: 
Białe \Vyandotty, Plymouth Rocks prążkowane, Orpingtony 
żółte, Minorki czarne, \Vłoskie Kuropatwiaki, Zielononóżki Polskie, 
jako rasa autochtoniczna, posiadająca bezsprzecznie wielką wartość 
'użytkową, zalicza się również do ras przez Izbę polecanych, jednak- 
że tylko w specjalnych warunkach, n. p. na niektórych folwarkach. 
gdzie zastosowanie hodowli innych ras zupełnie zawodzi. Dopóki 
Zielononóżki Polskie pod względem znoszenia dużych jaj nie doró- 
wnają innym, ogólnie znanym i hodowanym rasom, dopóty o ogól- 
nem zaprowadzeniu ich w Wielkopolsce nie może być mowy. 
W myśl programu na rok 1925 uchwalono zakładanie stacyj 
kur rasowych w Kółkach \Vłościanek przez dostarczanie jaj wylę- 
gowych po cenie ulgowej. Subwencja \Vielkop. Izby Rolniczej 
wynosi 66°/0 cen jaj wylęgO\vych, resztę płaci nabywca. W ten spo- 
sób dostarczono 1290 jaj wylęgowych na 26 stacyj. Ogólna wyso- 
kość subwencji Izby z tego tytułu \vynosi 835,47 zł. W roku 19 26 
nastąpi kontynuowanie prac w tym kierunku. 
Na wystawie Rolniczo-Przemysłowej w Gnieźnie zorganizował 
referat hodowli drobnego inwentarza specjalny oddział drobiu, 
wzgl. drobnego inwentarza. Wielkopolska Izba Rolnicza, widząc 
niedomagania innych, podobnych wystaw lokalnych, zwróciła szcze- 
gólną uwagę na brak jednolitości pomieszczeil i odpowiedniego 
traktowania drobiu na podobnych wystawach, wskutek czego dział 
ten zwykle tracił dużo na okazałości, a pod względem propagandy 
zupełnie chybiał celu. \V Gnieźnie nietylko że uniknięto tego, lecz 
przez użycie jednolitych klatek wystawowych stworzono bardzo 


82
		

/089.djvu

			harmonijną całość. Atrakcyjna siła tego działu była tak znaczna, 
że komitet wystawy czynił usilne zabiegi o przedłużenie wystawy 
tego działu o dalsze 2 dni, czego jednakże, ze względu na niepogodę 
i niedostateczne schronisko, nie można było uwzględnić. 
\Vystawa w Gnieźnie wykazała, że koszt nabycia klatek w kwo- 
cie 800 zł. dobrze się opłacił, tern więcej, że klatki pozostają włas- 
nością Wielkopolskiej Izby Rolniczej i służyć będą wszystkim in- 
nym, podobnym wystawom. Klatki zo
tały wykonane przez firmę 
R. Matuszewski i Ska w Poznaniu. 
Prócz dyplomów udzieliła \Vielkopolska Izba Rolnicza na wy- 
stawie w Gnieźnie premji w ogólnej \\}'sokości 110 zł. 
Jako współpracownik Poradnika Gospodarskiego ogłosił kie- 
rownik referatu hodowh drobnego inwentarza w piśmie tem nastę- 
pujące artykuły: I) Kaczki "Bieguny indyjskie", 2) Odpowiedź: 
\V sprawie hodowli bażantów, 3) Odpowiedź: W sprawie kur Rhode 
[sland Reds, 4) Odpowiedź: \V sprawie kur Faverolle, 5) Odpo- 
wiedź: Cholera drobiu, 6) Odpowiedź: Cholera drobiu, 7) Jak wy- 
tępić robactwo u drobiu, 8) Odpowiedź: Choroba kur, 9) Wiado- 
mości z praktyki. Odpowiedź: Czy opłaci się hodowla drobiu na 
większą skalę, 1 I) Odpowiedź: W sprawie jaj \\}'lęgowych, 12) Od- 
powiedź: W sprawie wylęgarek, J 3) \Vychów indycząt wraz z an- 
kietą i odpowiedziami hodowczyi1, 14) Rady dla hodowczyni dro- 
biu, 15) Odpowiedź: Jak najlepiej hodować gołębie, 16) Odpowiedź: 
W sprawie kur Houdan, 17) Co robić, aby kury wysiadywały. 18) 
Odpowiedź: Biegunka u drobiu, 19) Jak zwalczać pasorzyty i cho- 
roby drobiu. 20) Dział drool;{';":o mwentarza na wystawie w Gnieź- 
r,ie, 21) ,Jdpowicciź: chomb.:ł Kur. 
Staraniem referatu hodowli drobnego inwentarza nabyła \VieI- 
kopoiska Izba Rolnicza wylęgarnię i wychowalnię dla kurcząt, sy- 
stemu "Buckey" dla Szkoły Włościanek w Nietążkowie. Aparaty te 
wejdą w użycie w sezonie wylęgowym 1926 i mają na celu zaznajo- 
mienie uczennic z zasadami sztucznego wylęgania. 
Przy współdziałaniu p. Dr. J. Szumana urządziła \Vielkopolska 
Izba Rolnicza kurs kapłonienia dnia 28. 9. 1925 w Poznaniu przy 
udziale J 4 o
ób. 


6* 


83
		

/090.djvu

			. 


W Szkole \Vłościanek w Nietążkowie, kierownik referatu 
przeprowadził szczepienie kur surowicą przeciwko cholerze drobiu 
w obecności wszystkich uczennic, z których każda na I -2 sztukach 
dokonała szczepienia własnoręcznie. 
\V celu wykazania korzyści, jakie się osiąga przez kapłonienie 
kogutów, zostało tamże zademonstrowane kapłonienie na kilku sztu- 
kach. 
Z współdziałaniem Instytutu Zootechnicznego li. P. urządza 
Wielkopolska i Pomorska Izba Rolnicza III. Zimowy Konkurs nieś- 
ności, w którym bierze udział 20 gniazd kUL Z tego przypada: 
na \Vielkopolskę 8, na Pomorze 8, a 4 na ziemię warszawską. Sub- 
wencja udzielona na ten cel wynosi'. \Vielkopolska Izba Rolnicza -= 
50 zł., Pomorska Izba Rolnicza = 50 zł., Ministerstwo Rolnictwa 
i D. P = 100 zł- 


Za pośrednictwem referatu hodowli drobnego inwentarza do- 
starczono Spółdzielni Budowlano - Rolniczej, Rolników i Osadni- 
ków Kresowych w \Varszawie z przeznaczeniem dla \Varkowicz. 
Dubna, Łucka, Brwinowa 270 jaj wylęgowych, \VyandottÓ,,- Bia- 
łych. 
H o d o w l a p s z c z Ó ł. Z współdziałaniem Związku Bart- 
ników Wielkopolskich, Związku Kółek Rolniczych i Szkół Rolni- 
czych urządzono 20 kursów pszczelniczych, a mianowicie: I) W Po- 
znaniu (kurs metodyczny dla prelegentów i kierowników kursów 
pszczelarskich), 2) w Rzegocinie, 3) w Dobrzycy, 4) w Kołodzie- 
jewie, 5) w Poznaniu, (,) w Niepruszewie, 7) wOpalenicy, 
8) w \Vapnie, 9) w Czerniejewie, 10) w Świerczynie, I [) W Wron- 
czynie. 12) w Gościeszynie, 13) w Chodzieży, [4) w Janowcu, 
[5) w Środzie, 16) \V :Murowanej Goślinie, 17) \V Niepruszewie 
(kurs uzupełniający), 18) w ]arząbkowie, IY) w Opalenicy (kurs 
uzupełniający). 20) w Wapnie (kuc uzupełniający). Subwencyj na 
kursy pszczelnicze udzieliła \Vielkopolska Izba Rolnicza 748,44 zł. 
Jako członek Zarządu Związku Bartników \Vielkopolskich, 
obecnie \Vielkopolskiego Związku Towarzystw Pszczelniczych, brał 
kierownik referatu udział w wszystkich zebraniach i pracach tegoż 
Związku. 


84
		

/091.djvu

			Pasieka \Yielkopolskiej Izby Rolniczej została przeniesiona 
z Pętkowa pod Srodą do Szkoły Ogrodniczej w Koźminie. 
Z prac pisemnych ogłoszono w Poradniku Gospodarskim art y - 
kuł p. t. "Pasieka wzorowa". 
H () d () w l akr ó l i k ów. \V spÓłpracu j ąc z Poznaliskiem 
Towarzyst\\-em Hodowcó\y Królików, brał kierownik referatu hod. 
drobnego inwentarza udział w wszelkich zebraniach i pracach tegoż 
Towarzysh,-a. Pierwszą, specjalną wystawę królików, urządzoną 
od 28 lutego do I marca r. b. przez Towarzystwo to, poparła vViel- 
kopoiska Izba Rolnicza 5 dyplomami i suowencją w wysokości 
50 zł. 
\V Poradniku Gospodarskim ogłosił kierownik referatu hod. 
drohn. inwentarza artykuł z dziedziny hodowli królików p. t.: Jakie 
rasy królików dają najdrożs!.:c: futerka (I. II). Prócz tego udzielono 
odpo,viedzi na pytania: noslcizna u królików, hodowcy rasowych 
królików, o skórach króliczych. 
O c h r o n a p t a k c) w. Prócz odezw do publiczności o ochro- 
nę ptaków zasilał kierownik referatu hod. drobnego inwentarza 
pisma codzienne, jak Dziennik PoznalIski i Kurjer Poznański arty- 
kułami, mającemi na celu ochronę ptaków. 
Ujmując praktycznie kwestję ochrony ptaków, zakupiła vViel- 
kopoiska Izba Rolnicza kosz'.'m 113,70 zł. - 132 gniazd sztucznych, 
systemu Barlepsza (wytworzone w kraju), przeznaczając część do 
ogrodów w Nietążkowie i Koźminie, główną część zaś dla parków 
miejskich ",,- Poznaniu. 
R y b o ł ó s t w o. Opra<'Owano materjał staty
tyczny z prze- 
szło 130 miejscowości \Vojewództwa Poznańskiego na użytek Min. 
Roln. i D. P. \V myśl umowy z Tow. Rybackiem wszelkie sprawy 
ściśle fachowe załatwiało Towarzystwo. 
O g ó In e z d z i a ł u d r o b n e g o i n wen t a r za. 
Z współudziałem kierownika referatu hodowli drobnego inwenta- 
rza powstał na nowo i llk0l15tytuo\yał się \Vielkopolski Związek To- 
warzystw Hodowców Drobnego Inwentarza. Pierwsze walne ze-- 
branie odbyło się podczas wystawy Rolniczo-Przemysłowej w Guieź- 
nie, dnia 20 września 1925. 


-85
		

/092.djvu

			15) Wspóldzialanie w pracac/J naukowych w zakresie /Jodowli 
zwierzqt. 
Urzędnicy Wydziału napisali szereg prac do "Studji zootech- 
nicznych nad bydłem \V Polsce", wydanych jako wydawnictwo 
Wlkp. Izby Rolniczej. Redaktorem tego wydawnictwa jest naczel- 
nik Wydziału doc. Dr. T. Konopiński. \V roku sprawozdawczym 
,vydano 2 zeszyty "Studji". 
Niezależnie od powyższych wydano pracę Dra J. Szumana p. t. 
"Sprawozdanie z I konkursu nieśności kur w Polsce". 
Praca pośmiertna ś. p. prof. W. KIeckiego p. t. "Ogólna ho- 
dowla zwierząt domowych", której druk zapoczątkowano w marcu 
roku sprawozdawczego, wyjdzie w pierwszej połowie 1926 r. Pra- 
ca ta drukowana jest jako wydawnictwo \Vlkp. Izby Rolniczej. 



 


86
		

/093.djvu

			Zestawienie urzędowych sprawozdań Komisji notowania cen na targowicy w Poznaniu. 
Rok 1925. 
Ceny loco targowica Poznań, łącznie z kosztami handlowemi. 
Płacono za 100 kg żywej wagi: 
---- ----- -- 
I. Bydlo: 7. I. 14. I. 2\. I. 28. I. 4. II. 11. II. 18. II. 25. II. 4. III. 11. III. 18. III. 25. III. 1. IV. 8. IV. 15. IV. 22. IV. 29. IV. 6. V. 13. V. 20. V. 27. V 3. VI. 10. VI. 17. VI. 9.4. VI. 1. VII. 8. VII. 15. VII. 22. VII. 29. VII. 5. VIII. 112. VIII. 19. VIII. 26. VIII. 2. IX. 9. IX. 16. IX. 23. IX. 30. IX. 7. X. 14. X. 21. X. 27. X. 3 XI. 10. XI. 17. XI. 2.. XI. 1. XII. 9. XII. 15. XII. 22. XII. 29. XII. 
.. 
A. Woły: a) pełnomili:siste, wytuczone woły, najwyższej "'arto
ci 
niezaprzęgane 88-90 88-90 8e-90 90- 94 90-94 90-94 92 90-92 102 100-102 100-102 100-102 100-102 
b) pełnomili:siste, wytuczone woły od lat 4 do 7 . 88-90 84 -86 80 BO-82 BO--82 78-BO 76 78 78 78-80 80-82 78- 80 78-80 80 80 BO-84 80-84 84-86 85 85 84-86 84-88 83-!J0 88 88 88 84-86 88-90 88-90 88-90 90 92 92 - 94 92-94 92-94 92-94 90-94 92-94 92-94 92-94 90-92 90 86 86 84--86 88 88 88 88 92 92 92 
c) młode mięsiste, nie wytuczone i starsze wytuczone . 76 - 78 68-70 62-64 62-64 62- 64 64 60-62 62-64 62-64 64-68 70 66-68 63-66 66-68 66-68 68 68 70 -72 70-72 70-72 70-72 74-76 78-80 78-80 78- 80 78-BO 74-78 76-78 76-78 76-78 78--80 70-80 80 BO BO 80 80 80 80 80 76-78 76-BO 70 70 66 70 70 70 70 78 78 78 
d) mierne odiywione młode, dobrze odtywione starsze 50-60 50- 56 48-50 50 50 50-52 50-52 62-M 60 48- 52 56-60 50-54 50-M 50-54 50-54 56 56 60 60 60 60 60 64 6. 62 62 62 62 62 62-64 62-64 62-64 62-64 62-64 62-64 60-62 60-62 611-62 60-62 60 60 58-60 58-60 54-56 60 56 66 56 64 6. 64 
B. Stadniki! 
a) pełnomili:siste, wyrosłe, najwyższej wartości rzeźnej . 78-BO 74 70-72 70-72 70-72 70 -72 66-68 68 68-72 
b) pełnomili:siste, młodsze . 6.- 67 60- 62 56-58 58-60 58- 60 58- 60 58-60 60-62 60-62 60-64 70 6E-70 66-68 70 70 72 72-74 77 76 70-72 72-76 74-78 76-80 BO - 82 80-82 80-82 78-80 84-86 84 84-86 86 88 90 90 90 90 84-86 84-86 84-85 82-84 BO 80 76-78 76-78 78 82 70 70 70 76 76 76 
c) miernie odtywione młodsze i dobrze odtyw. starsze. 52 58 42-50 42-46 44-46 44-46 44-46 42-46 46-48 46-48 48 54-56 50-54 50-54 M-58 54-68 56-60 58 64 -66 61-66 60-62 62-64 62-64 64- 68 68-70 68-70 68-70 66-70 66-70 66-70 66-70 70 72 72 72 72 72 66-68 66-68 66-68 64-66 60-62 60-62 58 58 54 58-60 52-54 62-54 56 66 66 66 
C. Jał6wki i krowy: 
a) pełnomięsiste, wytuczone jałówki najwyższej wartości 
rzetnej 88- 90 88-90 90-94 92 92 102 
b) pełnomili:siste, wytuczone krowy, najwyiszej wartości 
rzetnej, do lat 7. . . . . . 84 - 86 SO-84 80-82 80-82 80-82 78-80 76-78 78 78 80 80-82 78-82 78-80 BO BO 80-84 80 86 86 83 81-86 84-88 88-90 88-90 88-90 88-90 86-88 90 90 90 92 94 91.-96 94-96 9ł-96 94-96 94 94 94 9,1 90-92 90 86 86 84-86 88-90 86 88 88 94 94 94 
c) starsze wytuczone krowy i mniej dobre młodsze 
krowy i jałówki 62-66 62-68 60- 64 62 - 64 62-64 64-66 60-64 62-66 62-66 64-68 70-72 66- 68 63-66 68-72 68-72 76 68-72 72-74 72-74 72-74 72-74 74-76 78-80 78-80 78-BO 78-80 74-76 76-78 76-78 76-78 78-BO 78-BO 80 80 80 80 78 78 78 78 78 78 72 72 66 70 65 65-68 66 78 78 78 
d) miernie odżywione krowy i jałówki 50-52 44-52 40--48 40- 46 40-46 40-46 42-4.6 40- 46 4()- 46 40-50 U-M 40-44 40-46 48-52 48-52 52-56 50-56 56-66 56-60 58 60-62 60-64 60-64 60-64 60-64 60-64 60 64 64 64 66 66 66 66 66 66 6. 61 64 60 60 60 56-58 56-58 54-66 60 56 fi6 54 61 64 64 
e) licho odtywione krowy i jałówki 3.-44 30-40 28-38 28-38 28-38 40-4.6 40-50 40-50 40-50 40-50 40-50 40-50 40-46 40-46 40-46 40-46 60-56 50-56 50-56 50- 56 50-56 50-66 50 50 50 50 50 50 44 4ł 40 - 44 40-50 40-46 40-46 33-42 46 46 46 
II. Cielęta: 
II) naj przedniejszego opasu (Doppellendery) 
b) naj przedniejsze cielli:ta tuczne 108-110 100-104 100-104 100-t04 100-104 100-tOl 100-104 92-96 92-96 104-t08 86-90 90 !:lO 90 92- 94 100 98-100 98-100 90-94 102 110-114 120 126-128 130 130 130 136 126 118 110 110 106-108 100 88-90 90 106 110 116 
c) średnio tuczone cielli:ta i najprzedniejsze ssaki 90-94 86-90 86-90 85-90 86-90 86-90 86-90 86-90 BO-84 84-88 BO-8. BO-84 BO-84 90-94 90 76-BO 80 80 BO 80 70 80 80 80 80- 81 90 86-90 86-90 BO-84 92 100-104 110 116-118 120 120 120 120-126 110-116 110 100 100 98 80 84 78-BO 74 76-80 76--80 76-BO 80 94-96 100 106 
d) miej tuczone cielęta i dobre ssaki 80 68-70 70-74 74-76 74-76 74-76 74-76 76 70 70-74 70 70 70-72 76-80 76-BO 60-61. 64-68 60-66 60-66 66-70 60 70 70 70 70-74 BO 76-80 76-BO 70-74 80 90-92 100 108-110 108-110 108-110 108-110 110 100 100 90 90 88 66 -70 66-7() 66 7l> 70 70 70-74 86-88 90 96 
e) liche ssaki 66-70 60 6O-6
 60 - 64 60-64 60-68 60-68 60-68 56 56-60 56-60 52-56 52-56 61-68 64-68 40-50 50-64 40-50 40-50 50-56 50 60 52- 60 52-60 60-64 70-71 60-66 70 56-60 70 78-80 90 96-98 96-98 96-98 96-98 100 90 90 74-80 80 76-80 (j6-60 56-60 54-56 60 60 60 60-64 70-75 BO 84-86 
III. Owce: 
A. Opasy chlewne: 
a) jagnięta tuczne i młodsze skopy tuczne 60-62 60--62 60-70 62-64 62-61. 62-64 6f1 70 66 66 66 68 66 64-66 66 60-64 60- 64 66-70 66 -70 66-70 70-74 70-74 70-74 70 60 56-58 66-58 56-68 58-60 60-64 70-72 72-74 68-70 70 
b) starsze skopy tuczne, liche jagnięta tuczne i dobrze 54-56 50 
odtywione młode owce. . . . . 56 52-56 56-60 fi8-60 58 58 52 - 54 54 54 56 68 58 58 68 58-60 58-60 56-60 56-60 56-60 56 52-56 58 54-56 54-56 56 54-56 64-56 62-61 56 60 58-60 58- 60 58-60 60-62 66-60 46-48 46 46 46-48 43-46 44-46 ł4-46 46-48 50 58-60 62-64 60-.62 60 60 
c) miernie odżywione skopy i owce 47-50 40-44 45 48- 52 48-52 48-62 48-62 51-52 46 44-46 44-46 46 44- 50 44-50 44 40 40 40-4,1 42-41 40-48 40-16 38-44 36-44 40 40 40-44 40 40 40-44 40-44 40-44 44-45 40-46 35-38 36-38 36-38 36-38 32-36 32-34 33-36 38 42 60 54 60 46-50 44 
IV. Świnie: 
a) tuczone ponad 150 kg tywt!j wagi 
b) pełnomili:siste od 120 do 150 kg tywej wagi 132 120 120-122 122-124 126-128 120-121 110- 112 118-120 114-116 120 122 \22 114-116 122-124 120-122 118 116- 118 114 108-110 116 114 116-118 124-126 132 -134 142-14-1 148-150 138 148 156 174 180 lBO lBO lBO 170 170 156 134 134 148 152 148 162 168 170 
c) " od 100 do 120 kg tywej wagi 126 110-112 114-116 116-118 120-122 114-11b 106 114-116 108 113-115 116-118 116-118 108-110 116-118 114 112-114 112 lC8-110 104-106 110-112 110 112-114 120-122 126-130 136-138 142 132 - 134 140-144 148-150 160-162 170 170 168 168 168 164-166 160 158 156 148-150 148 140-144 134-136 128 128-130 140 133 144 140-142 156-158 162 164 
d) " od 80 do 100 kg tywej wagi 118-120 100-104 108-110 110-112 114-116 108 100-102 108-110 100-104 108-110 110 108-110 96-100 108-110 108-110 106-108 t06 102-104 96-100 104 102-t04 106-108 114-116 122-124 128-130 132-135 124 -126 134-135 140-142 148 160-162 160-162 160 160 156 150-152 150 150 146 138-140 136-138 130-134 126 120 120 130 130 134 132 150 lfiO-152 154 
e) mili:siste 
winie ponąd 80 kg 110 90- 9,1 96- 98 100-104 104.-108 100 90- 94 100 90- 96 96--100 98-102 98-100 86- 92 96-100 96-100 90- 96 90-96 90- 96 88-92 92-96 92-96 96-100 lCO-110 114 120-122 124-128 114-118 124-126 126-130 140 140-144 140-144 140-14t 140-144 135-140 136-138 134-136 134-136 128-130 128 124-126 120-124 116 112-114 110-112 J20 120 122 122-124 136-140 146 148 
f) maciory i pótne kastrat y . 90-115 90-102 96-110 90-110 92-115 90-110 86-100 90-106 90-1C6 90-110 90-110 90-110 9.1-110 90-110 90-110 90-10. 90-104 90-104 90-104 90-t04 90-1 Ot 90-110 tOO-118 108-J20 116-128 125-134 110-130 120-140 120-150 135-150 130-160 130-160 130-160 130-160 130-160 130-160 120-160 120-160 120-150 120-150 120-150 120-140 110-130 110-120 100-114 120-140 110-130 120-140 110--130 120-140 120-150 130-150
		

/094.djvu

			N A S I E N N I C T W O. 


1. CZĘŚĆ OGOLN A. 


Pomimo jak naj gors zych konjunktur gospodarczych oraz nie- 
słychanie trudnych warunków materjalnych, jakie przeżywają tu- 
tej si rolnicy, u większości przeważa jednak przekonanie o koniecz- 
ności utrzymania \,ysokiego poziomu kultury rolnej, co się wyraża 
przez wzmożone u
rawianie szlachetnego ziarna i sadzeniaków 
i poddawanie upraw tych kontroli Wielkopolskiej Izby Rolniczej. 
Rezultatem tych dążeń rolników jest powiększenie działalno- 
ści \Vydziału Nasiennego Izby, przeprowadzającego czynności kwa- 
lifikacyjne w odnośnych gospodarstwach. \V stosunku do r. 1924 
obszar, stojący pod kontrolą \V. L R., zwiększył się w r. 1925 
o 52°/0 i wynosi ogółem 7084,83 ha. W dziale II. niniejszego spra- 
wozdania podaje się szczegółową segregację przestrzeniową kon- 
trolowanych ziemiopłodów, uprawianych w 208 gospodarstwach. 
Członkowie komisyj rewizyjno-kwalifikacyjnych rekrutują się 
z dyrektorów i fachowych nauczycieli szkół rolniczych. Czynność. 
kwafilikacyjną przeprowadza również naczelnik \Vydziału Kasien- 
nego, którego specjalnej opiece powierzono kilkanaście majątków 
hodowlanych. Na zasadzie par. 1 rozporządzenia o Izbach Rolni- 
czych, dozwalającego uczestnictwa w kontroli pól siewnych człon- 
ków Związków odpowiednich zrzeszeń rolniczych, w objazdach kwa- 
lifikacyjnych brali w tym roku udział członkowie Związku horlow- 
ców i wytwórców nasion "Cerelita", do czego zobowiązali się na 
posiedzeniu \Vydziału Nasiennego, odbytem dn. 14. V. 25 r. 
Dużo więcej zainteresowania i zrozumienia zauważyć można 
w sferach rolniczych (Ha selekcji krzów ziemniaczanych, którą się 
przeprowadza w 26 gospodarstwach, t. z. o przeszło 100°/" więcej, 
jak ....J roku ub. 


87
		

/095.djvu

			Selekcjonuje się 23 odmiany, mianowIcIe: Odenwalder Blaue. 
Kartz v. Kameke, Pepo, l'p to date, Industrie l\Iodro\\a, Wohlt- 
mann Cimbala, :
.1odel, Parnassia, Astra, Silesia, Deodara, Impera- 
tor, Jubel, Alma, Biała Królowa, Early Rose, B6hms Erfolg, Białe 
Olbrzymy, Książęce Korony, Feniks ]agcra, Pro£. Gerlach, Hin,lcn- 
burg. Regent. 
Transakcje handlowe uznanemi ziemiopłodami były 
tosunko- 
wo mniejsze od transakcyj dokonanych w roku ubiegłym, co PIZY- 
pisać należy jedynie ogÓhWI:lU brakowi pieliiędzy i kredytu, unie- 
możliwiającym szerszym kołom rolników nabywaTIie uszlachetniu- 
nego ziarna i sadzeniaków, w przyszłości zaś jednak odbić się musi 
uj elUnie na "ydajności plonów i bezwzględnie prowadzić do cofa- 
nia się kultury rdnej. Izba Rolnicza, wydając świadectwa algo- 
'YC na przewóz ziarna 
iewnego i sadzeniaków, wykonuje poniekąd 
kontrolę nad dokonanemi sprzedażami i zakupem. 
Ilość świadectw ulgowych, wydanych w roku 1925, wy- 
nosiła 3378. \V porównaniu z rokiem 11)24 (2332 świa- 
dectwa) wydano ich o 45°/0 więcej. Ilość wszakże wysła- 
nych za temi świadectwami nasion ogółem znacznie spadła, 
bo okrągło o 18,3 \\-agonów. 5'padek tcn ogÓlny został 
powollowa- 
ny znacznie uszczuplonem zapotrzcbowanicm nasion zbóż ozimych, 
(o 122,7 wdgonów mniej), podczas gdy zakup zhóż nasiennych ja- 
rych był o wiele żywszy, niż w roku 24 (o 104,4 wagunÓw więcej). 
Te dwa fakty znakomicie odzwierciadlają ogólne nasze położenie 
ekonomiczne i tendencje naszcgo rolnictwa. Ostatnie pragnie inten- 
syfikacji swoich warsztatów, lecz kryzys ekonomiczny, Inóry wy- 
stąpił jaskrawo na jcsicni roku sprawozdawczego, zmusił je do po- 
czynienia znacznych o.:'zrzę,iności w zi<1t"nic siewnem. Oszczędność 
ta. niestcty, wpłynie hardzo ujcmnie na plony 1". 2G-gO i dalszych 
paru 1:1 t . 
Z powodu wojny ce"
ej z 
iemcami ujemnie przedstawia się 
również eksport ziemnia
 rw. \V 1". b. głównym naszym odbiorcą- 
była Francja, importująca ziemniaki fabryczne, prze\\ ażnie odm. 
VV"ohltmanr, Dco.1ara i P"Jrnassia oraz w rmiejszcj il03ci sadzenia. 
ki rychłej odm. "Early Rose". Belgja, z pominięciem tutejszych eks- 
porterem-, przez agentów talUtcj
zych przelbiębiurstw hamllowo- 


88
		

/096.djvu

			rolniczych pokrywała swe zapotrzebowanie na sadzeniaki, ograni- 
czając się przeważnie do odm. żółto-miąższnej, jaką jest "Indu- 
strie" Modrowa. Ogółem zrewidowano \\'agon{J\Y 2 17Y, eksporto- 
,,""anych ziemniakÓw, wydając równocześnie świadectwa zdrowot- 
ności, których wymagają Francja, Delgja, Danja i inne państwa, 
które lJragną się nhezpieczyć od zawleczenia "raka ziemniaczane 
go" (Synchytrium cndobioticum). 

a skutek lustracji upraw ziemniaczanych, dokonanych z pl\!e 
cenia MinisLerstwa Rolnictwa i D. P. na całym obszarze woj,,\'(. 
Poznallskiego H 710 gmin), skonstatowano istnienie "raka zienmia- 
czanego" w .:). miejscowosciach pow. chodzicskiego, mianowicie: 
w \Vyszynach, Struże\\ icach, Dziembm\ ie i Rzadkowie. Powiado- 
miona o tem władza administracyjna, w zrozumieniu niehezpiecze11- 
stwa, jakie z tego powodu gro£i wszystkim uprawom ziemniacza 
nym, wydała ostre Larządzenia, zmierzające do zlokali7owania cho- 
roby. Ogólny natomiaóo
 stan zdrowotności ziemniaków uprawIa 
nych na terenie działalności \V. L R. jest zadawalniający - wy- 
kanła to \ysponmiana wyżej lustracja, jak i poszczególne sprawo- 
zdania inspektorów, rlokonujących re\yizji gospodarstw, stojących 
pod kontrolą \V. r. R. Pewien procent ziemniaków, mianowIcIe 
I [,52°1" co do obszaru kwalifikowanego, a 20,Go/" co cIo ilości ob scr- 
".-acyj, dotknięty był czarnonóżką, liściozwojem, chorobą mozajku- 
wą, parchem, krdzierzawką oraz mokrą zgnilizną. Degenerację 
z powodu wielu chorób skonstatowano u ziemniaków sprowadzo- 
nych z Anglji. Nasuwa się zatem przypuszczenie, że odmienne wa- 
runki klimatyczne, jak niekorzystnie dla ziemniaków rozłożone opa- 
dy oraz okresy zupełnej posuchy, ujemnie odbiły się na ziemnia- 
kach pochoclzenia angielskiego - nie w)klucza to jednak powolnej 
ich aklimatyzacj i i otrzymania z nich w przyszłości zdrowych kłę- 
bów i dobrego plonu. 
Przechodząc z kolei do stanu zdrowotności zbóż, zaznaczyć na 
leży na wstępie, że konieczność bejcowania ziarna przed zasiewami 
jest nieriostatecznie w praktyce zastosowywana, czego najlepszym 
cIowodem śnieć z\\'ykła i kamienna, której istnienie spowodowało 
w dużym odsetku dyskwalifikację zgłoszonych do uznania nasion. 
Skonstatowanie zaś w niektórych miej scowościach rdzy na życie 


89
		

/097.djvu

			wskazuje na istnienie krzaków berberysu w zbyt bliskiej odległości 
od uprawnych pól. 
Chcąc uniknąć strat, jakie rolnictwo z tego powodu ponosi, za- 
interesowani, niezależnie od rozporządzeń policyjnych, powinni tę- 
pić bezwzględnie berberys i ochronić w ten sposób od rdzy pola za- 
siane żytem. Z szkodników zwierzęcych zauważono w dwuch przy- 
padkacll "niezmiarkę" (Chlorops taeniopu
), która należy do naj- 
niebezpieczniejszych wrogów pszenicy i jęczmienia, w jednym 
przypadku szkody zrządzone przez tę muchę wynosiły przeszło 60% 
Drugim szkodnikiem zwierzęcym, którego istnienie również 
skonstatowano, jest "wołczek zbożowy", gnieżdżący się przede- 
wszystkiem w niedostatecznie przewietrzanych, wilgotnych i nie- 
porządnie utrzymywanych śpichrzach i przechowalniach ziarna. 
Szkody, wyrządzone przez "wołczka", są wprost nieobliczalne 
w skutkach, mogą bowiem uniemożliwić transakcje handlowe z naj- 
piękniejszem nawet ziarnem. Sposoby zwalczania tego szkodnika 
podał Wydział Nasienny Izby do publicznej wiadomości w "Porad- 
niku Gospodarskim" nr. 7 z r. 25. 
Pocieszającym natomiast objawem jest duże zainteresowani
 
doświadczalnictwem odmianowo-porównawczem, jedną z najważ- 
niejszych czynności, dokonywanych pod kontrolą Izby w 23 ma- 
jętnościach, z 33 odmianami różnych ziemiopłodów. \Vzorem ub. 
roku wyniki tych doświadczeń zostaną opublikowane w "Poradniku 
Gospodarskim" . 
Zastrzegając się, że dopiero dłużej przeprowadzane doświad- 
czenia pozwalają na wyciąganie pewniejszych wniosków, na ten; 
miejscu zaznaczamy poniżej tymczasowe "wrażenia" co do zacho- 
wania się odmian ziemiopłodów, przyjmujących udział w próbach 
porównawczych. 
Na naczelne miejsce w wymienionych doświadczeniach z ży- 
tem, zasianem na cięższej glebie, wysunęło się żyto "Zeelandzkie" 
Hildebranda, na średniej i lżejszej glebie żyto "Petkus" Glahisza 
nr. 100, które zwycięsko rywalizuje z oryg. żytem "Petkus" Locho.- 
wa, dając niejednokrotnie lepsze od niego wyniki w ziarnie i sło- 
mie. VV doświadczeniach porównawczych z pszenicami, najlepsze 
rezultaty na ciężkiej glebie dała "Książę Hatzfeld" Hildebranda, na 


90
		

/098.djvu

			mniej zwięzłej "Idealna" Dańkowska. \V grochach zaś zwycięża: 
"Folger" Gerstenberga. 
W zakres działalności Wydziału Nasiennego \V. I. R. wchodzi 
również opracowanie materjału, dotyczącego gospodarstw hodo- 
wlanych, reprodukujących i subplantatorskich, celem wciągnięcia 
tychże do ksiąg rejestracyjnych Ministerstwa Rolnictwa i D. P. 
Czynnością tą objęte są gospodarstwa, stojące, w dziedzinie nasien 
nictwa, pod kontrolą W. I. R.*) 
\V. I. R., wychodząc z założenia, że jedną z przyczyn niższego> 
plonu ziemiopłodów, osiąganego w mniejszych gospodarstwach, 
w porównaniu do większej własności, jest niewątpliwie posługiwa- 
nie się gorszem ziarnem siewnem, dostarczała włościanom również 
i w tym roku po cenie zniżonej szlachetnego ziarna i sadzeniaków, 
dążąc w ten sposób do usuniecia niedomagania. 
\Vynik tej akcji jest nadspodziewanie dobry, dowodzą teg<> 
opisy rezultatów, osiąganych przez włościan. 
 ajwiększem uzna- 
niem cieszy się między nimi żyto "Petkus" selekc. \Vłoszanowskiej. 
które dało rzeczywiście nadzwyczajny plon tak w ziarnie, jak 
i w słomie. Zaznaczyć przytem należy, że włościanie uprawiali ro- 
lę bardzo starannie, używali sztucznych nawozów, co świadczy do- 
bitnie o zrozumieniu ważności akcji zainicjowanej przez \V. I. R. 
i pozwala mieć nadzieję, że akcja ta cel swój osiągnie i wpłynie na 
powiększcnie plonów w mniejszych gospodarstwach rolnych. 
Jako uzupełnienie tego ogólnie ujętego sprawozdania podaje 
się w części II dane i tabelki statystyczne, przedstawiające w świe- 
tle cyfr działalność Wydziału Nasiennego Izby w r. 1925. 


*) Majętności, związanych ściśle z hodowlą nasion, było 19, gospo- 
darstw reprodukujących: a) rozmnażających elity 61, b) rozmnażających 
ziarno oryg. i I. ods. ]36, wreszcie gospodarstw plantatorskich III. 


91,
		

/099.djvu

			n. cZĘŚć STATYSTYCZNA. 
1. Wykaz głó'Wnicjsz'VCh ziemiopłodów kwalifikowanych w r. 1925 
(w okrągłych cyfrach) 


żyto ozime 13 odmian 2 229 ha, z tego odrzucono 148 ha = 6,6°!0 
pszenica ozima 24 13 00 " 212 ,,= 16,3°/0 
jara 10 179 " 71 " = 39,6°/0 
owies [9 931 153 16,5°10 
j 
czmień Jary I4 788 53 7 °.10 
ozimy 3 34 5 14,7°io 
groch 10 271 18 6,8° 1 0 
łubin czerwono- 
kwitnący 2 31,5, 7,5.. = 23,8° ° 
ziemniaki 83 12 97 .. 298 " = 23 °'0 
buraki pastewne 6 102 " 


\Yyszczególnienie głównych ziemiopłodów kwalifikowanych 
znajduje się zestawione w tablicach I, II i III, zarówno w cyfrach 
0bsianej powierzchni, jak też w wzajemnym stosunku ilościowym 
co do odmian poszczególnych zbóż. 


TABLICA I. 


rVykaz szczegółowy zbóż ozimych. 


Odmiany 


Podano do uznania Procent 
w ha. 


Żyto "Petkus" Lochowa 1485,15 
" Heinego (Hadmerslebener Klosterroggen) 5,00 
" "Petkus" selekc. Włoszanowskiej 47,75 
,,\Vłoszanowskie" Tow. Akc. "Siew" 50,00 
" ',,\Vierzbieńskie" Dr. Szańkowskicgo 135,00 
"Sobieszyńskie" Włościańskie 3,50 
"Zeelandzkie" Hildehranda 75,75 
"Z. 40 A." (selekc. P. N. L R. 
w Bydgoszczy) 
"Fr. v. \Vangenhaim" 
"Petkus Glabisza 100" 
"Dańkowskie" selekc. 
"Granum" 
"Szczodro,vskic" s. "T. H. 
\. 


1,5 0 
68,5 0 
195,00 
1 16,00 


29,5 0 
16,62 


92 


66,62°/" 
0,23 % 
2,14 % 
2,25 % 
6,06 % 
0,11 % 
3,4 0 °/" 


0,07°/, 
3,08 % 
8.75"10 
5,21°/, 
1,33"10 
0,75"/0
		

/100.djvu

			.:;zenlca 


.,Trotzkopf" Bcnsinga 13,00 
"B. L" Hildebranda 12,00 
"Wiktor ja" Hildebranda 13,25 
"I. R." Hildehranda 7..J-,oo 
"Ks. Hatzfeld" Hildcbranda 212,50 
"Dickkopf" Hiluebranua 20,25 
"No. 80" Hildebranda 5
,75 
"Dickkopf" Pomorska 4 2 ,5° 
"Criven IO..J-" 53,75 
"Dańkowska" selckc. 4 6 ,5° 
,,\Yysokolitewka" Sob. 101,25 
"Graniatka Oańkowska" 4 1 ,5 0 
"Stieglera 22" 3 8 5,25 
"Protos" Stieglcra 8,00 
"Sohótka" Stieglera 57,00 
"W. Ks. Saski" Cimbala 7 6 ,00 
"Ks. Hatzfeld" Cimbala 10,00 
"Idealna" Dańkmvska 23,10 
"Graniatka zachodnia" Dańkowska 0,4 0 
"E dei Epp" Bielcra 3(),5 0 
"Trotzkopf" Schulzd 0,5° 
"S." (I. 2,3.5,15, [7, elity) S.W.H.N. 5,59 
"Bastard" 5,00 
"Kościuszkowska" 3,00 


" 


" 


" 


" 


jc,;czmień ozimy ,,
onlland" P. N. H. N. 
selekc. P. K. L R. 
F ricdi-ichswercki 


23,00 
3,00 
8,00 


TABLIC\ n. 


n'_'Jka:: s::;c::;cgÓłvwy zbóż jar}Ich. 


pszenica pra 


"Bordcal 1 x .. 
"Aurora" 
,,:Markiz" 
Schlanstacdzka, Rimpau czerwona 


2..J-,00 
1,25 
0,75 
9,00 


I,OO O / O 
0,9 2% 
I ,02% 
5,69 % 
16,34°!0 
1,5 6% 
4,59 % 
3,27 % 
4,I3 % 
3,5 8 °/0 
7,79°/., 
3,12 % 
29,62% 
0,6;;.% 
4,3 8% 
5,84% 
O __0 / 
,II o 
1,7 8% 
0,03 % 
2,86°/0 
0,04 % 
0.43 % 
0,39 % 
0,23 % 
67,65 % 
8,82 % 
23,53 % 


1 3,39 % 
0,7° % 
0,4 2% 
5,02 % 


93
		

/101.djvu

			pszemca jara "Bezostna" Stieglera 29,5 0 16,46% 
" "Ostka" Hildebranda 9 0 ,5 0 5 0 ,49% 
" " "S. 30" Hildebranda 0,75 0,4 2% 
" "Jafet" Heinego 18,5 0 10,3 2% 
., " "V ouska" 3,00 1,67% 
., " "Dobrowiecka" 2,00 1,11 % 


Jęczmień jary dwurzedowy 
jęczmień "Hanna" Hildebranda 26 4,5 0 
,.Hanusia" 2,00 
"Hanna" Mahndorfski 3 8 ,25 
Proskowetza 155,75 
"Gambrinus" 28,00 
"Danubia" Ackermanna 53,5 0 
"Hanna" Heinego 75,00 
"Cesarski" Stieglera 3 6 ,25 
"S. \V. H. N." z "Hanna" Proskowetza 0,10 
"S. \V. H. N." z "Hanna" Hildebranda 0,10 
"FrankOlIski" Heila 107,5 0 


., 


., 


" 


Jęczmień jary czterorzędowy 
jęczmień "Nordiand" P. N. H. N. 
" "Sobieszyński" 
" "J uly" 


tJLVzes 


"Zwycięzca" Sval6f 
"Ligowo" Sval6f 
Mittlaucra 
"Duppauski" Stieglera 
"Chorągwiasty" Górczański 
"Petkuski Żółty" Lochowa 
"Złoty Deszcz" Sval6f 
"Najwcześniejszy Niemierczali.ski" 
"SobieszYliski" 
"Gwiaździsty Żółty" 
"Schlanstaedski" Strubbcgo 


" 


" 


" 


" 


" 


94 


10,00 
2,5 0 
2,5 0 
] 60,5 0 
. 161,13 
7,5 0 
24 6 ,5 0 
6,25 
160,93 
3 0 ,87 
18,00 
5,80 
47,5 0 
15,5 0 


34,7 6 % 
0,26 % 
5,03% 
20,47% 
3,68°/& 
7,03% 
9,86% 
4,7 6% 
0,01°/ 0 
0,01 % 
14,13% 


66,66% 
16,67°/0 
16,67% 
17,23% 
I7 ,3 0 % 
0,80% 
26,4 6 % 
0,67% 
17,27% 
3,3 1 % 
1,93% 
0,62% 
5,Hl/o 
1,66%
		

/102.djvu

			owies "Pfluga" 0,25 0,03% 
"Liineburgski" 5,00 0,54 % 
" "U eberwinder" 34,75 3,73% 
"Heinego" 2,00 0,22 % 
Goldkorn" P. N. H. N. 4,00 0,44% 
" "Beseler" 20,00 2,15% 
" "Findiing" 0,37 0,04 % 
" "A. 6" 0,5 8 0,06 % 
" "Srebrny" P. N. H. N. 4,00 0,44% 
groch "Wiktorja" Mahndorfski 95,00 35,03% 
" " Heinego żółty 2,00 0,74% 
" "Wiktorja" żółty Hildcbranda 5 1 ,75 19,08% 
" zielony 8,5 0 3,13% 
" "Wronowski" 4 8 ,5 0 17,88°/ 0 
"Wiktorja" Łagiewnicki 35,5 0 13,09% 
"Folgera" 20,00 7,3 8 % 
"Wiktorja" Strubbcgo 5,00 1,85% 
" "Perła" Wronowska 4,7 0 1,73% 
"Pfluga" 0,25 0,09 % 


TABLICA III. 
Wykaz szczegółowy odmian ziemniaków. 


ziemniaki 


"AdmiraGda" Bensinga 
"Arnika" v. K. 
"Astra" C. 
"Alma" C. 
"Arran Chief" 
Biała Królowa" Neu. 
"Beseler" v. K. 
"Biała Perła" Dol. 
"Białe Olbrzymy" R. 
"Bismark" C. 
"Bliicher" P. N. H. 
"Bojar" D. 
"Centifolja" v. K. 
"Cesarska Korona" F. 


2,18 
1,05 
10,00 
5,5 0 
8,55 


" 


" 


" 


" 


1,00 
1,00 
0,05 
2,5 0 
3,00 
39,00 
0,45 
22,5 0 
4,4 0 


" 


" 


" 


" 


0,17% 
0,08°/0 
0,77% 
0,42% 
0,65°/ 0 
0,08% 
0,08 % 


0,19% 
0,23% 
o' 
3,01 /0 
0,04 % 
1,7 2 % 
0,34% 


95
		

/103.djvu

			ziemniaki 


96 


" 


"Cud Świata" 
"Dukat" D. 
"N o. 522" D. 
"Dido" D. 
..Dal ja" D. 
"Deodara" v. K. 
"Doniec" D. 
.,Dohra" Dobbertin 
..Early Rose" Er. 
"Feniks" C. 
.,Gea" D. 
"Gracja" D. 
"Gcrtrud" l\Ir. 
"Gloriosa" v. K. 
"GoldbalI" v. K. 
"Gratiola" v. K. 
"Hindenburg" v. K. 
"Helios" v. K. 
"Industrie" Modrowa 
"Industrie" Nowe P. N. H. 
"Imperator" R. 
..Industrie" L. 
..] ubel" R. 
..J arClna" D. 
"Kartz v. Kameke" 
"Książęca Korona" R 
.,King Edward" 
"Krysia" D. 
..Laurus" v. IC. 
"Łucja" D. 
..1Iuellers Fruehe" P. N. H. 
,,110del" V. 
..l\lajestic" 
,,
lona" D. 
"Nowe Różowe" D. 
"Odenwaelder Blaue',' P. N. H. 


.. 


.. 


" 


" 


" 


" 


J,OO 
(J,17 
0,15 
5,87 
0,61 
[ 1,80 
0,05 
5,00 
22,00 
20,5 0 
0,10 
0,83 
[,00 
[,00 


9,25 
[(J,GO 
l),[0 
5,00 
262,9 0 
[1,75 
5,00 
7,00 


3,-1- 0 
0,08 
20,00 
o,oR 
[2,9° 
0,03 


3,00 


0,21 
8,05 
5,00 
9.45 
0.5 6 
0,15 
6,5 0 


0,23%. 
0,02 % 
0,01 % 
0.45°/" 
0,05% 
8,62% 


0,39% 
l,ó9% 
1,5 8 °/" 
0,01 °/0 
0,07 % 
0,08% 
0,08 % 
0,7 1% 
1,24°/ ° 
0,7 0 °/1) 
0,39°/" 
20,26 % 
0,91 °11) 
0,39% 
0,54 % 
o, 2 ()Of" 
0,01 % 
1,54% 
001°1 
'. 'o 
o,f)q"!.. 


0,23% 
0,02 % 
0,62 % 
0,39% 
0,73% 
0,04 % 
0,01 % 
0,5 0%
		

/104.djvu

			ziemniaki .,Udenwaelder Blaue" Boehm 2,65 O,20 u / o 
" "Ordon" D. l,OO 0,08 % 
"Orwid" D. 0,95 0,°7% 
" "Pepo" v. K. J(J3,3° 12,59% 
" "Pirola" v. K. 59,7 8 4,61% 
"Preusscn" M. 2,5 0 0,19 % 
" "Parnassia" v. K. 86,80 6,69% 
"Palatyn" D. 0,02 
" "Potentat" D. (1,18 0,02 u / o 
" "Polanin' 'D. 0,42 0,03% 
"No. 543" D. 0,07 0,01 % 
"Roch" D. 0,16 o,olo/u 
" "Rubin" D. 0,16 0,01 % 
,.Różanka" D. 0,04 
" "Rubia" v. K. 2,75 0,21 % 
"Silesia" C. 5,79 0,44°/
 
"Silesia KI. Spiegel" P. N. H. 25,3 0 1,95% 
"Starkenburger Fruehe" B. 0,3 8 % , 
" 5,00 
"Świteź" D. 0,18 0,02°/ 3 
"Topór" D. 0,18 0,02 % 
"Topaz" D. 0,24 0,02% 
"No. 555" D. 0,04 
"Tannenberg" Tr. 0,12 0,01 % 
"Vp to date" F. 1,00 0,08 % 
"Ursus" D. 0,44 0.03% 
" "W er der" P. N. H. 6,00 0,46% 
"Wohltmann" C. 33,5 0 2,5 8 % 
" "Wohltmann" KI. Spiegel 63,05 4,86% 
" ,,\Vohltmann 34" v. K. 7 0 ,15 5,4 1 % 
" "W ohltmann" Greisitzer 5,00 0,39% 
..\Vohltmann 34" selekc. Stiegler
 9 0 ,80 6,99 % 
"Znicz" D. 1,00 0,08 % 
" "Zbyszek" D. 0,13 0,01°/0 


Sprawozdanie W. l. R. - 7. 


97
		

/105.djvu

			Tabelka szczegółowa dyskwal-ifilwcji ziemiopłodów 
DyskwalifikO\vano w °/0 z powodu: 
ogółem choroby zanieczysz. zbyt mała Brak dokumen- 
i szkodniki izolacja tów pochodz 
żyto ozime 6,61 0,18 1,21 2.49 2,73 
pszenica ozima 16,28 9,75 0,53 6,00 
Jara 39,61 3 6 ,82 2,79 
oWies 16,45 2,60 7,3 8 6.47 
jęczmień jary 
dwurzędowy 7,03 0,20 3,29 3,54 
jęczmień ozimy 14,7 1 8,83 5,S8 
groch 6,83 4,61 2,22 
łubin czerwono- 
kwitnący 23,81 23,S I 
ziemniaki 22,03 [ 1,5 2 0,08 11,43 


Z chorób roślin i szkodników, będących powodem nieuznania, 
\vymieniamy następujące: 
Sporysz (Claviceps purpurea) na życie w 2 wypadkach, na 
pszenicy ozimej w 12 wypadkach śnieć kamienna (Tilettia caries), 
W 2 razach główni a i w 2 - grzybek śnieżkowy (Fusarium) ; na 
pszenicy jarej w 2 wypadkach śnieć, w 3 - głównia, w 2 - nie- 
zmiarka (Chlorops taeniopus) w wielkiej ilości (przeszło 50% pora- 
żonych roślin); owies w 5 razach główni a; jęczmień ozimy w I 
vy- 
padku głównia twarda; na grochu wykryto w I wypadku poraże- 
nie strąków grzybkiem Ascochyta pisi; na ziemniakach stwierdzo- 
no w 18 razach liściozwój, zgorzel łodygową, t. zw. czarnonóżkę 
w 17 razach, przyczem niekiedy choroba ta występowała w bardzo 
silnym stopniu, gdyż ilość porażonych krzów ziemniaczanych wy- 
nosiła 40,50, a nawet do 80% ogółu plantacji, w 12 wypadkach wy- 
stępowała silnie choroba mozajkowa, kędzierzawka - w 6, wresz- 
cie gnilne choroby kłębów wystąpiły w 13 wypadkach. 
Lustracja ziemniaczana, nakazana przez Ministerstwo Rolnic- 
twa i D. P., a przeprowadzana na terenie Wielkopolski pod kon- 
trolą Izby Rolniczej, wykryła istnienie 4 ognisk raka ziemniacza- 
nego w pow. chodzieskim, w miejscowościach Dziembowo w I punk- 


98
		

/106.djvu

			cie na przestrzeni około 1 ha., Rzadkawo w 1 p. na + 20 ha. 

tróżewice w 2 p. na 0,6 i 0,5 ha. i Wy szyny w 3 punktach na 300, 
500 i 600 m". 
ZESTAWIENIE. 
wydanych świadectw ulgowych wiosną i jesienią 1925 r. 
na przewóz kolejowy n a s i o n si e w n y c h. 
l. Zboże jare. 
a) jęczmiell Jary 433 świadectw 518 [00 kg. 
h) oWies 5 0 9 " 1 060 098 
c) żyto 19 " - 24 500 .. 
d) pszemca 77 .. 43 035 
e) groch 15 8 [02 306 " 
f) łubin 26 ,. 12 74 1 
g) koniczyna 13 1 " 9 6 9 86 ., 
h) buraki pastewne 74 " 2682 3 " 
i) lucerna II .. - 3357 
j) marchew 5 " 21 40 
k) len 3 " 16 5 0 
l) seradela 29 37 34 0 
m) gorczyca 14 " - 12 800 
n) rzepik " 5 00 " 
o) kukurydza 16 " - 43 00 
p) konopie 2 " 204 0 
r) \vyka 15 " 21 050 " 
s) sporek 2 .. - 1 520 
t) bobik 2 " - 12 5 0 " 
u) peluszka 4 " - 4 000 " 
w) kminek " 1020 " 
x) nasiona traw 52 " 27 3 20 .. 
y) rozmaite nasiona 52 " 22 556 " 
z) ziemniaki 39 2 219 18 5 " 
Razem 2028 świadectw 2246 61 7 kg. 
7* 99
		

/107.djvu

			2. Zboże ozime (oraz inne sprzedane na jesieni). 
a) żyto 843 świadectw - 55 1 555 kg. 
b) pszemca 44 1 " - 106 027 " 
c) jęczmień oZImy 27 " - 16112,5 0 
d) rzepak 8 " 435 1 
e) koniczyna 4 " - 3 660 
f) trawy 3 " - 3 060 
g) gorczyca 3 " 239 0 " 
h) kminek " - 600 
i) wyka - 400 " 
j) . . 12 5 6 93 
naSIOna mIeszane 
Razem 1343 świadectw 693 848.50 kg. 
J ar e 2028 świadectw na 224 661 7 kg. 
Ozime l n n e 1 343 693 84 8 ,5 0 " 
Razem 337 1 świadectw na 2 940 465,50 kg. 


Doświadczenia porównawcze, odmianowe. 
\V r. 1924/5 poddano doświadczeniom 33 odmiany rozmaitych 
ziemiopłodów, z których pszenicy 7 odmian ("S" 2 hod. S. W. H. N., 
Stieglera 22, Dailkowska selekc., Dailkowska Graniatka, DailkO\v- 
ska Idealna, Ks. Hatzfeld Hildebr. i Wysokolitewka SoLieszyńska) 
6 odmian żyta (Petkus Glabisza Nr. 100, Wierzbietlskie, Petkus 
Lochowa, Zeelandzkie Hildebranda, Dańkowskie), 7 owsów (Dl1p- 
pauski Stieglera, Petkuski żółty, Najwcześniejszy Niemierczański, 
SobieszyiIski, Echo \Veibl111a, Złoty Deszcz ze Sval6f, Zwycięzca 
SvaI6f), 5 grochów (Wiktorja żółty Hildebranda, Wiktorja zielony 
Hildebranda, Perła Wronowska, \Viktorja Mahndorfski, Folger 
Gerstenberga), 8 odmian ziemniaków (Deodara, Pepo, Kartz v. Ka- 
meke, Gracja, Łucja, Znicz D., Wohltmann 34 Stieglera, Industrie 
Modrowa ). W szystkie powyższe odmiany zostały sprowadzone 
wprost od hodowców, ewentualnie z ich stacyj rozmnażalnych, jako 
oryginalne. 
Doświadczenia porównawcze odmianowe zostały przeprowa- 
dzone w 23 miejscowościach, z których w 4 miejscowościach doko- 


100
		

/108.djvu

			. 


nano prób z wszystkiemi S ziemiopłodami, a mianowIcIe były to: 
Pamiątkowo, Gola, Gutowo Wielkie, Łagiewniki, w 3, z 4 gatunka- 
mi - Sołacz, Sobótka, Pętkowo - w innych zaś z I lub 2 gatun- 
kami (Lgów, Więcławice, Baszków, Witos ław, Młynkowo, Gogole- 
wo, Wronów, Konarzewo, Włoszanowo, Kobylepole, Poniec, Pał- 
czyn, Pudliszki, Kleszczewo i Rucewko). 
Sprawozdanie szczegółowe, jak w r. ub., będzie również dru- 
kowane w "Poradniku Gospodarskim", dokąd odsyła się czytelnika 
po dane szczegółowe wyników. 


Propaganda nasiennictwa u włościan. 
Rozwijając w dalszym ciągu akcję propagandy stosowania 
uszlachetnionego nasienia u mniejszych właścicieli ziemskich, W. 1. 
R. dostarczyła w r. b. 70 właścicielom w 29 powiatach zasiewów 
jarych, z których owies Sobieszyński 18-tu właścicielom, owies Li- 
gowo 16-tu właścicielom, każdego w ilości 45 kg. na obsiew I mor- 
ga, jęczmień "Hanna" Proskowetza 28-iu właścicielom po 32,S kg. 
i ziemniaki "Deodara" 28 właścicielom po 200 kg. na 11, m. m.: 
tyleż ziemniakw ,,\Vohltmann" Stieglera 2R-iu właścicielom. 
Zboża ozimego Ilostarczono po 32,S kg. SS gospodarstwom w 29 
powiatach \Vielkopolski, z czego żyto Włoszanowskie otrzymało I S, 
Petkus Lochowa - 13, pszenicę \Vysokolitewkę Sobieszyńską - 20 
i Stieglera 22 - 7-miu gospodarzy. 
Poza materjalnem wspieraniem powyższej akcji przez W. 1. R., 
propaganda uyła popierana w słowie i piśmie przez naczelnika \Vy- 
clziału Nasiennego p. inż. Zielińskiego, w postaci 2 odczytów, z któ- 
rych jeden był wypowiedziany w dniu 20. lutego r. sprawozdawczo 
w gmachu W. 1. R. na temat "Doborowe nasiona siewne, jako śro-- 
dek do podniesienia produkcji i dochodowości mniejszych gospo- 
darstw", następnie publikowany w Nr. 9 "Poradnika Gospodarskie- 
go", a drugi, wygłoszony w dniu 17 grudnia r. 25 na Kursach Ogól- 
no-Rolniczych Kółek Rolniczych Poznańskiego Okręgu w Pozna- 
niu p. t. "Rola nasiennictwa w naszych gospodarstwach mniej- 
szych", drukowany w Nr. I "Poradnika Gospodarskiego" w r. 26. 
\V Komunikacie W. L R. Nr. 166, ogłoszonym w Nr. 41 "Po- 
radnika Gospodarskiego" w r. 1925, podano do ogólnej wiadomości 


101
		

/109.djvu

			. 


nader dodatnie \vyniki stosowania szlachetnego malcrjału siewnego, 
poparte kilkoma sprawozdaniami gospodarzy, wykonywujących 
próby. 


Porady w sprawie chorób roślin, szkodników zwierzęcych 
i ich zwalczanie. 


'.;"1 tym zakresie udzielono 33 porady, a mianowicie co do: 
tępienia berberysu 3 
" wołczka zbożowego 2 
.. chwastów 2 
określenia i tępienia drutowca 8 
Choroby ziemniaczane: 
a) plamistość żelazista kłębów 2 
b) Dusikorzeń (Rhizoctonia solani ) 4 
c) Rak pozorny kłębów 
Buraki cukrowe: 
a) Cercospora bcticola na liściach 
b) Plamistość liści (Cladosporium 
herbarum) 1 
c) Śmietka buraczana .5 
Owies: 
Głównia 
Groch: 
Rdza grochowa (Cromyces pisi) 
Pszenica. 
Ździehelnik karlik (Cephus pygmaeus) 
Jęczmień: 
Plamistość liści (Helminthosporium 
graminaeum) 


Wystawy, targi, jar11lG1-ki, zjazdy. 
\V r. spraw. Wydział Nasienny Izhy przyjmował pośrednio lub 
bezpośre(lnio udział w \Vystawach w Grudziądzu i Gnieźnie. Za- 
rząd W. I. R., w sprawach produkcji roślinnej. delegował naczelnika 
Wydziału na XII. Międzynarodowy Kongres Rolniczy, który się od- 
był w Warszawie w czasie od 21-24 czerwca rb. 


102
		

/110.djvu

			Sekcja Nasienna. 
\V skład członków Sekcji wchodzili następujący pp.: Stani- 
sław Jordan, jako przewodniczący, dr. J. Szołdrski, jako zastępca, 
Edward Potworowski, jako członek Komisji Uznaniowej Decydują- 
cej, radca Szczepkowski, radca Szumialiski, Massenbach, Piecho- 
wiak i inż. Zieliliski, jako referent. Sekcja odbyła 2 posiedzenia, 
z których pierwsze dnia 5. I. 25 r. ustanowiło ceny na uznane zboża 
jare i ziemniaki, przyjęł0 sprawozdanie \Vydziału Nasiennego za 
r. 2.:)., wniosło drobne poprawki do statutu kwalifikacyjnego, zatwier- 
dziło odmiany zbóż do doświadczeli oraz wybrało odmiany, zaleca- 
jące się do szerszej uprawy ella gospodarzy. 
Drugie posiedzenie odbyło się dn. I. VIII. 1". spraw. i na niem 
ustanowiono ceny zbóż ozimych, wydelegowano I członka do Komi- 
sji Uznaniowej Decydującej, wybrano odmiany zbóż ozimych do 
propagandy nasiennej u włościan, wreszcie załatwiono kilka dro- 
bnych spraw, wymagających sankcji Sekcji Nasiennej. 


Współpracownicy Wydziału Nasiennego. 
Oprócz stałego personelu, składającego się z 7 osób, w pra- 
cach sezonowych \Vydziału brało udział 41 osób, składają- 
cych się z dyrektorów i nauczycieli szkół rolniczych \V. I. R., ze 
studentów wyższych kursów Wydziału Rolniczo-Leśnego "Cniwer- 
sytetu Poznaliskiego, wreszcie 6 członków "Cerelity". Z pośród po- 
wyższych osób 24 było zajętych przy uznawaniu ziemiopłodów, 25 
wzięło udzial w pouczaniu sołtysów gmin i przełożonych ob- 
szarów dworskich w akcji lustracji plantacyj pod względem zdro- 
wotności, ze szczególnem uwzględnieniem raka ziemniaczanego, 
wreszcie I I pełniło funkcje rewizyjne przy badaniu zdrowotności 
naszego eksportu ziemniaków za granicę. 


Związek Zawodo'wy Hodowców i Wytworców nasion i zicmniak6w 
siewnych "Cerelita". 
Ponieważ Związek ten jest ściśle połączony z Wydziałem :\!a- 

,iennym W. 1. R., zarówno w pracach teoretycznych, jak też prak- 
+ycznych, mających na celu rozwój tutejszego nasiennictwa, po4 a je 
się też kilka momentów główniejszych z prac tego Zrzeszenia. 


103
		

/111.djvu

			Przedewszystkiem zanotować należy spory rozwój "Cerelity" 
w r. spraw., gdyż ilość jej członkó\" wzrosła o 19, obecnie stanO'wi 
SI osób, posiadających w swojem władaniu przcszło 48000 ha. zie- 
mi uprawnej. "Cerelita" przyjmowała udział w Targach Poznań- 
skich i Lwowskich i na Wystawach w Grudziądzu i Gnieźnie, oraz 
pod protektoratem i przy subwencji W. I. R. urządziła w dniach 
26 i 27 sierpnia r. b. w gmachu W. 1. R. jarmark na uznanc zboża 
siewne, ozime. \V jarmarku tym przyjęło udział 126 wystawców 
z których 23 członków "Cerelity". 
6 członków "Cerelity" przyjmowało czynny udział w komisjach 
kwalifikujących ziemiopłody. 
Na zcbraniach Związku powyższego wygłoszono następujące 
refcraty: I) o pielęgnacji zbóż, p. Dz.wonkowski, 2) o heterozji 
u żyta pp. dr. Moldenhawer i L. Niewiarowicz, 3) sprawozdanie 
z Zjazdu D. L. G. w Berlinie, dr. Moldenhawer, 4) zbyt uszlachtnio- 
nych nasion, inż. Zieliilski, S) mucha zbożowa, Hylomyia coarctata 
dr. Lilienfeldówna, 6) o uznawaniu ziemiopłodów, inż. Zieliński, 
7) tenże sprawozdanie z XII. Międzynarodowcgo Kongrcsu Rolni- 
czego w Warszawie, 8) cel c i zadania przyszłego Towarzystwa Po- 
pierania Kultury Ziemniaków, pp. Dzwonkowski, Otmianowski 
i Zieliński. 


104
		

/112.djvu

			KULTURA ŁĄK I MELJORACJE. 


\\1 zakres działalności Wydziału Łąk i :Meljoracji Izby wcho- 
dziły wszelkic sprawy związane z kulturą łąk, pastwisk, nieużytków 
i meljoracją łąk i roli oraz konserwacją urządzeń meljoracyjnych. 
Na zamówienie zainteresowanych zbadano na 13 majątkach 
ca. 1050 ha. łąk i pastwisk i udzielono szczcgółowej porady w spra- 
wie pielęgnacji, nawożenia, siewu, ewent. potrzebnych meljoracji itp. 
oraz w sprawie zakładania czystych kultur traw. N a 1 majątku pod- 
dano badaniom pole, które nie nadawało się na uprawę ani zbóż, ani 
okopowych, celem przeznaczenia go na ewent. plantację wikliny. Dh 
tworzących się dwóch spółek meljoracyjnych ukończono plany i pro- 
jekty drenarskie o łącznej powierzchni 225 ha. Dla prywatnych 
majątków zaprojektowano ca. 100 ha. meljoracji łąk. \V opracowa- 
niu znajdujc się projekt drenarski, obejmujący 195 ha, dla Okręgo- 
wego Urzędu Ziemskicgo w Poznaniu oraz 73,8 km. kanałów dla 
4 przyszłych spółek wodnych. Dla celów dzierżawy wykonano 2 po- 
miary o łącznej powierzchni 55 ha. 
Ministerstwo Rolnictwa i D. P. udzieliło także w roku 1925 
Wielkopolskiej Izbie Rolniczej subwencji na organizowanie spółek 
meljoracyjnych, a w szczególności na pomoc przy przeprowadzeniu 
prac wstępnych, t. j. pomiaru, niwelacj i, projektu i kosztorysu. Sumy 
te rozdysponowano w całości. 
Współpracując ściśle z Poznańskim Związkiem Kółek Rolni- 
czych, urzędnicy \Vydziału wygłosili na pięciu zehraniach wykłady. 
Najbardziej interesującym włościan, zorganizowanych w Kółkach 
Rolniczych, tematem było drcnowanie pól, sposób zawiązywania 
spółek meljoracyjnych i możność otrzymania tanich, długotermino- 
".ych kredytów. \V roku sprawozdawczym uregulował Rząd tę pa- 
lącą hvpstję przez opracowanie i opublikowanie por:! koniec roku za- 


105
		

/113.djvu

			sad, na jakich można będzie korzystać z pożyczek z pańshvowego 
funduszu kredytu na mel j orac j e rolne. Dotychczas rozbi j ały się 
wszelkie dążenia do wykonania potrzebnych i częściowo już nawet 
zaproj ektowanych mel j oracy j o brak takich kredytÓw. Począ tkowo 
miały państwowe kredyty służyć tylko spółkom meljoracyjnym, osta- 
teczna uclnvała zezwala jednak także na korzystanie z nich jednost- 
kom, dając spółkom jedynie pierwszeństwo w kolejności. Postano- 
wienie ostatnie jest niezmiernie ważne, przedewszystkiem dla tych 
rzeSz drobnych rolników, których sąsiedzi, przekonawszy się wcze- 
śnie o wielkich i pewnych korzyściach drenowania. nie zwlekali, lecz 
własnym kosztem przeprowadzili już dawno u siebie tę meljorację. 
Ponieważ takie gminy, na poszczególnych gospodarstwach już wy- 
drenowane, nie nadają się naogół do drenowania drogą spółkową, 
pierwotne więc brzmienie projektu ustawy skazywało tych rolników 
li tylko na własne siły. Wobec panujących obecnie wysokich kosz- 
tów drenowania, przy niskiej cenie ziemi i jej produktów - uwzglę- 
dniając stosunki dawniejsze i obecne na terenie \Vielkopolski - dla 
rc1nika mniejszego przy braku odpowiedniego kredytu - (kredyt 
prywatn) jako krótkoterminowy i drogi nie mógł wchodzić wcale 
w rachubę) - zamykała się zupełnie możność poprawienia roli drogą 
meljoracji. Takich zainteresowanych przesunęło się przez biuro 
\Vydziału bardzo wielu i spowodowało w jednem z pism \Vielkopol- 
skiej Izby Rolniczej, skierowanych do Ministerstwa Rolnictwa i D. 
P. prośbę o uwzględnienie ich także przy udzielaniu kredytów z pań- 
stwowego funduszu na meljoracje rolne. co się też stało przez wyżej 
wymienione rozporządzenie. 
Przewidując na przyszłość silny rozwój meljoracji w całym 
kraju i dążąc do przygotowania odpowiedniej ilości wykwalifikowa- 
nych dozorców meljoracyjnych, potrzebnych do wykonania prawidło- 
\"ego tych prac, poleciło Ministerstwo Rolnictwa i D. P. Wielkopol- 
skiej Izhie Rolniczej opracowanie programu dwuletnich kursów dla 
dozorców melj oracyj nych. Wydział program ten opracował, uwzglę- 
dniając przytem w szerokiej mierze interesy i potrzcby ,,-łaścicieli 
łąk. Chodzi mianowicie o to, by dozorcy ci w równej mierze mogli 
spełniać funkcje dozorców łąkowych. Wojna i warunki powojenne 
tak pokierowały stosunkami naszemi, iż łąki, które i bez szrzegól- 


106
		

/114.djvu

			nych nakład()w zawsze jcszcze dają jakieś sprzęty, zostały w prze- 
ważnej ilości wypadków na ostatnim planie. Nie uwzględniało się 
natomiast dotąd dostatecznie, że łąki przy pewnych stałych nakładach 
i odpowiednicj pielęgnacji mogą stać się wysoce rentownemi warsz- 
tatami. Przy większych powierzchniach oddają poza granicami na- 
szego kraju bardzo wielkic usługi wyszkoleni dozorcy łąkowi, któ- 
rych celcm i zadaniem jest stały dozór łąk, szczególniej meljorowa- 
nych, by utrzymać rowy w porządku, rozrzucać kretowiny, tępić stale 
uporczywc chwasty, obsługiwać zastawy i szluzy, obsiewać w odpo- 
wiednim czasie wszelkie powstałe na łące luki i wykonywać facho- 
wo wiele tym podobnych, drobnych prac, których zaniedbanie prę- 
dzej czy póznicj mści się na łąkacl1. Dozorcy tacy mogą stać na 
usługach jednostki, dysponującej większą powierzchnią łąk, lub też 
gromady, związanej odpowiednim statutem, a koszty stąd powsta- 
jące łąka utrzymana w porządku zwrócić winna z nawiązką. Poza po- 
radami stałcmi czy tcż dorywczemi, których vVydział w sprawie łąk 
mlziela, jest to jeden z ważnych momentów na drodze do podniesie. 
nia naszych łąk. 
tan ich obecny jest przeważnie niezadawalający. 
Wyraża się to także przy transakcjach sianem. Szczególnie widocz- 
nym staje się ten moment w stosunku do wojska, naszego najwięk- 
szego konsumenta, wymagającego siana wysokiej jakości, w którem 
trawy kwaśnc i chwasty nie mogą przekraczać 20%. Kupcy wielko- 
polscy nic mogli dotąd sprostać tym wymaganiom, z wielką stratą 
dla miejscowej produkcji siana. Okazuje się, iż siano to zawiera 
większy procent traw kwaśnych i chwastów, aniżeli przepisy wojska 
na to zezwalają. Stan łąk naszych tłómaczy się ogólnym obecnym 
brakiem płynnych kapitałów, gdyż skądinąd panuje silna dążność do 
podniesienia i tego dziali] naszcj gospodarki. W zrozumieniu tych 
warunków, pragnąc umożliwić rolnikom łatwiejszy zbyt obecnie pro- 
dukowanego siana, zabiegała ostatnio Wielkopolska Izba Rolnicza 
u centralnych władz wojskowych o czasowe choćby zredukowanie 
wymagań pod tym względem i dopuszczenie do przetargu także siana 
o większej zawartości traw kwaśnyd1. Starania te są jeszcze w to- 
ku i obiecuj c sobie Wielkopolska Izba Rolnicza, w razie przychylenia 
się Ministerstwa Spraw \Vojskowych do nich, dostarczenia tą drogą 


107
		

/115.djvu

			pośrednią zainteresowanym, kapitałów na poprawicnie swych łąk 
i produkowanie w przyszłości coraz lepszego siana. 
\Narunki atmosferyczne przy sprzęcie siana były korzystne, 
sprzęt sam, wskutek niewielkiej ilości opadów w czasie wegetacji, 
mały, mniejszy - aniżeli w latach poprzednich. Potraw natomiast 
był zadawalającym co do masy, ucierpiał jcdnakże znacznie wskutek 
dłuższych deszczy w czasie koszenia i sprzętu. 
Poza wyżej już wymienionemi czynnościami i zabicgami udzie- 
lał Wydział licznych pisemnych i ustnych informacyj i porad w spra- 
wie spółek wodnych, drenowania, niszczenia chwastów na łąkach, za- 
kładania plantacji wikliny itp. i starał się rozhudzić jak najszerszc 
zainteresowanie się meljoracjami i zrozumicnic korzyści płynących 
7. racjonalnego pielęgnowania łąk. 


108
		

/116.djvu

			L E Ś N I C T W O. 


A. Czynności ogólne. 
I. Posiedzenie Sekcji leśnej. 
Posiedzenie Sckcji leśnej odbyło się 13. marca 1925 r. Na po- 
sicdzeniu tem wybrano na przewodniczącego Sekcji p. Zygmunta 
Kurnatowskicgo z Gościeszyna, a na jcgo zastępcę p. Niegolewskie- 
go z Niegolewa. 
Następnie odczytał naczelnik \Vydziału sprawozdanic z czyn- 
ności Wydziału Leśnictwa Wlkp. Izby Rolniczej za rok 1924. Głó- 
\\ne obrady Sckcji toczyły się nad aktualną sprawą pozyskania włas- 
nych nasion oraz wyhodowania dostatccznej ilości sadzonek leśnych, 
w którym to kierunku Izba będzie rozwijała dalszą akcję. Dalszym 
ważnym przedmiotcm obrad Sekcji była kwest ja zorganizowania 
szkoły niższego typu dla lcśników prywatnych, której coraz dotkliw- 
szy brak daje się u nas odczuwać. 


II. P o m o c d o r a d c z a p r z y w Y k o n y w a n i u p a ń - 
s t w o w e j o c h r o n y I a s ó w p r y wat n y c h. 
\Vydział Leśnictwa Izby, jako długoletni llorallca znaczncj części 
właścicieli lasów prywatnych, będąc dokładniej obznajomiony z ich 
stosunkami, jest w możności dopamagać w wielu kierunkach i znacz- 
nie ułatwiać pailstwowym władzom Ochrony Lasów w wykonywaniu 
ich czynności, co w korzystny sposób oddziaływać musi na interesy 
prywatnej własności leśnej. 
Z główniejszych czynności w tym względzie wymienić należy 
współudział z Inspcktoratcm Ochrony Lasów w sprawie wyjednywa- 
nia pozwoleń na wyręby roczne w lasach prywatnych w tych wypad- 
kach, w których lasy znajdujące się pod technicznym nad- 


109
		

/117.djvu

			zorem Izby, bądź nie posiadały zupełnie planów gospodarczych, bądź 
też plany znajdowały się w opracowaniu \Vydziału Leśnictwa Izby. 
Odnośnie do terminów oznaczonych przez władzę do przedkła- 
-dania planów leśnych celem zatwierdzenia, \Vydział Leśnictwa Izby 
jak w poprzednich latach, tak i w roku sprawozdawczym uzyskiwał 
.odpowiednie przedłużenie, a tem samem chronil właścicieli od odpo- 
wiedzialności za zwłokę w przedkładaniu planów. 
Również w sprawach statystyki, odnoszącej się do lasów pry- 
watnych, dopomagała Izba w licznych wypadkach i udzielała Ochro- 
nie Lasów różne dane. 
Z powyższych powodów zakres działania \ V ydziału Leśnictwa 
I zby musiał się z natury rzeczy znacznie rozszerzyć. 


III. D z i a I a l n ość I z b y w s p r a w i e cI a n i n y 
leśnej. 
Jakkolwiek zakres czynnoscl w sprawie daniny leśnej doznał 
pewnych modyfikacyj, to jednak w tym kierunku \Vydział Leśnictwa 
Izby i w roku sprawozdawczym zajmował się w dalszym ciągu róż- 
nem i sprawami daninowemi, j. np. udzielaniem ustnych informacyj 
właścicielom lasów w ogólnych sprawach daniny, jako też udziela- 
niem im pomocy w konkretnych wypadkach sprzeciwu, z powodu 
nadmiernie wysokiego wymiaru daniny. 
Jako dalszą czynność Izby w sprawach daninowych wymienić 
należy współpracę naczelnika Wydziału Leśnictwa jako czlonka w ko- 
misji wojewódzkiej, powolanej ella ustanowienia cen na drewno 
daninowe. 


B. Techniczno-leśne czynności. 
I. S t a ł a p o m o c d o r a d c z a p r z y z a r z ą d a c h l e ś n y ch. 
Analogicznie do lat poprzednich, wykonywał \Yydział Leśnictwa 
Izby i w roku sprawozdawczym różnorakie czynności, wchodzące 
w zakres działalności doradczej tak pod względem technicznym, jak 
i a:lministracyjnym. 
Z rozpoczęciem roku sprawozdawczego posiadała Izba pod nad- 
zorem technicznym 209 leśnictw z obszarem 80857,51 ha, z tego 


110
		

/118.djvu

			ubyło 15 leśnictw z obszarcm 4 273 o 1 ha, a przybyło 8 leśnictw 
z obszarem 56°5,10 ha, tak, że obecnic pod nadzorem Wielkopolskiej 
Izby Rolniczej znajdują się 202 ldnictwa z obszarem 82.189,60 ha. 
Stan kultur leśnych w porównaniu z rokiem poprzednim, na- 
ogół dość suchym, jest w roku sprawozdawczym, t. j. 1925 znacznie 
lepszym, a to dzięki liczniejszym opadom i pomyślniejszym wpływom 
atmosferycznym. Zaznaczyć tu należy, że w przeprowadzaniu upraw 
leśnych widoczny jest coraz to więk"zy {Jostęp, a zwłaszcza w tych 
wypadkach, w których za naszą poradą glebę pod uprawę staranniej 
się przyspasabia i do sadzcnia używa zdrowego, silnego i dobrze 
rozwiniętego materjału, względnie w prawidłowy sposób dokonuje 
wysiewu nasion leśnych, szczególnie krajowego pochodzenia. 
Tegoroczny zbiór nasion leśnych, a zwłaszcza sosny, będzie 
w stosunku do roku poprzedniego obfitszym i przypuszczać należy, 
że uzyska się tCJkie ilości szyszek sosnowych, które nictylko pokryją 
normalne zapotrzebowanie, ale wystarczą także do zalesienia już 
znacznych części sówką zniszczonych obszarów. 
Również _ obrodził w niektórych okolicach dość silnie dąb, sła- 
biej natomiast świerk, średnio olsza, jesion, akacja, modrzew etc. 
Z powodu znacznego zapotrzebowania nasion leśnych, potrzeb- 
nych do jak najwcześniejszego odnowicnia zniszczonych sówką la- 
sów, staraliśmy się zachęcać wszystkich właścicieli lasów do jak naj- 
wydatnicjszego zbioru nasion wszystkich rodzaji drzew, celem za- 
pewnienia odpowiednich ilości siewu własnego. 
Zakładanie nowych i rozszerzanie istniejących szkółek leśnych - 
jak w latach poprzcdnich, było jcdnem z główniejszych zabiegów 
Wydziału Leśnictwa Izby i dzięki temu ogólna powierzchnia szkó- 
łek nietylko stale się powiększa, ale we wszystkich obecnie zakłada- 
nych, lub rozszerzanych szkółkach widać znaczny postęp tak pod 
względcm racjonalnej przeróbki gleby, jak również i w wyszukiwa- 
niu odpowiednich miejsc dla wyhodowania dobrze rozwijających się 
sadzonek. 
Ze względu na znaczne obszary ogołocone z powodu klęski sówki 
chojnówki, starał się \Vydział Leśnictwa Izby o zaprowadzenie od- 
powiednio pomnożone j hodowli drzew liściastych, celem tworzenia 


111
		

/119.djvu

			w przyszłości drzewostanów mieszanych, odporniejszych na wpływy 
zewnętrzne, jak klęski owadów, okiści, pożary i t. d. 


II. U r z ą d z e n i e g o s p o d a r s t w l c ś n y c h. 
Rok sprawozdawczy 1925 wysunął, jak i w latach poprzednich, 
na pierwsze miejsce sporzą:
7t'nie planów leśnych, t. j. planów no- 
wych, rewizji lub też uzupełnień istniejących, oraz sporządzenie 
planów dodatkowych dla lasów zniszczonych sówką chojnówką. 
W roku sprawozdawczym sporządził \Vydzial Leśnictwa l zby plany 
gospodarcze dla 44 majątków leśnych o ogólnej powierzchni 
12648,58 ha, oraz 6 planów dodatkowych dla lasów zniszczonych 
sówką na obszar 2755,85 ha, ogólnie przeto dla 15404.43 ha po- 
wierzchni leśnej. 
Intensywne wykonywanie planów leśnych w ostatnich 3 latach 
w znacznej mierze przyczynia się do przyspieszonego dostarczania 
ich przeważnej części właścicieli lasów i jak przypuszczać należy, 
resztę brakujących planów zdołamy w roku przyszłym wykończyć. 
Wobec tego spodziewać się można, że na obszarze tut
jszego Woje- 
wództwa będą się znajdowały plany gospodarcze we wszystkich la 
sach, co da rękojmię ogólnego prawidiowego prowadzenia gospodar- 
stwa, \V myśl przepisów ustawy o ochronie lasów prywatnych. 


III. O s z a c o w a n i e war t o ś c i l a s ó w i t e c h n i c z n 0- 


l e ś n e o r z e c z e n i a. 


W roku sprawozdawcz)I11 sporządzono ogółem ID obliczeń war- 
tości lasów i techniczno-leśnych orzeczeń i to: 
a) 4 orzeczenia w celach wymiaru daniny leśnej, 
b) 2 orzeczenia w sprawach wyrządzonych szkód przez pożary, 
c) 2 obliczenia wartości lasu dla celów Ziemstwa Kredytowego, 
ci) 2 oszacowania lasów w innych celach. 


IV. Jednorazowe inspekcje lasów. 
Oprócz stałych inspekcyj odbyto 4 jednorazowe inspekcje la- 
sów, niepodlegających stałemu nadzorowi Izby. 


112
		

/120.djvu

			V. Dostarczanie scłdzonek naSIon leśnych. 
Dzięki znacznemu powiększeniu szkółek leśnych w wielu lasach, 
podlegających naszemu technicznemu nadzorowi, jak również skut- 
kiem znacznej ilości sprowadzanych sadzonek sosny z Pomorza, zdo- 
łaliśmy całe zapotrzebowanie sadzonek w roku sprawozdawczym po- 
kryć materjałem krajowym. 
Z powodu zaś miernego sprzętu nasion leśnych, szczególnie so- 
sny w roku 1924/25, a wielkiego zapotrzebowania do odnowienia po- 
wierzchni posówkowych, zmuszony był \Vydział Leśnictwa Izby 
sprowadzić z sąsicdniego Śląska niemieckiego 396 kg. nasienia sosny, 
które zużyte zostały przeważnie do powiększenia szkółek leśnych. 


VI. O c h r o n a l a sów. 
Spustoszcnia wyrząllzone jednorocznym i dwuletnim żerem 
sówki chojnówki (Trachca piniperda) w powiatach: Czarnków, Sza- 
motuły, Międzychód, Oborniki, Nowy Tomyśl, Chodzież i Wolsztyn, 
okazały się częściowo większe, jak przypuszczano. Jakkolwiek bo- 
wiem wiosną uszkodzone drzewostany objawiały jeszcze pewną zdol- 
ność do odnawiania się, to jednak susza w porze letniej wpłynęła 
ujemnie na ich dalszy rozwój, następstwem czego było obumieranie 
znacznej części początkowo odżywających drzewostanów. Objaw 
ten towarzyszący tego rodzaju klęskom, nie powinien jednak powo- 
dować gwałtownego, zupełnego wycinania nawet silniej uszkodzo- 
nych całych drzewostanów, gdyż spodziewać się należy, że przy 
sprzyjających warunkach atmosferycznych pewną część da się jesz- 
cze uratować. Z tego powodu zalecamy przy naszych inspekcjach 
lasu wybieranie jedynie zupełnie uschniętych jednostek, a to także 
i z tego względu, ażeby nie gromadzić nadmiernie wielkich ilości 
drewna na sprzedaż, oraz ażeby niepotrzebnie nie odsłaniać wielkich 
łącznych powierzchni. 
Zakończenie inwazji sówki chojnówki nie wykluczyło jednak, 
jak się spodziewano, dalszego niebezpieczeństwa spowodowanego 
częściowo masowem wystąpieniem cetyńców mniejszego i większego 
(Myelophilus minor i piniperda), a po świeżych wyrębach także sze- 
liniaków (Hylobius abietis). Z tego względu z naszej strony dora- 
dzamy wszędzie do koniecznego tępienia cetyńców za pomocą spusz- 


Sprllwozdllnie W. I. R. - 8 


113
		

/121.djvu

			czania drzew pułapkowych w czasie odpowiednim, t. j. zależnie od 
wcześniejszej, czy późniejszej wiosny, ewentl. już w lutym, następ- 
nie ich korowanie i palenie kory, a o ile jednak okaże się, że nawier- 
canie pierwszych pułapek jest zbyt silne i spodziewać należy się dal- 
szej, powtórnej rójki letnią porą, natenczas wskazanem jest spusz- 
czanie dalszych drzew pułapkowych w ciągu lata. 
Celem wytępienia szeliniaków zalecamy pilne rozrzucanie po 
kulturach wałków pułapkowych, świeżej kory, kopanie rowków izo- 
lacyjnych i t. p. Do dalszego zapobiegania mnożenia się szeliniaków 
należy również albo zupełne wykopywanie pieńków, albo ich koro- 
wanie ulb też OJxIl	
			

/122.djvu

			VIII. W Y k a z u r z ę d n i k ó w I e ś n y c h. 
Jak w latach ubiegłych, tak i w roku sprawozdawczym \Vydział 
Leśnictwa Izby pomagał właścicielom w wyszukiwaniu i przyjmo- 
waniu odpowiednich leśników. 


IX. K s i ą ż k o w ość l e ś n a. 
Z okazji naszych objazdów inspekcyjnych przeprowadzamy na 
życzenie właścicieli lasów również i rewizje książkowości leśnej, po- 
dając równocześnie naj szczegółowsze objaśnienia i prako/czne wska- 
zówki w prawidłowem jej prowadzeniu. 
Celem uproszczenia wykonywania kontroli gospodarki leśnej, 
doradzamy w dalszym ciągu do corocznego zapisywania, po prawej 
stronie lo-cio letnich planów gospodarczych, wyników z przeprowa- 
dzonych wyrębów, trzebieży i upraw, celem uzyskania cennych da- 
nych dla planów następnych lo-cio leci. 
\V szelkie formularze do książkowości leśnej dostarcza Izba 
Rolnicza jak zwykle, po cenie własnych kosztów. 


C. Sprawy ekonomiczne. 
p r z e rób k a d r e w n a. 
Stosunki na rynku drzewnym w roku sprawozdawczym w po- 
równaniu z rokiem poprzednim, nie uległy prawie żadnej zmianie. 
Przyczynił się do tego ogólny brak gotówki w kraju oraz wielka 
podaż drzewa z lasów zniszczonych sówką chojnówką. Ceny zeszło- 
roczne, osiągane za sosnowy budulec i kopalniaki były i w roku spra- 
wozdawczym w przybliżeniu te same i wynosiły: 
za I. i II. kI. 20-24 zł. za 1 m 3 
" III. kI. _ 13-18 " " 1 
" IV. kI. 10-14" " 1 " 
" kopalniaki 6- 8" " 1 " 
Stosunkowo dobre ceny osiągano w roku sprawozdawczym za 
dębinę lepszej jakości, za którą otrzymywano do 120,- zł. za 1 m 3 
w lesie. Na rynku drewna opałowego panowała stagnacja, spowo- 
dowana łagodną zimą i ograniczaniem się kupujących w nabywaniu 
opału wobec braku gotówki. Bardzo znaczny wpływ na obniżanie 


8* 


115
		

/123.djvu

			się cen opału drzewnego wywiera u nas w dalszym ciągu wielka po- 
daż drewna opałowego z lasów z,niszczonych, w których np. szczapy 
sosnowe nabyć można już po 3,50 zł. za 1 mp.; w innych la
ach pła- 
cono za szczapy sosnowe 6-12 zł. za 1 mpo zależnie od stopnia za- 
lesienia okolicy. 
Celem polepszenia konjunktury drzewnej wogóle, wskazanem 
byłoby poddanie rewizji stawek celnych i taryfy kolejowej, a do po- 
lepszenia obecnie lichej sytuacj i na rynku drzewnym przyczyniłoby 
się zawarcie układu gospodarczego z Niemcami, które dla nas będą 
najbliższemi i stosunkowo najlepszemi odbiorcami. 
\V obec nagromadzenia się wielkiego zapasu drewna opałowego, 
a tem samem trudności zbytu tegoż, doradzamy jak najintensyw- 
niejsze wykorzystywanie drewna użytkowego w lasach zni
zczonych 
sówką chojnówką, a to nietylko ze względu na lepsze ceny, lecz także 
na łatwiejszy zbyt np. w formie kopalniaków. 


D. Polityka leina. 
I. Z a l e s i e n i e g r u n t ó w w łoś c i a ń s k i c h. 
\Vażna dla kraju kwest ja zalesiania nieużytków włościańskich, 
co przyczyniłoby się do pomnożenia lesistości w kraju, stanie się dla 
nas aktualną z chwilą przeprowadzenia definitywnej sanacji stosun- 
ków finansowych w kraju. 


II. Z a c i ą g a n i e p o ż y c z k i n a l a s y. 
W roku sprawozdawczym stawiło dwóch właścicieli wnioski 
o pożyczki na lasy do Poznańskiego Ziemstwa Kredytowego, które 
wygotowanie oceny wartości lasów nam powierzyło. 
Należy tutaj ponownie" wskazać na to, że Ziemstwo Kredytowe 
jako instytucja ściśle finansowa, udziela pożyczki tylko na te lasy 
prywatne, które posiadają odpowiednie zapasy starodrzewiu i drze- 
wostanów dojrzewających w zdrowym stanie. Z tych też powodów 
właściciele lasów zniszczonych sówką chojnówką, nie mogąc korzy- 
stać z pożyczek Ziemstwa Kredytowego, zdani są na własne fundu- 
sze w odnawianiu ogołoconych powierzchni i, wobec kryzysu finanso- 
wego, częstokroć zmuszeni są sprawę odnawiania odkładać na sto- 


116
		

/124.djvu

			sunkowo długie okresy. Z tego powodu wskazanem byłoby, by pań- 
stwo w zrozumieniu kwestji zniszczenia lasów jako bogactwa na- 
rodowego przyszło właścicielom ich z pomocą, udzielając na ten cel 
odpowiednich zapomóg pieniężnych w formie długoterminowych po- 
życzek. 


III. Z akr e s d z i a ł a n i a \V y d z i a ł u L e ś n i c t w a 
I z b y. 
Wydział Leśnictwa Izby, założony w roku 1903 w interesie 
podniesienia i prawidłowego prowadzenia gospodarki w lasach pry- 
watnych i gminnych, zajmuje się następującemi czynnościami: 
I) udziela stałej pomocy w zarządzie lasów, dzielącej SIę: 
a) na pomoc doradczo-techniczną, 
b) na pomoc kontrolująco-zarządzającą, 
2) wykonuje pomiary, urządzenia lasów i rewizje planów gos- 
podarczych, 
3) jednorazowe porady gospodarczo-leśne, 
4) oszacowanie wartości lasu i wydawanie orzeczeń dla różnych 
celów i wł
dz. 
S) Przeprowadza sprzedaże drzewa, i to: 
a) przez submisje 1 .. . . 
l " . J naJwlęceJ dającemu. 
b) przez lcytaC) e 
6) dostarcza wysadków i nasion leśnych, 
7) sprowadza praktyczne narzędzia leśne, 
8) poleca leśników różnej kategorji, 
9) zakłada książkowość leśną, dostarcza formularzy przepro- 
wadza rewizję ksiąg leśnych, 
10) udziela informacyj we wszystkich kwestjach leśnych. 


117
		

/125.djvu

			
		

/126.djvu

			STACJA DOSWIADCZALNA. 


A. W dziale kontroli chemicznej zbadano 
1. nawozów azotowych 
II. fosforovvych 
III. potasowych 
IV. pasz środków żyvvnościowych 
V. różnych prób 


ogółem: 
302 prób 
5 21 
4 282 
45 0 
182 " 


razem 5737 prób 


l. Nawozy azotowe dzieliły sic: 
na 197 prób azotniaku 
61 " siarczanu amonu e 
39 .. saletry chilijskiej 
4 " saletry chorzowskiej 
I próbę saletry amonowej 


Z azotniaków zawierało: 
powyżej 20 % czystego azotu 13 prób 
od 19--20% " 10 7 
" 18-19% " 37 " 
" 17- 18% " 13 " 
" 15- 1 7 % " 12 " 
poniżej 15 % 12 " 


W roku sprawozdawczym zaznaczyć należy dążność Fabryki 
Chorzowskiej do produkcji azotniaków o coraz wyższej zavvartości 
azotu. W przecięciu większej części badanych azotniakóvv zavvie- 
rały one od 19,3-19,6% azotu; także azotniaki z zawartością po- 
wyżej 20% czystego azotu ukazują się coraz częściej. Azotniaki 
zavviera jące od 15-17% czystego azotu, były wyrabiane przez Fa- 


119 


.
		

/127.djvu

			brykę Chorzowską dla tych rolników, którzy dla swej wygody łat- 
wiejszego obliczenia stosowanych dawek, życzyli sobie azotniak 
o równej zawartości azotu, jak w saletrze. Jest to kalkulacja nie
 
korzystna i Fabryka tego azotniaku nie wyrabia więcej jak potrze- 
ba. W zasadzie Fabryka wyrabia tylko azotniak wysokoprocentowy, 
a na poprzedni cel miesza go z ciałami obojętnemi. Azotniaki te 
niskoprocentowe powinny więc zniknąć, a w ich miejsce winny być 
użyte azotniaki wysokoprocentowe, w zmniejszonej dawce. Do 
ostatniej grupy azotniaków, o zawartości azotu poniżej IS%, nale- 
żą próby z składów pochodzące, które tam już kilka miesięcy od 
przeszłorocznej kampanji leżały. Próby te zawierały azotu od 
14,6% aż do 6,7 % ' Niskie zawartości azotu w tych próbach p'J- 
uczają, że azotniak przez przechowanie, mianowicie niedostatecz- 
nie zabezpieczone przed wilgocią i wpływami powietrza (kwas wę- 
glowy), traci na azocie. N ie należy go więc magazynować na dłuż- 
szy przeciąg czasu, lecz tylko na przeciąg kilku tygodni podczas 
sezonu. Nieużyty zaś w jednym sezonie, należy dobrze ochronić 
przed wilgocią i powietrzem. Jedna próba azotniaku granulowa- 
nego posiadała 20 % azotu. Z innych produktów chorzowskich 
cztery próby syntetycznej saletry sodowej zawierały 15,85 % azotu. 


Siarczan amonu zawierał: 
..... 
powyżej 20 % azotu w 3 0 próbach 
" 19- 20% w 28 
poniżej 19% w 3 


Siarczan amonu bywa sprzedawany w handlu jako zwyczajny 
o zawartości 19-20% azotu, i jako towar suszony i mielony o za- 
wartości przeciętnej 20,5 % azotu. 3 próby poniżej 19% były wil- 
gotne, częściowo zanieczyszczone piaskiem. 
Saletra chilijska zawierała przeciętnie 15,1% czystego azotu, 
12 prób zawierało poniżej IS % azotu, jedna próba zawierała tylko 
12,2% azotu. Rzeczywistą gwarancję (15,5 % azotu) dotrzymały 
tylko 3 próby. Przy badaniu kilku prób saletry na szkodliwy dla 
roślin nadchloran, otrzymano w trzech wypadkach (na cztery bada.. 
nia) zawartości od 0,9-1,18% nadchloranu. 


120
		

/128.djvu

			Przy nawozach azotowych dostarczone próby pochodziły: 
od majętności (przeważna część) 208 prób 
od Ccntrali Rolników i .,Rolników" 16 ., 
od Banków rolniczych 28 " 
od Cukrowni 4 
od niemicckich organizacyj 6 " 
z Fabryki Chorzowskiej 38 " 
od Stacyj doświadczalnych 3 " 


II. Nawozy fosforowe. 
Zbadano superfosfatu 
tomasyny 
superfosfatu kostnego 
superfosfatu amonowego 
mąki kostnej 
surofosfatu 


234 prób 
279 .. 
2 
2 


4 


Superfosfatów było o zawartości: 
powyżej 18% kwasu fosforowego 15 prób 
17- 18% .. " 3 1 
16- 1 7 % " " 29" 
15-16%.. ,,140., 
" 14- r 5 % " " 15" 
pOOlżeJ 14 % 4 
Superfosfaty wysokoprocentowe powyżej 17 % kwasu fosforo- 
wego są prawdopodohnie superfosfatami kostnemi, mimo, że ozna- 
czone tylko było jako superfosfaty. Pochodzą one z fabryk: Mało- 
polskie Tow. Akc. dla przemysłu chem. we Lwowie, z fabryki M. 
Jakubowicza w Wadowicach, C. Scharff w Bogucicach (G. ŚI.) i Dr. 
Roman May w Luboniu. 
Przeważna część superfosfatów gromadzi się w granicach od 
15-16%, odnośnic do ogólnie przyjętej średniej gwarancji 16% 
kwasu fosforowego, rozpuszczalnego w wodzie. Jeżeli przyjmi
 
się, że supcrfosfaty te rzeczywiście handlowane były jako super- 
fosfaty szesnasto procentowe, to tylko: 
29 prób wypełniło pełną gwarancję, wykazując L.H\drtość 'Jowv- 
żej 16 % , 


" 


121
		

/129.djvu

			74 " wytrzymywały jeszcze dozwoloną granicę (latitude) 1/2°/0' 
44 " zawierały 1/2-"I.o/u mniej od danej gwarancji, 
22 " zawierały "1.-1°/0 mniej, a 
(do tych zalicza się prÓby o zawartości 14-1 sofo) zawie- 
rały 1% mniej, jak prawdopodobnie gwarancja wykazy- 
wała. 
Przeliczywszy to w procentach, nie odpowiadały zupełnie gwa- 
rancji 44% prób superfosfatowych. 
T omasyn było o zawartości: 
powyżej 18°/0 kwasu fosfor. rozpuszcz. w kw. cytryn. 3 próby 
" 17-18°10 " " " " 21" 
16-17°/0"" .." SS " 
15- 16 °10 " " " "" 69 " 
14- 1 5°/0 " " "" 48 " 
13- 1 4°/0" " " "" 37 " 
12-13°/0 " " "" 26 " 
ponlzej 12°/0" " 20 " 
Tomasyny od 14°/0 wzwyż są przeważnie pochodzenia zagra- 
nicznego, które do Polski przyszły przez Gdańsk, Szczecin lub 
jedną z granicznych stacyj Małopolski; tomasyny natomiast od 11% 
aż do 15°/0 są pochodzenia z Zakładów Tomasfosfatowych w No- 
wym Bytomiu, to nie wyklucza jednak, że i Zakłady Tomasfosfatowe 
w Bytomiu wysyłały tomasyny powyżej 15°/0 i odwrotnie, że z za- 
granicy pochodzi także kilka prób niskoprocentowej tomasyny. 
Przesłane próby tomasyny wprost z ZakładÓw Tomasfosfatowych 
w Nowym Bytomiu posiadały przeciętnie: 
15,55°/0 kwasu ogólnego przy wahaniu od 14,72-16,68% i 
13,44°/0 kwasu fosforowego, rozpuszczalnego w 2°/u kwasie 
cytrynowym przy wahaniu od 11,74% do 14,98°10' 
Rozpuszczalność tych tomasyn wynosi przeciętnie 86,4%, wa- 
hając się od 78,2°/0 do 91,8%, przyczem niższa rozpuszczalność 
głównie charakteryzuje także niżej procentowe próby, próby wyżej 
procentowe posiadają także większą rozpuszczalność. 
Gwarancja przy nawozach fosforowych podana została tylko 
w nielicznych wypadkach, tak, że trudno zdać sobie .sprawę, o ile 


15 


" 


" 


122
		

/130.djvu

			fabryki i dostawcy dupełnili warunków dostawy. Dla charaktery- 
7acji ponaje się kilka wypadków w poniższej tabeli. 
Superfosfat Tomasyna 


Gwarancje podane są przeważnie od-do; jeżeli przyjmiemy 
dolną granicę jako ostateczną gwarancję, to obraz mimo to przed- 
stawia się bardzo ujemnie, mianowicie było: 
przy superfosf. przy tomasynie 
9 pr. 
6 .. 
4 " 
3 " 


Gwarancja 
16- 1 7 
16- 1 7 
16-17 
16- 1 7 
16- 1 7 
16-18 
16-18 
17- 1 9 
17- 1 9 
17- 1 9 
16- 1 7 
18 
18 
16 
18- 1 9 
16 
6X9 
6X9 
16 
16 
16 
16 


wynik analizy 
IS,S7 
IS,29 
IS,82 
14,SO 
14,S3 
16,2S 
16,3 1 
17,3S 
17,80 
17,7 0 
14,S2 
18,07 
18,IS 
IS,64 
17,S8 
IS,80 
7,3X7,S 
S,8X8,7 
1 S,21 
IS,4° 
IS,7S 
IS,4 1 


Gwarancja 
14-16 
16-18 
14-16 
14- 16 
18 
12- 1 4 
8 
8 
16-18 
16 
18,00 
16,4 
16,7 
14- 18 
16- 1 7 . 
14-16 
12-- 1 4 
16-18 


w granicach danej gwarancji 
w granicach dozwolonej latitudy 
od 1/ 2 - 1 % mniej 
od 1-1 1 / 2 % mniej 
od 1 1 / 2 -2 % i więcej mniej 


wynik analizy 
12,97 
16,78 
13,13 . 
12,89 
16,3 1 
12,29 
16,9S 
IS,OS 
14,3 8 
IS,69 
16,74 
14,OS 
14,°9 
13,94 
14,63 
13,So 
13,SS 
16,SI 


4 pr. 


2 
2 


" 


4 " 
4 


123
		

/131.djvu

			Na ogólną liczbę prób z podaną gwarancją tylko 34% odpo- 
.wiadało gwarancji, 21% znajdowały się jeszcze w dozwolonej gra- 
nicy, a 45% nie odpowiadało zupełnie gwarancji. 
Z innych prób zasługuje jeszcze na uwagę nowy nawóz krajo- 
wy, surofosfat, którego produkcja jeszcze nie jest zupełnie ustalona, 
zawartość kwasu fosforowego wahała się w niem od 8-12% ogól- 
nego kwasu fosforowego. Dostarczone próby nawozów fosforo- 
wych pochodziły: 
Od majętności 
" Kółek rolniczych 
" Centrali Rolników "Rolniki" 21 
" Banków rolnych 
" poszczególnych kupców 
" Cukrowni 
" niemieckich organizacyj rolno 12 
" Fabryk 
dla celów doświadczalnych 


285 prób 
9 " 


63 
41 
15 


" 


" 


" 


71 
3 


" 


III. Nawozy potasowe. 
N adesłanych prób soli potasowych i kainitów było 4282, z tego 
Towarzystwo Akc. Eksploatacji Soli Potasowych nadesłało do su- 
perkontroli 3823 prób, przez osoby prywatne, rolników i t. p. nade- 
słanych było 459 prób. Soli potasowych była o zawartości: 
Próby nadesłane przez: 
.,Rolniki" itp. T. E. S. P. Ogółem 


od 10-12% 
.. 12- 1 5 % 
" 15- 2d /o 
" 20- 2 4 % 
" 24- 28% 
" 28-3 0% 
" 3 0 -35 % 
" 35-4 0 % 
powyżej 40% 


13 
8 
26 
91 
108 
35 
39 
49 
9 0 


razem 


459 


124 


3 
282 
122 7 
1535 
477 
27 8 


3 82 3 


1 


14 
I[ 
3°8 
13 18 
16 43 
5 12 
3 1 7 
49 
9 0 
4282
		

/132.djvu

			Sole kałuskie przeważnie były o zawartości od 22-28%, Jed- 
nakowoż Kałusz wysyła także sole naturalne wysokoprocentowe, na 
co wskazuje ilość powyżej 28%. Zawartość potasu czystego w so- 
lach kałuskich dochodzi do 36%' Sole kałuskie, jeżeli nie są lepsze, 
jako sole naturalne, od sztucznych soli niemieckich, to pod względem 
chemicznym nie wiele się od nich róznią. Soli niemieckich wy- 
raźnie zadeklarowanych było 143, wtem poczęś.ciej przeważały 
sole 400/0-towe. Były jednakowoż także próby o niższej zawartości, 
a nawet próby poniżej 20°/0 (kainity); poniżej 30% było 8 prób 
niemieckich. 
Pod względem gwarancji truuno Lyłoby wydać jakiś konkretny 
sąd. Wahania między analizami Stacji doświadczalnej a anali- 
zami laboratorjum kałuskiego są duść znaczne, jednakowoż tak in 
plus, jak 111 minus. Główna dyferencja polega na pobranych pró- 
bach z matcrjału niejednolitego, jakiemi są naturalne sole kałuskie, 
które podczas transportu jeszcze przechodzą nowe przemieszania. 
Obowiązck, jaki na siebie nałożyła Dyrckcja Kopalni Kałuskich 
przez zbadanie każdej przesyłki soli potasowych, przez jedną 
z Stacji krajowych, broni rolnika zawsze przed stratą. 
Pod względem badania prób zakupionych nawozów, rolnicy 

eszcze za mało uznają korzyści, jakie otrzymują przez dokładne 
zbadania towaru kupionego. Z drugiej strony za mało zważają na 
przepisy, jakie dla kontroli są potrzebne, i które jedynie stanowią 
podkbd do przeprowadzenia słusznej reklamacj i. Przy przesłaniu 

rób należy zawsze podać: 
I. N azwisko dostawcy - fabryka, 
2. nazwę nawozu, jego pochodzenia, gwarancja, 
3. numer wagonu, datę odbioru, wagę towaru, 
4. świadectwo pobrania próby z podpisami świadków. 
Każda próba powinna być starannie zapakowana i, o ile moż- 
ności, opatrzona pieczecią. 
Próby soli potasowych, o ile nie zostały one dostarczone przez 
Dyrekcję Kopalni Kałuskich, zostały nadesłane przez: 
majętności 326 prób 
Centralę Rolników i "Rolniki" 35 
Banki i organizacje rolno 28.. 


125
		

/133.djvu

			Kupców 
Cukrownie 
niemieckie organizacje rolno 
Kółka rolnicze 
przez urzędy 


21 
12 


24 
8 


" 


" 


2 


" 


IV. Pasze i środki żywnościowe. 
Ospa żytnia i otręby 143 prób 
16 


pszenna 
makuch słonecznikowy 
lniany 
" rzepakowy e 
" z nasienia dyni 
mąka śrut bawełniany 
wytłoki buraczane 
huraki dla celów doświadcz. 


zboża 
mąża żytnia 


" pszenna 10 
łubiny (odgoryczone) 29 
mąka rybna 2 
płatki ziemniaczane i krochmal II 
śrut z prosa 5 
śrut z owsa, jęczmienia i grochu 8 
różnych 1 I 


10 3 
21 


4 


1 


" 


8 
9 
3 2 
27 


" 


" 


10 


" 


" 


" 


" 


" 


,. 


" 


ogółem 450 prób 
Ospy żytnie i pszenne były przeważnie normalne, tylko w dużej 
części bardzo drobno zmielone, przy uwagach, dotyczących zacho- 
rowania bydła przez ospy nadesłanych prób, należy zaznaczyć, że 
w przeważnej części odnosiły się one do osp bardzo miałko zmielo- 
nych. Tymczasem narzuca się uwaga, że drobne rozpylenie osp 
może wywołać zaburzenia chorobliwe, którym przeciwdziałać należy 
przez dobre zwilżenie dawanej zwierzętom ospy. Na 120 osp, ba- 


126
		

/134.djvu

			danych na piasek, trzy U:>lJ)" zawierały ponad 1°10 piasku, trzy ospy 
ponad 2°10 i jedna ospa ponad 3°10 (!). Takie ospy należy stanowczo 
wykluczyć od paszenia. Niebezpieczeństwo takich osp potwier- 
dzają notatki nadsyłających, którzy podają wyniki sekcji wetery- 
narza, stwierdzającego jako powód choroby ilość piasku w żołąd- 
kach. N atomiast ospy tego roku były stosunkowo wolne od roz- 
toczy (spotkano tylko pojedyńczo w trzecI} wypadkach). Makuchy 
przeważały, przeważnie z nasienia słonecznego, i były pod wzglę- 
dem jakości bardzo rozmaite, zależnie od tego, czy były one mniej 
lub więcej odtłuszczone, czy były tłuszczu pozbawione przez eks- 
trakcję. Niektóre z makuchów były od łuskane, a inne znów skła- 
dały się z samych bezwartościowych łusek. Do małowartościo- 
wych należy zaliczyć makuchy ekstrahowane, o zawartości najwy- 
żej do 2% tłuszczu i zależnie od ilości łusek od lO-50% proteiny. 
Prób takich było około 20. .Większa część makuchów słoneczniko- 
wych zawierała około lO-12% tłuszczu 18-22% proteiny. 
Mniejsza część zawierała około 18-20% tłuszczu i około 20% pro- 
teiny. :Makuchy słonecznikowe posiadają jeszcze tę ujemną stronę, 
że zawierają wielką ilość piasku; zawartości około 1-2% nie były 
rzadkością, a dochodziły aż do 4,9%. 
Makuchy lniane zawierały od 8-12% tłuszczu, oraz 25-3 0 % 
proteiny, jeden z nich był ekstrahowany i zawierał tylko 0,6% 
tłuszczu. Zawartość piasku była kilkakrotnie również zbyt wielka 
(powyżej 1%), w dwóch wypadkach wynosiła 4,5%. 
Makuchy rzepakowe zawierały przeciętnie 12,5% tłuszczu 
i 29.4% proteiny, zawartość piasku przekraczała również kilka- 
krotnie 10j... 
Mąka bawełniana zawierała przeciętnie od 5-8% tłuszczu 
20-40% proteiny, zawartość piasku była w granicach dozwolo- 
nych. 
Mąkę pszenną i żytnią badano na czystość i przemiał. 
Analizy zboża wykonano przeważnie dla stwierdzenia w na- 
sionach oryginalnych hodowli: 
w życie i pszenicy zawartości skrobji i proteiny, w jęczmieniu 
i owsie oprócz tego jeszcze zawartość procentualną łusek. 


127
		

/135.djvu

			.Proteina Skrobia Łuski 
żyto 9,02°/0 56,01% 
pszemca 10,51% 60,49% . 
jęczmień 9,47% 53,5% 7,9% 
oWIes 9,44% 4 0 ,8% 23,2% 


W mąkach stwierdzono przemiał, wyliczając go z zawarto4ci 
popiołu w suchej masie. 
Badanie łubinów dotyczyło wyłącznic zbadania, czy łubiny od- 
goryczone bądź to sposobami fabrycznemi, uądź to domowemi, były 
dostatecznie odgoryczone. Łubiny nieodgoryczone (niebieskie) za- 
wierały przeciętnie 1,84% alkaloidów. Podług przepisów niemiec- 
kich uważa się łubin za dostatecznie odgoryczony, o ile zawartość 
alkaloidów nie przekracza 0,2%. Temu warunkowi odpowiadało 
12 prób, z tych 4 próby były zupełnie odgoryczone, pochodzące 
z wielkich odgoryczalni; 8 prób nie odpowiadało warunkom, łubin 
był niedostatecznie odgoryczony. Z analiz tych widać wielkie za- 
interesowanie się coraz szerszych warstw rolniczych łubinem i uży- 
waniem go na pasze: dla bydła, a nawet i koni. 
Między innemi paszami należy zaznaczyć śrut z prosa, który 
jest małowartościowy, i który nie powinien służyć jako pasza 
dla bydła. Domieszany do innych śrutów należy napiętnować jako 
zafałszowanie. 
Do różnych pasz należały rozmaite mleszamny, wapno itp. 
Z prób nadesłanych pochodziło: 
Od 


128 


" 


ma j ętności 148 prób 
Centrali Rolników i "Rolników" Go 
uanków i organ. rolniczych 29 " 
kupców 85 
niemieckich organizacyj 10 " 
fabryk (olejarnie, cukrownie itp.) 12 " 
młynów 4° " 
osób prywatnych 8 
Wydz. Nasiennego W. L R., stacji dośw., 
urzędów 59 
razem 45 1 prób 


" 


"
		

/136.djvu

			V. Różne badania. 
Wapno i margle 4S prób 
ziemie i gleby 3 6 " 
wody 22 " 
środki żywnościowe 9 " 
kawa i słód TJ " 
przemysłu budowlanego (gliny) J
 
oleje, pokosty, terpentyny I 

 " 
próby techniczne 8 
sole i preparaty chemiczne 7 " 
środki pokarmowe dla bydła 8 " 
ziemniaki 9 


razem 180 prób 
\V roku sprawozdawczym większem zainteresowaniem odzna- 
cza się badanie gleb na kwasowość. Oprócz zwykłych prób zbadano 
kwasowość trzech majątków, między innemi także pole doświad- 
czalne w Pętkowie. Z sprawą kwasowości gleb łączy się także ba- 
danie wapna jako nawozu. Wody zbadane zostały na przydatność 
ich do celów użycia ludzkiego, zwierzęcego i technicznego. Do 
środków żywnościowych zaliczone zostały próby krochmalu, syropu 
i miodu oraz mleka kondensowanego, osobno wyliczono próby kawy 
słodowej, wyrabianej w kraju z słodowanego jęczmienia. Do prób 
przemysłu budowlanego zaliczono próby gliny, asfaltu, cementu, kle- 
ju, farb i minji. Osobno zbadano farby kazeinowe kościoła w Smo- 
gulcu, które ulegają szybkiemu zniszczeniu przez niestosowne do- 
mieszanie farb. Do prób tcchnicznych należą skóry, szmaty, metale, 
kwas siarkowy i inne. Przy skórach, cemencie i asfalcie chodziło 
o stwierdzenie dla urzędów, jak dalece rzeczy te odpowiadały wa- 
runkom dostawy. 
Ziemniaki badano na zawartość skrobii. Między środkami dla 
bydła "Tuczol" ok3zał się jako mieszanina węglanu wapnia (kredy) 
z solą kuchenną z małemi, nic nie znaczącemi dodatkami. 
Dla Państwowej Inspekcji Dróg Wodnych przy Wojewódz- 
twie zbadano na zanieczyszczenie wodę w Warcie przy Stoczni 
w Poznaniu oraz przy fabryce krochmalu we Wronkach, i opraco- 
wano odnośne orzeczenie. 


Sprawozdanie W. l. R. - 9. 


129
		

/137.djvu

			Z prób zbadanych pochodziło: 
z ma j ętności 
od banków rolniczych 
" kupców 
" Fabryki i labor. chem. 
" osób prywatnych 
" wydziałów i szkół W. L R. 
" urzędów państwowych 
wojskowych 


B. W Stacji oceny nasion zbadano prób: 
żyta 
pszemcy 
jęczmienia 
owsa 
buraków cukrowych 
pastewnych 


marchwi 
grochu 
koniczyn 
lucerny 
seradeli 
łubinu 
tymotki 
innych traw 
lnu 
rzepaku 
cebuli 
innych roślin ogrodowych 


razem 


86 prób 
4 
9 
39 
10 
14 " 
26 
S ., 


13 2 
126 
SO 
80 
4S7 
121 
S3 
2S 
3 8 4 
fi 
14 
6 
23 
26 
9 
4 
14 
17 
lS47 prób 


Badania nasion żyta, pszenicy, jęczmienia i owsa odnosiły się 
przeważnie do zboża siewnego, uznanego przez \Vielkopolską Izbę 
Rolniczą. Oprócz tych nasion wykonano jeszcze zbadania zboża 
konsumpcyjnego, będącego w handlu, z polecenia Ministerstwa Rol- 
nictwa i D. P. dla ustalenia norm standartowych, dla zboża wywo- 


130
		

/138.djvu

			żonego z kraju. Prób zbadano w tym celu razem 155. Otrzymany 
rezultat wykazał: 
Czystość \Vaga I - litrowa Wilgotność 
Żyto 97,4 + 1,34 73 6 ,6 + 11,7 11,8 + 0,9 
Pszenica 97,7 + I,28 7 6 4,5 + 11,8 11,8 + 0,8 
Jęczmień 98,3 + 1,04 697,0 + 13,4 10,8 + 0,9 
Owies 9 6 ,9 + I,85 5 0 4,0 + 17,2 11,1 + 0,8 


Żyto i pszenica przeważnie kiełkowały normalnie od 9 8 - 100 °/°' 
poniżej od 95-98% kiełkowały przy pszenicy 33 próby, przy życie 
SI prób, od 90-95% kiełkowało przy pszenicy I I prób, przy życie 
I4 prób, niedostatecznie przy życie kiełkowały 4 próby, przy psze- 
nicy 10 prób. Niskie te cyfry polegały na tem, że do badania przy- 
syłano próby zupełnie świeże, które jeszcze całkowitego procesu doj- 
rzewania nie dokończyły. Powtórka tych prób, po wysuszeniu i po 
dłuższej pauzie, dawała dlatego też zawsze wyższe rezultaty. Jęcz- 
mień kiełkował bardzo dobrze, do zanotowania było tylko 5 prób 
słabiej kiełkujących, od 95-98%, a tylko cztery próby kiełkowały 
niedostatecznie. Owies kiełkował przeważnie w granicach od 90 
do 98%, niektóre tylko próby posiadały dobrą z
olność kiełko- 
wania. 7 prób posiadało kiełkowanie poniżej 90%. 
Nasiona buraczane podług kiełkowania dzieliły się w następu- 
jący sposób: 
Kiełkowało kłębków B u rak i 
w procentach cukrowe pastewne 
poniżej 50% 28 15 
50-60°/0 40 8 
60-65% 43 9 
65-7 0 % 7 2 13 
7 0 -75% 87 13 
75- 80 % 9 0 17 
Ro-8S% 56 19 
powyżej 85% 23 16 
Według przepisów handlowych buraki winny kiełkować naj- 
mOleJ w 75%; tym warunkom odpowiadało 169 prób, czyli 39°/0 


g* 


131
		

/139.djvu

			przy burakach cukrowyclI i 13 prób buraków pastewnych odpowia- 
dało jeszcze warunkowo przepisom handlowym. \Vprawdzre mię. 
dzy próbami jest wielki procent, które dopiero przychodziły wprost 
od hodowcy, i które w suszarniach zostały dla potrzeb handlowych 
oczyszczone z zanieczyszczeń i dosuszone. 
Wilgotność nasienia również nie odpowiadała w zupełności 
warunkom handlowym, które przepisują maksimum 17% wilgoci. 
Wilgotność w wielu wypadkach ujawniła się już zapachem stęchli- 
zny, która wpływa na obniżenie zdolności kiełkowania. 
Z koniczyn było 337 prób, czyli 86% prób bez kanianki, 47 
prób z kanianką, której ilość dochodziła nieraz do kilkuset ziarn na 
I kg. nasienia. Jest to jeszcze zbyt wysoki procent zanieczyszczo- 
nych koniczyn, przeciwko któremu należy wytoczyć silną walkę 
przy pomocy policji polowej, ażeby już na polu oczyścić k
niczyny 
z kanianki. Osobnemi uchwałami stara się l'vIinisterstwo Rolnictwa 
i D. P. uniemożliwić dopływ koniczyn zanieczyszczonych z zagra- 
nicy. Obok koniczyn zawierały kaniankę także 4 tymotki. 
Z roślin ogrodowych nasienie cebuli kiełkowało dobrze, jedynie 
trzy próby były zupełnie bezwartościowe, 2 mniej wartościowe. 
Stacja oceny n
sion brała udział w dwóch konkursach, w jednym 
krajowym, urządzonym z polecenia Związku Rolniczych Zakładów 
Doświadczalnych Rzeczypospolitej Polskiej przez Stację Botanicz- 
no-rolniczą we Lwowie, drugim międzynarodowym przez Stację Do- 
świadczalną w Kopenhadze (K. Dorph-Petersen). Sprawozdania 
z tych ocen konkursowych jeszcze nie ukończono. 
Próby pochodziły: 
z majętności 
.. Centrali Rolników i "Rolników" 
od banków i syndykatów roln. 
" kupców (zbożowych i handl.) 
handlu nasion 
" niemieckich organizacyj rolniczych 
" hodowli nasiennych 
" Tow. Rod. i Zbytu Nas. bur. "Original" 


132 


99 prób 
60 " 
117 " 
21 9 " 
101 " 
S2 

9 
3 2 3
		

/140.djvu

			., cukrowni 
" Wydziału nasIennego \Vielk. Izby Roln. 
" Stacji doświadczalnej (konkursy) 


84 
3 6 3 
28 


" 


" 


Poza działalnością oceny nasion pracownicy Stacji Doświad- 
czalnej dokonywali jeszcze urzędowego pobierania prób (346) na- 
sienia buraczanego dla Tow. Akc. Hodowli i Zbytu Nasion Bura- 
czanych "Original" w Poznaniu. 
Oddział ochrony roślin wykonuje bezpłatnie rozpoznania szko- 
dników z okazów roślinnych, nadsyłanych do Stacji. Okazów nade- 
słano 23. 1Iięuzy chorobami zaznaczyć należy: na zbożach muchę 
szwedzką, rdzę zbożową, czernienie, głównię żytnią i wciornastka, 
w ziemniakach czarnonóżkę i fytophtorę, na burakach śmietkę bura- 
czaną, wol buraczany, nematody (z 2 majętności). Do czynności 
wydziału tegoż należało takle badanie wagonów z ziemniakami, 
przeznaczonych na eksport, dokonywane w porozumieniu z Wydzia- 
łem K asiennym W. l. R. 
D o ś w i a d c z e n i a. Łącznie i przy pomocy Państwowej 
Fabryki Związków Azotowych w Chorzowie, Tow. Eksploatacji 
Soli Potasowych w Kałuszu i Przemysłu Superfosfatowego przepro- 
wadzono doświadczenia zbiorowe u gospodarzy z azotniakiem, so- 
lami potasowemi i superfosfatem. Doświadczeń dokładnie przepro- 
wadzonych, z zbożami ozimcmi i jaremi oraz roślinami okopowemi, 
zostało 6S (założonych było II 6, z tych część przez winę gospoda- 
rzy, względnie przez warunki atmosferyczne należało uważać za 
stracone, względnie nie doprowadzone do końca). Opracowanie tych 
doświadczeIl wyjdzie osobno. Doświadczenia te miały za cel wyka- 
zanie opłacalności poszczególnych nawozów. 


Na majątku doświadczalnym w Pętkowie oraz na kilku innych 
majątkach bada się kwasowość gleb. w wielu wypadkach badano me- 
todą kolorymetryczną kwasowość gleb poszczególnych majętności, 
która w wypadkach słabych urodzaj i na glebie bywała zawsze dość 
znaczna. Także wazonowo badano wpływ nawożenia indywidualne- 
go na glebach o rozmaitej kwasowości. Odmienne warunki gleby 
w wazonach od gleby w naturalnem położeniu, wykazały trudności 
porównania warunków w wazonach do warunków w polu. W wazo- 


133
		

/141.djvu

			nach przeprowadzono także doświadczenia z zaprawami suchemi, 
w porównaniu z doświadczeniami laboratoryjnemi w kiełkownicach. 
Do doświadczeń pobrano suche zaprawy: U spulum i Germisan. 
Doświadczenia te w roku 1926 będą dalej prowadzone i rozsze- 
rzone. 
W laboratorjum chemicznem zapoczątkowano badania nad so- 
lami kałuskiemi i stebnickiemj (badania iłu nierozpuszczalnego 
tych soli, zmiany zawartości potasu w solach potasowych różnego 
mielenia) . Tych doświadczeń jeszcze nie zakończono. 
Rozpoczęto również badania nad trwałością mieszaniny su- 
perfosfatu z nowym nawozem Państwowej Fabryki w Chorzowie. 
saletrą ammonową. Mieszanina ta okazała się dotychczas trwałą 
oraz dobrze się przechowującą. W dziale chemicznym zbadano tak- 
że odmiany zbóż na ich zawartość proteiny, skrobii i łuski. 
Sekcja doświadczalna odbyła trzy posiedzenia w roku spra- 
wozdawczym, z których jedno odbyło się w majątku doświadczal- 
nym Izby, w Pętkowie, celem zlustrowania doświadczeń tam prze- 
prowadzanych, ostatnie odbyło się w Stacji Doświadczalnej Izby, 
w Poznaniu, dla poznania zakresu działania Stacj i. Stacja do- 
świadczalna stale współpracuje ze Związkiem Rolniczych Zakładów 
Doświadczalnych Rzeczypospolitej Polskiej, biorąc czynny udział 
w pracach Związku, do którego należy. Dnia 30/31. 10. odbył się 
zjazd Związku w Warszawie. Stacja wzięła w nim udział, miano- 
wicie w pracach Sekcji botaniczno-rolniczej, chemiczno-rolniczej, 
gleboznawczej i fytopatologicznej. 
Stacja Doświadczalna brała udział w pracach Ministerstwa Rol- 
nictwa i D. P. przy opracowaniu ustaw: dla handlu nawozami po- 
mocniczemi, dla ochrony produkcji nasiennej i dla handlu nasiona- 
mi, oraz dostarczała Ministerstwu materjał do tego potrzebny. Dnia 
23. marca wizytował Stację Doświadczalną Minister Rolnictwa i D. 
P. p. Janicki w obecności p. Wojewody Bnińskiego oraz Zarządu 
Wielkopolskiej Izby Rolniczej. Kierownik Stacji Doświadczalnej 
brał udział w kursach rolniczych dla Kółek Rolniczych w Poznaniu. 
Stęszewie i Ostrorogu, wygłosił odczyty na zebraniach filjalnych 
Centralnego Towarzystwa Gospodarczego (Kościan, Inowrocław, 


134
		

/142.djvu

			Słupca), na zebraniu urzędników gospodarczych (Szamotuły) oraz 
na 4 zebraniach Kółek Rolniczych. 
W Poradniku Gospodarskim umieszczono kilka artykułów oraz 
drobnych wiadomości. 


C. Instytut Mleczarski 
Stacji Doświadczalnej Wielkopolskiej Izby Rolniczej. 
Rok 1925 okazał się w pracy Instytutu Mleczarskiego prawdo- 
podobnie rokiem przełomowym; zainteresowanie się mleczarstwem 
w \Vielkopolsce wzmogło się w wysokim stopniu. Odbiło się to na 
działalności Instytutu Mleczarskiego, który musiał się odpowiednio 
przystosować do nowych warunków. Nic spełniając w roku sprawo- 
zdawczym zadań naukowych, Instytut postawił sobie za cel pracę 
w tym dziale mleczarstwa, który był najaktualniejszym, załatwiał 
więc te sprawy, które były najbardziej na czasie. Aby praca w mle- 
czarstwie \Vielkopolski była jednolitą, działano w porozumieniu 
i zgodnie z Patronatem Spółek Zarobkowych, Zjednoczeniem Pro- 
ducentów Rolnych i Związkiem Poznańskich Kółek Rolniczych, 
uważając, że przyszłość mleczarstwa leży jedynie w organizacji 
opartej na zdrowych zasadach spółdzielczych. 
Dążono do naprawy złych stosunków, panujących w mleczar- 
stwie wskutek wojny i jej następstw. Starano się w pierwszym 
rzędzie utrzymać to, co było zrobione i zwolna, a celowo dążyć do 
poprawy i rozwoju mleczarstwa. 
Pracę Instytutu można podzielić na kilka faz: 
a) Badanie produktów mleczarskich: Insty- 
tut Mleczarski badał mianowicie próby mleka pełnego, chudego, ma- 
ślanki i śmietany, nadsyłane stale z mleczarni do oznaczenia pro- 
centu tłuszczu. Pozatem badał nadsyłane sporadycznie próby mle- 
ka, serów, śmietany na procent tłuszczu, wodę, suchą masę, suchą 
masę beztłuszczową i na wszelakiego rodzaju zafałszowania. Ilość 
wykonanych analiz podaje tabela. 


135
		

/143.djvu

			II Ilość I I p I Prób I p -b II 
mle rze- 
I -. Pro-lciętny Prób 
Miesiąc C""""I . / .. mle ka ro_ 


 II R."m 
d cen <> o smle- ch mas- 
II 
;ł'- mleka tłu-I tany de

 lanki 
prób y I szczu 
Styczeń 11 690 3,24 13 I li 4 - I 713 
Luty 10 674 3,06 21 3 3 - I 701 
Marzec . 1:1 975 3,09 24 4 3 - , lu06 
Kwiecień 10 834 3,08 16 5 3 - I 858 
Maj 12 1586 3,08 16 7 2 1 1612 
Czerwiec 15 1490 3,01 10 6 3 - 1519 
Lipiec. 13 1300 3,07 16 4 1 - 1321 
Sierpień. 10 1408 3,17 20 5 3 - 1436 
Wrzesień 11 1860 3,18 16 5 4 -- 1885 
Październik 13 1490 3,22 18 3 1 - 1512 
Listopad . 13 1539 3,37 17 6 2 - 156i 
Grudzień 
 "" 3." '6 I 3 2 4 1410 
Razem. 15231 3,16\203 57 I 31 I 5 15527 


Ogółem należało do kontroli mlek'! 16 mleczarni. 
Poza wykonywaniem analiz kształcił Instytut Mleczarski kon- 
trolerów obór dla Wydziału Hodowli zwierząt \\!. 1. R. w braniu 
prób mleka i w analizowaniu zawartości tłuszczu. Instytut Mleczar- 
ski udzielał informacji studentoQl Wydziału Rolniczo-leśnego l
ni- 
wersytetu Poznańskiego, robiącym analizy w Instytucie. 
b) Zorganizowanie wyrobu podpuszczki 
w p ł y n i e: Aby nie sprowadzać podpuszczki zagranicznej, wy- 
rabianej z żołądków cielęcych, skupowanych w Polsce, zajął się In- 
stytut Mleczarski wyrobem krajowej podpuszczki. W roku spra- 
wozdawczym zrobiono lOS litrów podpuszczki, którą sprzedano 
w \Vielkopolsce i w \Varszawie. 
c) P r a c a o r g a n i z a c y j n a o ś w i a t o w a: Kie- 
rownik Instytutu 
lleczarskiego udzielił odpowiednich wyjaśnień. 
jadąc do 12 miejscowości, w których chciano bądź to zorganizować 
mleczarnie spółkowe lub prywatne (dworskie), bądź też przejąć 
i reorganizować już istniejące mleczarnie. 


136
		

/144.djvu

			N a życzenie Związku Poznańskich Kółek Rolniczych wygło- 
szono na kursach, lub jako zwykłe referaty w 6 miejscowoś- 
ciach, odczyty o mleczarstwie, nawiązując do hodowli bydła. Aby 
nawiązać kontakt z pracującemi zawodowo mleczarniami, brał In- 
stytut Mleczarski udział przez swych przedstawicieli w zebraniu 
"Milchwirtschaftlicher Verband" oraz w 3 zebraniach Zjednoczenia 
Mleczarskiego na \Vielkopolskę, Pomorze i Śląsk. Instytut Mle- 
czarski zajmował się sprawą uruchomienia Szkoły Mleczarskiej na 
terenie Wielkopolski; w tym celu też zbadał miejscowości, w któ- 
rych możnaby było uruchomić szkołę mleczarską, 
d) I n s t y t u t M l e c z a r s k i z o r g a n i z o wał n a 
w i o s n ę i w j e s i e n i r. [925 "O c e n ę M a s ł a i S er ó w" 
- uważając, iż drogą ocen można dążyć do poprawy jakości wyro- 
bów mleczarskich. N a pierwszą ocenę nadesłano 44 próby masła 
i 10 prób serów, na drugą ocenę 71 prób masła i 4 próby serów. 
Instytut Mleczarski brał również udział w wystawie i ocenie 
masła, urządzonej przez Pomorską Izbę Rolniczą podczas ogólnej 
wystawy w Grudziądzu. 
Instytut !VIleczarski uczestniczył dwukrotnie przez swego de- 
legata w państwowych naradach, w sprawie ujednostajnienia spo- 
sobu organizacji i oceny produktów mleczarskich. 
Poza wymienionemi sprawami, pracę w Instytucie Mleczar- 
skim prowadzono "" kierunku rozwiązania trudnych zagadnień zby. 
tu twarogu, spraw handlowej organizacji eksportu masła i organi- 
zacji odpowiedniego przewożenia produktów mleczarskich. Prze- 
prowadzono statystykę mleczarstwa w 'Vielkopolsce za lata 
1922-1924 z tem, że rok rocznie statystykę tę będzie się uzupeł- 
niało. Statystykę opublikowano w trzech czasopismach. 
Z końcem roku 1925 zorganizował Instytut 
lleczarski stałą 
kontrolę nad mlekiem butelkowem, dostarczanem do Poznania przez 
p. R. Handkego z Kicina. 


137
		

/146.djvu

			MAJĄTEK DOŚWIADCZALNY W PĘTKOWIE. 


Majątek doświadczalny Pętkowo kontynuował w roku sprawo- 
zdawczym swe prace doświadczalne. 
Przeprowadzone były doświadczenia odmianowe, nawozowe, 
z uprawą roli i roślin. \V szystkie doświadczenia przeprowadzone 
były na 1/ 2 arowych poletkach, według systemu wzorcowego i przy 
zachowaniu pięciokrotnego powtórzenia. Ogółem przeprowadzono 
9 doświadczeń odmianowych, 10 doświadczeń nawozowych i 15 do- 
świadczeń z uprawą roli i roślin. Ilość poletek we wszystkich do- 
świadczeniach wynosiła 1589. 
Do doświadczeń odmianowych użyto 13 odmian żyta, 25 psze- 
nicy ozimej, 6 pszenicy jarej, I4 owsa, 9 jęczmienia, 12 grochu, 
36 ziemniaków oryg., 34 odmian tychże ziemniaków w I-ym od- 
siewie i 7 odmian fasoli. Następujące odmiany służyły w doświad- 
czeniach: 
Żyto: 
Petkus Lochowa Dryg. 
Wierzbińskie Dr. Szankowskiego oryg. 
Petkus selekcyjny Glabisza oryg. 
Zeelandskie Hildehranda oryg. 
Dańkowskie ]anasza oryg. 
L.;szlachetnione włościańskie hodowli St. dośw. w Sobieszynie oryg. 
Dramburskie Polsko-N iemieckiej Hodowli Nasion w Zamartem or. 
Sędzińskie Dr. Wizego Dryg. 
\V
oszanowskie Hodowli Nasion w Włoszanowie oryg. 
Wosnickie Pruszaka Dryg. 
Kawęczyńskie Olędzkiego oryg. 
Puławskie Hodowli P. Inst. Gosp. \Viejsk. w Puławach oryg. 
Grodkowickie Hodowli Nasion w Grodkowicach oryg. 


139 


.
		

/147.djvu

			Pszenice OZIme: 
Książę Hatzfeld Hildebranda oryg. 
Dickkopf " 
LR. 
B. 


" 


.. 


" 


.. 


Victorja ., 
Trotzkopf Bensiga " 
Epp Bielera " 
Pomerscher Dickkopf Polsko-Niemieckiej Hodowli Nasion w Za- 
martem oryg. 
Ostka Grodkowicka Hoduwli 
 asion w Grodkowicach oryg. 
Ostka Grubokłosa prof. Załęskiego 
Protos Stieglera Dryg. 
Sobótka 


Dańkowska Idealna ]anasza Dryg. 
Selekcyjna " 
Graniatka .. 
\Vysokolitewka Hodowli Stacji dośw. w Sobieszynie oryg. 
Sandomierka No. ;2 Sandomierskicj Hod. Nasion ., 
Sandomierka Lenartowicza 
Elekta Bci Kleszczyńskich 
Mikulicka Ostka Turnaua 
" Łozinka ,. 
Halina prof. Zielińskiego 
Zaborzanka Łączyńskiego 
Złotka pro£. Mieczyńskiego 
Jęczmień: 
Hanna Hildebranda 
Mahndorfski sprow. z Niemiec 
Gambrinus Polsko-niem. Hodowli Nasion w Zamartem 
N ordland .. "" " 
K adwiślański Hodowli St. doświad. w Sobieszynie 
Kutnowski No. I Hodowli St. dośw. w Kutnie 
Kutnowski No. [8 
Danubia Ackermana 
Cesarski Stieglera 


.. 


" 


,,22" 


" 


140 


" 


" 


.. 


.. 


.. 


.. 


.. 


.. 


.. 


" 


"
		

/148.djvu

			Owies: 


Ligowo II Hodowli w Sval6ff odsiew 
Duppawski Stieglera oryg. 
Petkus żółty Lochowa oryg. 
Najwcześniejszy Niemierczański hod. Buszczyńskiego 
Sobieszyński hodowli St. doświad. w Sobieszynie 
Echo Weibula oryg. 
Zwycięzca hodowli w Sval6ff " 
Złoty deszcz" " " 
Ligowo II" " 
Teodozja CzarneckieĘo 
Żółty Pfluga 
Findling Bensiga 
Kanarek Mikulicki Turnaua 
Jagiełło 


" 


Groch: 
Wiktorja żółty Hildebranda oryg. 
Wiktorja zielony " 
Perła \Vronowska Classena 
Folger Gerstenberga " 
Mahndorfski sprowadzony z Niemiec 
Mahndor£ski selekcyjny Przyłuskiego 
Henry 
Express 
d'Auvergne 
Francuski zielony okrągły 
Francuski zielony pomarszczony. 


" 


oryg. 


groszki cukrowe ogrodowe 


Pszenica jara: 
Czerwona Stieglera 
Bordeaux Rimpana 
Rosyj ska No. 20 Dykiera 
Rosyjska No. 91 .. 
Rosyjska No. 46 " 
Ostka Hildebranda 


oryg. 


" 


" 


" 


. 


oryg. 


" 


141
		

/149.djvu

			Industria Polsko-Niemieckiej Hodowli naSlOll 
Silesia " .. 
Bliicher " " 
Woltman " 
\Verder " 
Miillers Friihe " 
Odenwalder Blaue 
Alma 
Białe Obry Dr. Wizego 
Borówczanki 
Klejnotki 
Pożyczka złota 
Radostki 
Książęce kołpaki 
Pozłotki 
Sałatkowe 
Deodara Kameckego oryg. 
Parnasia 
Pepo 
Arnika 
Poj ata Dolkowskiego oryg. 
Polanin 
Ursus 
Gedymin 
Dalja 
Palatyn 


Fasole: 
Cesarz Wilhelm 
Cesarz Ros j i 
Metes 
Daktylowa szparagowa 
Wiedeńska szparagowa 
Czarna belgijska 
Cud Francji. 


Ziemniaki: 


142 


w Zamartem oryg. 


" 


" .. " " 
" " " " 
" .. " 
" " .. 
" " " 
" " 
.. 
oryg. 
" 
" 
" 


" 


" 


.. 


,. 


,. 


.. 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


" 


..
		

/150.djvu

			110na " 
Gracja " 
Dido " 
Łucja " 
Ordon " 
Znicz " 
Industria Modrowa oryg. 
Fenix Jaegera selekcji maj. Gola 
Nobel Seyfarth oryg. 
Marie " " 
Parakiet" " 
V oluptas " 
Wolthman starszy odsiew. 


" 


" 


" 


.. 


.. 


" 


Wczesny wysiew przed siewem 


Późny wysiew posypowo 


- 
Data Zwyżki Data wyeiswu Zwyżki 
wysiewu plonu Uwagi saletry plonu 
bur. cukr. bur. cukr. 
1 q saletry w q 50 kg. I 50 kg. wq 
10. łI1 27,0 4 łxgodnie 10. 1ll I 25. V 13,3 
prze siewem 
10. IV 25,89 10. IV 30. tV 24,2 
30. IV 27,5 
20 IV 35,3 20. IV 11. VI 28,60 
10. IV 17,0 I 10. IV 30. IV I 14,2 


W doświadczeniach odmianowych wysunęły się na czolowe sta- 
nowiska następujące odmiany: Żyto: Zeelandskie Hildebranda, Pet- 
kus Lochowa i Puławskie; Pszenica ozima: B. Ks. Hatzfeld, L R. 
i Victorja, wszystkie odmiany hodowli Hildebranda; Owies: Żółty 
Pfluga, Petkus Lochowa i Teodozja Czarneckiego. Grochy: Perła 
Wronowska, Mahndorfski selekcyjny z Łagiewnik i Mahndorfski 
oryg.; Jęczmień: Danubia Ackermana, Nordland Parparta i Kut- 
nowski; Pszenica jara: Rosyjska Dykiera i Hildebranda Ostka; 


143
		

/151.djvu

			Ziemniaki: Industria Modrowa, Dcodara, Parnassia Kameckego, 
Fenix z Goli i Bliicher \Vangenheima. 
\V dziale nawozowym przeprowadzono doświadczenia z czasem 
stosowania azotniaku pod żyto, pszenicę ozimą, jęczmień, owies, 
ziemniaki i buraki, doświadczenia ze sposobem przykrywania azot- 
niaku wysianego pod owies, doświadczenia z różnemi nawozami 
azotowemi i doświadczenia z solami potasowemi Stassfurckiemi, 
Kaluskiemi i Stebnickiemi danemi również pod owies. 
\V doświadczeniach z czasem stosowania azotniaku wysiewano 
azotniak w różnych terminach, a mianowicie zimą na zmarzniętą 
ziemię, wiosną po glownie, na 2 dni przed siewcm ziarna, wreszcie 
na 2, względnie na I tydzień przed siewem ziarna. bądź to w calej 
przewidzianej ilości, bądź to dając w tych terminach tylko połow
 
dawki, a drugą połowę wysiewając poglównie. Doświadczenia te 
wykazały, że z powyższych kombinacyj najodpowiedniejszyrn cza- 
sem wysiewu azotniaku, dla "\vszystkich naogół roślin, jest wysiew 
na 2, względnie I tydzień przed siewem ziarna. Pozatem z uzyska- 
nych Yllyników wyplywa, że na żyto i pszenicę można wysiewać azot- 
niak również i poglównie, bcz obawy uszkodzenia roślin, o ile wy- 
siew uskuteczni się przed ruszeniem wegetacji. Przy ziemniakach 
stosowanie azotniaku na krótko przed sadzeniem okazało się w skut- 
kach również dobrem. 
\V doświadczeniach ze sposobem przykrywania azotniaku, po- 
równywano wpływ przyplużkowania, przybronowania i przykrycia 
azotniaku za pomocą sprężynówki. Rośliną doświadczalną był 
owies. Z trzech tych sposobów przykrywania azotniaku wyróżniło 
się w roku spra,yozdawczym przykrywanie azotniaku za pomocą 
brony. 
W doświadczeniach ze stosowaniem różnych na'Y0zów azoto- 
wych przy uprawie owsa, porównywano działanie azotniaku, siar- 
czanu amonu, saletry, azotniaku granulowanego i azotanu amono- 
wego. Nawozy te zastosowano pogłównie, a oprócz tego azotniak 
i siarczan amonu również i przed siewem ziarna. W wynikach do- 
świadczenia pierwsze miejsce zajęły nawozy dane przed siewem 
ziarna, t. j. azotniak i siarczan amonu; tłumaczyć to można, do pe- 
wnego stopnia, bardzo korzystnemi \varunkami atmosferycznemi dla 


144
		

/152.djvu

			nawozów dal1yeh .przed siewem, a bardzo niekorzystnemi później- 
szemi warunkami atmosferycznemi dla nawozów wysianych po- 
głó\\nie. Z nowych nawozów azotowych, jak azotan amonowy 
i azotniak granulowany, azotan okazał się w działaniu równowar- 
tościowy z saletrą chilijską, natomiast azotniak granulowany był 
mniej skuteczny i, ze wszystkich nawozów wysianych pogłównie, 
stanął na ostatniem miejscu. 
\V doświadczeniu z solami potasowemi porównywano działa- 
nie tak wysokoprocentowych, jak i niskoprocentowych soli Stass- 
furckich z takicoliż solami Kałuskiemi i Stebnickiemi. Rośliną do- 
świadczalną był owies. W obydwu grupach sole Stassfurckie za- 
jęły miejsce przed solami Kałuskierni, względnie Stebnickiemi. 
\V c1ziaie doświadczeń z uprawą roli i roślin przeprowadzono 
następu j ące doświadczenia: 


I. Doświadczenia z czasem S2ewu żyta oZ2mego, 
II." " pszenicy ozimej. 
\V doświadczeniach tych z trzech terminów sie\\ u 20. 9.. I. 10. 
IO. IO. najkorzystniejszym okazał się siew najwcześniejszy, 
szczególniej przy rzadszych wysiewach. Różnice na korzyść siewu 
wcześniejszego były bardzo poważne. 


Ul. Doświadczenie z ilością wysiewu żyta. 
\V tern doświadczeniu porównywano wysiewy 140, 120, 100, 80 
i 60 kg. na ha. Wyniki doświadczenia wykazały, że wszystkie 
zmniejszone ilości wysiewów wydały lepsze plony, niż wysiew naj- 
gęściejszy 140 kg. na ha, t. j. wysiew naogół stosowany w prakty- 
ce. N adwyżki osiągnięte przy rzadszych wysiewach były dosyć 
znaczne, gdyż wahały się w granicach od 83 do 179 kg. na ha. 


IV. Doświadczenie z ilością wysiewu pszenicy ozimej. 
Również i w tern doświadczeniu, w którem porównywano wy- 
siewy 200, 180, IhO, 140 i 120 kg. na ha, wszystkie wysiewy po- 
cząwszy od 180 kg. na ha wykazały lepsze plony od wysiewu naj- 
gęściejszego, t. j. 200 kg. na ha. Różnice te wynosiły od 83-163 
kg. na ha. 


Sprawozdanie W. I. R. - 10. 


145
		

/153.djvu

			V. Doświadczenie z ilością wysiewu jęczmienia. 
W tem doświadczeniu porównvwano 3 rodzaje wysiewów 120, 
140 i 160 kg. na ha, z których obydwa rzadsze wysiewy, również 
przyniosły wyższe plony, niż siew 160 kg. Różnice te były jedna- 
kowoż niewielkie. gdyż wynosiły 44 i 69 kg. na ha. 
VI. Doświadczenie z odległością rządków cukrowych. 
Z porównywanych dwuch odstępów rządków, 4o-sto i so-cio 
centymetrowego, przewaga była po stronie pierwszej odległości, je- 
dnakowoż różnice nie były zbyt znaczne, gdyż wynosiły jedynie 
562 kg. na ha. 
VII. Doświadczenie z obsypywaniem buraków cukrowych. 
Wpływ obsypywania, czyli ogartywania buraków cukrowych, 
jako ostatniej czynności pielęgnacyjnej. wykonywanej radełkami od 
ziemniaków, po odjęciu wachlarzy, wyraził się dodatnio przy bura- 
kach cukrowych, sianych w rzędy o 40-to centymetrowych odstę- 
pach. Przy odstępach rządków buraczanych, wynoszących 50 cm., 
wyniki otrzymane z obsypy".-ania huraków były ujemne. Sprawa ta 
wymaga jeszczc dalszego rozświetlcnia. 
VIII. Doświadczenie z siewem nasienia buraczanego wraz z su- 
perfosfatem, siewnikiem kombinowanym Pracnera. 
IX. Doświadczenie z siewem jęczmienia siewno komb. Pracnera 
X." "żyta "" 
\V doświadczeniach tych porównywany był szerokorzutny wy- 
siew superfasfatu, przcd siewem ziarna, z rzędowym wysiewem 
wraz z ziarnem, siewnikicm kombinowanym Pracnera, przyczem, 
przy rzędowym wysiewie superfosfatu wysiewano nietylko taką sa- 
mą ilość, jak przy szcrokorzutnym jego wysiewie, lecz również 
i mniejsze ilości, wynoszące 75, względnie 50°/0 całej dawki. Wyniki 
doświadczeń nie wykazały w roku sprawozdawczym korzyści z te-o 
go rodzaju siewu. 
Xl. Doświadczenie z wielkością sadzeniaków. 
XII. Doświadczenie z odstępem ziemniakóuI w radlonce. 
Obydwa powyższe doświadczenia złączone były w jedno, które 
wykazało, że przy odstępie radlonek, wynoszącym 24 cale, najwięk- 


146
		

/154.djvu

			sze plony wyudły sadzeniaki duże (ponad 21/2 cala) najmOleJs
e - - 
sadzeniaki małe (od 1 1 /4 do 18/4 cala) bez względu, czy odstępy zie- 
mniaków w rządku wynosiły 16, czy 21 cali. Zważywszy jednako- 
woż oszczędności wysiewu, plusy pozostają na stronie ziemniaków 
średnich i małych. Odnośnie odległości ziemniaków w radlonkach 
to wyniki doświadczenia pokazują, że przy powiększeniu wzajem- 
nej odległości krzaków z 16 na 21 cali, plony zmniejszyły się, i te, 
przy sadzeniakach wszelkiej wielkości. 
XIII. Doświadczenie z przyorywaniem i przygrube,.owaniem 
obornika pod ziemniaki. 
Przyorywanie obornika okazało SIę w doświadczeniach tych 
skuteczniejsze od przygruberowania. 
XIV. Doświadczenie z zaprawianiem pszenicy przeciw śnteci. 
XV. DoświadczC1iie z zaprawianiem jęczmienia przeciw głowni. 
W obydwuch doświadczeniach jako środków odkażających 
użyto następujących preparatów: Formaliny, Segetanu, Tillantinu, 
Hohenheimer Beizy, Uspulunu i pozatem, w doświadczeniu z psze- 
nicą, siarczanu miedzi i ciepłej wody, a w doświadczeniu z jęczmie- 
niem Neu-Segetanu i suchej zaprawy Uspulunu. 
W obydwóch doświadczeniach wyróżniły się zaprawy: Forma- 
lina Uspulun mokry, Tillantin, a przy jęczmieniu pozatem i Neu- 
Segetan. 
Rok sprawozdawczy był dla ozimin naogół dobry, dzięki lek- 
kiej zimie i sprzyjającym im później, szczególnie w czasie kwitnię- 
cia, warunkom atmosferycznym. Dla okopowych, a głównie dla 
zbóż jarych, nie był on tak korzystny wskutek późnej wiosny i ma. 
jowej suszy. Jęczmiona i owsy, które były siane około drugiej poło. 
wy kwietnia, bardzo ucierpiały. Późno zasiane owsy (t. j. koniec 
kwietnia, początek maja) przetrzymywały majową suszę daleko !e 
piej i w rezultacie wydawały niezłe plony. 
Z chorób roślinnych, grasujących w roku sprawozdawczym, za- 
notować przedewszystkiem należy choroby, wywołane grzybkanli 
Pleospora teres i Pleospora trichostoma. Są to choroby, które na 
ogół opanowały jęczmień w roku ubiegłym bardzo silnie, wskutek 
czego pola żółkły i rzadko gdzie wydawały zadawalniające plony. 


147
		

/155.djvu

			Z innych chorób pojawiły się, na sZczęscle w nieznaczllym tyl- 
ko stopniu, rdza i rosa mączna na pszenicach i życie, głownia na ja- 
rych, więdnięcie, czyli t. zw. choroba świętojańska na niektórych 
grochach, liściozwój, kędzierzawka i czarna stópka na ziemniakach, 
t. zw. dusikorzeń w burakach cukrowych. Ze szkodników zwierzę- 
cych naj dotkliwsze szkody wyrządziła śmietka 	
			

/156.djvu

			Miesiące letnie, a przedewszystkiem czerwiec, odznaczały się 
naogół częstemi, lecz krótkiemi burzami, bardzo często w połączeniu 
z gradem. 
\	
			

/158.djvu

			SZKOŁA OGRODNICZA W KOZMINIE. 


A. WIADOMOŚCI SZKOLNE. 


L H i s t o r j a s z koł y. 
Szkoła Ogrodnicza w Koźminie istnieje od L listopada TRó7 t". 
Do roku I87S była szkołę krajową (prowincjonalną), poczem na- 
leżała do Prowincjonalnego Tow. Rolniczego w Poznaniu. \V roku 
[904 przeszła Szkoła Ogrodnicza na własność Izby Rolniczej 
w Poznaniu. 
Język wykładowy hył wówczas niemiecki. Szkoła Ogrodni- 
cza w Koźminie była jedyną szkołą niższego typu na ówczesnych 
kresach wschodnich N iemiec. Szkoła Ogrodnicza w Pruszkowie 
na niemieckim Górnym Śląsku, była bowiem uczelnią wyższą. 
Z chwilą powstania Wielkopolskiej Izby Rolniczej w Poznaniu 
w roku 1919 zaprowadzono w Szkole Ogrodniczej w Koźminie 
język polski, jako wykładowy i przystąpiono do reorganizacji szko- 
ły. Wielkopolska Izba Rolnicza nie szczędziła środków i zabiegów, 
by podnieść Szkołę Ogrodniczą do poziomu, odpowiadającego wy- 
maganiom jedynej, niższej szkoły ogrodniczej na kresach zachod- 
nich. 
2. P l a n n a u k i. 
Kursy odbywają się następujące: 
I. 3-letni kurs praktyczno-teoretyczny dla uczniów ogrodniczych, 
II. 2-letni kurs praktyczno-teoretyczny dla inwalidów wojennych, 
celem przeszkolenia, 
III. krótkie kursy dla praktykantów ogrodniczy
h. 
Kur s t r z y l e t ni. 
N auka teoretyczna dzieli się na semestr letni i semestr zimowy. 
\V semestrze letnim ogranicza się naukę teoretyczną do następują- 


151
		

/159.djvu

			cych przedmiotów jak: kwiaciarstwo gruntuwc, dIL.t;hUZnawstwu. 
nauka o chorobach i szkodnikach roślin, pszczelnictwo, systematyka 
roślin i rysowanie planów. 
Ponieważ wiadomości szkolne u uczniów nowo wstępujących 
naogół nie wystarczają, wykłada się w lecie na 1. kursie język pol- 
ski, rachunki i geografję powszechną. 
Dla łatwiejszego zrozumienia czynności wykonywanych w prak- 
tyce, urządza się poza tern demonstracje okolicznościowe pod kie- 
rownictwem dyrektora szkoły i nauczycieli ogrodnictwa. Nauk\, 
praktyczną otrzymują uczniowie w semestrze letnim i zimowym, 
pod kierownictwem nauczycieli i instruktorów ogrounictwa. 


Nauka teoretyczna obejmuje następujące przed 
m i o t y: 
I. Ogólno ksztalcqce -- 12 przedmiotów w r. 1924 bylo 
11 przedmiotów J. 
Nauka religji: 
Etyka chrześcijańska, historja Kościoła rzymsko-katolickiego 
(100 godz.). 
Język polski: 
Gramatyka: wiadomości wstępne, głosownia, słoworód, nauka 
o odmianach, składnia; 
Literatura i wypisy (187 godz.). 
Rachunki: 
Cztery działania, zmiany iloczynu 
(lOI gooz.). 


ilorazu, ułamki, procent) 


Geometrja: 
Wiadomości wstępne, mierzenie powierzchni, lmerzeme obję 
tości (34 godz.). 
Geograf ja: 
Pow
zt'chua, pięć części świata, Polski (u7 godz.). 
Historja Polski: 
Dzieje Polski bajeczne do r. ()63, dzieje Pobki historycznej 
i współczesnej (50 godz) 


152
		

/160.djvu

			Fizyka: 
Mechanika ciał stałych, płynnych i lotnych, ciepło, światło, 
magnetyzm, elektryczność (70 godz.). 
Chemja: 
Nieorganiczna i organiczna w przystosowaniu do fizjologj i 
roślin i do ogrodnictwa (70 godz.). 
Botanika: 
Morfologja, systematyka roślin, anatomja, fizjologja. roślin 
(87 godz.). 
Zoologja: 
Kręgowce, mięczaki, sta
vonogi, robaki, szkarłupnie, Jll m q- 
chłony, pierwotniaki (34 godz.). 
R y s u n k i z w o I n ej r ę ki: (34 godz.). 


Tl. Zawodowe - 14 przedmiotów (w r. 7924 - 11). 
G l e b o z n a w s t w o: 
Powstanie ziemi, budowa ziemi, powstanie gleby i typy gleby 
(34 godz_). 
ITprawa roli: 
Rola, znaczenie uprawy roli w stcsunku do roślin, czynnoscl 
przy uprawie roli, narz
dzia i maszyny do uprawy roli, 
zasady uprawy roli (34 godz.). 
: ,. u k a o n a w o ż e n i u: 
Ogólne wiadomości o pokarmach roślinnych, z;astosowanie na- 
wozów naturalnych i sztucznych w poszczególnych dzia- 
łach ogrodnictwa (5 I godz.). 
\V a r z y w n i c t w o: 
Hodowla warzyw gruntowych i inspektowych (68 godz.). 
S z kół kar s t w o: 
Hodowla drzew i krzewów owocowych i ozdobnych (34 godz.). 
Sadownictwo: 
Drzewa i krzewy owocowe pienne i krzaczaste, cięcie i for- 
mowanie drzew i krzewów owocowych, pędzenie drzew 
i krzewów owocowych w szklarni, określanie odmian owo 
ców (ro6 godz.). 


153
		

/161.djvu

			K w i a c i a r s t w o: 
Hodowla roślin kwiatowych, gruntowych szklarniowych (86 
godzin) . 
D r z e wo z n a w s t w o: 
Drzewa i krzewy liściaste i iglaste (Coniferae), rozpoznawanie 
w stanie wegetacji i bezlistnym (70 godz.). 
Nauka o chorobach i szkodnikach roślin: 
Przyczyny chorób i ich podział, opis szczegółowy chorób 
i szkodników drzew i krzewów owocowych, warzyw i ro- 
ślin ozdobnych (64 godz.). 
P ark o z n a w s t w o: 
Historyczny rozwój stylów ogrodów i ich cechy charaktery- 
styczne, ogólne zasady zakładania ogrodów ozdobnych i ich 
części składowe, utrzymywanie ogrodów (36 godz.). 
M i e r n i' c t w o i n i w e l a c j a: 
Miernictwo i niwelacja w zastosowaniu do ogrodnictwa (68 
godzin) . 
G o s p o d ark a o g r o d o w a: 
Środki gospodarcze w ogrodnictwie, rodzaje gospodarstw, kie- 
rownictwo gospodarstwem, rachunkowość w gospodarstwie 
ogrodowem (36 godz.). 
R. y s o w a n i e p l a n ó w: 
Ćwiczenia wstępne, plany małych ogródków, rysowame pla- 
nów większych ogrodów podług wzorów, projektowanie 
planów podług własnego pomysłu (108 godz.). 
r'Jauka praktyczna obejmuje następujące gałę 
Zle ogrodnictwa: 
Uprawa roli i zastosowanie w praktyce nauki o nawożeniu. 
Hodowla drzew i krzewów owocowych, włącznie hodowli pod- 
kładek (dziczek) dla tychże, pielęgnowanie, cięcie i formowanie 
drzew: i krzewów owocowych, zbiór, przechowanie i przesyłkę owo- 
ców, hodowlę winorośli w gruncie i w szklarni. 
Hodowlę warzyw w gruncie, inspektach i szklarniach, włącz- 
me przezimowania warzyw. 


154
		

/162.djvu

			Hodowlę roślin kwiatowych, gruntowych, jednorocznych, dwu- 
Hnich i zimotrwałych, czyli hylin i roślin szklarniowych. 
Hodowlę drzew i krzewów ozdobnych, włącznie róż. 
Hodowlę nasion warzywnych i kwiatowych, włącznie krzyżo- 
wania roślin. 
Zwalczanie chorób i szkodników. 
Przetwarzanie owoców na susz i wina owocowe. 
Zakładanie i utrzymywanie ogrodów ozdobnych, włącznie wy- 
mierzenia i zdejmowania planów. 


ITczniowie: 
Ilość uczniów wynosiła w roku 1925: 
l-go stycznia 19 2 5 r. 35 
przybyło w czasie od I. stycznia 
do 31. grudnia 1925 r. 23 58 
Opuścllo szkołę w czasie od I -go 
!'tycznia do 31. grudnia 1925 r.: 
z powoda ukończc!1ia nauki 14 
na własne życzenie 4 
z powodu choroby I 
z powodu służby wojskowej I 
z powodu wydalenia I 
z powodu nieotrzymania promocji 2 23 


Stan 31. grudnia 1925 r. 


35 uczłIiów. 


Pochodzenie uczni: 
Z Polski: Województwo Poznańskie 
Łódzkie 
Pomorskie 
Warszawskie 
Poleskie 


Z zagramcy: Niemcy 
Czecho - Słowacja 
Rosja 


razem: 


18 
8 
2 
I 
I 
3 
I 
35 uczniów. 


155
		

/163.djvu

			Ojcowie uczniów należeli do następujących zawodów: 
Ogrodników . 5 
rolników włościan . 4 
właścicieli ziemskich 
rolników pracowników 4 
leśniczych 
przemysłowców 
młynarzy 
rzemieślnikó,,- 
kupców 
nauczycieli 
urzędników państw. wyższych . 
urzędników palistw. średnich i niższych 
urzędników samorządowych 
urzędników handlowych 
pracowników prywatnych 
robotników 


3 
4 
1 
1 
3 
1 
3 
1 
35 uczniów. 


razem: 


Uczniowie są umieszczeni w internacie szkolnym, prowadzo- 
nym na zasadach katolickich. 
Egzamin semestralny I. i II. kursu odbył się dnia 27. lutego 
19 2 5 r. następnie dnia 7. marca, egzamin końcowy dla III. kursu, 
który zdało 14 uczniów. 
Staraniem dyrektora szkoły umieszczono 9 absolwentów w roz- 
maitych zakładach ogrodniczych; 5-ciu posłano celem dalszego 
kształcenia się do Francji i umieszczono tam w rozmaitych zakła- 
dach ogrodniczych. 
Egzamin wstępny do nowego kursu odhył się 21. marca 1925 r. 
Nowy rok szkolny rozpoczął się 22-g0 marca z następującą ilością 
uczniów: 
na kursie I. 17 
II. 
III. 


12 (z tego 4 inwalidów wojennych) 
13 (z tego 3 inwalidów wojennych) 
4 2 uczniów. . 


razem: 


156
		

/164.djvu

			\V ciągu roku szkolnego 1925/26 zostało zwolnionych z kursu 
I-go - 5-ciu, z kursu II-go - 2 i z kursu III-go - I uczeń. 
\V roku 1925 urządzono 3 wycieczki naukowe z uczniami; 
z III. kursu do Poznania celem zwiedzenia miejskich ogrodów, 
szkółek, plantacyj i nowego ogrodu szkolno-botanicznego, z II. i III. 
kursem do Smolic, Pępowa i Dłoni celem zwiedzenia tamtejszych 
ogrodów dworskich i do Pudliszek, celem zwiedzenia tamtejszych 
plantacyj owocowych i warzywnych i fabryki przetworów. 
Dnia 16-go października odbył się egzamin semestru letniego. 


3. Dwuletni 
urs ogrodnictwa dla inwalidó'w wojennych. 
Szkoła Ogrodnicza w Koźminie urządza 2-letni kurs ogrod- 
nictwa dla inwalidów wojennych, poleconych przez \Vojewódzką 
Szkołę Reedukacyjną w Poznaniu. 
W nauce tej biorą udział: na kursie I-szym 4 inwalidów woj., 
na kursie Il-gim 3 inwalidów woj.; razem: 7 inwalidów wojennych. 


4. Kurs ogrodnictwa dla praktykantów. 
Z polecenia Wielkopolskiej Izby Rolniczej urządzono I-tygod- 
niowy kurs ogrodnictwa dla praktykantów ogrodniczych w czasie od 
23-go do 28-go marca przy udziale [O osób. 


. 


5. Skład personalny w I92j roku: 
dyrektor szkoły: p. Józef Marciniec, 
nauczyciele ogrodnictwa: pp. St. Zembowicz M. Bojanowski, 
instruktor sadownictwa: p. Stanisław Tyran, 
inspektor kwiaciarstwa: p. Paweł Paprocki, 
sekretarz szkoły: p. Józef Piwek. 
Z polecenia .Ministerstwa Rolnictwa i D. P. odbywał praktykę 
nauczycielską kandydat na nauczyciela p. Majkowski, absolwent 

red1iiej Szkoły Ogrodniczej w Warszawie (do I. września 1925). 
Dnia l-go listopada rozpoczęła praktykę nauczycielską p. Eugenja 
Dołęga - Nalepińska, absolwentka Wyższej Szkoły Ogrodniczej 
w \Varszawie i Głównej Szkoły Gospodarstwa \Viejskiego w War- 
szaWl('. 


]57
		

/165.djvu

			Z polecenia Wielkopolskiej Izby Rolniczej brali udział we 
wrześniu: 
pp. Marciniec i Bojanowski w kursie dla kontrolerów chorób 
ziemniaczanych w Bydgoszczy, 
pp. Marciniec, Zembowicz i Bojanowski w kursie metodyki na- 
uczania ogrodnictwa we Lwowie. 


6. Wizytacje Szkoły. 
Dnia 25. marca 1925 r. zwiedzał szkołę Minister Rolnictwa 
i D. P. p. Janicki w obecności Zarządu Wielkop. Izby Rolniczej 
i przedstawicieli władz. 
W sierpniu zwiedzali szkołę pomiędzy innymi członkowie \Viel- 
kopoiskiego Związku Towarzystw Ogrodniczych w liczbie 200 osób 
i p. Dr. Namysł z Kuratorjum Poznańskiego Okręgu Szkolnego. 
Przy tej sposobności zademonstrowano wszelkie narzędzia i maszy- 
ny, stosowane przy uprawie roli w ogrodnictwie i nowy spulchniacz 
motorowy. 
Oprócz tego zwiedzały Szkołę Ogrodniczą w Koźminie uczenni- 
ce Szkoły Gospodarstwa \Viejskiego z Krotoszyna, słuchaczki Wyż- 
szej Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego z Snopkowa pod Lwowem 
i słuchacze i słuchaczki I -rocznych Pai'istwowych kursów Ogrodni-- 
ctwa z Poznania. 


7. Działalność personelu nauczycielskiego poza obrębem szkoły. 
Personel nauczycielski szkoły miewał w ciągu roku 1925 liczne 
referaty z dziedziny ogrodnictwa i pszczelnictwa, a mianowicie: 
p. Marciniec: 
Na zebraniu prezesów Kółek Rolniczych w Jarocinie, referat 
o sadzeniu i pielęgnowanIu drzew owocowych. 
Na Walnem Zebraniu Kółek Rolniczych pow. koźmillskiego i ja- 
rocińskiego, referat o znaczeniu ogrodnictwa, a szczególniej sado- 
wnictwa, dla gospodarki rolnej. 
Na zebraniu Ziemianek pow. koźmińskiego i krotoszyńskiego, 
referat o zastosowaniu kwiatów w ogrodach dworskich. 
N a zebraniu \Vłościanek w Koźminie, referat o hodowli warzyw 
w ogródkach włościailskich. 


158
		

/166.djvu

			Na Nadzwyczajnem \Valnem Zebraniu Związku Wielkopol- 
skich Towarzystw Ogrodniczych w Koźminie, referat o reorgani- 
zacji nauczania uczniów ogrodI1iczych. 
p. Bojanowski: 
Na Zebraniu Kółek Rolniczych w Kobylinie i Nowej Wsi, re- 
feraty o sadownictwie. 
Na zebraniach sołtysów w Koźminie, Koźmińcu i Kobylinie, 
referaty o zwalczaniu raka ziemniaczanego i innych chorób ziemnia- 
ków. 
Oprócz tego prowadził p. Bojanowski przy Szkole Rolniczej 
w Koźminie 1 -dniowy kurs praktyczno-teoretyczny sadownictwa dla 
włościan. 


p. Zembowicz: 
N a zebJ"aniu Kółka Rolniczego w Antoninie pod Żerkowem, re- 
ferat o zakładaniu sadów. 
Na zebraniu \Vłościanek w Koźminie, referat o hodowli trus- 
kawek. 
N a zebraniu Kółka Rolniczego i Włościanek w Koźminie, refe- 
rat o pszczelnictwie. 
p. Tyran: 
N a zebraniu Włościanek w Koźminie, referat o przechowywa- 
niU warzyw. 


B. Działalność technicznych działów szkoły. 
I. S a d o w n i c t w o. 
W ciągu r. 1925 uzupełniano w dalszym CIągU ogród owoco. 
wy formowany, sadząc: 
35 grusz na stożki wąskie, 
56 na sznury pionowe, 
21 na sznury skośne, 
39 na pahnety i formy "D", 
7 jabłoni krzaczastych, 
63 " na sznury poziome, 
20 brz oskwin i 5 moreH na szpalery. 
241 drzew owocowych. 


159
		

/167.djvu

			Obecny stan drzew przeznaczonych do formowania wynosI 
72 jabłoni krzaczastych, 
94 " sznurów pionowych, 
63 " sznurów poziomych. 
85 grusz stóżków wąskich, 
133 .. sznurów pionowych, 
21 " " skośnych, 
39 palmet i formy "U", 
20 hrzosk\vin szpalerowych, 
S moreli szpalerowych, 
45 wiśni i czereśni krzaczastych. 


577 drzew owocowych. 
VV winnicy posadzono w dalszym CIągu 125 winokrzewów n3 
sznury przyginane. w odmianach. . 
Obecny stan winnicy wynosi: 
3-+0 winorośli sznurów przyginanych, 
45 .. pionowych, 
10 " wachlarzy. 
395 winorośli. 
Młodych winorośli wyhodowano: 
l-rocznych 400 sztuk, 
2-letnich 180 sztuk. 


Szklarnie do Pedzen.ia owoców. 
Po usunięciu starych brzoskwiń w szklarni ulepszono ziemię do 
głębokości I m. dodając dobrej ziemi kompostowej, gnojowej, roz- 
puszczonej krwi, gnojówki, soli potasowej, superfosfatu i wapna 
i przystąpiono do sadzenia winorośli i brzoskwiń. 
Posadzono: 
20 brzoskwiń. 
18 winorośli na sznury pionowe, 
19 na sznury pOZIOme. 
Oprócz tego znajduje sie w szklarni: 
20 starszych sznurów pionowych winorośli. 


160
		

/168.djvu

			2. S Z kół kar s t w o : 
W roku 1925 wyhodowano następujące ilości dzic-Lek: 
3 800 dziczek owocowych, 
13000 bzów "Syringa vulgaris", 
6 500 Ligustrum l-rocznych na żywopłot. 
Szkółkowano dziczki z r. 1924 i sprov,,-adzollo: 
18000 dziczek owocowych, 
3 000 " drzew alejowych, 
6 500 Ligustrum vulgaris, 
2 000 Rosa canina pienne. 
4 5 00 Rosa canina niskie. 
Oczkowano: 
6 700 drzew owocowych. 
4 5 00 róż krzaczastych na Rosa canina, 
I 000 róż wysokopiennych na Rosa canina. 
Gotowych do sprzedaży w końcu roku 1925 było: 
I 090 drzew owocowych piennych i krzaczastych, 
1 175 drzew alejowych, 
1 000 porzeczek krzaczastych, 
180 porzeczek wysokopiennych. 
3. War z y w n i c t w o : 
Zbiór warzyw był naogół dobry. Szczególniej dobrze udały się 
kapusty i kalafjory. Obfite i częste deszcze opóźniały dojrzewanie 
pomidorów i spowodowały pękanie buraków, brukwi i marchwi, 
fasola przeważnie nie dojrzała. Cebula również nie dojrzała i wsku- 
tek tego nie będzie trwała w przechowaniu. 
Z powodu nadmiaru warzyw, ukazujących się na targach, były 
ceny bardzo niskie i nie odpowiadały kosztom produkcji. 
Najlepsze ceny miały wczesna kapusta, majeranek i cebula. 
W roku 1925 drenowano dalszą część ogrodu warzywnego, na 
obszarze 1/.. ha. 
4. K w i a c i a r s t w o g r u n t o we: 
Dla stworzenia materjału demonstracyjnego do wykładów 
z kwiaciarstwa gruntowego, wysiano bogatą kolekcję, składającą się 


Snrawozdanie W. I. R. - 11 


161
		

/169.djvu

			z 243 rodzajów i odmian kwiatów letnich, najwięcej polecanych 
przez handle nasion. Dla ułatwienia uczniom zapamiętania licznych 
nazw, umieszczono przy kwiatach letnich etykiety, większych roz- 
miarów, z podaniem, w języku polskim i łacińskim, nazwy rośliny 
i przynależną rodzine- 
Byliny wskutek obfitych deszczÓw rozwijały się bardzo dobrze, 
tylko kwiaty nie były trwałe. Kolekcja bylin obejmuje 340 rodza- 
jów i odmian. 
Próby poczynione z hodowlą młodych cebulek hyacyntów, tuli- 
panów i narcyzów, posadzonych w październiku r. 1924, dały wynik 
bardzo dobry; cebulki znacznie się powiększyły. 'Wykopano je 
w czerwcu i posadzono ponownie do dalsze j hodowli w październiku. 
Sprowadzono liczną kolekcję dalji, celem dalszego rozmnożenia. 
Szklarniowe: 
Azalje, sprowadzone z Belgji, kwitły bardzo obficie i dały bar- 
dzo dobry zysk. Również cebulki kwiatowe, posadzone dla demon- 
stracji w doniczki, rozwijały się hardzo dohrze i osiągły dobre ce- 
ny. W roku 1925 nie sprowadzono z zagranicy cehulek kwiatO\
'"ych 
i azalji na sprzedaż w roku 1926, ze względów walutowych. 
Stan roślin szklarniowych, własnej hodowli, jest bardzo dobry. 
Wyprodukowano w ciągu roku większą ilość roślin na sprzedaż w r. 
1926, a mianowicie pelargonie, paprocie, draceny, Calla; rośliny na 
kwietniki dywanowe i rozmaite rośliny pokojowe. 
5. D z i a ł d e n d r o log i c z n y i p ark o w y : 
Celem ułatwienia uczniom zaznajomienia się z licznemi nazwa- 
mi drzew i krzewów, zaopatrzono wszystkie drzewa i krzewy w du- 
że malowane etykiety w liczbie około 500. 
W ogrodzie szkolnym odnowiono trawniki, posadzono na 
2 kwietnikach kolekcję róż krzaczastych. Resztę kwietników obsa- 
dzono w październiku r. z. cebulkami hyacyntów, tulipanów i kro- 
kusów, które kwitły w najpiękniejszych barwach, w kwietniu i ma- 
ju. \V czerwcu wyjęto cebulki i posadzono na ich miejscu pelargo- 
nie i begonie, a w październiku znowu cebulki kwiatowe, które po- 
nownie zakwitną w r. I9
ó. 
Dla dalszego upiększenia ogrodu przy szkole ustawiono 1 bram- 
kę i 2 stóżki żelazne, jako ozdoby i podpory dla róż pnących. 


162
		

/170.djvu

			6. Spostrzeżenia chorób i szkodników roślin: 
Choroby i szkodniki roślin naogół nie wystąpiły tak silnie, jak 
w roku zeszłym, wpłynęło na to lato chłodne; jedynie pod koniec lata, 
pod wpływem liczniejszych deszczy, nastąpił silniejszy rozwój 
grzybków niższych, jak np. Plasmopara viticola na winorośli. 
Sad: 
Zywiołowo żadna choroba, ani szkodniki nie wystąpiły. 
Czarny grzybek wystąpił bardzo słabo, nawet na odmianie tak 
małoodpornej, jak Różanka Wirginij ska. 
Tarczyki rodzaju Lecanium na piennych porzeczkach i Miti- 
laspis pomorum na jabłoniach szpalerowych. Szkouniki te zwalcza- 
no emulsją karbolowo - mydlaną zimą, a wiosną odwarem tytonio- 
wym. 
Szkółka: 
Stigmatea M ej'pili na dziczkach grusz. Tę ciężką chorobę zwal- 
czano skutecznie przez spryskiwanie w stanie bezlistnym i ulistnio- 
nym cieczą bordoską. 
Coccus Ulmi. Szkodnik ten dość silnie wystąpił na pniach wią- 
zów; zwalczano go przez skrapianie emulsją karbolowo-mydlaną 
i wycieraniem pni. 
Aphis mali i cerasi na jabłoniach i czereśniach; szkodniki te 
zwalczano skutecznie przez maczanie pędów w odwarze kwassji. Na 
zwalczanie. tych mszyc Szkoła Ogrodnicza zwraca szczególnie uwa- 
gę, aby otrzymać silne i proste przewodniki. 
W małej ilości wystąpiła rdza róż i mączniak na wierzchoł- 
kowych pedach jabłoni. 
\V a r z y w n i k : 
Olpidium brassicae (Czarna nóżka) .i Peronospora parastttca 
(Zaraza krzyżowych) wystąpiły w małej ilości na rozsadzie kapusty. 
Rozsadę porażoną zarazą wzięto do uprawy i wydała dobry plon. 
Septiria lycopersici na pomidorach. Choroba ta wystąpiła dość 
silnie na liściach, nie uszkadzając owoców. 
Phytophtora infestans. N a pomidorach wystąpiła choroba ta 
w lecie po silniejszych deszczach, nie wyrządzając większych szkód. 


11* 


163
		

/171.djvu

			W roku 1926, jako środek profilaktyczny, będzie stosowane skra- 
pianie cieczą bordoską. 
Gleosporium Lindemuthianum na fasoli; choroba ta nie wyrzą- 
dziła jednak dużych szkód w strąkach. 
Szklarnie: 
Tarczyk Lecanium na różach. Mszyce na chryzantemach po- 
pielnikach zwalczano dymem tytoniowym. 
Choroby roślin ozdobnych: 
Gracillaria Syryngella na bzie w dużej ilości. 
EryoPhyes - na lipach. 
Staśmienie łodyg na ostróżkach. 
Mączniak na różach. 
7. Pszczelnictwo: 
\V czerwcu Szkoła Ogrodnicza otrzymała pasiekę, składającą 
się z 9 roji, z których 2 musiano zaraz skasować przez połączenie 
z innemi rojami, ponieważ były za słabe. 
Korzyści nie miano żadnych, gdyż roje nie były silne, przytem 
lato było nieszczególne, ze względu na deszcze w czasie kwitnięcia 
drzew i roślin miododajnych. 
W lecie dokupiono 3 roje, które do jesieni bardzo ładnie się za- 
gospodarzyły; stan pasieki obecnie wynosi 10 roji, osadzonych 
w ulach systemu niemieckiego. Pozatem szkoła posiada 14 uli próż- 
nych. 
Ze względu, że szkoła otrzymała pasiekę zbyt późno, nie ro- 
biono specjalnych doświadczeń. 


8. B u d y n ki, s z k l a r n i e i n s p e k t a : 
Ponieważ jednego z nauczycieli ogrodnictwa usunięto z miesz- 
kania, zajętego warunkowo w Domu Katolickim, okazała się potrze- 
ba budowy mieszkania przy gmachu szkolnym. Przybudowano 
w tym celu mieszkanie, składające się z 3 pokoi, przynależnych ubi- 
kacyj i osobnych schodów. 
Umieszczenie jednego nauczyciela, jako 
chu szkolnym, było konieczne, szczególnie 


wychowawcy, w gma- 
dla lepszego nadzoru 


164
		

/172.djvu

			uczniów w internacie. Przebudowa wyżej wzmiankowana wyma- 
gała pewnych zmian w mieszkaniu dyrektora szkoły i w internacie. 
Pozatem odnowiono 1 klasę i wszystkie ławki i katedry w klasach. 
Celem połączenia ogrodu warzywnego i szkółki, położonych 
nad rzeczką Orlą, projektowano budowę mostu. Materjał zakupio- 
no, lecz z powodu opóźnienia zezwolenia na przeprowadzenie mo- 
stu z strony właściwej władzy, musiano odłożyć budowę do roku 
następnego. 
Celem odgraniczenia ogrodu warzywnego od terenu Semina- 
rjum Nauczycielskiego, postawiono parkan druciany, długości 119 
metrów. 


Szklarnie: 
Szklarnie odnowiono częściowo wewnętrznie zewnętrznie, na- 
prawiono kotły do ogrzewania i komin. 


Inspekta: 
Inspekta uzupełniono w dalszym ciągu i dokupiono 80 nowych 
okien inspektowych. Do hodowli nasion lewkonji i petunji w do- 
niczkach ustawiono tak zw. lewkoniarnię IS m długą, składającą się 
z słupków, schodków i okien inspektowych. Urządzono szpalery 
przy murach dla formowanych drzew owocowych i winorośli, na 
przestrzeni 300 m. Dalszą część szpalerów wykona się w roku 
1926 i 1927. 


165
		

/174.djvu

			SZKOLNICTWO ROLNICZE. 


Ciężkic położenie kraju w ubiegłym roku nie mogło nic oddzia- 
łać do pewnego stopnia deprymująco i na rozwój szkolnictwa Wlkp. 
Izby Rolniczej. O wykonaniu na szerszą miarę planu rozbudowy 
egzystującej sieci szkół nie mogło być mowy. Utrzymanie dotych- 
czasowego stanu posiadania z pewnem, a nawet, jak w dziale szkół 
żenskich, dość znaczncm rozszerzeniem działalności, bylo maximum 
tego, co się dało w tak niesprzyjających warunkach osięgnąć. I tak, 
z powodu wstrzymania subwencyj ministerjalnych, a niemożności 
przeznaczenia znaczniejszej sumy z funduszów Izby, ulec musiała 
dalszemu odroczeniu zamierzona budowa gmachu szkolnego w Śro- 
dzie, na fermie zaofiarowanej \Vlkp. Izbie Rolniczej przez miasto, 
na którą to budowę wykonane już zostały plany. Nie doszło rów- 
nież do przebudowy starego gimnazjum w Gostyniu, której doko- 
nać zamierzał tamtejszy Wydział Powiatowy w celu przekazania 
\Vlkp. Izbie Rolniczej na pomieszczenie nowej szkoły rolniczej 
w tej tak żywotnej, pod względem rozwoju rolnictwa, okolicy. Ilość 
szkół rolniczych męskich pozostała zatem niezmieniona : 12 szkół 
z językiem wykładowym polskim; z niemieckim językiem wykła- 
dowym jedna kompletna w Środzie i po jednym oddziale w szko- 
łach w Międzychodzie i Wolsztynie; ten ostatni został utworzony, 
jako przejściowy z tem, że na wyższy kurs uczniowie postąpią do 
oddziału polskiego. Szkoła w Ch odzieży uzupełnioną została dru- 
gim kursem. Ilość oddziałów zwiększyła się zatem o dwa, a z je- 
dnym kursem pozostała jeszcze tylko jedna szkoła w Międzycho- 
dzie (oddział podwójny: polski i niemiecki). 
Ze względu na wspomniane niepomyślne warunki ekonomiczne, 
należało oczekiwać i znacznego spadku frckwcncji do szkół rolni- 
czych. Jednakże widocznym i pocieszającym staje się faktem, że 


167
		

/175.djvu

			odczucie potrzeby fachowego wykształcenia ugruntowuje się coraz 
bardziej wśród warstwy włościańskiej Wielkopolski. Bowiem po- 
mimo ogólnie obserwowanego zubożenia ludności rolniczej, ogólna 
liczba młodzieży, korzystającej w roku sprawozdawczym z dobro- 
dziejstwa oświaty w szkołach rolniczych W. I. R., nie odbiega od 
cyfry zeszłorocznej; a nawet, włączając do obrachunku szkoły żeń- 
skie, przewyższa w sumie o kilkanaście jednostek. Należy jednak 
zauważyć, że liczba oddziałów zwiększyła si
 w roku 1925 o dwa. 
Przeciętnie zatem frekwencja uległa pewnej, choć nieznacznej zniż- 
ce. Objawem charakterystycznym jest, że liczha uczni na I-ym 
kursie, a więc nowowstępujących do szkoły, nietylko nie zmalała, 
ale nawet w niektórych szkołach, w stopniu dość znacznym, zwięk- 
szyła się. Natomiast w pewnych szkołach nie dopisali uczniowie 
powracający do szkoły na kurs I1-gi. Przeprowadzone hadania 
przyczyn tego zjawiska wyjaśniły, że uczniowie, którzy zrezygno- 
wali, przynajmniej w tym roku, z dokończenia swego wykształce- 
nia teoretycznego, w przeważnej części pozostali na stanowiskach, 
pozyskanych w praktyce. Tłomaczy się to obawą utraty zdobytego 
stanowiska, o które z roku na rok widocznie staje się trudniej. 
Niektórzy jednak z tej kategorji wychowanków szkół oświadczyli 
stanowczy zamiar powrotu do szkoły, po ukończeniu całorocznej 
praktyki. 
Poszczególne szkoły wykazują następującą frekwencję: 
(Patrz str. 169-172.) 
Z kwest ją frekwencji do szkół rolniczych W. T. R. wiąże się 
sprawa internatów szkolnych. \Vlkp. Izba Rolnicza zdaje sobie 
dokładnie sprawę, że dostarczenie sposobności taniego mIeszkania 
i utrzymania w mieście udostępniłoby korzy
tanie ze szkoły wieh' 
niezamożnym, a żądnym wiedzy z pośród młodzieży włościańskiej. 

..jiestety możność Wlkp. Izby Rolniczej w tym kierunku jest bar- 
(Jzo ograniczona. Wszystkie szkoły \V. I. R. są typu, jak wIa(h- 
mo, zimowego i mieszczą się w miastach powiatowych w budvn. 
kach, nic będących własnością Izby, lecz dzierżawionych prze\vaż- 
nie od wydziałów powiatowych lub magistratów. Rozmiary więk- 
szości tych bud
'nków f}rzedstawiają SIę tak skroml1ic, że L.ak(h",; 
wystarczają one do pomieszczenia szkoły, a o jakimkolwiek nadmia- 


1«58 


.
		

/176.djvu

			rze miejsca, któryby można zużytkować na mieszkanie i stołowa. 
nie uczniów, mowy być nie liloże. Nic';czne tylko szkoły znalazły 

ię w tern szczęśliwem położeniu, że mogły pomyśleć o UdOgOJlli.
- 
niu swym wychowankom przebycia okIcsl1 szkolnego przez ud7iele- 
nie im bezpłatnego pomieszczenia przy szkole i spm,obności prow	
			

/177.djvu

			internatowych, na razie przynajmniej, myśleć nie można. W grę 
wchodziłaby jedynie szkoła w Międzychodzie, o ile stosunki I
Iie
?- 
kaniowe poprawią się do tego stopnia, że będzie można pozyskać 
część ubikacyj w budynku szkolnym, dzierżawionym od \Vydziału 
Powiatowego. zajętej na mieszkanie urzędnika Wydziału. 
,,,r okresIe lebim dokonczono g:-untownego remontu bu Ivn 
ków, n\zpoczętego Je5zcze w roku zeszłym. Ubogo uposaż nIe bi- 
bl1ote.ł-i szkolne w ostatnich latach zapełniały się stopniowo; w H)ka 
sprawozdawczym przystąpiono do uporządkowania tych bIbi.i 'tek 
i oprawy książek. S szkół, posiadających oświetlenie elcktryczne, 
pozyskało od Ministerstwa aparaty projekcyjnc dla pokazów nauko- 
Pod względem zawodu ojców uczni, statystyka wykazuje: 


Ogólna Rolników Rolników Z innych 
Szkoła liczba posiadają- nie posiada- 
uczni cych ją.cyc
 zawodów 
ziemię ZIemI 
I 
1 Bydgoszcz 62 50 6 G 
2 Chodzież 35 27 1 7 
3 Inowrocław 58 51 4 3 
4 Janowiec 71 61 6 4 
5 Koźmin 34 26 2 6 
6 Kępno 10 49 - 11 
7 Leszno 60 47 10 3 
8 Międzychód 25 18 5 2 
9 Odolanów 60 43 7 10 
10 Sroda 37 25 3 9 
11 Wolsztyn 59 38 2 19 
12 Września 41 40 - 1 
13 Sr.oda z. wykład. 
Jęz. mem. 67 61 4 2 
14 Międzychód 
oddz. niem. 21 18 2 l 
15 Wolsltyn 
oddz. niem. 31 30 - 1 
721 584 52 85 


170
		

/178.djvu

			wych, i zakupiły dodatkowe aparaty do projekcji mikroskopowych 
oraz serjc klisz. Jeden z nauczycieli, p. Kraśnicki z Wrześni, pod- 
jął się przygotowania preparatów mikrospokowych dla wszystkich 
szkół. W ten sposób każda szkoła pozyska serję gotowych, naj- 
ważniejszych przy nauce rolnictwa, mikroskopowych objektów de- 
monstracyjnych. Podobnie, jak lat ubiegłych, również i w tym ro- 
ku, na mocy doświadczeń przy nauczaniu, dokonano pewnych zmian 
i uzupełnień w programie nauk. Zmiany te idą zawsze w tym sa- 


Pod względem zamieszkania uczni statystyka wykazuJe: 


!C Na ogólną Na ogólną lic 
..CI liczbę uczni dojeżdżało za 
N 
Szkoła 
 ::s o I 
 I «I' 
!C'c m ::s"gD ..r: 'o 
 
..r: 
CN .
 "ODe u_ C 
<11'_ :>, cc «I' cc 

o ... o c'- I 
"OD::s o 

 c
 'aJ E ...u 
P- o N ._ o 'O ... 
:>, 
O UJ P- .2 I ::s C 
I N N IN 
 
, , 
l Bydgoszcz 62 15 :H 13 28 I 22 
- 
2 Chodzież 35 17 12 6 5 5 - 
3 Inowrocław 58 22 29 7 22 12 9 
4 Janowiec 71 2:3 42 6 18 6 l 
5 Koźmin 34 13 12 9 13 6 3 
6 Kępno 60 53 4 3 16 28 9 
7 Leszno 60 15 23 22 21 5 6 
8 Międzychód 25 12 8 5 - 1 12 
9 Odolanów 6() 31 16 13 5 24 5 
10 Sroda 37 10 16 11 19 5 1 
11 Wolsztyn 59 28 11 20 32 6 9 
12 Września 41 18 10 13 18 11 3 
13 Sr.oda z.wykład 
Jęz. mem 67 8 9 50 7 1 2 
14 Międzychód 
od dz. niem. 21 3 5 13 - 1 2 
15 Wolsztyn 
oddz. niem 
I 
O 1 - 16 I 10 - 
-- - - ===
=.== 
---- 2118 12;j2 1111 /220 ,121 
Razem: 1721 84 


zbę uczni 
mieszkiwało 


'0' I 
 . 
e ...
 
.s QJ
 
UJ I 
'6 


cc 
I C 


1 12 
14 11 
15 
30 16 
7 5 
7 
28 
12 
15 11 
12 
12 
9 


57 


18 


5 
253 43 


171
		

/179.djvu

			mym kierunku: uczynienia nauki bardziej dostępną, usuwanle zby- 
tecznego balastu, a rozszerzenie działów dla drobnego rolnika naj- 
ważniejszych. W okresie letnim odbywały się od 2-ch lat wpro- 
wadzone perjodyczne zjazdy uczni, połączone z praktycznemi ćwi- 
czeniami i wycieczkami, a mające na celu uzupełnienie w kierunku 
praktycznym wiedzy teoretycznej, nahytej w okresie zimuwym. 
Między innemi przeprowadzono, j ak zwykle, kursy pszczelarskie. 


Ostatnia tabela wykazuje rezultaty nauki uczni oraz pokierowanie 
w życiu praktycznem uczni kończących szkolę. 


N _ N - 
.!:! ;/ł-!,E- u :> I E E I ,E JI o 1 CI> ""I 
Szkoła - c'" o VI Gol E ta._ 
 
, ::II _ >.__ o:> 04.>' 11)>. 1I\i:- "'C' x:ł: 
co j"::.¥ "'OC eN Eu IC ::;"" F · 'I 

II""'I 
I C '" Eo E"I:>.O C '" 
::o IZ
 >-E ra
 t!E :o ...'" -s 
 
 
 E ':o'Ej 

 
I 
.- 
W) 
 N "'... o ",'" ".1 o N 
 ...w o U o c........ 
I O 1 ; e I c5 
I : 
 .
 
I 'QI) ,.,'" s.. lo. 'ODe. o'" ICI"C " 
o 

 oc..G)O"P-:ł; ftI
 
I 
 N Col z 
 N Co, z I z Co 
I I 14 1 
1 Bydgoszcz 32 2 23 6 1 30 - 30 - 14 
2! Chodzież 24, 2 12 9 1 11 - 5 5 1 6 
I 
3 Inowrocław 36, l 24 4 7 22 22 - - 4 
4 Janowiec 46 2 32 12 - 25 - 23 2 - 16 5 
5 Koźin 25 1 18 4 2 9 - 9 - - 2 6 
6 Kępno 39 - 26 9 4 21 - 21 - - 11 3 
7 Leszno 31 - 15 12 ... 29 -- 29 - - 6 7 
8 Międzychód 25 l 20 ... 1_1/- - - - - - 
9 Odolanów 31 - 27 3 1/29 -- 27 2 - 6 9 
10 Środa 27 1 22 3 1 111 - 11 6 -- 
1 
11 Wolsztyn 31 2 23 4 2 28 - 28 - - 122 - 
12 Września 23 2 17 3 1 18 1 17 - - 1 13 4 
13 Środa z wyki. 
jęz. niem. 49 - 45 2 2 18 - 18 - - 11 4 
14 Międzychód 1- 
Oddz. niem. 21 1 15 5 - - - - - - I - 
15 Wolsztyn _?1;-"I
 

 -I =-_ -11- -I. 
O ddz. niem. 31 1 
Razem 471 16 &45 1831271251 1/2łO ,-- 9- = 1 :: 117 1 63 1 


. 
 , Kurs pierwszy 


IC 
..Q 


Kurs drugi 


Uczniowie 
Ił. kursu 


'" 
"" 
'c 
"O 
CI> 
.. 
:; 
'" 
z 


2 
5 
7 
4 
1 
7 
16 


14 
5 
6 


3 


70 


172
		

/180.djvu

			Tymczasowe sprawozdanie 
z wykonania budżetu Wlkp. Izby Rolniczej 
za rok 1929/30 


,I
		

/181.djvu

			- 
Wpłynęło Sprawdz. subwenc. Min. Roln. 
Podług budi. Wyasygnowano - 
z uwzględn. l'lcznie z sum'l Ogólna suma 
subw. Min. 
zmian w Ci'li!u nieści'lgn. Suhwe... ,- Subwencje Subwencje Zarezerwowane Roln. przyznana 
roku sprawo- naldytości Dochody Og6łem na rok 29/30 na rok 1929/30 
zdawczego z roku ub. własne Min. Roln :twa samorz'ld. inne . lat poprzedn. rubr. 4 plus 
rubr. 8 
(be. .um rubr. 4 
- objd. uwag. od 2-8) 
1 2 3 4 5 6 7 8 9 
66998,- 42 495,64 21 337,64 14115łi - - 6300,- 42 495,64 - 14 858,- 
233 658,25 232 658,25 103 704,80 11813<1 ;;0 - - 221843,30 7 741,91 125880,40 
18100.- 26812,28 25 326.09 - - - 25 326,09 - - 
369 541,24 338047,15 120 755.9Jl) 217 291 
 ) - - 338047,15 90 612,40 198 589,48 
191 600.- 227715.- 49768,16 1463,.' łó j 30 141, - - 226 282,81 - - 
58641,- 57387,15 51 206,76 537! 9 1 ) 551,- 250,- 57387,15 - 960,- 
76 190,- 71732,76 52871,58 ta 36£ ).\ - - 68240.78 - 1120,- 
41 300,- 28 422,90 22 131,36 19611 ) 3000, - 27 097,96 - 880,- 
54 440,- 49 794,68 21 975,- 27 03.' 18;) - - 49009,68 - - 
95890,- 92874,70 80316,94 
 1!l8{t
) 780,- - 81377,74 - - 
574897,84 591 619,53 245 118,47 U\37C 

) SO 752,84 - 410241,31 23 328,93 139483,9310} 
18 600,- 18 600,- - 18600 - - - 18600,- - 18600,- 
101 626,56 134014,79 102063,44 5(}()()- - 13370,- 120433,44 57839,74 62839,74 
37 000,- 26910,- 1 080, - 22 0011 - 3500,-- - 26580,- 280,41 22 280,41 
22800,- 28 229,80 15 264,65 '"'00(' - - 22 264,65 l 212,75 8212,75 
73 700,- 60 707,09 46502,61 12 Stli - - - 59002,61 7106,58 19606,58 
145 146,73 136458,47 43 703,09 49041' 73 100,- 5 000,- 97 849,82 - 49 046,73 
238380,- 265 897,46 177 536,67 2001 - - - 179536,67 7,14 2007,14 
103 000,- 131 631,21 63643,65 - -- - 63643,65 - - 
300,- 339,40 334,40 - - 334,40 - - 
116793,- 118430,17 73 731 35 - 28815,16 102 546,51 - - 
24 200,- 30 950,39 30 950,39 - - 30 950,39 - - 
1183400,- 1 228203,10 l 189 855,04 - -- l 189 855,04 - - 
- 82 849,44 82 849,44 - - 82 849,44 - - 


Dochód 


3 8i6 202,62 I 4 032 022,50 I 2 622 027,44 


7772 


Uwagi do dochodu: 
1) W kwocie tej znajduje sic pomiCdzy innemi poiyczka 
2)" II II " ,. fi "zasiłek i 
11).. .. " " ".. zasiłek ,. 
4)., Ił .. ,. " " fI zwrot OJ 
5) n " U " u Ił "" 
G)'ł " II fI II ",. 
7) u.... " " II Ił" 
8)., n " " fI " Jt'" 
9) Przyznano w dziale Hodowli Inwentarza zasiłki w su 
10) W sumie 139483,93 zł uwidoczniono zasiłek za rok 11 


Zestawienie obrot6w 


l 88824,84 I 53735,16 


I 3641796,23 


188129,86 


664 365,17 


b Ido" ł:I w wysokości 60 000 zł. 
ka M. Roln. na inwestycje w szkole w wysokości 109314,16 zł. 
n. na ł'crsonel szkół zim. -117000 zł oraz zas. i poi. na inwest. w szkoło 29373,65 zł. 
ezpiecz. za personel fachowy 489,- zł oraz zasiłek i poi. na inwest. 3930,39.. 
" " " .. 274,20"" " lO"" 13 975,- .. 
.. "" 357,60".. lo.." 729,- " 
.. " " " 525,-".. " ".. 26509,68 " 
.. lo .. ., 280,80 " 
H6,155,- zł, z tego przekazano zamało 1785,- zł, pozostaje 114,370,- zł. 
10 w wysokości przyznanej t. j. 116155, - zł.
		

/182.djvu

			za rok 1929/30 Rozchód 
Podług bud!. Wyd en o Nadwy!ka PozostGło'
 subw. 
Niedobór Min. Roln. do 
Bud!. z uwzglCdn. Z funduszów poszczeg. dochodu przen. na rok 30/31 
W.I.R. Nazwa dział6w zmian w ciilgu włllsn. łl\czn. Z subwencji Razem dlliałów J poszczellólnych o b 9 
. P r. ru r. 
okresu dZlał6w: a rubr. 14 
Dział z subwencjo Min. .uh J.; por. rubr. 7 
sprawozdaw- samorzil d . Rolnictwa pi \III 14 a rubr. 15 por. rubr. 7 (be. lum rubr. 14 
czello z rubr. 15 obldnlenvch uwallaml 
i innemi od 1-11 
- 
10 11 12 13 14 1:1 16 17 18 
I Maj. Dośw. PCtkowo . . 126653,51 109 210,43 14858,-- j 24 )68,43 81 672,79 - - 
II Stacja Dośw. w Poznaniu. 197449,05 144 558,58 42213,96 J HI: 772,5( -- 35 070,76 83 666,45 
lIa Oddział Mleczarski . . . . 29 868,96 29 818,96 - 29 818,96 4 492,87 - - 
IIb Szkoła Mlecz, we Wrześni 500 443,64 300 464,9ł 182298,93 Ijl 3,H' 144716.72 - 16290,55 
III Szkolnictwo Rolnicze 442 822,43 274965,28 117000,-1) .91 5,28 166682,47 - - 
lila Szkoła Roln. w Środzie. . 97 144,- 92 170,56 1449,-2) 931)19,5b 36 232,41 - - 
IIlb Gosp. Wiejskie w Nietil!kowie 103446,44 97 544,96 1 394,20 3 ) 98 9., ,16 30 698,38 - - 
III c " .. w Tuchorzy . 54 733,15 51 885,92 1237,8(1) 6312io,"2 26 025,56 - - 
III d " " w Witkowie 64 560,- 56 945,99 525 _5) 51 
70. II 8461,31 - - 
IV Szkoła Ogrodn. w Koźminie . 133292,22 130023,98 280;80 6 ) , 30 104,7H 48 927,04 - - 
V Wydz. Hodowli Inwentarza 669 767,99 446518,99 102450,33 ,)48 9 Q ,.,2 138 728,01 - 37 033,60 
VI " OrgIIn. Małorolnych 93 750,- 66 266,61 8 685,26 7" 9 1,8- 56351,87 - 9914,74 
VII " Nasienny - 165429,14 96 360,63 62693,32 UI51)

 '5 38 620,51 - 146,42 
VIII " Produkcji Rolnej . 76 430,41 34247,85 22 280.41 56 .21-1,26 29 948,26 - - 
Vllla Referat Ogrodnictwa. . . . 53 121,03 44 124,31 6471,66 5C;9..," 28 331,22 - 1 741,19 
VIII b Zakłady Ogrodn. w Janowcu. 84 313,41 62507,45 19417,03 81 924,48 22921,87 - 189,55 
IX Wydze Łąk i Meljoracji. . . 168296,73 91 618,50 48982,78 1(060128 42751,46 - 63,95 
X " Ksil\!kowości Rolnej 214 768,58 212 214,86 2000,- 214 9 )4,86 34678,19 -- 7,14 
XI " Leśnictwa . . . 108 253,86 107 876,54 - 107 H76,M 44 232,89 - - 
XII .. Ekonomiczny . . 35240,- 34342,01 - 34 . 42,111 34007,61 - - 
XIII .. Centralny 367426,10 351 964,15 - ..01564 15 249 407,64 - - 
XIV " Bud!. Raehunkowy. 193 711,68 192 830,63 - 192 !ł30.63 161 880,24 - - 
P. Podatki na rzecz W. I. R. . - - - - - 1189 855,04 - 
P. g. Pozo.tał066 go"wk. przy z. mila. roku ubllgł. - - - - - 82 849,44 - 
I 3980921,33 1 3028 452,13 I - 11 428 669,32 1 307 775,24 I 
634 238,18 13 06 00,3. 149053,59 7 ) 
Niedobór w lIotówce 1120 894,08 


Uwagi do rozchodu: 
1) Zasiłek M. Roln. na personel szkół zimowych . . . . . . 
2) W kwocie tej pomicdzy innemi opłaty ubezpieczeniowe II! personel fachowy 
3)" .. U" "" II Ił JJ " 
4) fi .. ".. Ił'. " "" 
5)" .. '1" "" fi .,,, " . ..... 
(j) IJ " n" ";, .. , II" . . . . . 
7) Z og61nej sumy nie wykorzystanych w roku 1929/30 subwencji zestały przeniesione ne rok 1930/31 w myśl odpo- 
wiednich wskazań Min. Roln. subwencje w wysokości _ . . . . . 
oraz stawiono wniosek o zezwolenie na przeniesienie reszty subwencji w wysoko
c 


Razem . 


117000,- zł. 
489,- .. 
274,20 .. 
367,60 " 
525,- " 
280,80 " 
115 131,46 .. 
33922,13 ,. 
149053,69 zl.
		

/183.djvu

			Pomyślnie rozwijały się również sto\\arzyszenia uczniowskie, za- 
prawiającc ich do życia społccznego. 
Posiadane przez 3 szkoły fermy (Międzychód, \Yrześnia i Cho- 
dzież) z powodu trudności finansowych. nie mogły być jeszcze po- 
stawione na takim poziomie, by mogły być uważane za fermy wzo- 
rowe. Niemniej jcdnak, dwie picrwsze (w Międzychodzie i Wrze- 
śni) gospodarowane są prawidłowo, wyróżniają się nawet dodatnio, 
pod względem stanu kultury, od ziem sąsiednich i przeprowadzają 
systematycznie doświadczenia nawozowe i odmianowe. Co do fer- 
my w Chodzieży, to, z powodu rozkawałkowanej figury oraz odda- 
lenia od szkoły i niedostatecznego nadzoru, przedstawia się ona 
ujemnie i kwalifikuje do zamiany lub likwidacji. 
Wypada zanotować doniosłą reformę, przeprowadzoną w roku 
sprawozdawczym w działalności pozaszkolnej nauczycielstwa szkół 
W. L R. Jak wiadomo, obok zajęć pedagogicznych, przypadających 
przeważnie na okres 5-ciu miesięcy zimowych, personel nauczyciel- 
ski szkół \V. L R. ma do spełniania równic ważne zadanie szerzenia 
kultury rolniczej wśrÓd ludności małorolnej swego okręgu. Oprócz 
czynności specjalnych, powierzonych im przez Wlkp. Izbę Rolniczą, 
jak np. jako delegatów do uznawania ziemiopłodów, przeprowadza- 
nie licencji, premjo\\all i t. p., kulturalno-rolnicza działalność nau- 
czycieli koncentruje się przeważnie w życiu Kółek Rolniczych, 
w których czynni oni być winni jako instruktorzy, prelegenci oraz 
organizatorzy kursów. Dostatecznie intensywnemu rozwojowi 
działalności nauczycielstwa w tej dziedzinie stał dotychczas na 
przeszkodzie zbyt luźny, nieokreślony stosunek personelu nauczy- 
cielskiego szkół rolniczych, do organizacji Kółek Rolniczych. W ce- 
lu usunięcia tej tamy i ściślejszego zespolenia nauczycielstwa z ży- 
ciem Kółek Rolniczych, między Patronatem tych ostatnich a \Vlkp. 
T zbą Rolniczą zav. art y został układ, na podstawie którego nastąpiła 
decentralizacja organizacji Kółek Rolniczych w tym kierunku, iż 
utworzono Biura Okręgowe Związku Kółek Rolniczych, których 
teren działalności pokrywa się z dotychczasowemi okręgami szkol- 
nemi. Na czele tych biur stanęli kierownicy szkół, mając 00 po- 
mocy w swej działalności nauczycieli fachowych, a do zadań tech- 
nicznych sekretarzy, płatnych przez Związek Kółek Rolniczych, na 


173
		

/184.djvu

			które to stana wisko zaangażowani zostali po "" iększe j części absol- 
wenci szkół rolniczych. Przy tym układzie, cała działalność Kółek 
Rolniczych koncentruje się w biurach okręgowych i pozostaje w rę- 
ku kierownika biura, \V porozumieniu z odnośnymi wicepatronami 
i w uzależnieniu od Patronatu i Centralnego Biura Związku Kółek 
Rolniczych w Poznaniu. Tak skoordynowana działalność szkół 
z Kółkami Rolniczemi wyda niewątpliwie pomyślne wyniki i wpły- 
nie znacznie na ożywienie organizacji Kółek Rolniczych, a już za- 
znaczyło się dodatnio w ruchu i w działalności Kółek Rolniczych 
w uhiegłym okresie letnim. 
Doroczny zjazd nauczycieli szkół \V. L R. odbył się w dniu 13. 
maja w Poznaniu. Omawiane były sprawy programów szkolnych 
i 
prawy administracyjne, a wspólnie z przedstawicielami Związku 
i(ółek Rolniczych przedyskutowana została i ostatecznie ułożona 
,..rganizacja wyżej wspomnianych biur okręgowych. 
Pozatem wszyscy kierownicy i nauczyciele szkół rolniczych zje- 
chali się w dniu 15. i 16. września w Bydgoszczy na 2-dniowym 
kursie, zorganizowanym w związku z walką z rakiem ziemniacza- 
nym. Kurs ten miał na celu, oprócz wykładów o chorohach ziemnia- 
czanych, przygotowanie przeprowadzenia generalnej rewizji wszyst- 
kich plantacyj ziemniaczanych w Województwie Poznaliskiem. Kie- 
rownictwo tą akcją zlecono nauczycielom i każdy w swoim okręgu 
wygłosił szereg wykładów popularnych dla sołtysów i przełożonych 
obszarów dworskich. 
Sekcja Szkolna odbyła tylko jedno po:-.ieuzcnie w rlniu 13. mar- 
ca, na którem po raz ostatni przewodniczył ś. p. Patron Browns- 
ford. Tematem obrad było sprawozdanie naczelnika Wydział
 
Szkolnictwa Rolniczego z całokształtu spraw szkolnych i omówienie 
planów na przyszłość. 


W przeciwieństwie do pewnego zastoju w szkolnictwie rolni- 
czem męskiem, w dziale szkolnictwa żeńskiego w roku sprawozdaw- 
czym zaznaczył się znaczny postęp. Już w roku poprzednim jedyna 
egzystująca szkoła gospodarcza w Nietążkowie nie mogła pomieścić 
wszystkich zgłaszających się kandydatek, chociaż ilość miejsc 
znacznie powiększono. Konicczncm zatem hyło uruchomienie dru- 


174
		

/185.djvu

			giej, współrzędnej szkoły, której siedziba w Tuchorzy, pow. wol- 
sztyi1skiego, już od lat paru była przygotowywaną. Posiadłość, 
mieszcząca szkołę, dawna restauracja wiejska, pozyskana została od 
Urzędu Ziemskiego staraniem miejscowego społeczei1stwa z ś. p. 
Marją Kurnatowską na czele, składa się z głównego budynku, 
niewielkiego zabudowani
 gospodarczego i fermy 26-morgowej. Bu- 
dynek został przcrobiony dla celów szkoły już dwa lata temu, w cią- 
gu zaś ubiegłego lata wykoi1czono urządzenie wewnętrzne, starając 
się o uwzględnienie nowoczesnych wymagai1 pod względem hygjeny 
i o estetyczny wygląd. Inwestycje te pochłonęły dość poważną su- 
mę, 32000 zł. Budynck szkolny jest jednak zbyt szczupły i z tru- 
dem udało się osięgnąć zaledwie 30 miejsc w internacie. Przytem 
brak jest jeszcze niektórych niezbędnych ubikacyj, jak np. mleczar- 
ni, chlewów, kurników, a także mieszkania dla robotnika gospodar- 
czego. Niezbędne to uzupełnienie dokonane zostanie w roku 1926. 
l'roczystego otwarcia szkoły dokonano w dniu 8. października przy 
udziale zaproszonych osób, interewjących się tą nową placówką 
oświatową. Przyjętych zostało 30 uczennic do internatu i 5 przy- 
chodnich. Kierowniczką mianowana została p. Irena Pljaszówna. 
posiadająca poważne kwalifikacje na to stanowisko. 
Do szkoły w Nietążkowie przyjęto i w tym roku liczbę uczen- 
nic, znacznie sięgającą ponad przewidzianą normę, bo aż 62. 
W szkole tej dokonano w roku sprawozdawczym również znacz- 
nych inwestycyj, jak np. przeprowadzono kanalizację, odświeżono 
wszystkie uhikacje, uzupełniono inwentarz szkolny i t d. Pomi- 
mo podwójnej prawie liczby wychowanek, personelu nauczyciel- 
skiego nie powiększono, przyjęto tylko 2 bezpłatne praktykantki, by 
je kształcić na przyszłe wychowawczynie. 
Pod względem zamieszkania uczennic statystyka wykazuje: 
w Nietążkowie w Tuchorzy 
2 1 


z pow. hydgoskiego 
czarnkowskiego 
j arocińskiego 
inowrocła wskiego 
gnieźniei1skiego 


.. 


3 
6 


4 


J 
2 


Do przeniesienia 


LI- 


5 


175
		

/186.djvu

			176 


Z przeniesienia I4 S 
gostyńskiego I 2 
grodziskiego 
koźmi11skiego 3 
" kościai1skiego 2 
kępii1skiego 3 
" krotoszyi1skiego 2 
" międzychodzkiego 2 
" mogileńskiego 
.. nowo-tomyskiego 4 
" odolanowskiego 2 
" ostrowskiego l 
" ostrzeszowskiego 2 
obornickiego 3 
" poznai1skiego S 
pleszewskiego 2 
.. średzkiego 2 2 
szubii1skiego 2 
" śremskiego S 
szamotuiskiego S 
" wolsztyi1skiego J I 
" śmigieiskiego 2 
" wyrzyskiego 2 
wrzesii1skiego 1 
z Pomorza 1 
z Śląska 1 
Razem 61 3S
		

/187.djvu

			ORGANIZACJE MAŁOROLNYCH. 


Wydział Organizacyj Małorolnych obejmuje współpracę 
z Związkiem Poznańskich Kółek Rolniczych 
i z Z w i ą z k i e m Kół e k W łoś c i a n e k. 
Z ważniejszych czynności \Vydzialu należy wspomnieć: 
W Związku Poznańskich Kółek Rolniczych: 
Organizację Kółek Rolniczych i propagandę w nich. 
Walnych Zebrań Powiatowych Kółek odbyło się 49. Spccjal- 
nych Zebrar'1 Okręgowych dla celów propagandy odbyło się I I . 
Kursów ogólno-rolniczych odbyto 32. Kursów mleczarskich 
odbyto 3. Kursów pszczelarskich z ramienia Wydziału 10, z ra- 
mienia Szkół Rolniczych i z własnej inicjatywy Kółek 3- Kursów 
ogroniczych odbyto l, . objazdów Kółek w powiatach Czarnków 
i Gostyń 2. 
Refcratów w poszczególnych Kółkach Rolniczych wygłoszono 
przez urzędników Izby 608, przez urzędników Z. P. K. R. - IOO. 
Wycieczek rolniczych, które przybyły z Kresów Wschodnich 
celcm obejrzenia tutejszych gospodarstw oraz stanu rolnictwa przy- 
jęto 8, które liczebnie były znacznie reprezentowanc. 
Związck zorganizo"vał wycieczki rolnicze dla swych członków 
do Liskowa, Grudziądza, Gniezna - razem 3. 
Ze wzgl<;;du na waloryzację pretensji wierzycieli hipotek i t. d. 
udzielano porad członkom Kółek Rolniczych oraz znoszono się w tej 
sprawie z kompetentnemi władzami. 
Z wiosną ze względu na ciężkie położenie rolnictwa poczyniono 
starania o uzyskanie pożyczki, którą uzyskano w kwocie 750000 
złotych, w jesieni zaś czyniono starania o prolongatę tejże, którą 
również uzyskano. 


Sprawozdanie W. I. R. - 12. 


177
		

/188.djvu

			; a zebraniach Kółek Rolniczych wygłaszano wykłady o walo- 
ryzacji hipotek, sprawach podatkowych, sprawach pożyczkowych 
1 Inne. 


Pisemnych i osobistych (ustnych) porad udzielono w sprawach 
podatkowych przewłaszczeniowych 2650, kupna i kredytowych 1873, 
prawnych i waloryzacyjnych 2486, organizacyjnych i fachowo rolni- 
czych 426, czyli razem udzielono = 7435 porad. 
Nowych Kółek, przeważnie za inicjatywą Izby, powstało 
w 1925 roku 21. 
Związek liczy przy koi1Cu roku 522 Kółek. 
Dyrektorów Szkół Rolniczych Izhy użyto do intensywnej pracy 
w Kółkach Rolniczych, przez zorganiLowanie 12 Okr. Kółek Roln. 
Praca tych 12-tu Biur Okręgowych, aczkolwiek zapoczątkowana od 
pół roku, dała już wyniki dodatnie i jest nadzieja, że przyczyni się 
ona w znacznej mierze do dalszego rozwoju Kółek, gdyż przez ich 
założenie osiągnięto bliższy kontakt z poszczególnemi Kółkami Rol- 
niczemi; - stworzono również w ten sposób bliższą łączność Kółek 
Rolniczych z Centralą Związku Poznai1skich Kółek Rolniczych 
i. Wielkopolską Izbą Rolniczą. 
Praca Z w i ą z kuK ó ł e k W łoś c i a n e k wyra.ża się w roku 
T 925 w powstaniu nowych Kółek, wykazie kursów teoretycznych 
i praktycznych, pielgrzymkach i wycieczkach or<:z sprowadzaniu bi- 
bljoteczek d!:!. Kółek. 
Nowe Kółka powstały w Lechiinie, Witkowie, Konojadzie, 
1. Tjściu, Książu, Bukownicy, Dębnicy, Jui1cewie, Wilkowyji, Szamo- 
tułach, BudzisLewku. Lusowie, a wznowiono Kółka w Kiekrzu 
Psarskiem. Ogółem Kółek mamy 76 z 3000 członków. 
Kursy tygodniowe gospodarcze dla Kółek Rolniczych i Włościa- 
nek przeprowadzono 4: w Doruchowie, Więckowicach, Ostrorogu 
i Nietrzanowie. Kursów praktycznych z inicjatywy Związku Kółek 
było 9, ogółem wszystkich kursów praktycznych (również z inicjaty- 
wy Prezesek) odbyło się 30; udział wzięło około 1000 uczennic. Kur- 
sów oświatowych odbyło się 8, za wstawiennictwem Związku Kółe l - 
do Wydz. Oświaty PozaszkoJ'1ej. 


178
		

/189.djvu

			N a skutek zachęty Związku Kółek Włościanek i wydziału ho- 
Ilowli Zwierząt Izby 5 Kółek sprowadziło rasowe koguty, a II Kółek 
jaja wylęgowe; kilka włościanek z Kółka Jarogniewice przystąpiłJ 
do kontroli mlecznej u krów; szczepienie przeciw różycy trzody 
chlewnej zastosowała przynajmniej l/s część Kółek, jak również 
szczepienie przeciw cholerze kur. 
\V wycieczkach do Gniezna i Uniwersytetu Ludowego w Dal- 
kach, urządzonych w czasie Walnego Zjazdu, uczestniczyło około 
rooo osób, ziemianek i włościanek. 
Na wystawę ,,\Vieś Polska Lisków" w czerwcu wybrały się 
9 2 osoby, a do Częstochowy w listopadzie - 54 uczestniczki, biorąc 
również udział w Walnym Zjeździe Kół Gospodyń Wiejskich z Kon- 
gresówki. 
W ciągu roku odbyły się w Poznaniu 3 zebrania prezesek 
i Walny Zjazd w marcu, który zgromadził 400 delegowanych i gości. 
Instruktorka odbyła 30 kilka wyjazdów w celu inspekcji kursów 
i wygłaszania wykładów. 
Za pośrednictwem Biura sprowadzano bibljoteczki, broszurki, 
wyroby pończosznicze i nasiona. 
Na r. 1926 projektuje się skompletować pomoce naukowe do 
wykładów, jak modele, przezrocza i t. p., założyć bibljoteczkę pod- 
ręczną z Związku Kółek dla prezesek i zaangażować 2-gą fachową 
instruktorkę gospodarstwa wiejskiego. 


179
		

/191.djvu

			WYDAWNICTWO 
"PORADNIKA GOSPODARSKIEGO", DRUKARNIA I INTROU- 
GA TORNIA, KSIĘGARNIA. 


V\T Y d a w n i c t w o "P o r a d n i k a G o s p o d a r s k i e g o". 
Pomimo, że abonament organu \Vlkp. Izby Roln. wynosi bardzo 
mało, bo 2,10 zł kwartalnie, to jednak ilość abonentów nie dorasta 
jeszcze do liczby ilości abonentów przed wojną. W każdym razie 
z powodu powiększenia objętości pisma ilość abonentów stale wzra- 
sta. Koszty wydawnictwa pokrywa się jednak zupełnie przez abo- 
nament oraz głównie przez ogłoszenia, których jest coraz więcej. To 
też przeszło się na rok przyszły z pewnym plusem, który ma być zu- 
żyty na ulepszenie wydawnictwa (lepszy papier, ilustracje i t. d.), 
aby w ten sposób spowodować jeszcze większe zainteresowanie pis- 
mem w celu popularyzowania oświaty rolniczej. 


D r u kar n i a i i n t r o l i g a t o r n i a. 
Drukarnia i introligatornia mimo cJgólnego kryzysu ekonomicz- 
nego rozwijała się w roku sprawozdawczym korzystnie. W budże- 
cie na rok 1925 przewidywano r 18.000 zł. obrotu rocznego, tymcza- 

em obrót wynosił 286 000 zł. Dzięki tym obrotom poczyniono w za- 
kładzie znaczne inwestycje: spłacono hipotekę 5000 zł., przebudowa- 
no introligatornię. która mieściła się dotąd w kilku pokoikach, uzupeł- 
niono ją maszyną do złoceń, czcionkami i t. d., co pociągnęło za sobą. 
wydatek ca. 9.000 zł. Drukarnia nabyła nową maszynę do druku 
za 24.000 zł., linotyp za 36.000 zł. Drukowano poza "Poradnikiem" 
"Rybaka Polskiego", "Archiwum Rybackie", "Bartnika Wielkopol- 
skiego", "Mleczarst,\o i Przemysł Mleczny", "V\Tiadomości L. O. 
P. P.", "Ruch Prawniczy i Ekonomiczny", z dzieł: Studja Zoo- 


181
		

/192.djvu

			techniczne pod red. Dr. T. Konopillskiego, Prof. Rutkowskiego: Za- 
gadnienia Reformy Rolnej, Pro£. \Vidajcwicza: Z przeszłości Busz- 
cza, Prof. Riwoli: Geografję leśną oraz szereg drobniejszych. 


Księgarnia. 
Ksiągarnia dostarcza książek uczniom szkół rolniczych, Kółkom 
Rolniczym, studentom oraz innym rolnikom i to z jak największym 
upustem, to też chociaż obroty są znaczne, nie można zanotować 
wielkiego zysku, i dla tego też Księgarnia rozwija się bardzo wolno. 
Księgarnia skompletowała dla Kółek Rolniczych kilkadziesiąt bibljo- 
teczek i wydała własnym nakładem kilka broszur . oraz kalcndarz 
,',Poradnika Gospodarskiego". Mały zysk zostanie zużyty na skom 
pletowanie zapasów książek i nowe drobne popularne wydawnictwa. 
Można jednak stwierdzić, że Księgarnia wypełnia zupełnie za- 
danie, t. j. przyczynia się do rozmnażania książek rolniczych wśród 
rolników, zwłaszcza małorolnych, po ccnach możliwie niskich i tem 
samcm do znacznego krzewienia oświaty rolniczej. 


182
		

/193.djvu

			KSIĄŻKOWOŚC ROLNICZA. 


Rozpoczynając rok sprawozdawczy posiadała Izba w swej ewI- 
dencji zapisanych 76 majątków ziemskich o przestrzeni 6435 0 
hektarów, któr
 prowadziły w Wydziale Książkowości rachunko- 
wość gospodarczą według systemu raportowego, częściowo, według 
systemu kontroli na miejscu, w majątku. Stosunek systemu rapor- 
towego do systemu kontroli wyraża się jak I: 4. V\T ciągu roku 
sprawozdawczego \Vydział powiększył swą działalność, dochodząc do 
97 majątków o przestrzeni 85459 hektarów. Stopniowe zwiększanie 
się zakresu pracy spowodowało powiększenie personelu. 
Rok 1925 był pierwszym rokiem normalnym pod względem 
stabilizacji znaku płatniczego - stąd też wynikło znaczne odciąże- 
nie pracy pod względem technicznym, a złożone deklaracje podatko- 
we wypadły korzystnie. 
Jeśli poszczególne Powiatowe Urzędy Skarbowe wymierzyły 
dochód inny niż zeznano, to przy współudziale Wielkopolskiej Izby 
Skarbowej sprawy podatku dochodowego zostały każdorazowo wy- 
jaśnione i załatwione. yv roku 1925 wspólna komisja \Vielkopol- 
skiej Izby Rolniczej i Wielkopolskiej 
zby Skarbowej, przy udziale 
przedstawicieli Centralnego Tow. Gospodarczego i biur rachunko- 
wych prywatnych, ustaliła 4-ty z rzędu układ, mocą którego przyję- 
to normy do bilansów na rok 1924/25. 
Rok sprawozdawczy przyniósł nowe trudności, w okresie po- 
przedniego roku nieznane, mianowicie przy obrotach złotowych za- 
znaczył się silny kryzys finansowy; przeważnie wszystkie majątki 
operowały nadmierną ilością weksli, nie uświadamiając sobie zna- 
czenia nadmiernego obrotu wekslowego. Obecnie ::.prawa obrotu 
wekslowego przyj
ła normalny tryb. 


183
		

/194.djvu

			Praca \Vydziału Książkowości Izby przedstawia SIę w szcze- 
gółach jak następuje: 
I. Urządzenie książkowości z uwzględnieniem wszelkich wa- 
runków danego przedsiębiorstwa. 
2. Ustawienie i wygotowanie inwentur, względnie udzieleni c 
informacji przy ich ustawianiu. 
3. Rewizja ksiąg wszelkich systemów. 
Rewizja na miejscu prowadzonych ksiąg i zamknięć rocznych 
danego przedsiębiorstwa obejmuje: sh\"ierdzenic zgodności rachun- 
kowej, porównanie pozycji z dowodami, oraz zgodność przeniesio- 
nych liczb. Gospodarczo-techniczne zbadanie jcst natomiast w ogól- 
ności wykluczone. 
4. Zamknięć ksiąg rocznych z poprzednią rewizją ksiąg (nr. 3) 
i ustawieniem inwentury (nr. 2). Na życzenie sporządza się kaiku 
lacje poszczególnych gałęzi gospodarczych. 
5. estawienie deklaracyj podatkowych. 
6. Porady w sprawach podatkowych i ewentl. zastępstwo po- 
datników u odnośnych władz. 
7. Prowadzenie książkowości gospodarczej na podstawie prze- 
syłanych raportó\v i wszelkich podkładek w odstępach umówionych. 
8. estawienie poglądów na stan majątkowy. Rozliczenie przy 
sprzedaży, lub dzierżawie, zaopinjowanie książkO\vości i t. p. 
9. Udzielenie porad ustnie. lub pisemnie przy urządzeniu i za- 
kładaniu książkowości dla małych gospodarstw. 
45 bilansów gospodarczych za 1924/25 r. dało Izbie możność 
sporządzenia statystyki dochodów i rozchodów pod względem pro- 
. 
centowym. w zestawieniu porównawczem. 
\V tym celu podzielono majątki na grupy, zależnie od ich wiel- 
kości: 


I. grupa 9 majątków po + 3 00 ha 
II. 15 -'- 600 
III. 7 + 9 00 ., 
" 
IV. 4 + 1200 
" - " 
V. S + 15 00 ,. 
VI. 5 ., -j ,3000 ., 
45 
184
		

/195.djvu

			Cały wynik statystyki ujęty został w załączonych 2 tablicach 
statystycznych: dochody i rozchody. 
Z poszczcgólnych tablic wynika następujący rezultat: 
W gruPie l. 9 majątków 
przeciętna strata z 5 bilansów 
przeciętny zysk ,,4 


23.938,37 zł 
9. 1 82,04 " 


19,2 % 
6,5% 


W gr
pie II. Ij majątków 
przeciętna strata z 6 bilansów 
przeciętny zysk ,,9 
W grupie III. 7 majątków 
przeciętna strata z 4 bilansów 
przeciętny zysk ,,3 
W grupie IV 24 majątków 
przeciętny zysk z 4 bilansów 
W grupie V. j majątków 
przeciętna strata z 3 bilansów 
przeciętny zysk ,,2 
W grupie VI. 5 majątków 
przeciętna strata z 3 bilansów 
przeciętny zysk ,,2 " 
Reasumując powyższe dane spostrzegamy, że przeciętna strata 
z 21 bilansów stanowi 49.538,07 zł, - 13,I O / Q . 
a przeciętny zysk z 24 bilansów tegoż okresu stanowi 
36.695,16 zł, - IO,8%. 
N astępnie robimy zestawienie przeciętnych, z otrzymanych 
sum: 


19.03 I ,30 zł 13,1% 
18.5 1 7,34 u 11,4% 
23.14 0 ,7 0 zł 13,6% 
43. 61 3,53 " 16.5% 
18. I 20,08 zł 6,2°/0 
97. 6 94,5 1 zł 26, I % 
3 6 . 01 3,59 " 10,5% 
83. 88 5,47 zł 12,4% 
94.7 2 4,5 2 .. 13,6% 


Dochód %% Rozchód %% 
w grupie I. 9 maj. przeciętny 117.042,08 89,3 126.260,27 97,1 
.. II. 15 .. " 153. 226 ,04 94,7 149.7 28 ,16 93,1 
" III. 7 " " 21 3.3 21 ,77 9 2 ,2 2°7. 8 53,4 2 9 2 ,9 
" IV. 4 " 293. 881 ,°5 100,0 275. 860 ,97 93,8 
" V. 5 " " 29 1 . 6 5 2 ,35 84,3 335. 86 3,63 95,8 
" VI. 5 " " 64 6 .3 1 5,94 9 2 ,5 65 8 .757,4 2 94,5 
185
		

/196.djvu

			Z tego wynika, że grupa I. przy określeniu dochodu wykazanego 
cyframi pomiędzy 1I7.042,08 dochodu, a 126.260,27 rozchodu okre- 
ślać się bedzie stratą 7,8 % , 
W grupie II. pomiędzy 153.226,04 dochodu, a 149.728,16 roz- 
chodu - dochodem 1,6%. 
\V grupie III. pomiędzy 213.321,77 dochodu, a 207.853 rozcho- 
du - stratą 0,7 % ' 
vV grupie IV. pomiędzy 293.981,05 dochodu, a 275.860,97 roz- 
chodu - dochodem 6,2%. 
W grupie V. pomiędzy 291.652,35 dochodu, a 335.863,63 roz- 
chodu - stratą 11.5 % ' 
W grupie VI. pomiędzy 646.315,94 dochodu, a 658.757,42 roz- 
chodu - stratą 2,oo/c. 
\V dalszej konsekwencji wypisujemy rezultat: 


Strata Dochód 
%% dla l. grupy 7,8 G/o 
II. " 1,6 -/0 
ITI. " 0,7 % 
" IV. 6.2 -fa 
" V. " I] ,5 -/0 
" VI. .. 2,0 % 


Razem: 22,0 % 7,8 °/0 
Przeciętny % 5,5 % dla straty i 3.9 % dla dochodu. 
A zatem dochod}' gospodo wyrażą się sumą 100 % - 3,9 % = 96,I(;/r.. 
a straty gospodarcze wyrażą się sumą roo % - 5,5 % = 94,5°/,,: 
Czyli dochodowość przeciętna I,6°/t
		

/197.djvu

			SPIS RZECZY: 


Administracja Wewnętrzna 
Warunki Rolniczo - Gospodarcze 
Produkcja Rolna . 
Hodowla Zwierząt. 
Nasiennictwo . 
Kultura Łąk i Meljoracje . 
Leśnictwo . 
Stacja Doświadczalna. 
Majątek Doświadczalny w Pętkowie 
Szkola Ogrodnicza w Koźminie 
Szkolnictwo Rolnicze. 
Organizacje Malorolnych 
Poradnik Gospodarski 
Książkowość Rolnicza. 


Str. 
16 
19 
51 
61 
87 
105 
109 
119 
139 
151 
167 
177 
181 
183
		

/198.djvu

			
		

/199.djvu

			DOCHODY 


Tablica obliczeń statystycznych zestawiona na mocy 45 bilansów gospodarcz ych za rok 1924/25 
w stosunku procentowym nakładów i dochodów 


10 - - 18 19 
1 2 3 4 5 6 7 8 9 11 12 13 14 15 16 17 
Zboża zimowe, WartoŚć naturalji Zwiększenie Zwiększenie Suszarnia i płat- Zwiększenie a b c Ogólna strata Ogólna 
Różne wpływy jare, okopowe Inwentarz Dochody Gorzelnia Las, polowanie Dzierżawy w obrocie Nowe nakłady Remanent lasu inwentarza karnia, cegielnia zapasów drzewa Młyn % 0/ 0 0/ 0 0 / 0 Strata 
z mleka i rybołówstwo zapasów zboża Razem dla grupy przeciętna strata 
i bonifikaty i ziemiopłody żywy wewnętrznym żywego i mączkarnia w lesie w sto- w sto. 
sunku sunku 
- . do do- Idoroz. - 
zł ! % zł I % zł I % zł I % zł I % zł I % zł I % zł I %' zł I °/II zł I ° o zł I % zł I % zł I % zł I % zł I % chodu zł chodu zł 1% zł I % zł I °/ 0 


a) 
b) 
c) 
d) 
e) 
f) 
g) 
h) 
i) 


8127,97 6,3 
5448,77 13,0 
3 729,52 3,0 
4425,37 6,1 
3 864,85 2,6 
829,40 0,6 
240,05 0,2 
1 565,57 1,2 
3742,21 2,2 


77543,14 60,1 
20217,13 48,4 
89168,24 71,0 
45655,60 63,0 
78445,16 53,2 
104295,63 81,6 
97 340,87 84,9 
91 551,45 72,1 
113 246,97 67,4 


21743,81 16,8 
8 09
,9
 19,4 
15799,98 12,6 
4 388,39 6,1 
32066,52 21,8 
13860,76 10,8 
9357,67 8,2 
23 946,27 18,9 
24770,22 14,8 


12356,31 
1199,20 


1 718,61 
10 72
,72 


3151,61 


15589,43 


Prze- \ 
ch,:tnlll} 3552,63 3,9 79718,24 66,8 17114,84 14,4 7457,48 5,7 


a) 
b) 
c) 
d) 
e) 
f) 
g) 
h) 
i) 
j) 
k) 
J) 
m) 
n) 
o) 


7 886,78 
5 042,06 
478,92 
6346,01 
211,41 
11 459,45 
2 407,27 
5 630,20 
8051,42 
5287,73 
4438,73 
18 603,25 
635,1:J 
3 777,63 
4428,51 


6,9 65695,64 57,6 
2,9 138 823,39 80,5 
0,5 81185,72 86,4 
4,3 84232,95 57,3 
0,2 77311,41 61,7 
6,7 86456,24 50,6 
2,1 77462,95 68,8 
4,4 93 884,44 73,5 
5,0 70 795,38 44,0 
3,6 122 852,11 84,6 
2,3 146 944,78 76,7 
8,9 162049,14 77,4 
0,5 76 806,67 60,1 
1,5 16
 799,06 7
,2 
2,3 127365,94 68,9 


17 662,55 15,5 
14942,75 8,6 
11636,36 12,4 
14439,65 9,8 
25 635,10 20,5 
3731,55 2,2 
20 549,60 18,3 
16647,72 13,1 
28962,19 18,0 
8341,44 5,7 
14561,37 7,6 
12958,48 6,2 
16506,10 12,9 
13562,35 6,3 
16 6
O,98 9,1 


Prze- \ 
clr,:tna.1 5645,00 3,5 105444,38 68,5 15788,54 11,1 


Prze- } 
clr,:tna I 


a) 
b) 
c) 
d) 
e) 
f) 
g) 


5341,14 
2 066,40 
260,55 
4 837,86 
13202,46 
4 968,88 
17 684,00 


2,9 147352,65 80,1 
1,8 73447,03 63,2 
0,1 139 326,91 72,4 
3,7 87559,34 67,9 
5,5 127671,16 54,4 
2,6 142604,42 72,7 
4, l 278961,25 63,4 


2,9 142417,53 67,7 


2,9 60 048,78 
9,1 154069,51 
2,0 260 
65, 19 
0,6 185246,01 


23,5 
65,4 
71,3 
57,
 


17471,31 
21 089,68 
39 606,45 
22566,92 
11 019,98 
20 223,40 
7;) 809,00 


29 683,82 14,0 


14,979,10 
31,959,73 
33,:J84,58 
16,822,27 


9,5 I 
18,2 
20,6 
17,5 
4,6 
10,3 
17,2 


5,9 
13,5 
9,0 
5,3 


2665,75 
1501,17 


12 330,05 


4 000,00 
5899,22 


14 100,71 


7 563,73 
10 
72,99 


9,6 
2,9 


2,4 
7,3 


2,7 


9,3 


2,3 
0,9 


16 395,36 14,4 


9260,02 7,4 


7,2 


3,1 
3,6 


7,4 


5,9 
5,2 


7379,20 4,5 14 829,81 10,6 


18834,06 10,1 


8 689,24 


1411i7,04 6,0 
12146,74 6,2 
14 473...02 3,3 
12369,01 I 5,1 


4 828,99 2,0 
18435,90 5,6 
32 080,04 10,2 


285,80 
91,00 
806,88 
250,80 


193,:m 


288,00 


319,29 0,3 


81,50 
1 283,93 


150,00 
943,90 
300,00 


552,46 0,3 


320,00 
471,00 


310J,
3 1,3 
]8,00 
361,2fi 0,2 
854,841 0,4 


26910,23 10,6 
2 129,32 0,9 


3 134,97 0,9 


0,2 
0,2 
0,6 
0,3 


Prze. \ 8 4 48 3 
clr,:tna" 9669,39 3,6 164907,37 54,5 24,286,42 , 184, 1 5,
 44917,12 14,9 10724,84 4,1 


Prze. \ 
clr,:tna ,( 


Prze. \ 
clr,:tna . / 


6908,75 


a) 
b) 
c) 
d) 


7319,70 
21 443,57 
7742,79 
2 171,52 


a) 
b) 
c) 
d) 
e) 


6390,92 2,7 105795,39 44,8 
21969,72 6,9 174531,48 54,6 
2 873,79 1,1 178 587,86 69,8 
4858,86 1,7 96433,79 36,2 
7973,57 2,2 169 821,91 44,7 
8813,37 I 2,9 145034,09 50,0 


17 388,06 7,4 
23741,78 7,4 
12821,45 5,0 
49 306,05 18,6 
45803,12 12,1 
29812,09 10,1 


119 396,87 
74904,80 
64579,99 
67009,t3 
80382,42 
81254,70 


23,2 
14,1 

,8 
13,9 
7,6 
13,7 


10435,75 
5227,12 
13 009,99 
9 557,62 


10219,36 
14571,29 


12 395,32 


4,7 I 


10 548,03 9,1 


6830,57 
642,50 
3944,95 
87,00 
63 456,81 
14 
92,37 


13057,88 
50261,16 
6597,12 
12328,01 
19671,25 
20 383,08 


16,7 
4,3 


20,00 
915,02 


2519,44 


0,2 


0,2 


1151,48 1,9 


0,1 
0,8 


901,00 0,8 
862,79 0,5 
245,00 0,2 
500,00 O,! 


40,27 


1180,91 0,5 


0,1 
2,2 


8855,44 6,9 
4268,99 10,2 
7 485,95 1i,0 
4162,17 5,8 


G r U p a I - d o 300 h a 


1 550,17 


8 583,55 6,8 
9300,19 11,8 
9303,76 6,6 
272,05 0,2 
14:J8,65 1,3 
7874,12 6,2 
5000,00 3,1 


12875,89 


571,45 


410,65 


3,7 


8,8 


0,5 


0,1 


1,1 
0,8 


4,5 


0,2 


16,9 
1,3 
6,1 


100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 


128932,47 86,2 
41 790,27 82,5 
125574,12 92,3 
72420,57 64,2 
147 285,90 78,9 
127884,23 100 
114618,38 100 
126945,41 100 
167927,36 100 


117 042,08 89,3 


100 114 122,94 76,4 
100 172 500,84 98,8 
100 94006,49 77,3 
100 147115,07 89,5 
100 125276,01 83,4 
100 170852,63 95,6 
100 112528,07 100 
100 127713,35 100 
100 161 056,55 100 
100 145290,73 100 
100 191470,90 100 
100 209251,85 100 
100 127822,31 100 
100 214543,62 100 
100 184839,30 100 


3415,40 


2,0 


153 226,04 94,7 


183993,54 89,9 
116231,18 82,8 
192426,37 90,5 
128957,17 82,2 
236249,04 100 
196047,05 100 
439 348,07 100 
213321,77192,2 


100 
100 
100 
100 


256091,68 
235 650,19 
364 621,91 
319560,42 


20730,40 13,8 
8880,12 17,5 
10400,03 7,7 
40 260,44 35,8 
39420,88 21,1 


23938,37 19,2 


a) 
b) 
c) 
d) 
e) 


52697,34 10,2 
7452,12 1,4 
23633,79 3,6 
13825,27 2,9 
53 :J30,24 5,1 
30187,75. 4,6 


250 123,55 48,6 
260820,19 49,1 
483325,81 73,2 
175 070,52 36,5 
716513,65 68,5 
377 170,74 55,2 


34815,99 14,7 


43 558,27 
,
 
29640,76111,2 


48540,49 18,9 


27 604,58 7,5 
58 606,29 18,3 


4,1 
1,9 
3,6 


51 650,96 21,
 
57041,03 17,8 
30438,21 11,9 
64 140,60 24,1 
24 295,31 6,3 
45513,22 16,4 


26479,70 15,5 


0,1 
0,7 
0,1 


17396,56 10,8 
795,15 U,5 


3,5 


8433,09 6,6 
2518,08 2,3 
1 720,00 1,4 
5167,88 3,1 


5 3:!8,95 5,3 


2915,86 I 2,5 
5310,23 3,1 


9951,50 6,8 
12717,07 10,1 
8 R49,14 5,2 
6902,09 6,1 
7169,83 5,6 
11275,16 7,0 
6 538,99 4,5 
9 083,64 \ 4,7 
10889,94 5,2 
15571,80 12,2 
5888,76 2,8 
7538,51 4,2 


8614,46 5,7 


5 139,20 I 2,8 
4219,15 3,6 
4 826,68 2,6 
5 098,05 3,9 
8 890,65 3,7 
14 131,40 7,2 


7 050,85 4,0 


0,1 
1,3 


17 656,37 I 6,8 


5967,47 5,2 


3852,04 3,1 


3 415,40 2,0 


100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 


25 498,26 


9,9 


2
3 981,05 100 


236146,13 72,6 
319 630,09 70,3 
255973,18 78,6 
266441,52 100 
380 070,87 100 
2
 1 652,35 84,3 


100 514735,89 73,5 
100 531656,19 94,1 
100 660368,47 95,1 
100 480096,51 100 
100 1044 722,68 100 
646315,94 92,5 


35 213,48 23,6 
2 099,45 1,2 
27610,42 22,7 
17156,54 10,5 
24 868,34 16,6 
7 239,59 4,4 


19031,30 13,1 


3,2 


1,9 
2,2 


8547,94 
53001,24 
51335,79 
66 896,22 
129 272,83 
61810,80 


1,7 
10,0 
7,8 
13,
 
12,4 
9,2 


5501,46 4,3 
87,20 0,1 


5863,21 3,7 


0,2 I 


2 563,42 2,2 
184,00 0,1 
6000,00 4,7 
1-1800,75 6,2 
183,50 0,1 
30,20 
3960,31 I 2,2 


5717,17 1,5 
4 255,48 1,4 


Grupa II - do 600 ha 


2 603,03 1,5 
200,fJO 0,2 
17549,05 11,9 
141,00 0,1 
21546,50 12,6 
1 504,35 1,4 


178,99 0,2 
12811,98 8,7 


3701,81 3,3 
381,16 0,3 


1852£i,62 11,5 
528,41 0,4 
300,00 0,2 
1 430,00 0,7 
2345,98 1,8 
6618,92 3,2 
9981,30 5,4 


2041,67 1,1 
3021,04 1,5 
2891,44. 2,3 
3836,71 1,7 


1985,00 


0,9 


20638,15 
24031,09 
20 124,96 
27 768,54 


10,1 
17,2 
9,5 
17,8 


23140,70 13,6 


49538,07 16,9 


2,1 


0,2 


272,88 
3229,59 


2,9 
0,2 
1,5 


849,60 
4882,15 
8287,96 
1 100,00 
10 129,2
 
5049,79 


6405,78 3,9 


3608,10 2,4 


G r U p a III - d o 900 h a 


1977,47 
3 226,50 
2 905,00 
500,00 
332,75 
8471,08 


1,7 
1,7 
2,3 
0,2 
0,2 
1,9 


4 424,28 2,3 


8077,08 3,4 
1437,96 0,7 


10,00 
997,50 0,4 25 498,26 9,9 


15740,00 


8851,00 


3,7 


100 
100 
100 
1,5 100 
100 


100 
100 
100 
100 


89302,60 27,4 
134 485,68 29,7 
69295,25 21,4 


97 694,51 26,1 


2,5 
9,5 
1,0 
2,6 
1,8 


25 482,45 
(j 389,34 
6448,68 
2 607,93 
2 431,86 
8 672,05 


2 902,13 


4646,44 2,1 


1,3 


Grupa 
21541,17 8,5 
14227,11 6,1 
11471,70 3,1 
3100,00 0,9 


I V - d o 1 200 h a 
.10486,18 11,9 2838,52 
1 777,37 


6,7 


4 049,20 


15740,00 


8851,00 


4 049,20 


1,5 


184658,89 26,5 
33 286,96 5,9 
33710,57 4,9 


83 885,47 12,4 


3,5 


14093,57 


9209,67 3,2 125R4,99 4,7 30486,18 11,9 


6236,49 2,1 


0,3 
1,5 
3,2 
0,5 
2,7 
1,6 


12527,fi9 
20 607,32 
1961,12 
7417,71 
22318,56 
12966,46 


5,3 
6,5 
0,8 
2,8 
5,8 


Grupa V - do 1500 ha 
10122,04 4,3 


6,7 


3,7 


u wag a: Cyfry wykazane w rubrykach 1-15 wyrażają poszczególne dochody oraz stosunek procentowy dochodu danego tytułu do ogóJnego dochodu. 
Cyfry w rubryce 16 lit. a oznaczają ogólny procent dochodu, wyrażony cyfrą 100% jako całość. 
Cyfry w rubryce 16 lit. b oznaczają sumę ogólną dochodów. 
Cyfry w rubryce 16 lit. c wyrażają stosunek procentowy dochodu do rozchodu (względnie odwrotnie) zależnie od tego, która suma (dochód czy rozchód) jest wyższa. Przykład: majątek a): rozchód 149662,87 zł, dochód 128932,47 zł - stosunek rozchodu do dochodu = 100 (rozchód) do 86,2 (doch6d) czyli 13,8% straty; albo majętek f): 
dochód 127884,23 zł, rozchód 110615,88 zł - stosunek dochodu do rozchodu = 100 (dochód) do 86,5 (rozchód) czyJi 13,5 % zysku. 


5,0 
1,2 
1,0 
0,5 
0,3 
1,6 


12569,44- 
2 358,85 
782,00 
24 879,28 
9 260,20 
9 969,95 


16214,11 5,1 


6 622,()9 2,6 


33821,19 12,7 
22 182,64 5,5 
24 072,64 7,4 


1 079,68 0,3 


5941,27 2,3 


4,2 


2,4 
0,4 
0,1 
5,2 
0,9 
1,8 


G r U p a VI - d o 3000 h a 
26145,50 5,1 1159,18 


495,00 

 905,83 1,8 
4833,73 0,5 
10095,01 1,9 


81 373,21 
12676,50 
31 736,29 


5555,75 


1,1 I 
Csg. 60J7,66 1,1 
Mącz.60 201 ,47 11 ,3 
1,3 


8599,00 


27200,81 5,8 


16 350,00 


1,6 


10168,25 


1,3 31149,98 6,1
		

/200.djvu

			ROZCHODY Tablica obliczeń statystycznych zestawiona na mocy 45 bilansów gospodarczych za rok 1924/25 
w stosunku procentowym nakładów i dochodów 
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 
--- 
 - 
Podatki Zboża zimowe, Inwentarz Las. polowanie Świadczenia Amortyzacja Zmniejszenie Cegielnia a b c 
Koszta ogolne Nowe nakłady Najem Sztuczne Pasza Opał tyczące jare. okopowe Gorzelnia Dzierżawy właściciela budowli Zmniejszenie inwentarza Młyn O/o 0/ O 0/ 0 0/0 Zysk Przeciętny zysk Ogólny 
i zabezpieczenia i remonty i zasługi nawozy i karm y i światło gospodarstwa i ziemiopłody żywy i rybołówstwo dla gospodarstwa i maszyn zapasów zboża żywego i mączkarnia od sto- Rozchody sto- dla grupy przeciętny zysk 
sunku sunku 
I I 0/ 0 I % I % 1% 1% I - 1% I - I % do roz- do- 
zł I % zł I 0/ 0 zł 1% zł I % zł 100 zł 1% zł I 0/ 0 zł % zł zł 1% zł zł zł zł zł % zł zł % zł chodu zł chodu zł I 0/ 0 zł 1% zł I % 
Grupa I - d o 300 ha 
a) 6 337,65 4,2 14357,90 9,6 38 693,73 25,9 19781,45 13,2 12740,93 8,5 10264,59 6,9 3185,71 2,1 10231,90 6,8 4 233,02 2,8 2 082,50 1,4 1 248,00 0,9 5 065,00 3,4 20387.49 13,6 1 050,00 0,7 149662,87 100 
b) 3364,71 6,6 5499,53 10,8 16318,73 32,2 63!J2,01 12,6 830,35 1,6 5348,89 10,6 2926,22 5,8 2 555,67 5,0 1573,21 3,1 26,15 0,1 600,00 1,2 4141,00 8,2 1 093,92 2,2 50670,39 100 
c) 11 870,93 8,7 15326,10 11.3 35397,46 26,0 31 651,
8 23,3 4 429,83 3,3 8175,73 6,0 8 004,27 5,9 1946,12 1,4 2 556,00 1,9 5 820,73 4,3 10 795,00 7,9 135974,15 100 
d) 5104,78 4,5 20 130,44 17,9 19912,35 17,7 14 921,00 13,2 7 417,08 6.6 5427,62 4,8 4144,84 3,7 5757,60 5,1 709,00 0,6 770,00 0,7 1 248,00 1,1 5616,65 5,0 10 306,65 9,1 11 215,00 10,0 112681,01 100 
e) 9 340,97 5,0 24135,75 12,9 67 409,84 36,1 15 196,21 8,1 13908,24 7,5 16361,76 8,R 3 586,44 1,9 8 838,48 4,7 14527,64 7,8 10474,45 5,6 2 927,00 1,6 186 706.78 100 
f) 14 092,86 12,7 11 321,15 10,2 30107,78 27,2 18633,11 16,9 1 073,93 1,0 5101,:33 4,6 4 084,46 3,7 5 365,29 4,9 10190,99 9,2 600,00 O,f\ 4 580,25 4,2 1 375,89 1,2 4 088,84 3,7 100 110615,88 86,5 17268,35 13,5 
g) 3030,51 2,7 18 396,60 16,5 27212,81 24,4 26253,82 23,5 10547,26 9,5 5 205,90 4,7 2376,85 2,1 6 0f>6,50 5,4 4 675,42 4,2 171,60 0,2 1 248,00 1,1 4 :132,00 3,9 1977,67 1,8 100 111 484,94 97,3 3 133,44 2.7 9182,0-1 6,5 
h) 6 463,07 5,1 15980,90 12,6 29 393,33 23,2 20238,07 16,0 10173,40 8,1 5474,63 4,3 3 !.I 7 4,OR 3,1 2 888,56 2,3 12 489,98 9,9 1 168,83 0,9 2 886,00 2,3 5 272,00 4,2 2 366,95 1,9 7 678,00 G,I 100 126447,80 99,6 497,61 0,4 
i) 16493,36 10,8 13357,08 8,8 33303,89 21,9 16958,28 11,2 17137,72 11,:1 3812,60 2,5 4404,06 2,9 6459,76 4,2 2652,20 ],7 125,48 0,1 24 955,30 16,4 2 256,00 1,5 6477,87 4,3 3 705,00 2,4 100 152 098,60 90,6 15828,76 9,4 
Pr7e- \ 8 455,43 6,7 15389,49 12,3 33 083,32 26,1 18892,10 15,3 8 695,42 6,4 7124,66 5,9 4095,38 3,5 6 239,78 4,9 5 888,62 4,5 601,43 0,4 8964,71 6,0 1 580,25 1,3 5 753,32 4,8 8 609,25 6.5 4947,83 4,0 126260,27 97,1 
ch,:tnao J 
Grupa II - do 600 ha 
a) 8616,25 5.8 13400,19 9,0 40 956,58 27,4 22430,01 15,0 9 787,24 6,6 8 996,71 6,0 6529,98 4.4 2346,79 1,6 1 252,38 0,8 725, 1 5 0,5 21 482,99 14,5 1 248,00 0,8 2000,00 1,3 8209,50 5,4 1 354,65 0,9 149336,42 100 
b) 7219,38 4,1 28 588,82 16,4 47289,36 27,1 36619,56 21,0 10334,75 5,9 8541,34 4,9 8976,23 5,1 8349,91 4,8 7616,84 4,4 497,00 0,2 1 752,00 1,0 7093,00 4,1 1 722,10 1,0 174 600,29 100 
c) 10074,59 8,3 7 888,42 6,5 43 588,23 35,8 19823,79 16,3 3761,70 3,1 8609,26 7,1 5707,fi3 4,7 6 830,55 5,6 5 613,94 4,6 338,40 0,3 600,00 0,5 5 610,50 4,6 3 170,00 2,6 121616,91 100 
d) 20410,94 12,4 27 979,37 17,1 as 877,70 23,6 21 809,62 13,3 12 135,97 7,5 5869,79 3,5 4311,20 2,6 4003,82 2,5 6719,69 4,2 779,93 0,4 4 527,62 2,7 3 708,00 2,2 5937,96 3,6 7 200,00 4,4 164271,61 100 
e) 15267,61 10,2 12636,09 8,4 45 846,53 30,6 25847,78 17,2 11 544,36 7,7 9 865,29 6,6 fi 48R,92 3,6 4 720,99 3,1 1921,29 1,2 80,00 0,1 1 608,00 1,1 5 892,00 3,9 4328,49 2,9 5 097,00 3,4 150144,35 100 
. 
f) 16177,84 9,2 19723,03 11,2 31314,26 17,5 30 558,H9 17,1 13 324,63 7,4 7 403,80 4,2 10803,99 G,I 10998,80 6,2 2 360,56 1,3 5221,97 2,9 17583,33 9,8 l 896,00 1,1 6 340,55 3,6 1097,77 0,6 3287,00 1,8 178092,22 100 
g) 3618,14 3,4 9 828,46 9,3 23473,17 22,3 15878,96 15,1 3937,15 3,7 6 062,84 5,8 3 725,26 3,6 5318,83 5,1 1810,36 1,7 18699,26 17'8 1 248,00 1,2 2 000,00 1,9 9 604,00 9,1 100 105204,43 93,4 7 323,64 0,6 
h) 9660,46 8,5 9 703,50 8,6 28728,98 25,4 8520,12 7,5 4 633,26 4,0 5 287,45 4,7 2 173,06 1,9 19375,02 17,1 3430,29 3,0 16,00 11 238,61 9,9 3 264,00 2,9 2 000,00 1,8 5 276,00 4,7 100 113306,75 88,7 14 406,60 11,3 
i) 16032,08 10,4 40 693,1 1 26,4 30 180,67 19,6 14 935,77 9,7 1 680,80 1,1 5 042,96 3,3 10496,33 6,f! 4015,11 2,6 4 725,63 3,0 502,64 0,3 113,75 0,1 l 248,00 0,8 6 486,50 4,2 6404,32 4,1 11 688,00 7,6 lUO 154245,67 95,7 6810,88 4,3 
j) 11 728,39 9,0 13643,('7 10,5 39 140,34 30,2 27584,21 21,2 6845,88 5,3 7659,81 5,9 5 496,66 4,2 2075,83 1,6 3557,61 2,7 2 806,58 2,1 248,36 0,2 1664,00 1,3 6 358,50 4,9 722,56 0,7 290,00 0,2 100 129 821,
0 89,3 15 468,93 10,7 
k) 30 092,20 16,6 17 798,81 9,8 39 789,36 22,0 22 056,46 12,2 18607,89 10,3 9757,20 5,4 61.65,M 3,4 6 989,42 3,9 10723,60 5,9 81,25 4 908,50 2,7 2 796,00 1,6 6975,50 3,9 4 060,00 2,3 100 180 f!01,73 94,4 10 669,17 5,6 18517,34 11,4 
ł) 15421,35 7,9 34 705,52 17,8 45864,05 23,fJ 325G6,63 16,7 11 369,65 5,9 16 224,30 8,3 11 565,83 5,9 7 50S,55 3,9 4151,65 2,1 529.80 0,3 3676,Hl 1,9 8816,00 4,5 2 395,00 1,2 10U 194795,16 93,1 14456,69 6,9 
m) 6138,98 6,3 6 950,32 7,1 36729,05 37,6 2927,11 3,0 8 448,63 8,7 2093,15 2,2 6 953,85 7.1 2521,43 2,6 6 540,45 6,7 1 020,
9 1,0 10108,89 10,3 7 260,00 7,4 100 97692,15 76,4 30130,16 23,6 
n) 14 536,40 8,0 20531,82 11,4 49996,39 27,7 34 878,76 19,:ł 10985,50 6,1 9299,72 5,2 13216,41 7,3 6251,28 3,5 667,54 0,4 1 294,80 0,7 7 506,00 4,2 11 290,00 6,2 100 180454,62 84,1 34089,00 15,9 
o) 7013,38 4,6 19173,23 12,6 41 770,92 27,6 24099,57 15,9 8 522,82 5,6 7 273,79 4,9 5667,56 3,7 7 112,28 4,7 4 507,07 3,0 4 558,44 3,0 404,45 0,2 1 248,00 0,9 5 975,50 3,9 1 037,31 0,7 13174,00 8,7 100 151 538,32 81,9 33300,98 18,1 
Prze- } 12 800,53 8,3 18 882,92 12,1 38 903,04 26,5 22702,47 14,7 9061,35 !'i,9 7 865,83 5,2 7151,89 4,7 6561,24 4,6 4 373,26 3,0 2021,17 1,3 1411,73 0,9 9346,47 6,9 1 946,54 1,3 5 940,06 4,0 3 360,29 2,2 85 1-ł5,62 4,3 149728,16 93,1 
clr,:tnBl 
Grupa III - d o 900 ha 
a) 10618,70 5,2 16 540,681 8,2 74394.77 37,3 23731,29 11,6 15324,64 7,4 9 115,38 4,5 6749,91 3,4 9818,34 4,7 I 6096,76 1,9 7 340 , 68 1 419 ,21 I 2 868,00 1,4 I 14360,00 7,2 8 943,20 4,3 I 6 070,00 2,9 204 631,69 100 
b) 6631,15 4,7 12510,93 8,8 36598,15 26,2 20611,45 14,6 69-10,03 4,9 8 626,08 6,1 1 5
2,93 1,2 10070,76 7,1 2 958,66 2,2 5,2 0,3 11 686,28 8,3 2 172,20 1,6 4 000,00 2,8 695,76 0,7 7 408,00 [1,3 140 262,27 100 
c) 6418,79 3,1 18136,95 8,5 40418,96 19,2 39 876,64 18,7 28 046,50 13,1 7315,1.5 3,5 8 508,70 4,0 15633,81 7,3 32418,50 15,4 107,90 887,40 0,4 8020,73 3,7 6761,00 
{,1 212551,33 100 
d) 10602,98 6,8 10678,32 6,9 34242,27 21,8 14020,03 8,9 13 113,91 8,4 19935,49 12,7 9316,63 5,9 16647,50 10,6 303,00 0,1 18603,51 11,9 1 050,80 0,8 2 835,00 1,8 46,27 5330,00 3,4 156 725,71 100 36695,16 10,8 
e) 16439,73 8,5 29407,18 15,2 47929,38 24,8 17 092,90 8,8 10975,62 5,7 10 680,95 5,5 9 385,95 4,9 10012,46 5,2 4 923,24 2,5 1 633,72 0,8 8487,78 4,4 151,32 0,1 2 958,00 1,5 12 503,00 6,5 10887,00 5,6 10C) 193 468,23 82,0 42780,81 18,0 
f) 19348,01 12,4 12697,65 8,2 50121,38 32,2 22 051,93 14,2 8 362,77 5,4 12234,89 7,9 6 030,84 3,9 2677,34 1,7 10 94
,19 7,0 1 203'25 0,8 1 590,00 1,0 6974,00 4,4 1 379,00 0,9 100 155620,25 79,3 40426,80 20,7 43613,53 16,5 
g) 13642,66 3,5 33 969,93 8,7 113384,19 29,0 38 145,01 9,8 16042' 16 1 4,1 18 306,45 4,7 4 340,83 1,1 65927,71 16,8 36735,42 9,4 6070,75 1,5 543,10 0,1 30 359,55 7,7 3 588,04 0,9 7 450,00 1,9 3 208.65 0,8 100 391 714,47 89,1 47633,60 10,9 
Prze- } 11957,43 6,3 19134,52 9,2 56727,01 27,2 25075,61 12,4 14115,09 7,0 12316,38/ 6,4 6 560,R3 3,5 18 683,99 7,6 13 483,54/ 5,5 5015,05 2,5 2 152,25 1,1 15 
00,161 7,8 1921,07 1,1 7 468,681 3,9 4 283,81 I 1,7 5 863,38/ 3,1 - I 207 853,42 92,9 
c1lltnal 
Grupa IV - do 1200 ha 
a) 10474,91 4,1 37022,79 14,6 56661,62 22,3 23 664,32 9,3 10 970,52 4,3 12 548,00 4,9 14653,7:) 5,8 6060,27 2,4 19029,01 7,5 1 762,33 I 0,7 39759,26 15,7 339,98 0,1 4 152,00 1,7 8435,05 :-1,3 8338,10 3,3 100 253871,91 99,1 
219,77 0,9 
b) 4 926,92 2,4 31174,16 15,2 60636,17 29,4 25 502,35 12,4 9123,81 4,4 6256,53 3,1 7 2':10,29 3,6 4 885,28 
,4 15230,19 7,4 987 ,
4 0,5 36635,00 17,8 3 000,00 1,4 100 205 637,94 87,2 30012,25 12,8 18120,08 6,2 
c) 19312,69 5,4 31465,86 8,9 91 751,48 25,8 21 276,98 6,0 20 137,63 5,7 37 088,29 10,4 24410,38 6,9 19 820,06 5,6 7 004,51 2,0 4361,86 1,2 13,50 40420,24 11,4 1 998,00 0,6 17 733,38 5,0 4 848,62 1,4 13248,50 3,7 100 354891,98 98,4 
 729,93 1,6 
d) 18 762,99 6,5 24315,17 8,1 83 270,85 28,8 46 590,04 16,1 33750,96 11,7 14 5()Q,32 5,0 8 712,02 3,0 5369,06 1,9 24863,83 8,6 6 266,33 2,2 6915,47 2,4 73,00 3294,00 1,1 12298,00 4,3 100 289 042,04 90,4 3(] 518,38 9,6 
p ue- \ 13 369,38 4,6 30994,49 11,8 73 080,03 26,6 29 258,42 10,9 18495,73 6,5 17613,29 5,9 13 ;64,11 4,8 9033,67 3,1 16531,88 6,4 4 130,17 1,4 11 918,86 4,6 19367,05 7,3 3 148,00 1,1 10366,61 3,5 4 848,()2 1,4 10793,:łQ 3,5 275860,97 93,8 
clr,:tna " 
Grupa V - d o 1500 ha 
a) 32593,22 10,0 28 466,05 9,8 82913,13 25,5 66028,51 20,3 14415,61 4,5 4717,85 1,4 11290,79 3,5 20 695,22 7,7 25347,84 6,4 2 666,80 0,8 11 713,71 3,6 3 240,00 0,9 21 360,00 6,6 325 448,73 100 
b) 82 457,93 18,1 40516,44 8,9 111 692,01 24,6 37602,20 8,4 20 294,39 4,6 22 532,73 4,9 17 233,22 3,7 10 922,65 2,5 37 292,22 8,3 5 365,84 1,1 7167,99 1,5 17048,70 3,7 5 166.00 1,2 29 725,00 6,5 2490,45 0,6 6 608,00 1,4 454115,77 100 
c) 17028,10 5,2 19049,07 5,8 121817,97 37,5 51 418,35 15,7 20 754,77 6,4 18005,10 5,!'i 16067,30 4,9 17120,27 5,3 6641,10 2,1 3092,76 0,9 8 500,01 2,7 26,75 15373,88 4,8 10373,00 3,2 325 268,43 100 
d) 9 671,56 3,9 44572,66 17,9 64153,97 25,7 18 383,07 7,4 1 584,18 0,6 15873,26 G,3 7 456,31 3,0 8229,25 3,3 26 290,63 10,5 10273.77 4,1 5151,23 2,1 1 848,00 0,7 10813,55 4,3 750,94 0,3 9 375,50 3,8 15165,74 6,1 100 249 59 1,62 93,6 16847,90 6,4 36013,59 10,5 
e) 22861,17 7,0 41469,47 12,8 80611,87 24,8 39 883,99 12,3 27 563,35 8,5 16269,21 5,0 15509,77 4,8 4896,37 1,5 3246,27 1,0 3646,41 1,1 32 554,86 10,0 1 664,95 0,5 15139,40 4,7 19574,50 6,0 100 324891,59 85,4 55 179,28 14,6 
Prze- \ 32 922,40 8,8 34814,74 11,0 92237,79 27,6 42663,22 12,8 16922,46 4,9 15479,63 4,6 13511,48 4,0 12372,75 4,1 19763,61 5,6 5009,12 1,6 13017,56 4,0 8 537,72 1,9 2979,73 0,8 18482,36 5,4 1 620,69 0,4 11 482,75 3,6 15165,74 6,1 335 863,63 95,8 
clr,:tna d 
G r u p a VI - do 3000 h a 
a) 49834,38 7,1 73 962,64 10,5 195759,73 27,9 70344,11 10,7 11995,51 1,7 26329,52 3,8 17755,47 2,5 45084,41 6,4 153140,67 21,9 811,21 12226,73 1,6 12730,90 1,8 3 024,00 0,4 26 395,50 3,7 699 394,78 100 
b) 16 570,89 2,9 54 492,77 9,7 205 654,55 36,4 94712,93 16,8 24557,03 4,3 38 363,43 6,7 20193,04 3,6 8479,6-1: 1,6 10712,95 1,9 4 648,89 0,9 28 204,32 4,9 393,30 32950,13 5,8 5 800,33 1,1 10 085,50 1,7 9 123,45 1,7 564943,15 100 
c) 43 213,25 6,2 83 956,47 12,1 232312,49 33,4 124032,71 17,8 43911,52 6,3 53 034,50 7,6 42363,68 6,2 229€9,89 3,3 15627,59 2,3 4 758.55 0,6 2 826,20 0,4 n 936,02 3,2 3136,17 0,6 694 079,04 100 
d) 34 123,77 8,5 40142,93 l 0,0 124863,49 31,2 55 242,03 13,8 24 093,52 6,0 19162,70 4,8 8 425,56 2,1 15725,15 4,0 4 950,63 1,3 11 782,93 2,9 28453,60 7,1 1 346,12 0,3 1 296,00 0,3 22057,66 5,5 8705,00 2,2 100 400371,09 83,3 79725,42 16,7 94 724,52 13,6 
e) 43 839,61 4:.,7 64 945,56 6,9 176705,24 18,9 206219,17 22,1 80005,28 8,6 28 506,25 3,1 33823,22 3.6 91897,38 9,8 40493,04 4,3 120814,47 12,9 9 509,30 1,0 35,10 36463,63 3,9 1 741,80 0,2 100 934999,05 89,4 109723,63 10,6 
Prze- \ 37 516,38 5,9 63 500,07 9,8 187059,10 29,5 110110,19 16,2 36 U12,57 5,4 33079,28 5,2 24512,19 3,6 36831,29 5,0 44 984,97 6,3 28 563,21 3,5 16244,03 3,0 3 626,36 0,5 2160,00 I 0,3 27 960,59 4,4 3 559,43 0,6 9395,25 1,8 9123,43 1,7 658757,42 94,5 
clr,:tna d 


Uwaga I Cyfry wykazane w rubrykach 1-18 wyrażaję poszczeg6lne rozchody oraz stosunek procentowy rozchodu danego tytułu do og6lnego rozchodu. 
Cyfry w rubryce 19 lit. a oznaczają og6lny procent rozchodu, wyrażony cyfrą 100 0 / 0 jako całość. 
Cyfry w rubryce 19 lit. b oznaczaję sumę og6lną dochod6w. 
Cyfry w rubryce 19 lit. c wyrażają stosunek procentowy dochodu do rozchodu (względnie odwrotnie) zależnie od tego, kt6ra suma (doch6d czy rozch6d) jest wyższa. Przykład: majątek a): rozch6d 149662,87 zł, doch6d 128932,47 zł - stosunek r02chodu do dochodu = 100 (rozch6d) do 86,2 (doch6d) czyli 13,8% straty j albó majątek f): doch6d 121884,29 zł, rozch6d 110615,88 zł - 
stosunek dochodu do rozchodu = 100 (doch6d) do 86,5 (rozch6d) czyli 13,5% zysku.