KODEKS DYPLOMATYCZNY WIELKOPOLSKI
TOM XI
Pamięci
Współtwórców Kodeksu
Henryka Kowalewicza (1925-1981)
i Ryszarda Walczaka (1931-1989)


SOCIETAS LITTERARUM POSNANIENSIS
FONTES COLLEGII HISTORICI
TOMUS XXVI
CODEX DIPLOMATICUS MAIORIS POLONIAE
TOMUS XI
comprehendit
supplementum (diplomata nr 1700 - 2023 ex annis 1225 - 1444), corrigenda ac indices ad tomos VI-XI
recensuerunt et adnotaverunt
ANTHONIUS GĄSIOROWSKI, THOMAS JASIŃSKI THOMAS JUREK et ISABELA SKIERSKA
POSNANIAE MCMXCIX


POZNAŃSKIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ NAUK
WYDAWNICTWA ŹRÓDŁOWE KOMISJI HISTORYCZNEJ
TOM XXVI
KODEKS DYPLOMATYCZNY WIELKOPOLSKI
TOM XI
zawiera
suplementy (dokumenty nr 1700 - 2023 z lat 1225 - 1444) oraz erratę i indeksy do tomów VI-XI
wydali i komentarzem opatrzyli ANTONI GĄSIOROWSKI, TOMASZ JASIŃSKI TOMASZ JUREK i IZABELA SKIERSKA
POZNAŃ 1999
WYDAWNICTWO POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK


POZNAŃSKIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ NAUK
THE POZNAŃ SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF THE ARTS AND SCIENCES
GŁÓWNY REDAKTOR WYDAWNICTW PTPN
JAN M. PISKORSKI
KOMITET REDAKCYJNY
Antoni Gąsiorowski, Tomasz Jasiński, Ryszard Marciniak, Witold Molik, Jacek Wiesiołowski
Wydano z pomocą finansową Komitetu Badań Naukowych oraz Władz Miasta Kalisza, Władz Miasta Poznania i Instytutu Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
(c) Copyright by Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
Printed in Poland
ISBN 83-7063-243-2
ISSN 0208-9033


Wstęp

Tom XI Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski, kontynuacja tomów wydanych w latach 1877-1881, 1908 i 1982-1993, zawiera 324 dokumenty, dotąd w Kodeksie nie publikowane, a odnalezione przez wydawców po wydaniu tomów poprzednich. Pochodzą one z lat 1225-1444. Tom stanowi więc suplement i do tomów I-V, i do tomów VI-X. Zaledwie 30 z tu publikowanych dokumentów zostało przedtem ogłoszonych drukiem, często w latach ostatnich, m. in. w recenzjach i omówieniach poprzednich tomów Kodeksu, 12 dalszych ujrzało przedtem światło dzienne w postaci regestów. Głównym dostarczycielem dokumentów do tomu XI stały się dwa zbiory średniowiecznych aktów: kopiariusze (księgi formularzowe) proweniencji kaliskiej przechowywane w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Krakowie (154 dokumenty) oraz Archiwum Państwowe w Toruniu (71 dokumentów i listów).
Dokumenty skopiowali głównie wydawcy niniejszego tomu (szczególnie licznie Tomasz Jurek), a ponadto Jerzy Luciński. Ostateczną wersję tekstów przygotowali: zdecydowaną większość Tomasz Jurek - opracowane przezeń dokumenty sygnowane są skrótem [Ju] oraz Tomasz Jasiński [Ja]. Komentarz opracował Antoni Gąsiorowski przy pomocy Izabeli Skierskiej, ale także sporadycznie Tomasza Jurka. W komputer całość wprowadzili Danuta Pędzińska i Tomasz Jurek, komputerowe opracowanie redakcyjne jest dziełem Izabeli Skierskiej.
Zasady przygotowania tekstów, wyłożone we wstępie do tomu VI Kodeksu, nie uległy zmianie. Uległy natomiast modyfikacji zasady opracowywania przypisów. Ponieważ na końcu tomu znajduje się indeks do tomów VI-XI, krótsze, bardziej lakoniczne, są objaśnienia osób i miejscowości występujących w tym tomie. Dokładniejsze informacje o nich, zawarte w innych miejscach Kodeksu, można odnaleźć poprzez indeks. Osoby, których brzmienie nazwiska czy miejsca pochodzenia mogłyby nastręczać trudności w poszukiwaniu ich w indeksie, opatrzone zostały przy okazji kolejnych wystąpień tylko krótkimi objaśnieniami, podającymi brzmienie nazwy osobowej lub miejscowej, pod którą dana osoba występuje w indeksie. W niektórych dokumentach ograniczono liczbę przypisów do minimum lub zrezygnowano z nich w ogóle, milcząco odsyłając po identyfikacje do indeksu.
Odrębną część niniejszego tomu stanowią wspomniane już indeksy do tomów VI-XI. Opracowanie indeksów stanowiło zawsze moje zobowiązanie wobec czytelników Kodeksu, pozbawionych podczas długich lat korzystania z pierwszych tomów możliwości posługiwania się indeksem na końcu każdego tomu. Zobowiązanie to zostaje teraz spełnione.
Pochodzenie dokumentów publikowanych w KDW XI
Lp.
Archiwum, biblioteka
Or.
Kop.
Odpis
Reg.
Razem
1
Berlin-Dahlem, GStAPK
2
-
-
-
2
2
Bydgoszcz, WAP
1
-
-
-
1
3
Gdańsk, WAP
1
-
-
-
1
4
Gniezno, AAG
1
9
-
-
10
5
Kraków, Bibl. PAN
-
152
2
-
154
6
Kraków, Muzeum Narodowe
1
-
-
-
1
7
Potsdam, Brandenburgisches Landeshauptarchiv
1
-
-
-
1
8
Poznań, AAP
-
13
-
7
20
9
Poznań, Bibl. Raczyńskich
-
-
-
1
1
10
Poznań, WAP
1
23
1
6
31
11
Praga, Státní Ústřední Archiv
2
-
-
-
2
12
Toruń, WAP
65
5
-
1
71
13
Warszawa, AGAD
-
2
-
-
2
14
Wąchock, Bibl. oo. cystersów
-
2
-
4
6
15
Włocławek, Arch. Diecezjalne
1
5
-
-
6
16
Wrocław, WAP
-
6
-
-
6
17
Inne, różne
1
-
3
4
8
Ogółem
77
217
6
23
323

W sześciu tomach Kodeksu wydanych w latach 1982-1999 znalazło się ogółem ponad 2000 dokumentów. We wstępie do tomu VI zapowiadałem doprowadzenie Kodeksu do roku 1450, tak też zaplanowałem - a częściowo zrealizowałem - kwerendy i kopiowanie. Zamiaru edytorskiego jednak nie wykonałem, kończąc edycję - podobnie jak tom V Kodeksu - na roku 1444. Kilkaset skopiowanych dokumentów z lat 1445-1450 pozostaje w Tekach Kodeksu w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Przyczyn takiej decyzji jest wiele. Uświadamiałem sobie moją coraz mniejszą sprawność i wydajność zarówno w konstruowaniu komentarza, jak i organizacyjną. Niebagatelną przyczyną zamknięcia edycji na 1444 r. był też gwałtowny przyrost liczby zachowanych dokumentów. Trochę racji miał Ignacy Zakrzewski, gdy twierdził, że dokumenty wielkopolskie należy wydawać in extenso do 1400 roku i tak też - jak wiadomo - zrobił. Dla publikacji dokumentów z lat po 1444 należy znaleźć jakąś nową formułę edytorską (regesty z ekscerptami?).
Kończąc tę edycję, z prawdziwą wdzięcznością myślę o wszystkich, którzy przyjmowali moje zaproszenia do pracy przy Kodeksie, trudząc się potem nad nadaniem wydawnictwu ostatecznego kształtu: o śp. Henryku Kowalewiczu, śp. Ryszardzie Walczaku, Tomaszu Jasińskim, Tomaszu Jurku i Izabeli Skierskiej, podobnie o wszystkich, trudnych do wymienienia, wspierających edycję informacjami o znanych im ineditach, czy pomagających w opracowywaniu komentarzy. Takie same słowa kieruję do osób, które ułatwiły wydawanie Kodeksu, szczególnie do życzliwych mi dyrektorów archiwów i bibliotek wielkopolskich oraz do dysponentów pieniędzy publicznych, najpierw w Polskiej Akademii Nauk, potem w Komitecie Badań Naukowych. Jestem rad, że Kodeks mógł się - jak dawniej - ukazywać "staraniem" Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Puszczykówko - Poznań, 10 lipca 1999
Antoni Gąsiorowski
Wykaz skrótów
Literatura, źródła, instytucje
AAG - Archiwum Archidiecezji Gnieźnieńskiej.
AAP - Archiwum Archidiecezji Poznańskiej.
ABMK - Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne, t. I n.
Acta capitulorum - Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, wyd. B. Ulanowski, t. I-III, Kraków 1894-1918.
AGAD - Archiwum Główne Akt Dawnych.
AKH - Archiwum Komisji Historycznej (Polskiej) Akademii Umiejętności.
Bibl.PAN - Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.
Bieniak, Wlkp. - J. Bieniak, Wielkopolska, Kujawy, ziemie łęczycka i sieradzka wobec problemu zjednoczenia państwowego w latach 1300-1306, Toruń 1969.
BullPol - Bullarium Poloniae, t. I-V, wyd. S. Kuraś, I. Sułkowska-Kuraś i in., Romae-Lublini 1982-1995.
Ciesielska, Wykazy - K. Ciesielska, Wykazy mieszczan toruńskich zobowiązanych do udziału w wyprawach krzyżackich na Gotlandię w latach 1398-1408, Zapiski Historyczne 32, 1967, z. 4, s. 79-98
Engel 1894 - B. Engel, Die mittelalterlichen Siegel des Thorner Rathsarchivs, Tl. 1: Ordensbeamte und Städte, Thorn 1894.
Engel 1902 - B. Engel, Die mittelalterlichen Siegel der Fürsten, der Geistlichkeit und des polnischen Adels im Thorner Rathsarchive, Danzig 1902.
Epist. - Codex epistolaris saeculi decimi quinti, t. I-III, Kraków 1876, 1891, 1894.
GąsSkOf - A. Gąsiorowski, I. Skierska, Średniowieczni oficjałowie gnieźnieńscy, Roczniki Historyczne 61, 1995, s. 37-86.
GStAPK - Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz.
GStar. - A. Gąsiorowski, Starostowie wielkopolskich miast królewskich w dobie jagiellońskiej, Warszawa 1981.
GUrz. - A. Gąsiorowski, Urzędnicy wielkopolscy 1385-1500. Spisy, Poznań 1968.
Jurek, Dziedzic - T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego. Książę głogowski Henryk (1274-1309), Poznań 1993.
Jurek, Obce ryc. - T. Jurek, Obce rycerstwo na Śląsku do połowy XIV wieku, Poznań 1996.
Kal. 9175, Kal. 9176 - Księgi formularzowe proweniencji kaliskiej z drugiej połowy XV wieku w Bibl. PAN w Krakowie, rkps 9175 i 9176.
KDW - Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, t. I-X, Poznań -Warszawa 1887-1993; KDW n.s. - nowa seria, t. I, Warszawa 1975.
Kor. - J. Korytkowski, Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 do dni naszych, t. I-IV, Gniezno 1883.
Kowalski - M. D. Kowalski, Prałaci i kanonicy krakowskiej kapituły katedralnej od pontyfikatu biskupa Nankera do śmierci biskupa Zawiszy z Kurozwęk (1320-1382), Kraków 1996.
Koz. - S. Kozierowski, [Badania nazw topograficznych starej Wielkopolski], t. 1: Badania... dzisiejszej archidiecezji gnieźnieńskiej, Poznań 1914; t. 2-3: Badania... dzisiejszej archidiecezji poznańskiej, Poznań 1916; t. 4-5: Badania... na obszarze dawnej zachodniej i środkowej Wielkopolski, Poznań 1920-1921; t. 6-7: Badania na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski, Poznań 1926-1928; t. 8: [Uzupełnienia], Poznań 1939.
KsKal. - Księga ziemska kaliska 1400-1409, wyd. T. Jurek, Poznań 1991.
LibScabVCT - Liber scabinalis Veteris Civitatis Thoruniensis 1363-1428, wyd. K. Kaczmarczyk, Toruń 1936
Lüpke-Irgang - Urkunden und Regesten zur Geschichte des Templerordens im Bereich des Bistums Cammin und der Kirchenprovinz Gnesen, nach Vorlage von Helmut Lüpke neu bearbeitet von Winfried Irgang, Köln-Graz 1987 [zaginione regesty dok. dotyczących templariuszy, m. in. z Kostrzyna nad Odrą].
Łaski, Liber beneficiorum - J. Łaski, Liber beneficiorum archidiecezji gnieźnieńskiej, t. I-II, Gniezno 1880-1881.
MRPS - Matricularum Regni Poloniae summaria, t. I-V, Warszawa 1905 n.
Not. - A. Gąsiorowski, Notariusze publiczni w Wielkopolsce schyłku wieków średnich, Poznań 1993.
Now. - J. Nowacki, Dzieje archidiecezji poznańskiej, t. I-II, Poznań 1959-1964.
PSB - Polski słownik biograficzny, t. I-XXXVIII, Kraków 1935 n.
Radzimiński - A. Radzimiński, Prałaci i kanonicy kapituły katedralnej płockiej w XIV i I poł. XV w., t. I-II, Toruń 1991-1993.
Rosin, Słownik - R. Rosin, Słownik historyczno-geograficzny ziemi wieluńskiej w średniowieczu, Warszawa 1963.
SHGKrak. - Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. I-II, Wrocław 1980 n., Kraków 1993 n.
SHGPoz. - Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I-III, Wrocław 1982-1991, Poznań 1993-1999.
SHGWlkp. - Kartoteka Pracowni Słownika Historyczno-Geograficznego Wielkopolski Średniowiecznej w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu.
Spisy - Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII-XVIII wieku. Spisy, Tom I/1 (Spisy wlkp.), Tom II/1 (Spisy łęcz., sier., wiel.), Tom IV/1 (Spisy młp.), Wrocław 1985-1990, Tom X (Spisy centr.), Kórnik 1992.
WAP - (Wojewódzkie) Archiwum Państwowe.
Wizytacje - Wizytacje dóbr arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i kapituły gnieźnieńskiej z XVI wieku, wyd. B. Ulanowski, Kraków 1920.
WSB - Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa 1981.
WSvP - A. Warschauer, Stadtbuch von Posen, Posen 1892.
Zajączkowscy, Materiały - S. Zajączkowski, S. M. Zajączkowski, Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych ziem łęczyckiej i sieradzkiej do 1400 roku, cz. I-II, Łódź 1966-1970.
Zb. dok. Płocka - Zbiór dokumentów i listów miasta Płocka, t. I, wyd. S. M. Szacherska, Warszawa 1975.
Zdrenka - J. Zdrenka, Uwagi i uzupełnienia do VI tomu Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski, Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza 31, 1885, s. 93-116.
Skróty językowe
dok. - dokument
fot. - fotografia
gnieźn. - gnieźnieński
ib. - ibidem
ident. - identyczny
I.N. - instrument notarialny
j.w. - jak wyżej
kal. - kaliski
kop. - kopia
krak. - krakowski
łęcz. - łęczycki
nast. - następuje
or. - oryginał
par. - parafia, parafialny
pd. - południe, południowy
pn. - północ, północny
por. - porównaj
pozn. - poznański
reg. - regst
rkps - rękopis
sandom. - sandomierski
sier. - sieradzki
uw. - uwaga
wg - według
wlkp. - wielkopolski
wsch. - wschód, wschodni
wyd. - wydanie
wyst. - występuje
wzm. - wzmianka
zach. - zachód, zachodni
zm. - zmarł, zmarły
Z.N. - znak notarialny
zob. - zobacz
Wykaz dokumentów

1700
1225 (Reg.) Książę Władysław Odonic nadaje templariuszom wymienione posiadłości i prawa

1701
1232 (Reg.) Paweł biskup poznański nadaje templariuszom dziesięciny z dwu łanów w Wielkiej Wsi

1702
1233 (Reg.) Paweł biskup poznański nadaje templariuszom prawo osadzania Niemców na 3000 łanach koło Debrzna i określa wysokość dziesięciny

1703
1234 (Reg.) Papież Grzegorz IX potwierdza templariuszom posiadanie Chwarszczan i 3000 łanów w ziemi zwanej Ujście

1704
Owińska, 13 kwietnia 1249 Książę Przemysł I potwierdza nadanie wsi Krzan templariuszom

1705
1277 (Reg.) Książę Przemysł II nadaje Święciechowę klasztorowi benedyktynów w Lubiniu

1706
[przed 13 kwietnia 1279] Książę Bolesław Pobożny zaświadcza, że Mikołaj ze Strzyżewa sprzedał młyn na Bystrzycy młynarzowi Kunkowi

1707
[przed 13 kwietnia 1279] (Reg.) Książę Bolesław Pobożny potwierdza templariuszom posiadanie wsi Żarzyn

1708
Pyzdry, 1279 Książę Przemysł II zwalnia nowo lokowaną wieś Orpiszewo od danin na 12 lat

1709
Lubiń, 6 sierpnia 1281 (Reg.) Książę Przemysł II nadaje klasztorowi w Lubiniu przywilej w sprawie wsi Wieszkowo

1710
Obra, 24 lutego 1287 (Reg.) Książę Przemysł II zatwierdza klasztorowi w Obrze posiadanie wsi Chorzemino, Gola i Guździno

1711
Poznań, 22 września 1288 (podrobiony?) Książę Przemysł II zatwierdza dokument Mikołaja z Kiebłowa w sprawie nadania młyna Ruchocina Gać klasztorowi cystersów w Obrze

1712
Malassow (Maloscz?), 29 września 1288 (Reg.) Książę Przemysł II wydaje wyrok w sporze o wieś Osłonin na rzecz klasztoru cys-tersów w Wieleniu

1713
Poznań, 4 maja 1292 (Reg.) Książę Przemysł II zezwala lokować na prawie niemieckim wieś Polodowo

1714
Kalisz, 24 maja 1294 Włostek rektor kościoła Św. Wojciecha pod Kaliszem daje wieś Sierzchów braciom Wojanowi i Stojanowi w celu jej lokacji na prawie średzkim

1715
[przed 25 czerwca 1295] (podrobiony?) (Reg.) Książę Przemysł II nadaje klasztorowi cystersów w Obrze Stare i Nowe Krampsko

1716
10 stycznia 1296 (Reg.) Jan Gerwic biskup poznański nadaje klasztorowi cystersów w Wieleniu dziesięciny ze wsi Ptowo

1717
Tarnów, 17 maja 1301 (Reg.) Henryk I książę głogowski zatwierdza nabycie wsi Starkowo przez klasztor cystersów w Wieleniu

1718
Głogów, 25 czerwca 130(2?) Henryk I książę głogowski i dziedzic Królestwa Polskiego sprzedaje wsie Drzewce i Ringenwalde Mikołajowi de Nugo

1719
Pożoń (Bratysława), 28 lutego 1310 Gentilis legat papieski zatwierdza rozgraniczenie parafii Św. Mikołaja i NMP w Kaliszu, dokonane przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba

1720
Lgiń, 28 września 1311 (Reg.) Henryk II książę głogowski zatwierdza granice między wsią Ciosaniec, należącą do klasztoru cystersów w Wieleniu, a Golą i Lubogoszczą

1721
Lgiń, 15 października 1312 Henryk II książę głogowski zatwierdza nadanie przez dziedziców Górska 5 toni niewodowych na jeziorze Górsko klasztorowi cystersów w Wieleniu

1722
Głogów, 1 czerwca 1325 (Reg.) Henryk II książę głogowski zatwierdza zamianę dóbr, w wyniku której klasztor cystersów w Wieleniu nabył Górsko

1723
Owińska, 27 marca 1326 Fenenna opatka klasztoru cysterek w Owińskach ratyfikuje wyrok polubowny w sporze pomiędzy klasztorem owińskim a konwentem w Bierzwniku

1724
Kalisz, 24 marca 1332 Janisław arcybiskup gnieźnieński poleca, aby w święta NMP głosić w Kaliszu kazania tylko w kościele NMP

1725
Kalisz, 8 lipca 1338 Piotr pleban kościoła Św. Wojciecha pod Kaliszem (na Zawodziu) sprzedaje role Brzezie i Żądłowo (?) kmieciom z Rajskowa

1726
Opatówek, 2 listopada 1341 Janisław arcybiskup gnieźnieński eryguje parafię w Stawie i przyłącza do niej wymienione wsie

1727
Kalisz, 9 lipca 1343 Jarosław Skotnicki arcybiskup gnieźnieński zatwierdza uposażenie kościoła parafialnego w Stawie

1728
Opatówek, 1 lutego 1346 Jarosław Skotnicki arcybiskup gnieźnieński rozsądza spór o granice parafii Staw i Chlewo

1729
Opatówek, 9 września 1346 Jarosław Skotnicki arcybiskup gnieźnieński poleca, aby w święta NMP głosić w Kaliszu kazania tylko w kościele NMP

1730
Kalisz, [22 kwietnia 1350] Rajcy Kalisza informują rajców Starego Miasta Torunia, że ich kupcy i woźnice nie powinni podróżować żadną inną drogą, jak tylko dawną wielką drogą, prowadzącą przez Kalisz i Konin

1731
1350 (Reg.) Dobiesław sędzia ziemski kaliski przysądza opatowi z Łekna Goblinowi wieś Siedleczko

1732
Gniezno, 1355 Wikariusze katedry gnieźnieńskiej ustanawiają statut swego bractwa

1733
Gniezno, 6 lutego 1358 Jarosław Skotnicki arcybiskup gnieźnieński zatwierdza statut bractwa wikariuszy katedry gnieźnieńskiej

1734
Spicymierz, 12 sierpnia 1358 Jarosław Skotnicki arcybiskup gnieźnieński zatwierdza zamianę dóbr i kościołów między królem Kazimierzem a klasztorem kanoników regularnych na wrocławskim Piasku i instytuuje prepozyta w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1735
Spicymierz, 12 sierpnia 1358 Jarosław Skotnicki arcybiskup gnieźnieński zawiadamia wymienionych duchownych w Kaliszu o zamianie dóbr pomiędzy królem Kazimierzem a klasztorem kanoników regularnych na wrocławskim Piasku i o instytuowaniu plebana w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1736
Gniezno, 8 września 1358 Jarosław Skotnicki arcybiskup gnieźnieński zatwierdza fundację prepozytury w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu i publikuje dokument króla Kazimierza Wielkiego w sprawie zamiany dokonanej przez króla z kanonikami regularnymi z wrocławskiego Piasku

1737
Poznań, 1360 (Reg.) Wierzbięta z Palowic starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że podczaszy poznański Tomisław z Danaborza sprzedał wieś Siedleczko Bodzęcie z Wiśniewa

1738
Poznań, 11 kwietnia 1361 Król Kazimierz Wielki potwierdza, że Ubysław z Włoszakowic zastawił jeziora i barcie przynależne do dziedzictwa Wierzchuje pod Wschową komturstwu joannitów w Tyńcu

1739
Wieleń, 8 sierpnia 1361 Starostowie Wielkopolski i Wielenia informują o zakończeniu swego sporu z opatem klasztoru cystersów w Bierzwniku

1740
1367 (Reg.) Król Kazimierz Wielki daje opatowi z Łekna Hermanowi wieś Siedleczko w zamian za Lęgniszewo

1741
Żnin, 4 września 1368 Jarosław Skotnicki arcybiskup gnieźnieński rozstrzyga spór o prawo prezenty kościoła Św. Michała na przedmieściu gnieźnieńskim

1742
Poznań, 24 stycznia 1369 Przecław z Gułtów starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Mikołaj z Potrzonowa zastawił wieś Przesieka Adelardowi z Dziadkowa

1743
Milicz, 9 września 1369 Wymienieni rycerze wielkopolscy zobowiązują się służyć księciu oleśnickiemu Konradowi

1744
23 września 1369 Janusz i Frącek z Barszowa zaświadczają, że oddali swoje spory z księciem oleśnickim Konradem pod osąd arbitrów

1745
Oleśnica, 3 października 1369 Bieniak z Jarocina zobowiązuje się po śmierci króla Kazimierza uznać księcia oleśnickiego Konrada swym panem i służyć mu

1746
Oleśnica, 4 października 1369 Jakusz i Frącek z Barszowa zawierają ugodę z księciem oleśnickim Konradem i zobowiązują się służyć mu jako swemu panu

1747
Oleśnica, 14 listopada 1369 Pakosz, Jasiek i Ciema z Dupina zobowiązują się po śmierci króla Kazimierza uznać księcia oleśnickiego Konrada swym panem i służyć mu

1748
Oleśnica, 14 listopada 1369 Pakosz, Jasiek i Ciema z Dupina zaświadczają, że winni są księciu oleśnickiemu Konradowi 38 grzywien

1749
Poznań, 14 stycznia 1370 Król Kazimierz Wielki nadaje Tarnowu, miastu klasztoru cystersów w Łeknie, prawo tygodniowego targu i prawo magdeburskie

1750
Święciechowa, 8 stycznia 1371 (Reg.) Opat lubiński Wojciech zatwierdza sprzedaż sołectwa w Święciechowie

1751
Żnin, 30 listopada 1371 Jarosław Suchywilk arcybiskup gnieźnieński nadaje klerykowi Świętosławowi synowi sędziego Tomisława dożywotnio dziesięciny z Czesławic i Lipin

1752
[Kalisz], 25 sierpnia 1372 Władze miasta Kalisza zapisują czynsz Maciejowi prepozytowi kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu

1753
Kalisz, 10 kwietnia 1374 Sędziwój z Szubina starosta generalny Wielkopolski sprzedaje sołectwo w Główiewie Gallowi Żupcy

1754
[Kalisz], 1375 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Piotr Seibot z braćmi i siostrami zapisał czynsz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1755
7 grudnia 1376 (Reg.) Sędziwój z Szubina starosta generalny Wielkopolski wydaje wyrok w procesie klasztoru cystersów w Wieleniu (z kim?)

1756
Łekno, 28 stycznia 1377 Sędziwój z Szubina starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Janusz ze Skoków nadał Skoki klasztorowi cystersów w Łeknie

1757
[Kalisz], 22 lipca 1377 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Piotr kaletnik zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1758
Wronki, 18 stycznia [1379] Mroczek burgrabia we Wronkach prosi rajców Gdańska, by uznali za niewinnego Jana Kukla mieszczanina z Wronek, który został niesłusznie oskarżony w Gdańsku

1759
28 sierpnia 1379 (Reg.) Pakosz, Jasiek i Ciema synowie Szczedrzyka z Dupina nadają klasztorowi cystersów w Wieleniu wieś Wijewo

1760
Kalisz, 13 marca 1380 Jan Suchywilk arcybiskup gnieźnieński poleca, aby w święta NMP kazania w Kaliszu były głoszone tylko w kościele parafialnym NMP

1761
Konin, 18 lipca 1381 Król Ludwik potwierdza dokument starosty generalnego Wielkopolski Sędziwoja z Szubina dotyczący sołectwa we wsi Główiew

1762
Rzym, 15 czerwca 1382 Papież Urban VI zezwala elektowi gnieźnieńskiemu Bodzęcie przyjąć sakrę od jakiegokolwiek biskupa w asyście dwu lub trzech innych

1763
[Staw?], 18 czerwca 1382 Jakub Piwoński wójt w Stawie funduje altarię w kościele Św. Mikołaja w Stawie

1764
Cerkwica, 7 kwietnia 1385 Bodzęta arcybiskup gnieźnieński odnawia przywilej lokacyjny miasta Kamienia

1765
Łowicz, 12 maja 1386 Bodzęta arcybiskup gnieźnieński transumuje dokumenty kolegiaty NMP w Kaliszu

1766
Kalisz Pomorski, 28 marca 1389? Henryk Pape oficjał Kalisza Pomorskiego potwierdza dokument fundacyjny altarii w Tucznie

1767
[Kalisz], 22 września 1389 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że sprzedały czynsz Jucie wdowie po Andrzeju Radoście, która czynsz ten zapisała na rzecz fundacji altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1768
Pleszew, 8 (15?) lipca 1390(?) Sędziwój z Szubina starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Ota (ze Strzydzewa?) sprzedał Strzydzew

1769
Wieluń, 20 grudnia 1391 Jakusz i Stasiek dziedzice Zbierska (?) przyrzekają, że po wypuszczeniu na wolność nie będą szkodzić mieszczanom wieluńskim i kmieciom podwieluńskim

1770
[Kalisz], 12 lipca 1392 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Wachsmut zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1771
[Kalisz], 12 lipca 1392 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Piotr Homut zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1772
[Kalisz], 12 lipca 1392 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Bartłomiej Gremil zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1773
[Kalisz], 12 lipca 1392 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Henryk Fogel zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1774
1392 Maciej pleban w Błaszkach z bratem Bartoszem wójtem w Stawie i siostrą Anastazją przekazują altarię w kościele Św. Mikołaja w Stawie kapelanowi Marcinowi i zatwierdzają jej uposażenie

1775
Inowrocław, 13 maja 1393 Sąd ziemski inowrocławski rozsądza spór Janny z Sieczkowic z Wojciechem z Trląga o brzegi jeziora

1776
Łęczyca, 16 maja 1393 Kredytywa króla Władysława Jagiełły dla wymienionych posłów na rokowania z wielkim mistrzem krzyżackim

1777
[Poznań], 20 listopada 1394 Władze miasta Poznania zaświadczają, że Gertruda wdowa po Mikołaju Wenczke przekazała Małgorzacie Poschke i jej dzieciom dom przy ul. Wodnej

1778
Tuczno, 25 lipca 1395 Arnold z Gulcza mieszczanin z Tuczna prezentuje prepozytowi w Kaliszu Pomorskim kandydata na altarystę w Tucznie

1779
[Kalisz], 14 stycznia 1396 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Małgorzata Aminebir zapisała wszystkie swe dobra na rzecz fundacji altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1780
[Kościan], 31 maja 1396 Rajcy miasta Kościana polecają rajcom toruńskim mieszczanina Henryka Beyera

1781
Malbork, 3 lipca 1396 Wielki mistrz krzyżacki prosi starostę generalnego Wielkopolski Sędziwoja z Szubina o interwencję u starosty opoczyńskiego Pietrasza Rpiszki w sprawie mieszczanina toruńskiego Mikołaja Snewisa

1782
[Poznań], 31 lipca 1396 Władze miasta Poznania zaświadczają, że sprzedały łaziebnikowi Mikołajowi Trochtil łaźnię obok kościoła Św. Marii Magdaleny w zamian za czynsz

1783
[Kościan], 27 czerwca 1397 Rajcy miasta Kościana polecają rajcom toruńskim mieszczanina Jakuba syna Piecza sołtysa z Sierakowa

1784
Kalisz, [1389-1397] Sędziwój z Szubina prosi wielkiego mistrza krzyżackiego o wyrozumiałość z powodu zwłoki w przekazaniu dokumentu królewskiego potwierdzającego układ uzgodniony w Malborku

1785
[Kalisz], 30 maja 1398 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że sprzedały czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi synowi Gotarda

1786
Oborniki, 11 lutego 1399 Rajcy miasta Obornik polecają Hannosa z Obornik rajcom Starego Miasta Torunia

1787
[Poznań], 21 lutego 1399 Rajcy miasta Poznania po zasięgnięciu opinii stelmachów i kołodziejów polecają pachołka Wawrzyńca Rothe rajcom Starego Miasta Torunia

1788
[Kalisz], 23 maja 1399 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, słodownik Wawrzyniec, zapisał czynsz altaryście kościoła parafialnego Św. Mikołaja w Kaliszu

1789
Kalisz, 17 czerwca 1399 Tomek z Węgleszyna starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Pietrasz z Pawłowa sprzedał część Pawłowa oraz sołectwo tamże Żegocie z Żernik, a ten oddał te dobra altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1790
Pyzdry, 28 sierpnia 1399 Rajcy miasta Pyzdr polecają rajcom toruńskim kowala Niklosa Rumeland

1791
24 czerwca 1400 Henryk Oppeln z Koszanowa nadaje miastu Śmiglowi urządzenia targowe

1792
Troszyn, 6 września [1400] Siemowit IV książę mazowiecki informuje wojewodę kaliskiego Sędziwoja z Szubina, że jeszcze za życia wojewody płockiego Abrahama i za jego pośrednictwem spłacił wszystkie długi Olbrachtowi Ruesowi

1793
Szubin, 12 września [1400] Sędziwój z Szubina jako poręczyciel księcia mazowieckiego Siemowita IV prosi rajców Torunia, aby wyjaśnili, czy książę spłacił dług Olbrachtowi Ruesowi

1794
Oborniki, 15 grudnia 1400 Rajcy miasta Obornik polecają Hannosa z Obornik rajcom Starego Miasta Torunia

1795
Płock, 26 grudnia [1400?] Książę mazowiecki Siemowit IV prosi rajców Torunia, aby wpłynęli na Olbrachta Ruesa, żeby zawiesił swe roszczenia wobec wojewody kaliskiego Sędziwoja z Szubina na czas aż do dwu tygodni po zapustach

1796
[Poznań], 29 grudnia 1400 Rajcy miasta Poznania zawiadamiają rajców i paśników Torunia, że Mikołaj z Opawy jest uczciwym człowiekiem, o czym zaświadczyli kowale i paśnicy poznańscy, a także Andrzej Kirschner, który oświadczył, że Mikołaj nie ukradł mu czapki

1797
Żnin, 24 (23?) stycznia [ok. 1400] Burmistrz i rajcy miasta Żnina proszą władze Starego Miasta Torunia, by zezwoliły Mikołajowi mieszczaninowi ze Żnina osiedlić się w Starym Mieście Toruniu

1798
Kalisz, 26 stycznia - 1 lutego [ok. 1400] Rajcy miasta Kalisza zaświadczają, że Aluta jest siostrą Niklosa Kalis i proszą rajców toruńskich o pomoc w jej staraniach o spadek

1799
[Poznań], 1 lutego [ok. 1400] Rajcy miasta Poznania proszą rajców toruńskich, by dali mieszczaninowi poznańskiemu Marcinowi Dorreheupt odpowiedni dokument, aby mógł on ścigać mieszczanina toruńskiego Hanosa Kuchlera, który ukradł mu pieniądze

1800
[Poznań], 10 lutego [ok. 1400] Rajcy miasta Poznania polecają Jana Schewkelera rajcom Starego Miasta Torunia

1801
Poznań, luty, po 14 [ok. 1400] Rajcy miasta Poznania polecają rzeźnika Mikołaja rajcom Starego Miasta Torunia

1802
Poznań, 4 lutego - 10 marca [ok. 1400] Rajcy miasta Poznania donoszą rajcom toruńskim o zeznaniu Andrzeja Klinkenera w jego sprawie z Jostem z Torunia

1803
Słupca, marzec, przed 21 [ok. 1400] Rajcy miasta Słupcy polecają radzie i rzeźnikom Starego Miasta Torunia mieszczanina Piotra Ruperta

1804
Żnin, marzec - kwiecień [ok. 1400] Rajcy miasta Żnina proszą rajców toruńskich o umożliwienie Zochnie i Heluszy córkom zmarłego mieszczanina żnińskiego Ottona odebranie spadku po ojcu

1805
Poznań, 30 czerwca - 6 lipca [ok. 1400] Rajcy miasta Poznania informują rajców toruńskich o środkach podjętych przeciwko rabusiom, o których donosili torunianie

1806
Inowrocław, 1 sierpnia [ok. 1400?, 1406?, 1417?] Wymienieni mieszczanie poznańscy proszą burmistrza Starego Miasta Torunia o wstawiennictwo u komtura toruńskiego, by udzielił im prawa bezpiecznego przejazdu

1807
Oborniki, sierpień, po 10 [ok. 1400] Rajcy miasta Obornik polecają Mikołaja rajcom Starego Miasta Torunia

1808
Poznań, 29 września [ok. 1400] Rajcy miasta Poznania proszą rajców toruńskich o pouczenie kupca toruńskiego Paszka, a także innych kupców, żeby nie oszukiwali w handlu śledziami

1809
Żnin, wrzesień - październik [ok. 1400] Rajcy miasta Żnina polecają Jana ze Żnina rajcom Torunia

1810
Kalisz, listopad [ok. 1400] Rajcy miasta Kalisza proszą rajców toruńskich o udzielenie pomocy Augustynowi Lunkowiczowi

1811
Szamotuły, 4 marca 1401 Rajcy miasta Szamotuł odpowiadają rajcom Torunia na ich list dotyczący zajęcia drewna, należącego do Mikołaja Goldberga z Szamotuł

1812
[Kalisz], 16 marca 1401 Rajcy miasta Kalisza donoszą rajcom toruńskim, że Małgorzata wdowa po Hanuszu Wanerze spłaciła dług Katarzynie Stermbergowej z Torunia

1813
Pyzdry, 12 kwietnia 1401 Rajcy miasta Pyzdr polecają rajcom i stelmachom Starego Miasta Torunia Andrzeja stelmacha, zaświadczając o jego ślubnym pochodzeniu i o wyuczeniu zawodu

1814
[Kalisz], 24 maja 1401 Rajcy miasta Kalisza proszą rajców i sołtysa Starego Miasta Torunia o udzielenie pomocy prawnej mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi Gurtelerowi, który pożyczył konie i uzdę Janowi Vywegowi ze Świdnicy, obecnie przebywającemu w Toruniu

1815
[Kościan], 29 maja 1401 Burmistrz i rajcy miasta Kościana polecają Piotra Roubera burmistrzowi i rajcom Starego Miasta Torunia

1816
Stawiszyn, 6 listopada 1401 Władze miasta Stawiszyna zaświadczają, że pleban Paweł zakupił od nich czynsze w celu fundacji altarii w miejscowym kościele

1817
Wrocław, 20 listopada 1401 Wacław biskup wrocławski nadaje dożywotnio Zduny Konradowi Borsniczowi

1818
[Poznań], 24 grudnia 1401 Rajcy miasta Poznania polecają Henryka Grosse rajcom Starego Miasta Torunia

1819
[Kalisz], 6 stycznia 1402 Rajcy miasta Kalisza polecają rajcom Starego Miasta Torunia Piotra syna sołtysa z Sieroszewic i zaświadczają o jego ślubnym pochodzeniu

1820
[Kalisz], 8 kwietnia 1402 Rajcy miasta Kalisza polecają rajcom Starego Miasta Torunia Mikołaja Herwiga, zaświadczają o jego ślubnym pochodzeniu i o wyuczeniu zawodu

1821
Waliszewo, 21 maja 1402 Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik administrator archidiecezji gnieźnieńskiej instytuuje na prepozyturę kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu Wilhelma niegdyś prepozyta w Mstowie

1822
Szubin, czerwiec [1398-1402] Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski i pan bystrzycki wzywa rajców toruńskich do przysłania do Szubina murarza, który zniszczył mur szubińskiego zamku, ponadto prosi o sprawiedliwość dla swojego brata, kasztelana kaliskiego Świętosława

1823
[Kalisz], 22 lipca 1402 Rajcy miasta Kalisza polecają mieszczanina kaliskiego Bartka rajcom Starego Miasta Torunia

1824
Konin, 26 lipca 1402 Rajcy miasta Konina proszą rajców toruńskich o szybkie załatwienie sprawy Katarzyny Kaliskiej z kasztelanem kaliskim Świętosławem z Szubina

1825
Konin, 26 lipca 1402 Budek burgrabia koniński prosi rajców toruńskich o pomoc dla Katarzyny Kaliskiej w jej sprawie z kasztelanem kaliskim Świętosławem z Szubina

1826
Poznań, 7 września 1402 Wojciech Jastrzębiec biskup poznański prosi rajców toruńskich, aby przekazali wikariuszom katedry gnieźnieńskiej pieniądze, które w ratuszu toruńskim zdeponuje na mocy wyroku polubownego biskup włocławski Jan

1827
Gniezno, 23 października 1402 Mikołaj Kurowski arcybiskup gnieźnieński nakazuje wprowadzić na prepozyturę Św. Mikołaja w Kaliszu instytuowanego przez siebie augustianina Jana Rosta

1828
Nowe Miasto Korczyn, 14 listopada 1402 Król Władysław Jagiełło prosi komtura toruńskiego, aby spowodował rozpatrzenie przez mieszczan toruńskich sprawy Macieja mieszczanina ze Śremu

1829
Gniezno, 10 grudnia [1402] Wikariusze katedry gnieźnieńskiej proszą rajców toruńskich, aby przyjęli pieniądze, jakie ma u nich dla wikariuszy zdeponować biskup włocławski Jan

1830
[Toruń], 26 grudnia 1402 Rajcy miasta Torunia zaświadczają, że odebrali od posłów biskupa włocławskiego Jana 150 grzywien dla wikariuszy gnieźnieńskich

1831
Raciążek, 29 grudnia 1402 Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski prosi rajców toruńskich o zaufanie dla jego posłańców w sprawie długów Olbrachta Ruesa

1832
Konin, 10 stycznia 1403 Rajcy miasta Konina proszą rajców toruńskich, aby pomogli Toksenowi sukiennikowi konińskiemu w odzyskaniu skradzionego konia

1833
[Poznań], 27 stycznia 1403 Rajcy miasta Poznania polecają rajcom Starego Miasta Torunia Marcina Schulera z Komornik i zaświadczają o jego ślubnym pochodzeniu

1834
Konin, 23 kwietnia 1403 Król Władysław Jagiełło uwalnia mieszczan Odolanowa od ceł

1835
Gniezno, 22 czerwca 1403 Wspólnota wikariuszy katedry gnieźnieńskiej poleca rajcom toruńskim Wacława i Stefana jako swoich pełnomocników

1836
Toruń, 24 czerwca 1403 Wymienieni wikariusze katedry gnieźnieńskiej kwitują rajców toruńskich z zapłaty 150 grzywien

1837
Łobżenica, 26 stycznia 1404 Arnold Wałdowski funduje klasztor augustianów w Łobżenicy

1838
Kamień, 13 lutego [1404] Mikołaj Długi oficjał kamieński przekazuje oficjałowi gnieźnieńskiemu Mikołajowi Strzeszkowicowi skargę plebana z Drzewianowa przeciwko szlachcie nie płacącej dziesięcin

1839
Poznań, 18 marca 1404 Rajcy miasta Poznania polecają Mikołaja Kosselera rajcom Starego Miasta Torunia

1840
Środa, 21 lipca 1404 (Reg.) Rada miasta Środy obiecuje rajcom toruńskim, że przekaże ich zlecenie kupcom udającym się na targ do Szadka

1841
Pyzdry, 7 sierpnia 1404 Rajcy miasta Pyzdr polecają słodownika Marcina rajcom i słodownikom Starego Miasta Torunia

1842
Nakło, 5 września 1404 Władze miasta Nakła zaświadczają o prawym pochodzeniu i godnym życiu mieszczanina Stefana

1843
Słupca, 28 października 1404 Rajcy miasta Słupcy zaświadczają o prawym urodzeniu i godnym życiu mieszczanina Tomasza

1844
[Kalisz], 14 listopada 1404 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że rajca kaliski Jakub syn Zachariasza zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1845
Pyzdry, 12 grudnia 1404 Rajcy miasta Pyzdr wyjaśniają rajcom toruńskim okoliczności zagarnięcia śledzi przez ich starostę

1846
Poznań, 1404 Rajcy miasta Poznania polecają Wawrzyńca z Poznania rajcom Starego Miasta Torunia

1847
Pyzdry, 23 lipca 1405 Rajcy Pyzdr proszą rajców Starego Miasta Torunia o uznanie prawa mieszczki pyzdrskiej Osanny do spadku po jej bracie Piotrze Schilderze

1848
Lwów, 12 października 1405 Król Władysław Jagiełło potwierdza Hinczy Krakwiczowi posiadanie dóbr Drzewce i Ringenwalde

1849
[Grodzisk?], 6 stycznia 1406 Wichna z Grodziska z synami określa prawa i obowiązki mieszczan Grodziska

1850
Poznań, 27 lutego 1406 Tomek z Węgleszyna starosta generalny Wielkopolski poleca rajcom toruńskim swego posła Konrada Schalendorfa i donosi, że pancerz, o który pytali, należy do jego sługi Michała

1851
Oborniki, 9 marca [1406?] Tomek z Węgleszyna starosta generalny Wielkopolski donosi władzom miasta Torunia, że napisał już do Kalisza, aby Torunianie mieli zapewniony bezpieczny przejazd przez ziemie króla

1852
Gniezno, 1 maja 1406 Katarzyna opatka klarysek gnieźnieńskich ustanawia Jana de Zagorzewo prokuratorem swego klasztoru

1853
Krężoły, 11 maja 1406 Niemierza Bliżycki odnawia przywilej sołectwa w Krężołach

1854
[Kalisz], 11 czerwca 1406 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Tomasz altarysta z kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu odstąpił mieszczaninowi kaliskiemu Wojtkowi Podeszwie czwartą część swej działki w zamian za czynsz

1855
Pęchowo, 1 lipca [1406] Wichna wdowa po wojewodzie kaliskim Sędziwoju z Szubina informuje rajców toruńskich, iż do najbliższego święta Wniebowzięcia NMP spłaci długi swojego zmarłego męża u Dawida z Torunia

1856
Sokolniki, 31 sierpnia [1398-1406] Tomek z Węgleszyna starosta generalny Wielkopolski prosi rajców toruńskich o wydanie mieszczaninowi Henrykowi zaświadczenia o godnym życiu, gdyż pragnie on uzyskać prawo miejskie w Gnieźnie

1857
Środa, październik [1398-1406] Tomek starosta generalny Wielkopolski prosi rajców toruńskich o zwolnienie kupców ze Środy i ich towarów

1858
[Kalisz], 26 listopada 1406 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że kramarz kaliski Jakub z synem Wincentym przekazali jatkę mięsną w Kaliszu altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu

1859
[Kalisz], 7 stycznia 1407 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że wójt kaliski Jakub Zachariaszowy jako witryk kościoła Św. Mikołaja przekazał czynsz z domu Elżbiety Smedchen jej mężowi, mieszczaninowi kaliskiemu Tomaszowi Wartenberg

1860
Opatówek, 13 maja 1407 Mikołaj Kurowski arcybiskup gnieźnieński zatwierdza fundację altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu, dokonaną przez mieszczkę kaliską Judytę i jej syna Mikołaja

1861
Środa, 8 czerwca 1407 Rajcy miasta Środy proszą rajców toruńskich, aby zwolnili od odpowiedzialności mieszczanina średzkiego Piotra

1862
[Kalisz], 19 października 1407 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Franciszek Zore zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Piotrowi Maled(...)

1863
[Kalisz], 20 stycznia 1408 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Grod zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1864
Kościan, 22 stycznia 1408 Rajcy miasta Kościana polecają Jana Schorisa rajcom Starego Miasta Torunia

1865
[Kalisz], 10 lutego 1408 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Marcin Heydloff zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1866
Gniezno, 14 grudnia 1407 - 30 marca 1408 Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik oficjał gnieźnieński rozsądza spór pomiędzy Przecławem plebanem ze Ślesina a Prędotą plebanem z Ostrowąża o przynależność parafialną Szyszyna i Szyszynka

1867
Opatówek, 11 maja 1408 (1407?) Mikołaj Kurowski arcybiskup gnieźnieński potwierdza zapis testamentowy Elżbiety wdowy po mieszczaninie kaliskim Jakuszu Bełch, przeznaczony na ufundowanie altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu, i instytuuje altarystę tej altarii

1868
Kłecko, 13 listopada 1408 (1409?) Bogusław z Wylatowa gnieźnieński wikariusz generalny, sędzia komisaryczny arcybiskupa gnieźnieńskiego, instytuuje Grzegorza z Trzebienic na prałaturę dziekana w gnieźnieńskiej kapitule katedralnej

1869
Pyszczyn, 14 listopada 1408 (1409?) I. N. Wprowadzenie prokuratora dziekana gnieźnieńskiego Grzegorza z Trzebienic w posiadanie wsi Pyszczyn

1870
Rimini, 21 stycznia 1409 Papież Grzegorz XII poleca erygować parafię w Łagiewnikach

1871
[Kalisz], 21 lutego 1409 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Pącki zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Janowi Rusowskiemu i jego żonie Klarze

1872
Rimini, 5 marca 1409 Papież Grzegorz XII poleca wprowadzić altarystę gnieźnieńskiego Domka w posiadanie kościoła Św. Wawrzyńca na przedmieściu gnieźnieńskim

1873
Gniezno, 15 marca 1409 Mikołaj Kicki archidiakon gnieźnieński, komisarz Stolicy Apostolskiej, potwierdza fundację parafii w Łagiewnikach i publikuje dokumenty dotyczące erekcji

1874
[Kalisz], 26 kwietnia 1409 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, rzeźnik Kasper zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1875
Żnin, 2 czerwca 1410 Rajcy miasta Żnina polecają mieszczanina Zygmunta Bognera rajcom toruńskim

1876
Poznań, 17 listopada 1410 Wojciech Jastrzębiec biskup poznański eryguje parafię w Rydzynie

1877
Gniezno, [8-20 września 1411] Kapituła gnieźnieńska zawiadamia, że po śmierci arcybiskupa Mikołaja [Kurowskiego] wybrała Mikołaja Strzeszkowica z Łagiewnik administratorem archidiecezji

1878
[Kalisz], 8 stycznia 1412 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Mikołaj Bodzen zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1879
[Kalisz], 29 kwietnia 1412 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, piekarz Augustyn zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1880
Opatówek, 21 stycznia 1413 Mikołaj Trąba arcybiskup gnieźnieński zatwierdza ugodę Pawła plebana ze Stawiszyna z miastem Stawiszynem w sprawie prawa prezenty altarii w kościele parafialnym w Stawiszynie

1881
[Kalisz], 12 maja 1413 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Jan Beserich zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1882
Opatówek, 15 maja 1413 Mikołaj Trąba arcybiskup gnieźnieński potwierdza postanowienia arcybiskupów Janisława, Jarosława i Jana w sprawie głoszenia kazań w Kaliszu w święta NMP

1883
Gniezno, 29 (15?) czerwca 1413 I. N. Benedykt z Modły archidiakon łęczycki i kanonik gnieźnieński ustanawia swoich prokuratorów

1884
[Kalisz], 25 sierpnia 1413 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Małgorzata wdowa po mieszczaninie kaliskim Andrzeju Kluge zapisała czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1885
Kalisz, 13 września 1413? I. N. Mieszczka kaliska Jutka Piątkowa czyni zapis testamentowy na rzecz altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu

1886
[Kalisz], 19 stycznia 1414 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Katarzyna Kormanowa zapisała czynsz na rzecz fundacji codziennej mszy w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1887
Gniezno, 24 kwietnia 1414 I. N. Mikołaj Kicki archidiakon gnieźnieński, prokurator Andrzeja Łaskarza, przejmuje kantorię gnieźnieńską wakującą po śmierci Piotra Kuropatwy

1888
Grabie, 29(?) kwietnia 1414 I. N. Benedykt z Modły archidiakon łęczycki przejmuje kanonię gnieźnieńską wakującą po śmierci Mikołaja Długiego

1889
Gniezno, 25 maja 1414 I. N. Benedykt z Modły archidiakon łęczycki przedstawia dokumenty arcybiskupa gnieźnieńskiego w sprawie ekspektatywy na kanonię gnieźnieńską wakującą po śmierci Mikołaja Długiego

1890
Gniezno, [ok. 21 października 1414] Mikołaj Trąba arcybiskup gnieźnieński zawiadamia, że ustanowił kanonika gnieźnieńskiego Mikołaja Strzeszkowica z Łagiewnik swym wikariuszem in spiritualibus et temporalibus oraz oficjałem z powodu swojego wyjazdu na sobór w Konstancji

1891
[Kalisz], 8 lutego 1415 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Małgorzata Hennik zapisała czynsz na rzecz fundacji codziennej mszy w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1892
Turzysk, 3 czerwca 1415 Król Władysław Jagiełło poleca staroście generalnemu Wielkopolski, by rozstrzygnięcie sprawy pewnej poręki u Żydów kaliskich odłożył do przybycia króla

1893
Konstancja, 17 sierpnia 1415 Sobór w Konstancji poleca oficjałowi gnieźnieńskiemu zbadać sprawę wsi Sulanki, którą Jan biskup lubuski sprzedał Krystynowi i Kiełczowi z Rudzicy

1894
[Kalisz], 18 października 1415 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Jan Hanut łucznik zapisał czynsz na rzecz altariiw kolegiacie NMP w Kaliszu

1895
[Kalisz], 22 listopada 1415 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że wójt kaliski Mikołaj Kranch zapisał czynsz na rzecz fundacji codziennej mszy w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1896
Gniezno, 16 (17?) czerwca 1416 Benedykt z Modły oficjał gnieźnieński transumuje dokumenty dotyczące parafii w Stawie

1897
[Kalisz], 4 września 1416 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Jakusz Długi zapisał czynsz na rzecz altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu

1898
[Kalisz], 15 stycznia 1417 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, słodownik Marcin z żoną Heleną zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi synowi Mikołaja Gebauer

1899
Kiszewo, 17 marca 1417 Niemierza z Kiszewa nadaje sołtysowi w Krężołach pół łana

1900
Kalisz, 19 i 20 kwietnia 1417 I. N. Wymienieni spadkobiercy Katarzyny żony mieszczanina kaliskiego Mikołaja syna Gotarda składają swój spór o spadek w ręce wymienionych arbitrów, którzy następnie wydają wyrok

1901
[Kalisz], 29 października 1417 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że wikariusz Jan Śliwka i mieszczanin kaliski Mikołaj syn Gotarda zapisali czynsz kanonikom regularnym w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1902
[1417?] Król Władysław Jagiełło zakazuje sądzić sprawy Iwana z Obiechowa

1903
[Kalisz], 27 maja 1418 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Maciek Seibot zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1904
Gniezno, 1 lipca 1418 I. N. Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik kustosz gnieźnieński leguje testamentarnie wieś Siemianowo lub 230 grzywien na uposażenie altarii w katedrze gnieźnieńskiej

1905
Gniezno, 1 lipca 1418 Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik kustosz gnieźnieński prezentuje arcybiskupowi gnieźnieńskiemu kandydata na altarię swojej fundacji w katedrze gnieźnieńskiej

1906
Poznań, 1 lipca [1418] Jan ze Szczekocin starosta generalny Wielkopolski donosi rajcom toruńskim, że zgodnie z ich prośbą będzie się starał pomóc Dawidowi Rogerowi z Torunia, a o samowolnym postępku Mikołaja Tumigrały doniesie królowi

1907
Łęczyca, 27 stycznia 1419 Mikołaj Trąba arcybiskup gnieźnieński powierza oficjałowi gnieźnieńskiemu Benedyktowi z Modły zatwierdzenie nadania Mikołaja Strzeszkowica dla altarii w katedrze gnieźnieńskiej i instytuowanie altarysty

1908
Gniezno, 25 lutego 1419 Benedykt z Modly oficjał gnieźnieński zatwierdza nadania kustosza gnieźnieńskiego Mikołaja Strzeszkowica dla altarii w katedrze gnieźnieńskiej, publikuje związane z tym dokumenty i instytuuje altarystę

1909
Kościan, 4 czerwca 1419 Małgorzata Młyńska prosi biskupa poznańskiego Andrzeja Łaskarza o zatwierdzenie swej fundacji nowej altarii w kościele w Osiecznej i prezentuje na nią Jana syna Mikołaja z Osiecznej

1910
[Kalisz], 16 czerwca 1419 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Wojtek Wolny sprzedał czynsz na rzecz kapłana Pawła

1911
28 czerwca 1419 Herman opat klasztoru cystersów w Obrze sprzedaje sołectwo w Chorzeminie Mikołajowi Lagmo

1912
Poznań, 1 lipca 1419 Andrzej Łaskarz biskup poznański zatwierdza fundację altarii w Osiecznej

1913
Krotoszyn, 1 lipca 1419 Wierzbięta dziedzic Krotoszyna czyni nadania dla kościoła parafialnego w Krotoszynie

1914
Ciążeń, [IX 1418 - 19 IX 1419] Wymienieni sędziowie polubowni rozsądzają spór pomiędzy spadkobiercami Bodzęty z Chłapowa

1915
[Kalisz], 20 października 1419 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Close zapisał czynsz na rzecz altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu

1916
Niepołomice, 25 listopada 1419 Król Władysław Jagiełło nadaje prawo niemieckie miastu Stawiszynowi

1917
[Kalisz], 26 stycznia 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Małgorzata Starowójtowa zapisała czynsz Małgorzacie mniszce w Głogowie, a po jej śmierci altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1918
Gniezno, 23 lutego 1420 Benedykt z Modły oficjał gnieźnieński publikuje postanowienia synodu wieluńskiego dotyczące notariuszy publicznych i wzywa wszystkie osoby wykonujące funkcje notariuszy publicznych w archidiecezji gnieźnieńskiej do rejestracji swych uprawnień wobec arcybiskupa gnieźnieńskiego lub jego oficjała

1919
[Kalisz], 10 maja 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Stolla zapisał czynsz kanonikom regularnym w kościele parafialnym Św. Mikołaja w Kaliszu

1920
[Kalisz], 10 maja 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Piotr krawiec zapisał czynsz na rzecz fundacji codziennej mszy w kościele parafialnym Św. Mikołaja w Kaliszu

1921
[Kalisz], 7 czerwca 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj syn Gotarda przekazał jatkę mięsną w Kaliszu mieszczce kaliskiej Jutce Piątkowej

1922
[Kalisz], 7 czerwca 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, piekarz Mikołaj Szutcze zapisał czynsz na rzecz fundacji codziennej mszy w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1923
[Kalisz], 7 czerwca 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Katarzyna, wdowa po mieszczaninie kaliskim Pawle Goliszu zapisała czynsz na rzecz altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu

1924
[Kalisz], 18 października 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Radost zapisał czynsz Piotrowi Drzemlikowi mieszczaninowi ze Stawiszyna

1925
[Kalisz], 18 października 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Jan Renis zapisał czynsz Piotrowi Drzemlikowi mieszczaninowi ze Stawiszyna

1926
[Kalisz], 8 listopada 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Marcin Heydloff zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1927
[Kalisz], 22 listopada 1420 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, łucznik Jan zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1928
[Kalisz], 10 stycznia 1421 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Radost zapisał czynsz na fundację codziennej mszy w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1929
[Kalisz], 14 lutego 1421 Rada miasta Kalisza zaświadcza, że mieszczanin kaliski i sołtys w Dobrcu Mikołaj syn Gotarda zapisał czynsz rajcom miasta Stawiszyna jako patronom dwóch altarii w Stawiszynie, ufundowanych przez zmarłego Piotra Drzemlika

1930
[Kalisz], 23 maja 1421 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Michał Jedlecki zapisał czynsz na fundację codziennej mszy w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1931
[Kalisz], 23 maja 1421 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Jan Renis zapisał czynsz na fundację codziennej mszy w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1932
[Kalisz], 23 maja 1421 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, rzeźnik Kasper zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1933
[Kalisz], 23 maja 1421 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Anna córka Wachnika zapisała czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1934
[Kalisz], 6 lutego 1422 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że ławnik kaliski Mikołaj syn Niklosowej zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi Gebauer

1935
Kalisz, 6 lutego 1422 I. N. Klara wdowa po mieszczaninie kaliskim Janie Rusowskim czyni pobożne zapisy testamentowe w Kaliszu

1936
[Kalisz], 6 marca 1422 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Stanisław Sędka zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi Gebauer

1937
Poznań, 27 marca 1422? Bogusław oficjał poznański zawiadamia arcybiskupa gnieźnieńskiego, że Stefan przeor dominikanów z Poznania złożył apelację od wyroku w sporze z Tomaszem Riemarem mieszczaninem poznańskim

1938
[Kalisz], 12 czerwca 1422 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj syn Gotarda zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1939
[Kalisz], 9 października 1422 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, ławnik Mikołaj Kleinschmied zapisał czynsz na rzecz altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu

1940
[Kalisz], 9 października 1422 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, rzeźnik Lorek zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1941
[Kalisz], 9 października 1422 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Andrzej Luterbach zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1942
[Kalisz], 16 października 1422 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Kranch zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1943
[Kalisz], 20 listopada 1422 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Kranch z żoną Katarzyną zapisali czynsz na rzecz altarii w kościele parafialnym w Stawiszynie

1944
Gniezno, [6 marca 1423] Kapituła gnieźnieńska zawiadamia duchownych i świeckich prowincji gnieźnieńskiej, że po śmierci arcybiskupa Mikołaja Trąby wybrała administratorem Władysława Oporowskiego

1945
Kruchowo, 14 marca 1423 Maciej z Kruchowa zaświadcza, że Wierzbięta ze Smogulca poręczył jego dług u Jakuba z Królikowa

1946
Kalisz, 16 kwietnia 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Schonfeld zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1947
[Kalisz], 4 czerwca 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Schonfeld zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1948
[Kalisz], 4 czerwca 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, krawiec Mikołaj Frirman zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1949
[Kalisz], 4 czerwca 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Stefan Kościołek zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1950
[Kalisz], 4 czerwca 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Skolka (Skałka?) zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi Gebauer

1951
Wschowa, 3-10 lipca [1405-1423] Jan z Czerniny starosta wschowski oraz rajcy miasta Wschowy donoszą rajcom toruńskim o stanie sprawy mieszczki toruńskiej Małgorzaty, dla której prosili o poparcie

1952
Kalisz, 3 września 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj syn Gotarda zapisał sumę 20 grzywien na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1953
[Kalisz], 26 listopada 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Gorteler zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1954
[Kalisz], 10 grudnia 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Piotr Jeleń zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi Gebauer

1955
Kalisz, 10 grudnia 1423 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Marcin Kupferschmied zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1956
Środa, 7 stycznia 1424 Sędziwój z Ostroroga starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Wojciech Suczka z Psarskiego zrzekł się praw do dziedzictwa po swym siostrzeńcu Abrahamie z Bielaw na rzecz Chwaliboga, Michała i Stefana z Chyb

1957
[Kalisz], 14 stycznia 1424 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, tkacz Klemens zapisał czynsz na rzecz altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu

1958
Gniezno, 17 lutego 1424 Benedykt z Mody wikariusz generalny gnieźnieński publikuje dokument króla Kazimierza Wielkiego dotyczący zapisu na soli bocheńskiej i wielickiej dla arcybiskupów gnieźnieńskich

1959
14 kwietnia 1424 Wawrzyniec sołtys w Nowym Kramsku sprzedaje sołectwo opatowi klasztoru cystersów w Obrze

1960
Poznań, 10 maja 1424 Sędziwój z Ostroroga starosta generalny Wielkopolski poleca sądowi ziemskiemu w Kaliszu uszanować prawa Jadwigi żony Mikołaja Kotlińskiego do oprawy wiennej

1961
Kalisz, 12 maja 1424 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Maciej Drozdak zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1962
Kalisz, 12 maja 1424 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Maciej Drozdak zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1963
Kalisz, 12 maja 1424 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Marcin Kupferschmied zapisał czynsz na rzecz altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu

1964
[Kalisz], 24 listopada 1424 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Maciej Sierpek zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Piotrowi Kupferschmied

1965
Kalisz, 26 grudnia 1424 (falsyfikat?) Król Władysław Jagiełło zatwierdza fundację i nadania na rzecz kanonii plebańskiej w kolegiacie NMP w Kaliszu

1966
Rogoźno, 5 sierpnia 1425 Andrzeja z Danaborza tenutariusz Rogoźna sprzedaje sołtysowi Marcinowi wieś królewską Tarnowiec w celu lokacji na prawie niemieckim

1967
Kalisz, 26 kwietnia 1426 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Maciej Spruch zapisał czynsz Katarzynie córce Michała Korabia

1968
[Poznań, 25 lutego 1423 - 26 sierpnia 1426] Andrzej Łaskarz biskup poznański transumuje akt erekcyjny parafii w Rydzynie

1969
Kalisz, 25 (26?) sierpnia 1426 I. N. Mieszczka kaliska Agnieszka Pychadłowa czyni nabożne zapisy testamentowe

1970
Kalisz, 18 października 1426 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, cieśla Piotr zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1971
Kalisz, 18 października 1426 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Winczig zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1972
Kalisz, 18 października 1426 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Katarzyna Kokdaszowa z synem Janem zapisała czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1973
Kalisz, 8 listopada 1426 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Kunisz sprzedał czynsz Katarzynie Niklosowej

1974
Kalisz, 8 listopada 1426 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Stanisław Skarszewski zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1975
[Kalisz], 22 listopada 1426 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że rajca kaliski Mikołaj Radost w imieniu rady miejskiej odstąpił parcelę Piotrowi Bekel wikariuszowi w kolegiacie NMP w Kaliszu

1976
Kuchary, 9 stycznia 1427 Mikołaj prepozyt kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu i dziedzic w Kucharach, zaświadcza, że Bartek sołtys z Kuchar zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu, ślusarzowi Mikołajowi witrykowi kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu na rzecz fundacji codziennej mszy

1977
Kalisz, 14 lutego 1427 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, kuśnierz Jan Paśnik zapisał czynsz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1978
Kalisz, 7 marca 1427 I. N. Katarzyna wdowa po mieszczaninie kaliskim Niklosie zapisuje czynsze altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1979
Kalisz, 9 maja 1427 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, słodownik Wacław zapisał czynsz Katarzynie wdowie po Niklosie

1980
12 maja 1427 Tomasz z Pakości starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że mieszczanin koniński Maciej Gwer zapisał czynsz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1981
Kalisz, 23 maja 1427 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Niszyc zapisał czynsz Katarzynie wdowie po Niklosie

1982
Kalisz, 23 maja 1427 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Agnieszka córka starej wójtowej zapisała czynsz Katarzynie wdowie po Niklosie

1983
Kalisz, 20 czerwca 1427 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Maciej Sierpek zapisał czynsz Katarzynie wdowie po Niklosie

1984
Kalisz, 20 czerwca 1427 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Święchna Zaportowa zapisała czynsz Katarzynie wdowie po Niklosie

1985
Kalisz, 20 czerwca 1427 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Paszek zięć Rychnowskiej zapisał czynsz Katarzynie wdowie po Niklosie

1986
Pyzdry, 6 stycznia 1428 Tomasz z Pakości starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Anna żona Mieczka z Woli sprzedała część Woli Kopydłowskiej Zbrosławowi z Kraszyc

1987
Gniezno, 25 maja 1428? Sąd ziemski w Gnieźnie zaświadcza, że dzieci Prędoty z Sienna odstąpiły ojcu wydzielone sobie wcześniej dobra

1988
Oborniki, 5 lutego 1429 (Reg.) Mikołaj Przebędowski zaświadcza, że Świętosław sołtys z Przebędowa zapisał czynsz na rzecz kościoła Św. Trójcy pod Obornikami

1989
Opatówek, 18 kwietnia 1429 Wojciech Jastrzębiec arcybiskup gnieźnieński eryguje altarię fundacji mieszczki kaliskiej Jutki Piątkowej w kolegiacie NMP w Kaliszu

1990
16 czerwca 1429 Mikołaj pleban z Pierania zaświadcza odbiór od rajców toruńskich zdeponowanej u nich sumy należnej arcybiskupowi gnieźnieńskiemu

1991
[22 października 1429?] Wojciech Jastrzębiec arcybiskup gnieźnieński zamienia z braćmi Jakuszem i Spytkiem z Godaw arcybiskupie Chomętowo i Dobrylewo na Godawy

1992
Opatówek, 26 maja 1430 Wojciech Jastrzębiec arcybiskup gnieźnieński potwierdza prawa sołtysa z Biskupic Ołobocznych

1993
Opatówek, 9 stycznia 1431 Wojciech Jastrzębiec arcybiskup gnieźnieński eryguje altarię fundacji mieszczanina kaliskiego Mikołaja syna Gotarda w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu

1994
Stawiszyn, 23 kwietnia 1432 Wójt stawiszyński Jan Noga prosi arcybiskupa gnieźnieńskiego Wojciecha Jastrzębca o erygowanie szpitala pod Stawiszynem fundacji tegoż Jana Nogi

1995
Gniezno, 7 maja 1432 I. N. Wymienieni przedstawiciele kolegiaty NMP w Kaliszu składają w ręce arcybiskupa i kapituły gnieźnieńskiej swój spór z prepozytem kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu

1996
Opatówek, 13 maja 1432 Wojciech Jastrzębiec arcybiskup gnieźnieński eryguje szpital pod Stawiszynem fundacji tamtejszego wójta Jana Nogi, którego dokument fundacyjny transumuje

1997
Gniezno, 25 (27?) listopada 1432 Wymienieni sędziowie polubowni rozsądzają spór pomiędzy archidiakonem łęczyckim Sędkiem a wikariuszem w katedrze gnieźnieńskiej Adamem ze Smolic

1998
Łowicz, 17 grudnia 1433 Król Władysław Jagiełło poleca sądowi ziemskiemu w Kaliszu zawiesić sprawy kanonika poznańskiego Jana Lutkowica z Brzezia i jego matki Doroty

1999
Kościan, 28 stycznia 1434 Stanisław Ciołek biskup poznański eryguje altarię fundacji wymienionych mieszczan kościańskich w kościele parafialnym w Kościanie

2000
Trąbczyn, 15 maja 1434 I. N. Kanonik kruszwicki Wojciech z Trąbczyna upoważnia swego brata Jana z Trąbczyna do odbioru długu od scholastyka kruszwickiego Jaranda

2001
Trąbczyn, 15 maja 1434 I. N. Testament kanonika kruszwickiego Wojciecha z Trąbczyna

2002
[Kalisz], 13 sierpnia 1434 Rada miasta Kalisza odnawia dokument lokacyjny wsi Saczyn

2003
Kalisz, 8 lipca 1435 Wymienieni uczestnicy sądu grodzkiego w Kaliszu informują starostę generalnego Wielkopolski o ugodzie zawartej między Florianem z Wrzący a Żydem kaliskim Kawianem

2004
Kalisz, 19 listopada 1435 Pozew starosty generalnego Wielkopolski Andrzeja Ciołka dla Naćka z Czechla

2005
Żnin, 12 czerwca 1436 Rajcy miasta Żnina proszą rajców toruńskich, aby wezwali Szymona i Jadwigę, którzy rozpowszechniają przeciwko nim oskarżenia, do udania się pod gwarancją bezpieczeństwa do Żnina, gdzie rajcy rozpatrzą ich skargi

2006
Gniezno, 31 stycznia 1437 Wojciech Kot z Dębna bierze od kapituły gnieźnieńskiej w zarząd zamek Wenecję i miasto Żnin z przyległościami

2007
Gniezno, [1429 - 15 października 1437] Benedykt z Modły oficjał gnieźnieński zaświadcza, że mieszczanin gnieźnieński Marcin kusznik sprzedał czynsz Janowi gwardianowi i klasztorowi franciszkanów w Gnieźnie

2008
Poznań, 11 listopada 1437 Stanisław Ciołek biskup poznański nadaje archidiakonowi poznańskiemu Mikołajowi z Głęboczka wieś Lechlin

2009
Tum, 15 lutego 1438 Wincenty Kot z Dębna arcybiskup gnieźnieński mianuje Stanisława z Uścia oficjałem gnieźnieńskim

2010
Kalisz, 18 lutego 1438 Pozew starosty generalnego Wielkopolski Rafała z Gołuchowa dla Mikołaja z Wiotszyna

2011
Grodzisk, 16 marca 1438 Niemierza z Grodziska oraz burmistrz i rajcy miasta Grodziska poręczają rajcom toruńskim za uwięzionego mieszczanina grodziskiego Michała z Kolska

2012
Opatówek, 15 czerwca 1439 Wincenty Kot z Dębna arcybiskup gnieźnieński nadaje wymienione wsie prepozytowi kapituły gnieźnieńskiej Przedwojowi z Grądów

2013
Poznań, 13 czerwca 1440 Mikołaj z Głęboczka oficjał poznański publikuje wyrok swego poprzednika Macieja Korczboka, rozjemcy w sporze pomiędzy Wojciechem plebanem kościoła Św. Piotra pod Przemętem a braćmi Wyszemirem z Bucza, Sędziwojem z Barchlina i Andrzejem

2014
Ciążeń, 18 marca 1442 Jasiek z Kars burgrabia biskupa poznańskiego w Słupcy prosi rajców toruńskich, aby nakazali mieszczaninowi toruńskiemu Janowi Pocolthis zadośćuczynić za zabójstwo poddanego biskupa poznańskiego we wsi Wierzbocice

2015
Poznań, 3 marca 1443 Krzesław z Kurozwęk starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Marcin z Grzymiszewa uposażył kościół parafialny w Grzymiszewie

2016
Gniezno, 2 maja 1443 Wincenty Kot z Dębna arcybiskup gnieźnieński nadaje kanclerzowi kapituły gnieźnieńskiej Janowi z Koziebród wymienione wsie i dziesięciny

2017
Gniezno, 3 maja 1443 Wincenty Kot z Dębna arcybiskup gnieźnieński eryguje kościół parafialny w Grzymiszewie

2018
Gniezno, 4 maja 1443 Wincenty Kot z Dębna arcybiskup gnieźnieński funduje i uposaża altarię w katedrze gnieźnieńskiej i nadaje jej patronat prepozytowi kapituły gnieźnieńskiej Przedwojowi z Grądów i jego rodzinie

2019
Gniezno, 2 lipca? 1444 Wincenty Kot z Dębna arcybiskup gnieźnieński instytuuje kanonika poznańskiego Jakuba z Grądów na altarię w katedrze gnieźnieńskiej

2020
Poznań, 6 lipca 1444 Wincenty Kot z Dębna arcybiskup gnieźnieński nadaje wymienione dziesięciny archidiakonowi poznańskiemu Mikołajowi z Głęboczka

2021
Nakło, 17 października 1444 Pozew starosty nakielskiego Włodka z Danaborza dla Czambora z Wyrzyska

2022
Gniezno, 22 października 1444 Wincenty Kot z Dębna arcybiskup gnieźnieński nadaje wymienione wsie arcybiskupie dziekanowi kapituły gnieźnieńskiej Jakubowi Kotowi z Dębna

2023
1444 (Reg.) Trojan z Łekna sędzia kaliski zastawia opatowi z Wągrowca Henrykowi połowę wsi Siedleczko
Dokumenty


Dokument Nr 1700
1225
Książę Władysław Odonic nadaje templariuszom wymienione posiadłości i prawa.
Reg.: Lüpke-Irgang nr 1, na podstawie wzm.: 1) w rękopiśmiennym dziele Balthasara Königa o historii joannitów z ok. 1800 r. (GStAPK rep. 92, Ms. König 327), opartej na zaginionej pracy Eliasa Löckela, De Balivia Sonnenburg, z końca XVII w.; 2) reg. archiwalny sporządzony ok. 1600 w archiwum joannickim w Kostrzyniu (GStAPK Dienstakten betr. Rep. IV c. A, vol. 1, f. 2); 3) reg. archiwalny sporządzony w II połowie XVII w. w archiwum joannickim w Kostrzyniu (GStAPK, Preussen-Brandenburg rep. 9).

1) Anno 1225 hat Volotzlaus domini Odonis filius, dux de Huzte1 den Templariis gegeben 3 Dörfer Gribowe, Studeniz, Milossovo und den See Raduze cum castoribus et constituendis molendinis in aqua, quae dicitur Volma, cum immunitate conductus, qui dicitur puuode et podewode et vectigalia2.
2) Hertzog Wladislai zu Polen ubergabe dreier dörfer Tribow, Studenitz und Melosseno genant, item eins sees und anders, anno 1225.
3) Donatio trium villarum Gribowne, Studonec et Milossowo facta Templariis 1225.
1Władysław Odonic książę w tym czasie na Ujściu nad Notecią.
2Wsie położone pod Rogoźnem: Grzybowo (na pd.-wsch.), Studzieniec (na pd.) i dziś nie znane Miłoszewo?. Jez. Radusz to dziś Jez. Budziszewskie pod Rogoźnem, w pobliżu (Małej) Wełny (SHGPoz. III s. 163). [Ju]


Dokument Nr 1701
1232
Biskup poznański nadaje templariuszom dziesięciny z dwu łanów w Wielkiej Wsi.
Reg.: Lüpke-Irgang nr 5, na podstawie wzm. w rękopiśmiennej historii joannitów Balthasara Königa z ok. 1800 r. (GStAPK rep. 92, Ms. König 327), opartej na zaginionej pracy Eliasa Löckela, De Balivia Sonnenburg, z końca XVII w.

Anno 1232 Paulus episcopus Posnaniensis1 donat eis [sc. templariuszom] decimas duorum mansorum in Magna Villa2 in divinae recompensationis emolumentum.
1Paweł biskup pozn. 1211, zm. 1242 (PSB XXV s. 363-365).
2Wielka Wieś, dziś nie istnieje, zapewne na pd. od Wszeborówka koło Templewa, na zach. od Międzyrzecza (Koz. 5 s. 457; por. także KDW I nr 141, 294, 516, II nr 862). [Ju]


Dokument Nr 1702
1233
Biskup poznański nadaje templariuszom prawo osadzania Niemców na 3000 łanach koło Debrzna i określa wysokość dziesięciny.
Reg.: Lüpke-Irgang nr 9, na podstawie wzm. w rękopiśmiennej historii joannitów Balthasara Königa z ok. 1800 r. (GStAPK rep. 92, Ms. König 327), opartej na zaginionej pracy Eliasa Löckela, De Balivia Sonnenburg, z końca XVII w.

Anno 1233 donavit Paulus episcopus Poznaniensis auctoritatem locandi Teutonicos in episcopatu Posnaniensi ultra Vuste1, citra et ultra Dobrizan2 nomine decimae de manso maiori sex mensuras ab eis recepturas, ita quod duae mensurae sunt avenae, duae siliginis et duae tritici, de tribus millibus mansorum.
1Ujście nad Notecią.
2Zapewne Debrzno nad Dobrzynką w ziemi nakielskiej (Koz. 4 s. 163). [Ju]


Dokument Nr 1703
1234
Papież Grzegorz IX potwierdza templariuszom posiadanie Chwarszczan i 3000 łanów w ziemi zwanej Ujście.
Reg.: Lüpke-Irgang nr 13, na podstawie wzm. w rękopiśmiennej historii joannitów Balthasara Königa z ok. 1800 r. (GStAPK rep. 92, Ms. König 327), opartej na zaginionej pracy Eliasa Löckela, De Balivia Sonnenburg, z końca XVII w.

Anno 1234 papa Gregor IX1 confirmat magistrum et fratres [sc. templariuszom] super villis et mansis in terra Costrin ad villam de Wartza spectantibus2 et super tribus millibus mansorum in terra, quae dicitur Usds3.
1Grzegorz IX papież 1227-1241. Jego bulla skądinąd nie znana, nie figuruje też w BullPol.
2Kostrzyn nad Odrą i Chwarszczany na pn. od Kostrzyna.
3Ujście nad Notecią. [Ju]


Dokument Nr 1704
Owińska, 13 kwietnia 1249
Książę Przemysł I potwierdza nadanie wsi Krzan templariuszom.
Or.: Potsdam, Brandenburgisches Landeshauptarchiv, Templerorden Nr. 12. Pergamin. Na plecionkach półjedwabnych dwie pieczęcie: 1. uważana za pieczęć Sędziwoja, fundatora klasztoru w Obrze (jak KDW IV, tablice pieczęci nr LXV), 2. księcia Przemysła I (jak KDW IV, tabl. XIII).
Wyd.: 1. B. Ulanowski, Szkice krytyczne z wieku XIII. Przyczynek do dziejów Bolesława Pobożnego, Rozprawy i Sprawozdania Akademii Umiejętności, Wydział Historyczno-Filozoficzny 20, 1887, s. 110-112; 2. tenże, Dokumenty kujawskie i mazowieckie przeważnie z XIII wieku, Kraków 1887, s. 244-245 (odbitka z AKH 4, s. 352-353; wg Or., z dokładną analizą autentyczności); 3. Lüpke-Irgang nr 32. Uw.: Wydawcy nie dotarli do or. - jego opis wedle Wyd. 1.
Reg.: M. Bielińska, Kancelarie i dokumenty wielkopolskie XIII wieku, Wrocław 1967, s. 245, nr P 26.

In nomine sancte Trinitatis et individue unitatis amen. Nos Premisl Dei gracia dux Polonie omnibus, tam presentibus, quam futuris, hanc presentem paginam inspecturis et audituris salutem in quo et per quem omnium salus. Quoniam facta mortalium temporalem quidem secuntur motum labilique excidunt memoria atque ea mater oblivionis, scilicet vetustas, in ambiguum ducit, utiliter provisum est sapientum examine hec litteris ac testium confirmacione communiri. Hinc est, quod in nostra iam supra nominati ducis P(remislonis) presencia nobilis matrona, uxor condam comitis Petreconis de Lank unacum nepotibus ipsius, Hocemiro videlicet et Petrecone, de sua non ficta voluntate contulit fratribus Templi Iherosolimitani ob amorem Ihesu Cristi et ob remedium anime viri sui et omnium parentum suorum villam in terra nostri ducatus, que vulgariter Kron nominatur1, iure hereditario in perpetuum possidendam. Igitur nos, predictus Premisl, donationem prefate matrone et nepotum ipsius ratam et firmam habentes, damus plenam libertatem iuridicionis nostre cum consensu baronum nostrorum ville predicte magistro Templi milicie et omnibus hominibus eius. Ut igitur donacio predicte matrone et nepotum eius et nostre libertatis collacio futuris temporibus et presentibus inviolabilis perseveret, presens scriptum sigilli apposicione duximus roborandum, subductis et subnotatis testibus, quorum hec sunt nomina: comes Eustachius castellanus de Velen2, Petrus filius condam Detlepi cum duobus filiis suis, Bogussa videlicet et Blisborio Baran3, Boguslavus filius Jarostii4, Janech filius Tholomei5, dominus Petrus dictus Artungus et frater Sulizlauus predicatores domus Poznaniensis6, Vincencius filius Macelini canonicus Poznaniensis ecclesie7 et Michael clericus nostre curie, qui ad mandatum nostrum hiis interfuit et ista conscripsit8. Datum et actum in Ovensco villa matris nostre senioris ducisse Hadeuigis9 anno Domini Mo CCo XLo nono, in vigilia beatorum Tiburcii et Valeriani.
1Kron to bądź Krzon (dziś Krzan), wieś par. na zach. od Kościana, bądź Wałcz (niem. Deutsch Krone) w ziemi wałeckiej, por. hasło Kron w SHGPoz. II s. 466. Lank to najpewniej Łęki, być może dzis. Łęki Wielkie na pn.-zach. od Kościana; Pietrek z Ł. (de Pratis) wyst. także 1233 na dok. Władysława Odonica dla templariuszy (por. SHGPoz. III s. 31); jego bratankowie Chociemir i Pietrek skądinąd nie znani.
2Eustachy Jankowic kolejno kasztelan czarnkowski 1244, wieleński (Wielenia nad Notecią) 1249 (tutaj), santocki 1256, sędzia Bolesława Pobożnego 1256-63 (Spisy wlkp. s. 77).
3Piotr syn Detlefa wyst. także w dok. Władysława Odonica z lat 1231 (KDW I nr 131) i 1237 (KDW n.s. I nr 7), por. także KDW I nr 119. Z jego synów Blizbor jest zapewne ident. z Blizborem świadkującym także na dok. Przemysła I 1250 (KDW I nr 288); nie żył już 1283 [1286?] (KDW I nr 529) - w tymże dok. jako już zmarły wyst. jego brat Bogusza.
4Bogusław syn Jarosta utożsamiany jest przez Wyd. 2 z domniemanym wnukiem Sędziwoja, brata fundatora Paradyża, komesa Bronisza.
5Janek syn Tolomeja (Ptolemeusza?) skądinąd nie znany, por. jednak z Wojciechem synem Tolomeja 1246 (Wyd. 2; KDW I nr 251).
6Z pozn. dominikanów Piotr Hartung wyst. także 1243 (Wyd. 2; KDW I nr 238, 307), może identyczny z przeorem 1257 i 1259 (KDW I nr 352, 377); Sulisław skądinąd nie znany.
7Wincenty kanonik pozn. 1230-56 (KDW VI nr 4/18).
8Michał kanonik pozn. i kapelan Przemysła I 1246-56 (KDW VI nr 4/16; PSB XX s. 615-616).
9Jadwiga wdowa po Władysławie Odonicu, zm. 1249 (PSB X s. 299-300; E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, t. I, Szczecin 1995, s. 287-291). [Ju]


Dokument Nr 1705
1277
Książę Przemysł II nadaje Święciechowę klasztorowi benedyktynów w Lubiniu.
Reg.: Poznań, WAP, Benedyktyni Lubiń 232 (niegdyś Lubiń benedyktyni C 38, sumariusz dokumentów z XVIII w.), k. 124 (fasc. 50 nr 1).
Uw.:Z 17-22 maja 1277 pochodzi znany dok. Przemysła II w sprawie zezwolenia na lokację Święciechowy na prawie niemieckim, uznany za falsyfikat (KDW seria nowa, t. I, nr 32). W klasztornym sumariuszu zanotowano go jednak jako odrębną pozycję (k. 124, fasc. 50 nr 2), podkreślając podobieństwo do naszego dok. (simile privilegium).

1277. Privilegium ducis Praemislai super donationem et libertationem oppidi Swięciechowa1.
1Święciechowa w powiecie wschowskim, na pn.-zach. od Leszna (Koz. 3 s. 282-283), własność klasztoru lubińskiego. [Ju]


Dokument Nr 1706
[przed 13 kwietnia 1279]
Książę Bolesław Pobożny zaświadcza, że Mikołaj ze Strzyżewa sprzedał młyn na Bystrzycy młynarzowi Kunkowi.
Kop.: Kal. 9175, s. 349. Tytuł: Privilegium vendicionis.
Uw.:Datę wystawienia dok. wyznaczają lata panowania wystawcy (zm. 13 kwietnia 1279).

In nomine Domini amen. Quia generacio preterit et generacio advenit, nec quitquam est sub sole, quod stabile possit ac permanens inveniri, ideo necese est acciones humane per scripta, que memoria indiget, perpetuari. Noverint igitur universi presentes et futuri, quod nos Boleslaus Dei gracia dux Polonie protestamur, quia miles noster Nicolaus de Strzezewo1 vendidit molendinum suum super flumen suum, quia Bystrzycza nominatur, Cuntoni molendinatori et sue posteritati2 iure hereditario possidendum, sub tali condicione videlicet, quod prefatus Cunto a proximo festo beati Martini [11 XI] revoluto semper in predicto festo singulis annis de molendino solvat marcam argenti militi iam predicto, insuper molere tenetur suo comittia nichil penitus recipiendo. Et aliud significamus, quod omnia instrumenta molendinariumque compararet suis rebus. Si autem stangnum inundabit, comes ipsum tenetur iuvare aquam abstruere, prout potest. Si vero predictus C(unto) valletb recedere relictis filiis, sub eodem pacto sui filii teneant molendinum, sed si totaliter recedet, nulli prius audeat vendere, sed heredi, et quitquid alii porrexerint, idem sibi tenebitur dare suus heres, si aut(em) noluerit, tunc molendinator pro sua vendere poterit voluntate. Item heres tenetur dare molend(inatori) hanc aream, in qua sedebit, et ortum et pascua, in quibus equos, pecora sua pasceret. Ut autem quiac pactacio immobilis permaneret, nostro sigillo iussimus communiri, presentibus [...]d.
atak Kop.
btak Kop., zamiast vellet
ctak Kop., zamiast hec
dw Kop. tekst się urywa
1Strzyżewo, najpewniej S. Paczkowe (Paskowe), na pn.-wsch. od Gniezna i rzeczka Bystrzyca tamże, niegdyś prawy dopływ Wełny (por. KDW VI nr 124, 311). O młynie tamże; młynarz Kunko (Kuncze) skądinąd nie znany. [Ju]
2Strzyżewo, najpewniej S. Paczkowe (Paskowe), na pn.-wsch. od Gniezna i rzeczka Bystrzyca tamże, niegdyś prawy dopływ Wełny (por. KDW VI nr 124, 311). O młynie tamże; młynarz Kunko (Kuncze) skądinąd nie znany. [Ju]


Dokument Nr 1707
[przed 13 kwietnia 1279]
Książę Bolesław Pobożny potwierdza templariuszom posiadanie wsi Żarzyn.
Reg.: Lüpke-Irgang nr 42, na podstawie wzmianek w repertoriach archiwalnych, sporządzonych w XVI w. w archiwum joannickim w Kostrzyniu (obecnie w GStAPK).
Uw.:Datę wystawienia dok. wyznaczają lata panowania wystawcy (zm. 13 kwietnia 1279).

1) Hertzog Bohuslai in Grosspolen ubergabe des dorffs Sarino1 genantt dem orden gescheen. Ist im briefe keine jharzall.
2) Eigenthums Brieff Konigs Bozelauss von Polen über Sehrenn.
1Żarzyn, wieś par. na pd.-zach. od Międzyrzecza (Koz. 5 s. 528). Templariusze otrzymali ją od Boguchwała syna Zdzisława; w 1256 nadanie potwierdził książę Przemysł I (KDW I nr 333). [Ju]


Dokument Nr 1708
Pyzdry, 1279
Książę Przemysł II zwalnia nowo lokowaną wieś Orpiszewo od danin na 12 lat.
Or.: Praha, Státní Ústřední Archiv, Archiv českého velkopřevorství Maltského řádu, sygn. Jo. LXVI Austr. nr 2955. Pergamin 187-183 × 80-88 + 12 mm. Na pasku pergaminowym pieczęć w naturalnym wosku, jak KDW IV tab. XV (uszkodzona, bez lewej połowy i dołu prawej).

Nos Premizl Dei gracia dux Polonie recongnoscimus thenore presencium / publice profitentes, quod ad peticionem dilecti et specialis nostri kmetonis, magistri / Thassonis1, dedimus sculteto suo Gosslao super locacione sua, que wlgariter / Orpiseuo nuncupatur2, dedimusa duodecim annorum libertatem a poradlne et ab aliis omnibus solucionibus, que nostro dinoscuntur dominio pertinere. In huius rei testimonium et cauthelam presentem litteram nostri sigilli munimine confirmamus. Datum in Pisdr anno gracie Domini Mo CCo LXXo IXo per manus Thilonis scriptoris nostri3.
atak Or.
1Tasso, doradca (kmieć) Przemysła II, nosiciel rzadkiego w XIII-wiecznej Polsce tytułu magistra (czy może joannita?), skądinąd nie znany.
2Orpiszewo (początkowe O w or. niepewne), par. Janków Zaleśny, na zach. od Raszkowa w powiecie kal. Sołtys Gosław skądinąd nie znany. Następne wzmianki o O. pochodzą dopiero z XV w. (Koz. 2 s. 552, 5 s. 104); wieś była wówczas własnością prywatną. Nie wiemy, jaki był związek O. z joannitami, w których zespole obecnie dok. się znajduje.
3Tylo notariusz Przemysła II, kanonik i oficjał pozn., wyst. 1273-1311 (WSB s. 782). [Ju]


Dokument Nr 1709
Lubiń, 6 sierpnia 1281
Książę Przemysł II nadaje klasztorowi w Lubiniu przywilej w sprawie wsi Wieszkowo.
Reg.: Poznań, WAP, Benedyktyni Lubiń 232 (niegdyś Lubiń benedyktyni C 38, sumariusz dokumentów z XVIII w.), k. 136v (fasc. 50 nr 1).

1281. In Lubin die 6ta Augusti. Privilegium Praemislai ducis Poloniae super villam Wieszkowo1.
1Wieszkowo par. Lubiń, na pd.-wsch. od Krzywinia (Koz. 3 s. 386). [Ju]


Dokument Nr 1710
Obra, 24 lutego 1287
Książę Przemysł II zatwierdza klasztorowi w Obrze posiadanie wsi Chorzemino, Gola i Guździno.
Wzm. w zatwierdzeniu przywilejów klasztoru w Obrze przez króla Władysława Jagiełłę z 6 maja 1431: Poznań, WAP, Cystersi Obra D 2, wyd.: KDW V nr 523.

Item litteram eiusdem Premislii ducis Polonie similiter produxit super villas Chorzemyno, Golya et Kuzino1 per eundem Premislium eidem claustro cum omni iure adiunctas, similiter de eadem data2, appropriatas et inscriptas.
1Chorzemin na pn.-zach. od Wolsztyna, Gola na pn.-zach. od Rakoniewic i Guździno, dziś Goździn, na pn.-wsch. od Rakoniewic (SHGPoz. I s. 212, 517, 720).
2Chodzi o datę streszczanego jako poprzedni dok. Przemysła II (KDW I nr 573): actum fuit in Obra anno Domini millesimo ducentesimo octuagesimo septimo, in die beati Mathie Apostoli, quintadecima indiccione, per manus Jaschonis notarii curie ipsius. [Ju]


Dokument Nr 1711
Podrobiony? Poznań, 22 września 1288
Książę Przemysł II zatwierdza dokument Mikołaja z Kiebłowa w sprawie nadania młyna Ruchocina Gać klasztorowi cystersów w Obrze.
Wzm. w zatwierdzeniu przywilejów klasztoru w Obrze przez króla Władysława Jagiełłę z 6 maja 1431: Poznań, WAP, Cystersi Obra D 2, wyd.: KDW V nr 523.
Uw.:W sprawie nadania Ruchocinej Gaci znamy dok. Mikołaja z Kiebłowa, zachowany w kopii z niepełną datą roczną (13..): KDW II nr 886 (jego świadkiem jest m. in. wojewoda kaliski Mikołaj). Pochodzenie tego dok. z początku XIV w. potwierdza tytulatura Mikołaja: urząd podkomorzego Królestwa Polskiego wprowadził zapewne dopiero, jak się przypuszcza, król Wacław (1300-05), a w każdym razie wiązać go trzeba chyba z czasami po koronacji Przemysła (1295). Wątpić więc można, czy istniało rzeczywiście autentyczne zatwierdzenie księcia Przemysła, choć lista świadków odpowiada rokowi 1288. Uprawnienia klasztoru do pobierania drewna i ziemi do napraw grobli oraz utrzymywania rybaków na Dojcy są potwierdzone w XV w. jako "starodawne" (SHGPoz. I s. 369, II s. 15).

Item aliam [litteram] eiusdem secundi Premislii olim ducis Polonie obtulit, per quam idem Premislius ratificabat quandam litteram Nicolai de Kieblow succamerarii Regni Polonie1 sigillatam sigillo comitis Nicolai palatini Kalissiensis2 et Nicolai predicti succamerarii super certo molendino dicto Ruchanczynagacz in fluvio dicto Docze3 iacente, prefato monasterio Obra adscripto, quod eciam monasterium amplioribus favoribus idem dux Premislius prosequi volens, addidit eidem monasterio, quod habeat potestatem pro aggere errigendo et roborando in villa Jablone4 terram fodendi et recipiendi ligna aut argillam cum ceteris necessariis pro reformacione eiusdem molendini absque impedimento cuiuslibet sibi legittime succedentis, adiungens eciam eisdem fratribus de Obra, quocie(n)scumque in lacu dicto Docze pyscaturas exercere voluerint, quod duos piscatores habeant liberos, qui pro mensa ipsorum singulis temporibus plenariam habe(b)unt piscandi pisces facultatem pro beneplacito ipsorum voluntatis et prout melius et utilius illis videbitur expedire. Item quod nullus in eodem molendino absque solucione metrete molare quovismodo in perpetuum admittatur. Quod actum fuit Poznanie anno Domini Mo CC LXXXVIII in die beati Mauricii et sociorum eius, testibus presentibus Dobeslao Poznaniensi5, Nicolao Kalisiensi palatinis2 et pluribus aliis.
1Kiebłowo (Kębłowo) na pd. od Wolsztyna. Mikołaj Bodzęcic podkomorzy gnieźn. 1289-90, podkomorzy Wacława II 1303? (SHGPoz. II s. 174; Spisy wlkp. s. 82), zob. też uwagi na wstępie.
2Mikołaj Przedpełkowic z Gostynia wojewoda kaliski 1286-99, 1300-05 (Spisy wlkp. s. 48; PSB XXI s. 86-87).
3Dojca rz., prawy dopływ Obry pod Obrą i Kębłowem. Ruchocina Gać, dziś Ruchocki Młyn, nad Dojcą, na pn. od Wolsztyna (SHGPoz. III s. 388-389).
4Jabłona Stara par. Gnin, na pn.-zach. od Rakoniewic (SHGPoz. II s. 14-15).
5Dobiesław to zapewne błąd, zamiast Tomisław (z Szamotuł), który był wojewodą pozn. 1287-93 (Spisy wlkp. s. 63; SHGPoz. II s. 178). [Ju]


Dokument Nr 1712
Malassow (Maloscz?), 29 września 1288
Książę Przemysł II wydaje wyrok w sporze o wieś Osłonin na rzecz klasztoru cystersów w Wieleniu.
Wzm.: Poznań, AAP: 1. AZ 4/11; 2. 4/12 (kalendarze klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.).

1) 29 IX 1288: Przemysław II przysądza Osłonin1 Wieluniowi, w Malassow2.
2) 29 IX 1288: dekret Przemysława II przysądzający Osłonin Wieluniowi, w Malosczu.
1Osłonin, wieś na pd.-zach. od Przemętu (SHG III s. 477-478).
2Malassow nie zidentyfikowane, por. jednak z nazwą: Malosow, wspomnianą 1241 w okolicach Santoka? (SHGPoz. III s. 81). Tą samą datą, 29 września 1288, oznaczony jest jednak inny dok. Przemysła II, wystawiony w Kaliszu (KDW II nr 641: w podstawie widnieje jednak - na pewno pomylona - data 1298). Emendowana data dok. kaliskiego nie była dotąd kwestionowana. [Ju]


Dokument Nr 1713
Poznań, 4 maja 1292
Książę Przemysł II zezwala lokować na prawie niemieckim wieś Polodowo.
Wzm.: Poznań, AAP, 1. AZ 4/11, 2. 4/12 (kalendarze klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.).

4 V 1292: Przemysław II Podladowu1 prawo teutońskie daje, w Poznaniu.
1Polodowo (Poladowo) par. Śmigiel, na zach. od Śmigla, później własność klasztoru w Wieleniu (SHGPoz. III). [Ju]


Dokument Nr 1714
Kalisz, 24 maja 1294
Rektor kościoła Św. Wojciecha pod Kaliszem daje wieś Sierzchów braciom Wojanowi i Stojanowi w celu jej lokacji na prawie średzkim.
Kop.: Kraków, Bibl. PAN, rkps 5548, k. 7v-8 (składka wyjęta z ksiąg konsystorza kaliskiego z roku 1512).
Wyd.: J. Tęgowski w: Przegląd Historyczny 85, 1994, z. 1-2, s. 140-141 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Acta, que geruntur nostris temporibus, eternam solent habere memoriam. Hinc est, quod nos dominus Wlosko rector ecclesie Sancti Adalberti circa Caliss, filius comitis Vissothe1, notum esse volumus, tam presentibus, quam futuris, omnibus presentem literam inspecturis, quod vendidimus hereditatem nostram Szirzchowo ex integro, expeditis duobus mansis, quos pro nostra agricultura reservamus, Voinowi cum fratre Simone ad locandam villam iure, quo ville circa Novum Forum in suis legibus ponuntur2. Ratione vero sue locationis dictus scultetus Voian cum fratre suo et cum sua posteritate percipiet quatuor mansos liberos ex integro, tertium denarium de qualibet re iudicata, tabernam liberam et maccellum carnium, pistoris et sutoris et molendinum liberum in terminis eiusdem hereditatis ubicumque construere potest. Hec omnia prenotata dictus scultetus cum sua posteritate etiam ius Novi Fori libere, pacifice possidebit. Et incolis ad dictam villam degentibus damus libertatem novem annorum. Infra vero libertatem incole in dicta villa commorantes ratione decimae solvent nobis tres marcas argenti usualis. Expirata autem libertate villani in dicta villa residentes de quolibet manso non libero solvent nobis pro quolibet festo sancti Martini [11 XI] duas mensuras tritici, sex mensuras siliginis et quatuor avene et fertonem argenti et eundem censum in villa nostra Szirzchowo nobis in Grabanow3 presentabunt. Ut autem hec ordinatio presentibus et futuris temporibus inviolabilis perseveret, in huius rei testimonium presentem literam sibi dari fecimus cum nostro sigillo et a-b
domini Joannis miseratione sanctae Gneznensis ecclesie4 in testimonium sigillum munimine roboratum
, presentibus [k. 8] his testibus: domino plebano Vislchamo de Gosticzina5, domino Bartholomeo plebano in Ocziass6, comite Nicolao Czasska7, anno Domini M CC XC IIII in Caliss prima die Rogationum, per manus Pauli8.
a-btak Kop.
1Kościół Św. Wojciecha na Zawodziu kaliskim, patronatu komesa Janusza syna Pielgrzyma, Korabity, por. KDW II nr 714. Rektor Włostek, Włost, syn Wyszoty, wyst. także 1299 (KDW IV nr 2062), Korabita, z Grabianowa, być może ident. z późniejszym kanonikiem rudzkim i archidiakonem gnieźn. 1318-24 (Bieniak, Wlkp. s. 189).
2Sierzchów par. Rajsko, na pn.-wsch. od Opatówka (Koz. 5 s. 293). Dniem 27 maja 1294 datowane jest zezwolenie księcia Przemysła II na lokację tegoż S. (KDW II nr 714). Sołtysi Wojan i Szymon skądinąd nie znani.
3Grabianowo, siedziba podkaliskich Korabitów, różne od G. koło Śremu, być może późniejsze Grabionki par. Staw (Koz. 4 s. 261).
4Jest to zniekształcona tytulatura arcybiskupa Jakuba Świnki.
5Gostyczyna, wieś par. nad Prosną, na pd. od Kalisza (Koz. 1 s. 83). Pleban Wilhelm wyst. także 1294 (KDW II nr 729), przez Wyd. przypis 65, za Bieniakiem, Wlkp. s. 144, utożsamiany z kanonikiem rudzkim 1303 (KDW II nr 878).
6Ociąż, wieś par. na pn.-wsch. od Ostrowa Wlkp. (Koz. 1 s. 198, 5 s. 87). Pleban Bartłomiej skądinąd nie znany.
7Komes Mikołaj Czaszka i pisarz Paweł nie zidentyfikowani. [Ju]
8Komes Mikołaj Czaszka i pisarz Paweł nie zidentyfikowani. [Ju]


Dokument Nr 1715
Podrobiony [przed 25 czerwca 1295]
Książę Przemysł II nadaje klasztorowi cystersów w Obrze Stare i Nowe Krampsko.
Wzm. o dwóch dok. w zatwierdzeniu przywilejów klasztoru w Obrze przez króla Władysława Jagiełłę z 6 maja 1431: Poznań, WAP, Cystersi Obra D 2, wyd.: KDW V nr 523.
Uw.:1. Stare i Nowe Krampsko klasztor uzyskał z poświadczonych zachowanymi dokumentami nadań rycerskich: Nowe w 1314, Stare w 1320 r. (KDW II nr 972, 1018). Dokumenty Przemysła podrobiono zapewne dla dodania większej powagi nadaniom, potem jednak falsyfikatów tych nie wykorzystywano; klasztorowi bowiem, broniącemu swych dóbr przed roszczeniami tenutariuszy królewskiego Babimostu, zależało w XV w. na wykazaniu, że Stare i Nowe Krampsko nabył z rąk prywatnych, a nie monarszych (SHGPoz. II s. 443); 2. Termin końcowy dok. wyznacza data koronacji królewskiej Przemysła.

Duas litteras sepius dicti Premislii ducis super donacione hereditatum per ipsum facta, videlicet Nowm et Antiqum Krampsko in merica Caschcowo1, quas eciam de benignitate innata memorato monasterio adiunxit, incorporavit et inscripsit.
1Krampsko Nowe i Stare, dziś Kramsk i Stary Kramsk, na pd.-zach. od Babimostu (SHGPoz. II s. 442-445) i las Kasztolko (Kaszko) tamże (ib. s. 144). [Ju]


Dokument Nr 1716
10 stycznia 1296
Biskup poznański nadaje klasztorowi cystersów w Wieleniu dziesięciny ze wsi Ptowo.
Wzm.: Poznań, AAP, AZ 4/11 i 4/12 (kalendarze klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.).

10 I 1296: Jan II Gerbisch biskup poznański1 dziesięcinę z Ptowa2 Wieleniowi odstępuje.
1Jan Gerwic biskup pozn. 1286-97 (Now. II s. 62-63; WSB s. 279-280).
2Ptowo, wieś dziś nie istniejąca par. Stary Klasztor, na pn.-wsch. od Sławy Śląskiej (SHGPoz. III s. 913-914). [Ju]


Dokument Nr 1717
Tarnów, 17 maja 1301
Henryk książę głogowski zatwierdza nabycie wsi Starkowo przez klasztor cystersów w Wieleniu.
Wzm.: Poznań, AAP, AZ 4/11 i 4/12 (kalendarze klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.).
Wyd.: T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 55-56, 1989-1990, s. 209.
Reg.: Jurek, Dziedzic, s. 146.

17 V 1301: Henryk xiążę szląskie1 tranzakcyją Starkowa2 potwierdza w Tarnowie3.
1Henryk I (III) książę głogowski i wielkopolski, zm. 1309.
2Starkowo par. Świętopietrze (Przedmieście) na pd.-zach. od Śmigla (KDW VI nr 70, 228).
3Tarnów, dziś T. Jezierny, zamek na zach. od Sławy. [Ju]


Dokument Nr 1718
Głogów, 25 czerwca 130(2?)
Henryk książę głogowski i dziedzic Królestwa Polskiego sprzedaje wsie Drzewce i Ringenwalde Mikołajowi de Nugo.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna 12, k. 212v. Wpis w 1475 r. Tytuł: Drewicz, Ringewalde.
Wyd.: T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 55-56, 1989-1990, s. 209-211 (wg Kop.). Tam też emendacja daty rocznej.
Reg.: 1. MRPS I suppl. nr 7 (wg Kop.); 2. Jurek, Dziedzic, s. 149.

In nomine Domini amen. Cum ea, que per assercionem principuma imb publicas noticias decreverunt, sortiri debeant robur perpetue firmitatis, nos igitur Heynricus Dei gracia dux Zlesye, dominus Glogowye et heres Regni Polonie1 scire volumus presencium noticiam habituros, quod fideli nostro Nicolao dicto de Nugo2 suisque heredibus et legittimis successoribus natis et nascendis vendidimus pro trecentis marcis grossorum Pragensium Polonicalis numeri villam nostram dictam Drewycz et Ringenvalde in nostro districtu Glogouiensi sitam3 cum omni iure et dominio ducali, in omnibus metis, graniciis et circumferenciis, tam in villis, quam in campis, agris, pratis, fluviis, nemoribus, mericis, pascuis, paludibus, venacionibus magnis et parvis, mellificiis, que in eisdem bonis poterint comparari, cum omnibus utilitatibus et proventibus, cum collacione eclesie ibidem in Drewycz, liberam et solutam ab omnibus exaccionibus, angariis et perangariis ymmo eciam et vecturis. Addicimus eodemc Nicolao suisque heredibus et legittimis successoribus omnia iudicia et homicidia, rapine, furta, incendaria, suspendia, mutilaciones membrorum et cetera omnia alia iudicia, qualicumque nomine nuncupantur, ibidem in Dreweycz per se et suos heredes et legittimos successores adhabenda et non ad nostras civitates et ad castra transponenda. Damus eciam sepedicto Nicolao suisque heredibus et legittimis successoribus, quod nullus pignoratorum nostrorum aut heredum nostrorum et successorum in eisdem bonis debeat pignorare. Si autem nostri successores et heredes has donaciones et acta intenderent aliquomodo violare, ipse pretactus Nicolaus, sui heredes et legittimi successores de hiis violenciis et iniuriis licite, qualicumque modo poterint, possunt et debent se defendere. Que bona, widelicet Drewycz et Ryngenvalde, resignavimus et resignamus, conferimus, dedimus, damus, donavimus et donamus sepedicto Nicolao suisque heredibus natis et nascendis et legittimis successoribus, sicuti nobilis et strenu(u)s miles noster Regusto dictus de Wesenburg4 a nobis habuit et possedit, quemadmodum prelibatus Nicolaus suique heredes et legittimi successores prefata bona, videlicet Drewycz et Ryngewalde, cum omni iure et omni dominio, ut predicitur, habere debent ad commutand(um), ad vendend(um) et pacifice, libere et quiete possidend(um) et ut eis melius videbitur expedire, nichil tamen nobis et nostris heredibus et legittimis successoribus in eisdem bonis iuris et dominii reservando. In cuius rei evidenciam, ut ne in posterum hec acta in preiudicium autem nostrum violentur, presentem literam sigilli nostri munimine duximus roborandam. Acta in castro Glogouie, presentibus strennuis militibus et dominis, nostris fidelibus Rchibano et Wernero fratribus dictis de Deyr5, Conrado milite dicto de Lobil6, Tamone milite dicto de Ryem7, Mathia et Petro militibus et fratribus dictis de Panewycz8 et aliis quampluribus fidedignis, anno incarnacionis Domini millesimo CCCo. Datum per manus domini Friczkonis dicti Bunthese nostri prothonotarii9, in crastino beati Johannis Baptiste.
atak Kop., zamiast principes
btak Kop.
ctak Kop., zamiast eidem
1Henryk I (III) książę głogowski i wielkopolski, zm. 1309.
2Mikołaj zw. de Nugo, zapewne ident. z Mikołajem zw. Nuga wyst. 1319 w towarzystwie wlkp. Zarembów w Kaliszu (KDW II nr 1007).
3Drzewce, dziś Stare Drzewce, wieś par. na pd.-zach. od Wschowy (SHGPoz. I s. 414) i Ringenwalde, wieś dziś nie znana, najpewniej także w ziemi wschowskiej.
4Bogusz Wezenborg wyst. 1290-1307, kasztelan Urazu 1291, Krosna 1293, starosta pozn. z ramienia Henryka głogowskiego 1306 (Jurek, Obce ryc., s. 304).
5Szyban von Der (z Diera w Miśni) wyst. 1287-1311, sędzia dworski 1310; jego brat Werner wyst. 1299-1323, marszałek księcia 1300 (Jurek, Dziedzic, s. 102-103; Jurek, Obce ryc., s. 212).
6Konrad von Löben (z Miśni), syn Fryczka, wyst. tutaj i potem 1304-17 (Jurek, Dziedzic, s. 105; Jurek, Obce ryc., s. 251).
7Tammo Rym (Riemen) wyst. 1291-1302 (Jurek, Dziedzic, s. 106; Jurek, Obce ryc., s. 275).
8Maciej von Pannewitz (z Górnych Łużyc) wyst. tutaj i 1312, zm. przed 1345, jego brat Piotr wyst. do 1327, marszałek książęcy 1310 (Jurek, Obce ryc., s. 263).
9Fryderyk, Fryczko, z Buntensee, student w Bolonii 1293, notariusz Konrada II żagańskiego 1299-1301 i 1303-04, kanclerz Henryka głogowskiego 1301, jego protonotariusz 1301-02 i 1304-09, potem protonotariusz Henryka II głogowskiego, kanonik głogowski 1307, zm. 1318 (Jurek, Dziedzic, s. 108; Jurek, Obce ryc., s. 210; H. Gerlic, Kapituła głogowska w dobie piastowskiej i jagiellońskiej [1120-1526], Gliwice 1993, s. 215). [Ju]


Dokument Nr 1719
Pożoń (Bratysława), 28 lutego 1310?
Legat papieski zatwierdza rozgraniczenie parafii Św. Mikołaja i NMP w Kaliszu, dokonane przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba.
Kop.: 1. Kal. 9176, s. 225-226. Tytuł: Sequitur tenor alterius privilegii domini Gentilis legati etc. Wpis wg or., przy którym sigillum prefati domini Gentilis cardinalis oblonge figure ab extra de alba et in impressione rubea cera in cordula canapea dependebat, in cuius medio desursum ymago Beate Marie Virginis gestans puerum in sedili sedebat sub ciborea, a cuius dextro et sinistro lateribus due parwe ymagines ad modum angelorum stare videbantur, subter quas alie due ymagines sculpte erant, sub quarum pedibus una alia parwa ymago flexis genibus et manibus iniunctis et sursum errectis quasi ad orandum disposita, in circuitu autem circa extremum sigilli hee litere, videlicet: "S. fratris Gentilis" lecte erant, alie vero litere propter vetustatem cere legi non poterant. 2. Kal. 9175, s. 442 (z takim samym opisem pieczęci). Tytuł: Litera cardinalis confirmatoria sentencie diffinitive super divisionem civitatis.
Uw.:Wydanie oparto na Kop. 1. Data Kop. 2 opiewa na rok 1309 (czwarty rok pontyfikatu Klemensa V) - jest to zapewne kwestia odczytu kopisty (częste pomyłki pomiędzy quinto a quarto), jednakże z punktu widzenia itinerarium Gentilisa obydwie datacje wydają się możliwe (por. np. Monumenta Poloniae Vaticana, t. III, Kraków 1914, s. 100 n.).

Frater Gentilis miseracione divina tituli Sancti Martini in Montibus presbiter cardinalis, Apostolice Sedis legatus1 dilecto in Christo filio, domino . . archidiacono Wyeouiensia2, Gneznensis diocesis, salutem in Domino. Sua nobis dilectus in Christo filius Jacobus perpetuus vicarius parrochialis ecclesie Sancte Marie de Calis Gneznensis diocesis3 peticionib monstravit, quod cum inter ecclesiam ex parte una et Beniamin rectorem ecclesie Sancti Nicolai eiusdem loci4 pro ipsa ecclesia ex altera coram venerabili in Christo patre, domino Jacobo Dei gracia Gneznensi archiepiscopo5 super limitibus parrochiarum earundem ecclesiarum auctoritate ordinaria questio verteretur, tandem dictus dominus archiepiscopus legittime in huiusmodi causa procedens et iuris ordine observato diffinitivam pro dicta ecclesia Sancte Marie sentenciam promulgavit, quam prefatus vicarius nostro peciit munimine roborari. Quocirca discrecioni tue qua fungimur auctoritate mandamus, quatenus sentenciam ipsam, sicud racionabiliter est prolata, facias eadem auctoritate per censuram [s. 226] ecclesiasticam inviolabiliter observari. Datum Posonii Kalendas I Marcii, pontificatus domini Clementis pape V anno quintoc.
aWneyouiensi Kop. 2
btak Kop. 1, w Kop. 2 poprawnie: peticione
cquarto Kop. 2
1Gentilis de Montefiore, franciszkanin, kardynał prezbiter 1298, legat papieża Klemensa V na Węgry i Polskę 1307-11, zm. 1312 (Encyklopedia katolicka t. V, Lublin 1989, kol. 970-971).
2Archidiakon uniejowski z tych lat skądinąd nie znany.
3Jakub wikariusz wieczysty w kolegiacie NMP w Kaliszu skądinąd nie znany.
4Pleban kościoła par. Św. Mikołaja w Kaliszu, Beniamin, wyst. także 1303, na akcie podziału Kalisza na dwie parafie, wystawionym przez arcybiskupa Jakuba Świnkę (KDW II nr 876). Jak zdaje się wynikać z niniejszego dok., w sprawie podziału toczyły się po 1303 r. dalsze spory.
5Pleban kościoła par. Św. Mikołaja w Kaliszu, Beniamin, wyst. także 1303, na akcie podziału Kalisza na dwie parafie, wystawionym przez arcybiskupa Jakuba Świnkę (KDW II nr 876). Jak zdaje się wynikać z niniejszego dok., w sprawie podziału toczyły się po 1303 r. dalsze spory. [Ju]


Dokument Nr 1720
Lgiń, 28 września 1311
Henryk II książę głogowski zatwierdza granice między wsią Ciosaniec, należącą do klasztoru cystersów w Wieleniu, a Golą i Lubogoszczą.
Wzm.: Poznań, AAP, AZ 4/11 i 4/12 (kalendarze klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.).
Wyd.: T. Jurek w: Roczniki Historyczne 55-56, 1989-1990, s. 211-212.
Uw.:Z 1311 r. znany jest dok. tegoż wystawcy w sprawie granic dóbr wieleńskich z Golą i Lubogoszczą (KDW II nr 940), który nie wspomina jednak o Ciosańcu i nie jest opatrzony miejscem wystawienia i datą dzienną.

28 IX 1311: Henryk II xiążę sląskie1 Ciosaniec2 rozgranicza z Golą3, Lubogozta4, w Ilginiu5.
aW kalendarzu AZ 4/12: Lubogoszcz.
1Henryk II (IV) Wierny książę głogowski i żagański, książę wlkp. 1309 - ok. 1313, zm. 1342 (PSB IX s. 411-412).
2Ciosaniec, wieś na zach. od Wielenia (SHGPoz. I s. 262).
3Gola na pd. od Ciosańca, już na Śląsku.
4Lubogoszcz, dziś na pd. od Goli, tuż koło Sławy Śląskiej.
5Lgiń, wieś par. w ziemi wschowskiej, na pn.-zach. od Leszna (SHGPoz. II s. 595-596). [Ju]


Dokument Nr 1721
Lgiń, 15 października 1312
Henryk II książę głogowski zatwierdza nadanie przez dziedziców Górska 5 toni niewodowych na jeziorze Górsko klasztorowi cystersów w Wieleniu.
Or.: Poznań, WAP, Cystersi Przemęt A 4. Pergamin 28 × 14,5 + 3,5 cm, bardzo zniszczony przez wilgoć, w kilku miejscach rozległe ubytki pergaminu; pismo w większości nieczytelne; sznur konopny po przywieszeniu pieczęci; przy nim pasek pergaminowy, na którym ręką średniowieczną napisano: Super aquis Gorzch. Dorso (ręką XVII-XVIII w.): Privilegium Henrici secundi ducis Glogoviae super quinque tractus minoris retis in Gorsko a haeredibus in Gorsko donatis [!] monasterio Przementensi anno 1312, dalej noty i sygnatury archiwalne z XIX-XX w.
Wzm.: Poznań, AAP, AZ 4/11 i 4/12 (kalendarze klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.): 15 X 1312 Henryk II xiążę śląskie kupno pięć toni na jeziorze od dziedziców Gorska potwierdza Wieluniowi w Lgieniu.
Reg.: Regesten zur schlesischen Geschichte, nr 3310.

//aIn nomine [Domini] amen.// Testium [...] roborata suscipit incommodum, nos Henricus [Dei graciab] du[x S]lesie, dominus [Glogovie et Poznaniec]1 scire [...] volu[mus universos ...] habituros [...] fratribus [...] heredes [...] fideles nostri [....] baronum [...] ad Gor[...]2 Velen [...] quinque [...] Goram [...] donacio abbati [...], videlicet patris nostri, domini [He]nrici pie memorie [...] et nostro [...] vel eciam condiciones Blanse lacus3 [....] iamdictos quinque tractus [...] aqua [...] rebus proprieta [...] perpetuum possidendos. In cuius rei testimonium [presen]tes literas [.....] dominorum [.....] expressum et nostri sigilli munimine roboratas. [...] in Iligin in die beate Heduigis anno Domini M CCCo duodecimo, presentibus Woluramo de Sp[rotaviac] dicto de Panu[icz4, Tammonec] dicto de Zilicz5, [Johanne dictoc] Sloynow6, Deoderico et Henrico dictis Warmul7, fratre Gunthero8 et aliis m[ultis fide]dignis. Datum per [manus Steph]ani de Lexandrouicz nostre curie notarii9.
ainicjał wysokości całego tekstu Or.
bubytek na ok. 4 cm., nie mógł się tu zmieścić tytuł heres Regni Polonie
cuzupełniono wg Reg.
1Henryk II zob. dok. poprzedni.
2Górsko, wieś na pd.-zach. od Przemętu (SHGPoz. I s. 647).
3Jezioro Blanse nie zidentyfikowane.
4Wolfram von Pannewitz wyst. 1284-1327, burgrabia Szprotawy, starosta wielkopolski książąt głogowskich 1310 (Jurek, Obce ryc., s. 263).
5Tammo von Seidlitz (z Seilitz w Miśni) wyst. 1307-27 (Jurek, Obce ryc., s. 285).
6Jan Sloynow (może ze Słonego koło Głogowa) skądinąd nieznany.
7Dytryk i Henryk Warmulowie skądinąd nie znani; o rodzinie zob. Kozierowski, Obce ryc., s. 114-115.
8Gunter, cysters z Lubiąża, "prokurator" księcia głogowskiego w Przemęcie 1298-1304, starosta pozn. 1312 (Jurek, Dziedzic, s. 111).
9Leksandrowice niezident. Stefan wyst. 1312-46, notariusz księcia głogowskiego Henryka II (1312) i jego braci, książąt oleśnickich Bolesława (1313) oraz Konrada (1317-23), pleban w Bierutowicach 1326-46, kanonik krak. 1337 (Kowalski s. 264-265). [Ju]


Dokument Nr 1722
Głogów, 1 czerwca 1325
Henryk II książę głogowski zatwierdza zamianę dóbr, w wyniku której klasztor cystersów w Wieleniu nabył Górsko.
Wzm.: Poznań, AAP, AZ 4/11 i 4/12 (kalendarze klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.).
Wyd.: T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 55-56, 1989-1990, s. 212.

1 VI 1325: Henryk xiążę głogowskie1 zamianę Sniat2 za Gorsko3 approbuje w Głogowie.
1Henryk II zob. nr 1720/1
2Śniaty par. Wilkowo Polskie, na pd.-wsch. od Wielichowa (SHGWlkp.).
3Górsko (jak w poprzednim dok.). [Ju]


Dokument Nr 1723
Owińska, 27 marca 1326
Opatka klasztoru cysterek w Owińskach ratyfikuje wyrok polubowny w sporze pomiędzy klasztorem owińskim a konwentem w Bierzwniku.
Or.: Berlin, Staatsbibliothek Preussischer Kulturbesitz, Wippel-Sammlung A 20. Pergamin 235 × 120 + 14 mm. Pasek pergaminowy po przywieszeniu pieczęci.
Reg.: Zdrenka, s. 108 (wg Or.).

aIn nomine Domini amen. Nos soror Fenenna abbatissa monasterii in Owentzsco Cysterciensis ordinis, / Poznanyensis dyocesis1, ad universorum noticiam presentes litteras intuentium volumus pervenire, / quod de consensu et voluntate conventus nostri arbitrium inter nos ex parte una et venera/bilem patrem, dominum .. abbatem Nemoris Sancte Marie2 parte ex altera, per venerabiles patres, dominos .. de Dargun3 et de Chorin abbates4, arbitros hincinde electos, promulgatum emologamus et ratificamus presentibus, ut debemus, renunciantes nomine nostro omni iuri seu accioni, que nobis in possessionibus, videlicet in fundo monasterii predicti Nemoris Sancte Marie et suis pertinenciis universis, competere quomodolibet videbantur. Renunciamus eciam restitucioni in integrum ac excepcioni doli mali, accioni in factum et omni alii auxilio iuris vel facti eciam competenti circumventis, quod contra presens scriptum posset obici vel obponi. In cuius rei testimonium presentibus litteris sigillum nostrum est appensum. Datum Owenczsco sexto Kalendas Aprilis anno Domini M CCC Xo Xo sexto, presentibus sororibus nostris: Saula priorissa, Myrozlawa subpriorissa, Osanna celleraria, Sulyzlawa custode, Benyamina cantrice et aliis sororibus5 nostris de conventu.
ainicjał wysokości 6 wierszy Or.
1Fenenna opatka z Owińsk wyst. tylko tutaj.
2Nemus S. Marie, Marienwalde, opactwo cystersów w Nowej Marchii, dziś Bierzwnik.
3Dargun, opactwo cystersów na Pomorzu, na pd.-zach. od Gryfii.
4Chorin, opactwo cystersów w Brandenburgii.
5Z mniszek owińskich Beniamina, Mirosława, Saula, Sulisława wyst. tylko tutaj; Osanna zapewne ident. z późniejszą opatką 1335 (KDW II nr 1153; SHGPoz. III s. 543). [Ja]


Dokument Nr 1724
Kalisz, 24 marca 1332
Arcybiskup gnieźnieński poleca, aby w święta NMP głosić w Kaliszu kazania tylko w kościele NMP.
Kop.: 1. Kal. 9176, s. 226-227, wg or., przy którym sigillum dicti domini Janislai oblonge figure in toto de communi cera in pensula pergameni dependebat, in cuius medio quedam ymago pontifi(ca)libus induta, habens manum dextram quasi ad benedicendum sursum erectam, in sinistra vero manu tenens bacculum pastoralem, sub ciborea in sedili sedens apparebat, in circuitu autem circa extremum sigilli litere propter corrupcionem legi non poterant. Tytuł: Sequitur aliud privilegium domini Janislai archiepiscopi Gneznensis etc.; 2. Kal. 9175, s. 442-443 (z takim samym opisem pieczęci). Tytuł: Privilegium super inhibicione sermonum in festo Beate Marie Virginis et aliorum divinorum.
Uw.:1. O podobnych postanowieniach zob. niżej, też nr 1729, 1760, 1882; 2. Wydanie oparto na Kop. 1.

Nos Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus notum facimus, quibus expedit, universis, quod cum eclesia Sancte Marie in Calis sit pre aliis eclesiis antiquitus fundata et radicata, ipsam ob reverenciam et honorem Beate Marie Virginis laudibus et oracionibus dignis (aa) christifidelibus diligencius frequentari cupientes similiter declarentes, adiudicavimus et tenore presencium adiudicamus, quod in festivitatibus omnibus eiusdem Beate Marie Virginis rector eclesie [s. 443] Sancti Nicolai et fratres minores et hospitalis ibidem in Kalis divinum officium in suis eclesiis mane cum festinacion(e) peragentes, sermones sive predicaciones vero alias nisi in predicta eclesia Sancte Marie sub pena excommunicacionis sentencie per [s. 227] nos late facere presumant et exercere, alias si secus fecerint, nostras excommunicacionis sentencias se senciant incurrisse. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus duximus appendendum. Datum in Kalis nono Kalendas Aprilis anno Domini millesimo tricentesimo tricesimo secundo.
abrak Kop. 1 [Ju]


Dokument Nr 1725
Kalisz, 8 lipca 1338
Piotr pleban kościoła Św. Wojciecha pod Kaliszem (na Zawodziu) sprzedaje role Brzezie i Żądłowo (?) kmieciom z Rajskowa.
Kop.: Kal. 9175, s. 652-653, według or., opatrzonego dwiema pieczęciami: primum Petri plebani de Antiqua Civitate, in quo crux continetur pro signo, nomen Petrus, secundum vero sigillum clenodium Corab, in quo sigillo continetur lectura: "Sigillum Sweme de Grabanowo". Tytuł: Privilegium vendicionis sortis per plebanum Sancti Adalberti in Antiqua Kal(is).
Uw.:Dok. wydany już został w KDW IV nr 2063 (suplement), wg późnej kop., z błędami, pod datą: 1339 (Wyd. 1), dlatego też powtarzamy go w niniejszym tomie.

In nomine Domini amen. Humani generis acciones perpetua memoria indigentes plerumque ab hominum noticia dilabuntur, que testium seu scripturarum munimine non roborantur. Noverint igitur universi, tam posteri, quam presentes, ad quos presens scriptum devenerit, quod ego Petrus rector ecclesie Sancti Adalberti prope Kalis1 bona deliberacione prehabita, de consensu et voluntate heredum [s. 653] ecclesie Beati Adalberti, videlicet Schwema wexillifero Landensi2, Kyliano vexillifero Kalisiensi3 necnon aliis coram fratribus, ad quos ius patronatus dinoscitur pertinere, pro reformacione bonorum ecclesie iamdicte vendidi quandam sortem agrorum, que wlgariter Brzesze et Sandlowo nuncupantur, situatam circa villam, que Rayskowo dicitur4, pro una marca grossorum kmethonibus in iamdicta villa, quos videlicet agros predicti villani inter se diviserunt, videlicet Jacobus ortum, Martinus dimidium, Johannes dimidium, Sdzislaus dimidium, Bogusz dimidium, Nicolaus dimidium, Adam dimidium, alter Adam dimidium, Laurencius ortum, Gregorius ortum, Jaszko quartam, Vyszlicz tres quartas, Damianus dimidium, Petrus dimidium4. Predicti vero kmethones et eorum legittimi successores rectori ecclesie Beati Adalberti de quolibet orto integro dimidium fertonem, de dimidio vero tres grossos in quolibet festo Pasche a proximo nunc venturo incipiendo et singulis annis sepedicti kmethones et eorum posteri tenebuntur et tunc iamdicti kmethones ortos predictos iure hereditario libere in perpetuum possidebunt. Ut autem hec vendicio inmobilis perseverat, hanc literam sigillo meo munimine roborare precepi. Datum in Kalis in die Kyliani et sociorum eius martirum anno Domini Mo CCC XXX octavo, presentibus hiis: Chwalibogio de Gacz5, Michalkone de Radliczicze6, Meczslao7, Hankone Rydgerii civi Calisiensi8 et aliis fidedignis.
1Kościół Św. Wojciecha na Zawodziu kaliskim, zob. wyżej, nr 1714.
2Świema, jak wynika z opisu pieczęci (wyżej) z Grabianowa (jak wyżej, nr 1714), dotąd nie zidentyfikowany. Wyd. 1, na skutek opuszczenia fragmentu tekstu Landensi, Kyliano vexillifero stworzyło postać Świemy chorążego kal. (Spisy wlkp. s. 106). Kilian skądinąd nie znany; ich przynależność rodzinną rekonstruuje Bieniak, Wlkp., s. 178.
3Świema, jak wynika z opisu pieczęci (wyżej) z Grabianowa (jak wyżej, nr 1714), dotąd nie zidentyfikowany. Wyd. 1, na skutek opuszczenia fragmentu tekstu Landensi, Kyliano vexillifero stworzyło postać Świemy chorążego kal. (Spisy wlkp. s. 106). Kilian skądinąd nie znany; ich przynależność rodzinną rekonstruuje Bieniak, Wlkp., s. 178.
4Rajsków, wieś par. na pd. od Kalisza (Koz. 5 s. 232-233, 7 s. 379), tuż obok kal. Zawodzia. Brzezie i Żądłowo? (Wyd. 1 ma tu Sadlowo) koło Rajskowa, dziś nie znane (Koz. 4 s. 73, 5 s. 558, 8 s. 146). Kmiecie skądinąd nie znani.
5Gać, Gać Powęzowa, wieś par. na pn. od Błaszek. Chwalibóg wyst. także 1324 (KDW II nr 1039, 1045; Koz. 4 s. 210, 5 s. 194, 7 s. 327).
6Radliczyce par. Rajsko (Koz. 5 s. 224). Michałek skądinąd nie znany.
7Miecław nie zidentyfikowany.
8Hanek syn Rydgiera mieszczanin kal. wyst. tylko tutaj. [Ju]


Dokument Nr 1726
Opatówek, 2 listopada 1341
Arcybiskup gnieźnieński eryguje parafię w Stawie i przyłącza do niej wymienione wsie.
Kop.: Włocławek, Archiwum Diecezjalne, w transumpcie arcybiskupa Jarosława z daty: Opatówek, 1 lutego 1346 - zob. niżej, dok. następny.
Wyd.: S. Librowski, Szesnaście nie drukowanych dokumentów wystawionych przez arcybiskupa Janisława w latach 1319-1341, ABMK 51, 1986, s. 371-372 (wg Kop.).
Uw.:Dok. dotyczy parafii Staw, miasta leżącego poza granicami województwa kal., jednakże kilka z wymienionych tu wsi leżało i potem dowodnie w powiecie kal.

Noverint universi praesentes litteras inspecturi, quod nos Janislaus divina providentia sanctae Gnesnensis ecclesiae archiepiscopus, fundata ecclesia in Staw1 ad honorem sancti Nicolai, villas pro parochia addidimus cum decimis militalibus et addimus in praesenti, videlicet Tymieniec, Seuerusovice, Mroczkowice, Skarbimiersz, Jarzice, Sulisowice, Gorzuch, Wilkanowo et Kilianczice2, prohibentes rectoribus ecclesiarum de Chlewo, de Blaszki et de Iwanowice3, ut se de praedictis villis amplius non intromittant. In cuius rei testimonium nostrum sigillum praesentibus est appensum. Datum in Opatow4 in crastino Omnium Sanctorum anno Domini millesimo trecentesimo XLIo.
1Staw, miasto z kościołem par. Św. Mikołaja w archidiakonacie kal., w województwie sier. (Łaski, Liber beneficiorum II s. 65).
2Wsie położone wokół Stawu: Tymieniec (na pn.), Siewieruszowice to zapewne Sędzimirowice (na wsch.), Mroczkowice, czyli Mroczki Małe i Wielkie (na pn.-wsch.), Skarbimierz, czyli Skalmierz (na pd-wsch.), Jarzyce, Jarki dziś nie istniejące (na pd.-wsch.)?, Suliszewice (na pd.-wsch.), Gorzuchy (na pn.), Wilkanowo? i Kiljańczyce? nie zidentyfikowane.
3Siedziby sąsiadujących ze Stawem parafii: Chlewo na pn.-wsch., Błaszki na pd. i Iwanowice na pd.-zach. od Stawu.
4Opatówek, zamek arcybiskupi na pd.-wsch. od Kalisza. [Ja]


Dokument Nr 1727
Kalisz, 9 lipca 1343
Arcybiskup gnieźnieński zatwierdza uposażenie kościoła parafialnego w Stawie.
Kop.: Włocławek, Archiwum Diecezjalne, Wiz. 2, k. 223-224. Wpis w 1607 r., w transumpcie oficjała gnieźn. Benedykta z Modły z daty: Gniezno, 16 (17?) czerwca 1416 - zob. niżej nr 1896.
Wyd.: S. Librowski, Czterdzieści cztery nie drukowane dokumenty arcybiskupa Jarosława z lat 1343-1372, ABMK 52, 1986, s. 180-181 (wg Kop.).

Nos Jaroslaus divina providentia sanctae Gnesnensis ecclesiae archiepiscopus notum facimus universis, ad quorum notitiam devenerit scriptum praesens, quod cum praedecessor noster, dominus Janislaus bonae memoriae, in Staw ecclesiam fundavisset1, non tamen per eum dotata extitit, unquam posset rector ipsius commode sustentari, nos vero attendentes fore commodius ecclesias non fundare, quam fundatas dimittere desertatas, eandem circa dominum regem instituimus, ad quem ius patronatus eiusdem ecclesiae noscitur pertinere, ut eandem ecclesiam pro sustentatione rectoris in aliquo consolatam haberet. Qui nostris precibus inclinatus eidem ecclesiae ad honorem omnipotentis Dei et beati Nicolai Pontificis gloriosi pro aeternae retributionis intuitu duos mansos agrorum ibidem donavit in nostra corporaliter presentia constitutus. Quos mansos a solutione decimae liberamus et liberos facimus, ut eo commodius quo liberius iidem duo mansi pro rectore ipsius ecclesiae excolantur, de tertio manso eidem rectori ecclesiae et suis successoribus decimam in Staw ibidem adycien(tes) perpetuo possidendam, ut per haec et alia bona, quae inspirante Domino fecerimus nostrorum praedecessorum vestigiis in[s. 224]haeren(tes), nobis et tam praedecessoribus, quam successoribus aeternae beatitudinis praemia largiatur. In cuius rei testimonium nostrum sigillum praesentibus est appensum. Actum et datum in Calisch nona die mensis Julii anno Domini millesimo trecentesimo XLIIIo, praesentibus honorabilibus viris, dominis Iuano praeposito2, Nicolao cancellario Gnesnensibus3, Nicolao archidiacono4 et Michalcone canonico Cracouien(sibus)5 et aliis pluribus fidedignis.
1Zob. dok. z 2 listopada 1341 - wyżej, nr 1726.
2Iwan z Chęcin prepozyt gnieźn. 1328/29, zm. ok. 1348 (KDW VI nr 97/2).
3Mikołaj kanclerz gnieźn. 1343 (tu najstarsza wzmianka) - 1381 (KDW VI nr 138/8).
4Mikołaj z Kożuchowa, syn wojewody krak. Mikołaja z Bogorii, archidiakon krak. 1342-66, kanonik gnieźn. 1354?, prepozyt gnieźn. 1366, zm. 1374 (Kowalski, s. 218-219).
5Michałek kanonik krak. trudny do odróżnienia od innych tego imienia (Kowalski s. 206). [Ju]


Dokument Nr 1728
Opatówek, 1 lutego 1346
Arcybiskup gnieźnieński rozsądza spór o granice parafii Staw i Chlewo.
Kop.: Włocławek, Archiwum Diecezjalne, Wiz. 2, k. 224. Wpis w 1607 r. w transumpcie oficjała gnieźn. Benedykta z Modły z daty: Gniezno, 16 (17?) czerwca 1416 - zob. niżej nr 1896.
Wyd.: S. Librowski, Czterdzieści cztery nie drukowane dokumenty arcybiskupa Jarosława z lat 1343-1372, ABMK 52, 1986, s. 186 (wg Kop.).

Nos Jaroslaus divina providentia sanctae Gnesnensis ecclesiae archiepiscopus notum facimus universis praesentes litteras inspecturis, quod cum coram nobis inter Clementem rectorem ecclesiae de Staw1, ex una parte, et Gniuomirum plebanum de Chlewo2, ex altera, pro parochia villarum harum, videlicet Mroczkowice, Tymieniec, Suliszevice et Skarmiersz3, verteretur materia quaestionis, tandem idem Clemens plebanus ad ipsum et ecclesiam suam de Staw praedictam easdem villas iure parochiali pertinere, predecessoris nostri exhibuit in nostra praesentia litteram sine sigillo, cuius dissolutionem ambiguam casualiter suo iuramento et fidedignorum testimonio sufficienter declaravit, quod eciam vidisse pars adversa est confessa. Et eiusdem littere tenor sequitur in haec verba:
[następuje dok. arcybiskupa Janisława z daty: Opatówek, 2 listopada 1341 - wyżej, dok. nr 1726].
His itaque visis et perlectis litteris, deliberatione super praemissis praehabita, praefato Clementi de Staw et suae ecclesiae antedictae suprascriptas villas iure parochiali adiunctas confirmantes et approbantes ipsas adiudicavimus et praesentibus adiudicamus perpetualiter, Gnieuomiro praedicto super his silentium imponentes. In cuius rei testimonium nostrum sigillum praesentibus est appensum. Datum in Opatow Calendas Februarii anno Domini 1346.
1Staw (jak w poprzednim dok.). Pleban Szymon skądinąd nie znany.
2Chlewo (jak w poprzednim dok.). Pleban Gniewomir skądinąd nie znany.
3Cztery wsie objaśnione w dok. poprzednim. [Ja]


Dokument Nr 1729
Opatówek, 9 września 1346
Arcybiskup gnieźnieński poleca, aby w święta NMP głosić w Kaliszu kazania tylko w kościele NMP.
Kop.: 1. Kal. 9175, s. 443, według or., przy którym sigillum dicti domini Jaroslai archiepiscopi oblonge figure de communi cera in pensula pergameni dependebat, in cuius medio quedam ymago pontificalibus induta, tenens in sinistra manu bacculum pastoralem sub cymborio stare videbatur, sub cuius pedibus signum tale [tu wrysowano podwójną strzałę herbu Bogoria] arma designans in scuto expresso sculptum erat, circumferencialiter vero circa extremum sigilli litere propter corrupcionem cere legi non poterunt. Tytuł: Confirmacio precedentis privilegii; 2. Kal. 9176, s. 227 (z takim samym opisem pieczęci). Tytuł: Sequitur tenor privilegii domini Jaroslai archiepiscopi Gneznensis.
Uw.:Wydanie oparto na Kop. 1. W tej samej sprawie por. dok. z 24 marca 1332 - wyżej, dok. nr 1724 oraz z 13 marca 1380 i 15 maja 1413 - niżej dok. nr 1760 i 1882.

Jaroslaus divina providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notum facimus universis, quod cupientes vestigia nostri predecessoris sequi, que congruunt racioni, ob reverenciam Virginis Gloriose statuimus, voluimus uta declaramus, quod rector ecclesie Sancti Nicolai, fratres minores ac hospitalis in Calis in festivitatibus omnibus eiusdem gloriose Virginis Sancte Marie mane festinanter divinum officium peragentes in suis ecclesiis et sermones seu predicaciones non alias nisi in predicta ecclesia Sancte Marie presumant facere et exercere, alias contra ipsos per excommunicacionis sentencias procedemus. Datum in Oppatowb in crastino Sancte Marie Nativitatis anno Domini Mo CCC XLVI, sub nostro appenso sigillo.
atak obie Kop., zamiast et lub ac
bOpathowo Kop. 2 [Ju]


Dokument Nr 1730
Kalisz, [22 kwietnia 1350]
Rajcy miasta Kalisza informują rajców Starego Miasta Torunia, że ich kupcy i woźnice nie powinni podróżować żadną inną drogą, jak tylko dawną wielką drogą, prowadzącą przez Kalisz i Konin.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 288. Papier 221 × 153-155 mm. Na odwrociu ślady zamykającej list pieczęci odciśniętej w zielonym laku, średnicy ok. 30 mm, złamanej.
Wyd.: Hansisches Urkundenbuch, wyd. K. Höhlbaum, t. III, Halle 1882-1886, nr 558 (pod datą [ok. 1360]).
Uw.:W katalogu toruńskiego WAP dok. niniejszy figuruje pod datą 22 kwietnia [1350]; pozostawiamy datę roczną i w niniejszej publikacji, acz nie jest ona jednak wyraźnie potwierdzona. Wspomnianą tu drogę ustalał już w 1318 r. dok. starosty Wielkopolski Stefana Pękawki (KDW II nr 1001).

a-b
Denn ersamen und weysen ratmannen zu Thorun, unser lieben frunden d(etur) in die Alde Stad
.
Unsern fruntlichen grus zuvor. Lieben herren und frunde! Wir tuhn euch czu / wissen, daz unser gnediger derc konig uns geheysen und bevolen hat von / der strosen wegen euch und die euwern zu warnen, hirumme tuhn wir / euch zu wissen und warnen euch alz unser lieben frunde, daz ir sagit euwern kewfleutin und furmannen, daz ze keyne strose czigen denne die alde und groze strose, die do geht durch Kalis und Conyn und wert ymand in eyner andern strosen begriffen denne in der rechtin strosen, ap her keynen schaden nympt adir entpfeht, daz were uns leyt, dorumme warnt ze, daz se nicht zu schaden komen. Geben zu Kalis am nesten dornstage vor Georgii.
Ratmanne zu Kalis.
a-badres na odwrociu Or.
ctak Or. [Ja]


Dokument Nr 1731
1350
Dobiesław sędzia ziemski kaliski przysądza opatowi z Łekna Goblinowi wieś Siedleczko.
Reg.: Wąchock, Biblioteka klasztoru oo. cystersów, Kronika wągrowiecka z XVII w., k. 52. Tytuł: De Siedleczek et Legniszewo
Uw.:Kserokopia dok. udostępniona wydawcom przez p. dra hab. Andrzeja Wyrwę z Poznania.

Anno Domini 1350. Haereditatem Siedlce alias Siedleczek1 desuper Dobeslao iudice Calisiensi2 Goblinus abbas3 iudicialiter in summis terminis obtinuit. Est privilegium super hoc parvum ipsius iudicis et in antiquis copiis scriptum.
1Siedleczko par. Łekno, na pn.-wsch. od Łekna (Koz. 5 s. 285).
2Dobiesław sędzia ziemski kal. 1343-63 (Spisy wlkp.).
3Gobelin opat łekneński wyst. tylko tutaj i w nekrologu wągrowieckim, pod datą 7 II, jako zmarły 1350, 1351 lub 1352 (Poznań, AAP, AZ 4/14). [Ju]


Dokument Nr 1732
Gniezno, 1355
Wikariusze katedry gnieźnieńskiej ustanawiają statut swego bractwa.
Kop.: Kal. 9176, s. 271-273. Tytuł (ręką XVI w.): Super fraternitate.
Uw.:Na marginesach wniesiono inną ręką XV w. komentarze, które odnotowujemy przypisami gwiazdkowymi.

In nomine Domini Ihesu Christi amen. Quoniam clamor Sacre Scripture, nuncians inevitabile vite presentis repentinum interitum, iubet adhuc modicum lumen habentibus studiosissime vigilare ac per ora prophetarum terrendo lucem animabus perpetuam consulit providere et cum sit nimis proficuum non pretereunte hora de sompno peti surgere illudque complementum prophete, cum inquit: "Occideret eos, querebant eum"1, et "si quis non quesierit Dominum, moriatur, a minimo usque ad maximum"2, quantocius summo opere evitare, dignum ergo et iustum est, aures hucusque obtusas animumque retentum in eundem dulicisonantema clamorem erigendo totis visibusb aperire. Nos igitur vicarii Gneznensis ecclesie vitantes mergi memorie cum sonitu periture, que per magnorum, mediocrum et parvorum exempla viguit et perdurat, hiis et virtute quadam deifica moti revolvimus in animis nostris, preponente auxilio Dei omnipotentis, iuvamen quoddam salutiferum per conviccionem dileccionis et oracionis invicem, quod rite [s. 272] fraternitas dicitur, cuius tenor sub hac forma sequitur: Condictantes invenire super positu itaque huius fraternitatis statuimus, ut si aliquem manus Dei tetigerit, ex caritate unitatis sepissime a fratribus tenebitur visitari. Si autem viam universe carnis ingressus fuerit, corpore decenter procurato, purpura tecto, cereis circumstatis, que nunquam debent deesse, psalterium cum vigiliis solempniter perficientur dieque sepulture pro eodem quemlibet per se fratrem mortem* Domini ponimus memorare, si vero aliqui defuerint vel non valuerint, sequenti die vigiliis non pretermissis tenebuntur eadem comparare, quo solempniter sepulto qualibet die ordinarie usque ad diem tricesimum eodem Dominum iugo oneramus**. Quibus diligenter peractis seniore incipiente ordinarie tunc septimanatim singulis ebdomadis tres missas usque ad anniversarium sub pena pro qualibetc instituimus fidelissime perficiendas, aut, si plures in eodem anno corrumpi*** contingerit, incepturam pro pluribus oracionem mutari decebit. In quibusquidam missis tres oraciones sint inponende, videlicet: "Inclina Domine", "Aurem tuam Deus venie", "Largitor Deus, qui vivorum dominaris", et quorum devocioni addi seu interponi bonus spiritus indulserit, fundavimus caritative teneri. Hoc tamen non pretermittentes, quod solempnitatem anniversarii quater in transitu anni****, scilicet Quatuor Temporum ebdomadis, si potest fieri feria prima ante summam missam, vel secunda cum confortacione***** cibi animarum, exceptad speciali cuilibet fratrum anniversario, quod est semel celebrandum, quos communitas ultra memorabit, nec quod maius est disposicioni substanciarum seu rerum per testamentum speciale neglectarum, sed nullo aliquo [s. 273] inpediente, communitas fratrum animarum in usus, prout melius potuerit, disponat. Sed ut mult(um) valeret deprecacio assidua et in Dominum fideliter negociaremur talento, concedimus extraneis ob remuneracionem in omnem divitise licenciam intrandi seu participandi personis ultimo oracionum comunium nostre fraternitatis humilime et devote suplicacandisa. Interea decrevimus eventum Apostolorum, ut nostrum quis est maior, fiat sicut ministrator, nisi de consensu fratrum duos ex fratribus perspicatores ad regenda et procuranda huius salubre fraternitatis negocia statuimus irrefragabiliter, pye devoteque teneri. Et ut hec bona statuta meliori intencione sanxita optime eternaliter perseverent, volumus a tam presentibus, quam posteris fratribus vicariis affirmanter eisf in nomine Ihesu Christi misericorditer observari. Actum Gnezne in maiori ecclesia anno Domini millesimo tricentesimo quinquagesimo quinto.
*Mortem, quia ipse dixit Luce: "Hoc facite in meam comme(moracionem)"3, id est mee passionis.
**Exodi L4, simili celebracione, quod "est dulce et leve, M(a)t(heus), iugum enim me(um)"5 etc.
***Mori: illud dicitur corrumpi, quod non potest de facili emendari.
****Fuisset anniversarius, qui quater anno celebrabitur, quia si perpetue unicuique celebraretur a posteris vicariis esset onerosum, cum adhuc non nati, nec nascituri potuissent habere primatem.
*****Quia verbum Dei cibus anime est.
atak Kop.
btak Kop., winno być raczej viribus
cnast. luka na kilkanaście liter Kop.
dtak Kop., zamiast excepto
etak Kop., zamiast divinitus
ftak Kop., zamiast eos
1Niedokładny cytat z 1 Księgi Machabejskiej 16, 22 (gdzie: occidit eos, cognovit enim, quia quaerebant eum perdere).
2Niedokładny cytat z 1 Księgi Kronik (gdzie: si quis autem inquit non quaesierit Dominum Deum Israhel moriatur a minimo usque ad maximum).
3Ewangelia według św. Łukasza 22,19 (gdzie nie ma jednak słów: id est mee passionis).
4Zapewne chodzi o rozdz. 40 Księgi Wyjścia, gdzie zawarte są nakazy co do ceremonii religijnych.
5Niedokładny cytat z ewangelii według św. Mateusza 11,30 (gdzie: iugum enim meum suave est et onus meum leve). [Ju]


Dokument Nr 1733
Gniezno, 6 lutego 1358
Arcybiskup gnieźnieński zatwierdza statut bractwa wikariuszy katedry gnieźnieńskiej.
Kop.: 1. Kal. 9175, s. 612. Tytuł: Confirmacio fraternitatis; 2. Kal. 9176, s. 289. Tytuł: Copia privilegii super fraternitatem viccariorum ecclesie Gneznensis.
Uw.:Wydanie oparto na Kop. 2.

In Cristi nomine amen. Cura pastoralis officii sollicite nos amonet et inducit, ut dum comissas nobis oves dominicas viam salutis amplectere conspicimus, ipsarum vocis salubribus paternali favore peramplius acclinemur, eas eciam, ut ad ipsam viam salutis eo intencius aspirent, donis spiritualibus consolando. Hinc est, quod nos Jaroslausa divina providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notum facimus universis, quibus nosse fuerit opportunum, quod viccarii ecclesie nostre Gneznensis supradicte saluti proprie non immerito consulere cupientes fraternitatem condignam fecerunt invicem, ut alter alterius onera sufferat et salus omnium multiplicatis suffragiis devocius sublevetur, in quaquidem fraternitate quedam statuta digna et honesta, tam laudem Dei, quam salutem ipsorum respiciencia condiderunt, nobis humiliter supplicando, ut eandem fraternitatem et statuta ipsorum, prout expressa sunt in eorum litteris super hoc confectis, cum omnibus articulis et clausulis confirmare benigniter dignaremur. Nos igitur iustis et racionabilibus suplicacionibus ipsorum favorabiliter inclinati, fraternitatem huiusmodi et singula eius statuta iusta dumtaxat et auctoritatem nostram ac iura canonica non violancia tenore presencium ratificamus, approbamus et confirmamus perpetuo valitura. Ut autem populus christianus ad solempnitatem predicte fraternitatis devocius concurrat, omnibus vere penitentibus confessis et contritis, qui solempnitatibus missarum eiusdem fraternitatis seu eciam exequiis celebrandis devote interfuerint, necnon qui Corpus Domini, dum ad infirmos ipsius fraternitatis portabitur, cum devocione secuti fuerint, de omnipotentis Dei misericordia et eius apostolorum Petri et Pauli confisi suffragiis quadraginta dies indulgenciarum de iniunctis sibi penitenciis in Domino misericorditer relaxamus. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum Gnezne in die beate Dorothee Virginis anno Domini millesimo CCCo quinquagesimo octavo.
aJeroslaus Kop. 1 [Ju]


Dokument Nr 1734
Spicymierz, 12 sierpnia 1358
Arcybiskup gnieźnieński zatwierdza zamianę dóbr i kościołów między królem Kazimierzem a klasztorem kanoników regularnych na wrocławskim Piasku i instytuuje prepozyta w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: 1. Kal. 9175, s. 439-440. Tytuł: Tenor privilegii archiepiscopi ratificacionis prepositure et confirmacionis; 2. Kal. 9176, s. 216-217, wg or., przy którym sigillum oblonge figure in pensula pergameni in toto de communi cera dependebat, in cuius medio quedam ymago pontificalibus induta, manu dextra quasi ad benedicendum sursum erecta, in sinistra vero tenens bacculum pastoralem, sub ciborea in sedili sedens apparebat, sub cuius pedibus tale signum [tu wrysowano podwójną strzałę herbu Bogoria] arma designans in scuto expresso videbatur, circumferencialiter vero inter duas lineas circa extremum sigilli ductas hee litere, videlicet: "S. J.a.r.o.s.l.a.y Dei gracia Gneznensis archiepiscopi", legebantur. Tytuł: Sequitur privilegium domini Jaroslai archiepiscopi etc.
Uw.:1. W tejże sprawie zob. też dwa następne dok. oraz KDW III nr 2050; 2. Wydanie oparto na Kop. 2.

In nomine Domini amen. Nos Jaroslausa divina providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus notum facimus universis presencium noticiam habituris, quod cum inter inclitum principem, dominum Kazimirum Dei gracia regem Polonie illustrem parte ex una et inter religiosum virum, fratrem Conradum abbatem et conventum Sancte Marie in Arena Wrat(islaviensis) civitatis suburbii parte ex altera1 eclesiarum infrascriptarum commutacio non personalis, sed realis fuisset solempniter ad invicem celebrata, hac condicione apposita, quod eclesia Sancti Nicolai in Calis cum omnibus iuribus, pertinenciis et fructibus universis transiret universaliter de manibus domini regis, cuius patronus extiterat, ad manus domini abbatis et sui conventus superius nominati, et eclesia Sancti Adalberti in Manka, cui idem abbas iure patronatus preerat2, similiter cum omnibus iuribus, possessionibus, decimis et pertinenciis universis ad manus domini regis cum universitate transiret, prout hoc vidimus in instrumento publico plenius contineri. Nunc vero renuncciacione habita domini Nicolai olim eclesie Calisiensis rectoris3 ad manus nostras [s. 440] libera et spontanea voluntate predictus dominus rex, prout hoc in commutacionis ordinacione habuit, fratrem Mathiam subpriorem Sancte Marie in Arena monasterii supradicti4 per procuratorem specialem et nuncium, dominum Jazdkonem Lanciciensem scolasticum5, videlicet habentem super hoc speciale mandatum, instituendum et investiendum per nos ad eandem Sancti Nicolai eclesiam in Calis presentavit. Nos vero viso commutacionis ordine et causis legittimis, que ad commutacionem huiusmodi faciebant, necnon considerato, quod mutacio huiusmodi possit ex utraque parte crescere et in melius reformari, insuper deliberacione diligenti habita nobiscum et communicato consilio sapient(i)um ratam et gratam habentes et examinata presentati persona eundem presentatum de eadem eclesia Sancti Nicolai in Calis nostro investi(vi)mus anulo et presentibus investimus, administracionem sibi spiritualium et temporalium ac regimen animarum eiusdem eclesie committentes. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. [s. 217] Actum et datum in Spiczymyrsb6 in crastino beati Tyburcii anno Domini millesimo tricentesimo quinquagesimo octavo, presentibus honorabilibus viris, dominis Kelczone scolastico7, Nicolao cancellario Gnezn(ensibus)8 et Nicolao archidiacono Crac(oviensi)9 et aliis pluribus fidedignis.
aJeroslaus Kop. 1
bSpiczmirzs Kop. 1
1Wrocław, klasztor premonstratensów na Piasku. Opat Konrad z Leslau (zapewne chodzi o Wodzisław Śląski) 1329-1363 (Jahrbuch der schlesischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Breslau 34, 1993, s. 20; A. Pobóg-Lenartowicz, Opat Konrad zwany "z Włocławka" i jego rządy w klasztorze kanoników regularnych NMP na Piasku we Wrocławiu w XIV wieku, w: Venerabiles, nobiles et honesti, Toruń 1997, s. 101-114).
2Męka wieś par. w Sieradzkiem.
3Mikołaj zapewne identyczny z plebanem kaliskim Mikołajem 1348 (KDW II nr 1281).
4Maciej jako rektor (prepozyt) kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu wyst. potem także 1362 (KDW VI nr 202/1) i 1372 (niżej, nr 1752).
5Scholastyk łęcz. Jastek (Jazdek?) wyst. przy arcybiskupie 1357-58 (KDW III nr 1356-1358, 1374).
6Spicymierz, gród (zamek) arcybiskupa gnieźn. w Sieradzkiem.
7Kiełcz z Tuliszkowa scholastyk gnieźn. 1350, zm. ok. 1376 (KDW VI nr 125/8).
8Mikołaj kanclerz kapituły gnieźn. 1345-81 (KDW VI nr 138/8).
9Mikołaj z Kożuchowa. [Ju]


Dokument Nr 1735
Spicymierz, 12 sierpnia 1358
Arcybiskup gnieźnieński zawiadamia wymienionych duchownych w Kaliszu o zamianie dóbr pomiędzy królem Kazimierzem a klasztorem kanoników regularnych na wrocławskim Piasku i o instytuowaniu plebana w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 217-218, wg or., przy którym sigillum predicti domini Jaroslai oblonge figure in toto de communi cera in pensula pergameni dependebat, in quo quedam ymago pontificalibus induta, stans sub ciborea, in sinistra manu bacculum tenens pastoralem, dextram vero tenens inferius declina(ta)m, sub qua vero alie quatuor ymagines sursum et ad primam ymaginem quasi respiciens [!], sub quorum pedibus signum tale [tu wrysowano podwójną strzałę herbu Bogoria] in scuto expresso arma designans videbantur, litere vero propter corrupcionem cere legi non poterunt. Tytuł: Sequitur investitura domini Jaroslai in personam Mathie quondam prepositi Sancti Nicolai in Kalis.
Uw.:Por. dok. poprzedni i następny.

Jaroslaus divina providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus discretis viris Pribkoni rectori eclesie ad Sanctam Mariam et Rodgero predicatori in Calis1 salutem in Domino. Noveritis inter serenissimum principem, dominum Kazimirum Dei gracia regem Polonie parte ex una et religiosum fratrem Conradum abbatem et suum conventum Sancte Marie in Arena civitatis Wrat(islaviensis) talem intervenisse commutacionem eclesiama Sancti Nicolai in Calis et Sancti Adalberti in Manka2, non personalem, sed realem et perpetuis temporibus observandam, ita quod dominus rex Sancti Nicolai in Calis, cuius patronus noscitur, dedit domino abbati et suo conventui et suis successoribus Sancte Marie in Arena cum omnibus pertinenciis et fructibus universis et recepit ab eo per modum commutacionis preposituram in Manka cum omnibus possessionibus et pertinenciis universis et renuncciacionib domini Nicolai quondam plebani in Kalis habita presentavit nobis fratrem Mathiam subpriorem monasterii Sancte Marie in Arena2 instituendum et investiendum [s. 218] per nos ad eclesiam supradictam in Kalis. Nos vero consideracione habita commutacionis facte et credentes posse eandem ex utraque parte in melius reformari, eundem fratrem Mathiam de eadem Sancti Nicolai eclesia in Calis nostro investimus anulo, committentes sibi dicte eclesie curam spiritualium et temporalium regimen atque animarum. Quare vobis mandamus, quatenus ipsum ambo in solidum inducere curetis in corporalem possessionem eiusdem eclesie et pertinenciarum ipsius, populo ipsius eclesie hoc in eclesia solempniter publicantes. In cuius rei evidenciam sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum in Spiczymyrsz in crastino beati Tyburcii anno Domini millesimo tricentesimo quinquagesimo octavo. Non obstante clausula "in solidum" suprascripta unus vestrum ea nichilominus exequatur.
atak Kop., lepiej pasowałoby ecclesiarum
btak Kop., zamiast renunciacione
1Rektor kal. kościoła NMP Przybek i tamtejszy (?) kaznodzieja Rodger skądinąd nie znani.
2Zob. dok. poprzedni. [Ju]


Dokument Nr 1736
Gniezno, 8 września 1358
Arcybiskup gnieźnieński zatwierdza fundację prepozytury w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu i publikuje dokument króla Kazimierza Wielkiego w sprawie zamiany dokonanej przez króla z kanonikami regularnymi z wrocławskiego Piasku.
Kop.: 1. Kal. 9175, s. 438-439, według or., opatrzonego dwiema pieczęciami: unum videlicet prefati domini Jeroslai archiepiscopi oblonge et aliud capituli dicte ecclesie Gneznensis rotunde figurarum utrumque de cera communi in filis sericeys viridi(s) coloris appendebant, in quorum primo, videlicet domini Jeroslai archiepiscopi, quedam ymago pontificalibus induta, habens manum dextram quasi ad benedicendum sursum errectam, in sinistra vero tenens bacculum pastoralem, sub cimborio in sedili sedens in medio apparebat, subtus quidem clipeus cum armis huiusmodi [tu wrysowana podwójna strzała herbu Bogoria] videbatur, in circumferencia vero inter duas lineas hee litere, videlicet: "S. Jeroslai Dei gracia Gneznensis archiepiscopi", legebantur; in altero vero, scilicet capituli, similiter ymago induta pontificalibus in sedili sedebat, tenens in manu dextra ramum palme et in sinistra manu bacculum pastoralem et habens scriptas has dicciones, ad latus sinistrum: "Sanctus Adal" et ad latus dextrum: "bertus", in circuitu autem inter duas lineas circa extremum sigilli ductas: "Sigillum capituli sancte Gneznensis ecclesie" cruce preposita legebantur. Tytuł: Transsumptum privilegii precedentis per dominum Jeroslaum archiepiscopum cum aliis adiectis; 2. Kal. 9176, s. 211-215 (z takim samym opisem pieczęci). Tytuł: Sequitur tenor privilegii domini Jaroslai archiepiscopi cum transsumpto Kazimiri regis.
Uw.:1. W tejże sprawie zob. też dwa poprzednie dok., tam też objaśnienie części osób i miejscowości; 2. Wydanie oparto na Kop. 1.

In nomine Domini amen. Bone rei dare consilium, ut ad finem debitum producatur et presentis vite haberetura subsidium et eterne retribucionis premium expectaturb. Hunc est, quod nos Jeroslausc divina providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notum esse volumus universis et singulis presentes literas inspecturis, nos recepisse et vidisse literas excellentissimi principis, domini Kazimiri Dei gracia regis Polonie illustris, domini et heredis terrarum infrascriptarum, sanas et integras omnique prorsus suspicioni carentes, eius vero sigillo maiori in zona seu filis sericeys dependente signatas, quarum tenor per omnia sequitur sub hiis verbis:
[następuje dok. króla Kazimierza z daty: Kraków, 3 lipca 1358 - KDW III nr 2050].
[s. 214] Quibusquidem literis receptis, visis et examinatis, ut premittitur, diligenter ipsiusque domini regis piis desideriis concurrentes, qui ecclesie Sancti Nicolai in Kalis tamquam pyus rex et propagator cultus divini existit ac precipuus instaurator preposituram novam creando, ipsiusque domini regis et abbatis iustis et racionabilibus peticionibus inclinati, commutacionem eandem pro utilitate et comodo sic sollempniter celebratam utrumque ratam et gratam habentes, ipsam de fratrum nostrorum Gneznensis videlicet capituli consilio et assensu tenore presencium confirmamus, ita quod sicud ecclesia in Mankad cum iure patronatus et villis ac pertinentiis universis superius in privilegio nominatis ad manus et potestatem domini regis transsivite, sic ecclesia Sancti Nicolai in Kalis cum nowa prepositura in ea creata ad cultum divinumf numinis cum iure patronatus et villa Cuchari prope Calis1, eciam cum iure patronatus et utilitatibus ac proventibus universis, videlicet allodio et duabus vineys ac omnibus iuribus parrochialibus presentibus et futuris, sicud antea ad monasterium Sancte Marie in Arena Wrat(islaviensem) ad abbatem et conventum perpetue pertinebit. Ceterumque prepositus Sancti Nicolai in Kalis, qui nunc est et qui pro tempore ad presentacionem abbatis et conventus per nos fuerit canonice institutus, pro sua voluntate abbatis revocari ad monasterium non debebit, sed causa culpabili coram nobis proposita et probata, renuncciacione prepositure ad manus nostras facta, revocari poterit et alter ad presentacionem abbatis institui loco sui. Hoc eciam declaramus, ne [s. 215] postmodum in dubium revocetur, quod prepositus ipse Sancti Nicolai in Kalis tenebitur nobis obedienciam, reverenciam et ad onera episcopalia supportanda ac procuracionem in visitacionis [s. 439] officio, secundum quod canones censent et lex diocesana decrevit. Iura vero ecclesie Sancte Marie ibidem ipsi ecclesie salva et integra reservamus. Ut autem hec nostra confirmacio robur perpetue firmitatis obtineat, presens privilegium scribi mandavimus et nostri ac nostri capituli sigillorum munimine roborari. Actum Gnezn(e) in die Nativitatis Beate Marie Virginis gloriose anno Domini Mo CCC. L. VIIIo, presentibus honorabilibus viris, dominis Johanne decano2, Przeczslaog archidiacono3, Kelczoneh scolastico4, Petro custode5, Nicolao cancellario6, Martino archidiacono7 et Martino de Gora8 i-j
prelatis et
canonicis Gneznensibus et aliis fidedignis.
ahabetur Kop. 2, winno zaś być habeatur
btak obie Kop., zamiast expectetur
cJaroslaus Kop. 2
dMamka Kop. 2
etak Kop. 1, transivit Kop. 2
ftak obie Kop., zamiast divini
gPrzethslao Kop. 2
hKyelcznone Kop. 2
i-jbrak Kop. 2
1Kuchary, wieś par. na pn.-zach. od Kalisza (Koz. 3 s. 649, 4 s. 432; KDW III nr 2050).
2Jan dziekan gnieźn. 1357-60 (Kor. II s. 180).
3Przecław syn Bronisza ze Służewa archidiakon gnieźn. od 1334/35, zm. 1359/60 (KDW VI nr 118/8; PSB XXVIII s. 685-686; W. Sieradzan, Świadomość historyczna świadków w procesach polsko-krzyżackich w XIV-XV wieku, Toruń 1993, s. 209).
4Kiełcz z Tuliszkowa.
5Piotr kustosz gnieźn. 1357-60 (KDW VI nr 190/7).
6Mikołaj kanclerz gnieźn. 1345-87.
7Marcin archidiakon gnieźn. wyst. poza tym 1360-67 (KDW VI nr 190/5).
8Marcin kanonik gnieźn. i pleban w Górze koło Żnina 1354-63, podkanclerzy arcybiskupa gnieźn. 1363 (KDW VI nr 190/11). [Ju]


Dokument Nr 1737
Poznań, 1360
Starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że podczaszy poznański Tomisław z Danaborza sprzedał wieś Siedleczko Bodzęcie z Wiśniewa.
Reg.: Wąchock, Biblioteka klasztoru oo. cystersów, Kronika wągrowiecka z XVII w., k. 52. Tytuł: De Siedleczek et Legniszewo
Uw.:Kserokopia dok. udostępniona wydawcom przez p. dra hab. Andrzeja Wyrwę z Poznania.

1360. Wierzbięta capitaneo generali1 Posnaniae pro iudicio sedente Thomislaus subpincerna Posnaniensis2 haereditatem Siedleczek3 pro centum marcis Bodzatae haeredi de Wisniewo4 vendidit et perpetuis temporibus resignavit. Super hoc est privilegium et in libro copiarum.
1Wierzbięta z Palowic (nie: z Paniewic), Kępna, starosta generalny wlkp. 1352-69, kasztelan pozn. 1360-69, zm. 1369, zob. T. Jurek, Krąg rodzinny starosty wielkopolskiego Wierzbięty (1352-1369), czyli początki rodu Niesobiów, Genealogia 1, 1991, s. 11 n.
2Tomisław z Danaborza i Gołańczy podczaszy pozn. 1357-60, potem sędzia pozn. 1363-64, kal. 1364-77 (Spisy wlkp.).
3Siedleczko, jak wyżej, dok. nr 1731.
4Bodzęta z Wiśniewa (par. Czeszewo, na pn.-wsch. od Łekna, w sąsiedztwie Siedleczka) w tej samej sprawie w 1364 r. nazwany został byłym (condam) dziedzicem Wiśniewa (KDW III nr 1512), zob. też niżej, dok. nr 1740. [Ju]


Dokument Nr 1738
Poznań, 11 kwietnia 1361
Król Kazimierz Wielki potwierdza, że Ubysław z Włoszakowic zastawił jeziora i barcie przynależne do dziedzictwa Wierzchuje pod Wschową komturstwu joannitów w Tyńcu.
Or.: Praha, Státní Ústřední Archiv, Archiv českého velkopřevorství Maltského řádu, Praha, Jo. VIII. Tyn. 129 nr 714. Pergamin 258-255 × 168 + 44 mm, dobrze zachowany. Na pasku pergaminowym pieczęć wystawcy: w misce z naturalnego wosku w czerwonym laku (jak M. Gumowski, Pieczęcie królów polskich, Kraków 1920, nr 9), bardzo dobrze zachowana.
Wyd.: J. Tęgowski w: Przegląd Historyczny 85, 1994, z. 1-2, s. 141-142 (wg Or.).

//N//os Kazimirus Dei gracia rex Polonie tenore presencium recognoscimus et publice profitemur, quibus / expedit, universis, quod ad nostram et baronum nostrorum accedens presenciam fidelis noster Vbislaus / heres de Losszacouicze1 omnes lacus cum universis mellificiis ad hereditatem suam Wirzchuge / wlgariter dictam, sitam prope civitatem nostram Wschoua2 quomodolibet spectantibus religioso viro, domino Knacht de Huguicz comendatori monasterii Tinciensis siti in terra Wrat(islauiensi) ordinis sancti Johannis Jerosolimitani3 et toti conventui monasterii antedicti in quinquaginta marcis grossorum Pragensium Polonicalis numeri, XLVIIIto grossos pro qualibet marca computando, obligavit eidem domino comendatori et conventui predictos lacus et mellificia tamdiu tenenda, habenda et pacifice possidenda, donec per supradictum Vbislaum vel eius legittimos successores predicta pecunia, scilicet quinquaginta marce grossorum, supradicto domino Knacht comendatori aut conventui monasterii Tinciensis sepedicti integraliter et ex toto fuerit persoluta. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Actum in Poznania in octava Conductus Pasche anno Domini Mo trecentesimo sexagesimo primo4, presentibus testibus domino Floriano cancellario Lanciciensi5, Wirzbantha Poznaniensi6, Wincencio Gneznensi castellanis7, Ramssone capitaneo de Wschoua8, Martino de Ptasscouo9, Woyslao de Grizin heredibus10 ac aliis pluribus fidedignis.
1Włoszakowice, wieś par. na pd.-zach. od Śmigla (Koz. 3 s. 402). Ubysław skądinąd nie znany.
2Wierzchuje, wieś dziś nie istniejąca pod Brennem i Włoszakowicami (Koz. 3 s. 384).
3Tyniec, komandoria joannitów na Śląsku. Knecht Haugwitz (ze śląskiej rodziny Haugwitzów) wyst. 1344 jako komtur w Oleśnicy Małej na Śląsku, zm. przed 1364 (Jurek, Obce ryc. s. 235).
4Data zgodna z itinerarium królewskim.
5Florian syn Piotra z Mokrska kanclerz dzielnicowy łęcz. 1339, potem biskup krak. 1367, zm. 1380 (PSB XXI s. 600-602; KDW VI nr 139/7; Spisy łęcz.; Kowalski, s. 147-149).
6Wierzbięta z Palowic.
7Wincenty z Biechowa kasztelan gnieźn. 1360-77 (Spisy wlkp.; KDW VI nr 197/4).
8Ramsz, najpewniej R. (Ramfold) von Oppeln, por. T. Jurek, Starostwo wschowskie w latach 1343-1422, w: Homines et societas. Czasy Piastów i Jagiellonów, Poznań 1997, s. 243.
9Ptaszkowo, wieś par. na wsch. od Grodziska Wlkp. (Koz. 3 s. 111). Marcin skądinąd nie znany.
10Gryżyna, wieś par. na pd.-zach. od Kościana. Wojsław wyst. od 1348, potem kasztelan santocki 1365-72, zm. 1373 (SHGPoz. I s. 704). [Ja]


Dokument Nr 1739
Wieleń, 8 sierpnia 1361
Starostowie Wielkopolski i Wielenia informują o zakończeniu swego sporu z opatem klasztoru cystersów w Bierzwniku.
Or.: Berlin, Staatsbibliothek Preussischer Kulturbesitz, Wippel-Sammlung A 41. Pergamin 201-195 × 130-115 mm. Pasek do przywieszenia pieczęci szerokości 7 mm odcięty od dolnej, prawej części dokumentu; pieczęci brak.
Uw.:Informację o tym dok. wydawcy zawdzięczają dr Edwardowi Rymarowi z Pyrzyc.

Coram universis, quorum interest, et maxime, quorum interesse poterit quomodolibet in futurum, / nos Wyrsebant generalis capitaneus tocius Pollonie1 necnon Nicolaus capitaneus / castri Vellen2 presentibus cupimus fore notum liq(ui)do protestantes, quod omnis causa, lis et livora / dudum inter nos et dominum abbatem de Marienwold et conventum suum3 mota, et precipue ex parte Gregorii quondam nostri famuli felicis recordacionis et relicte sue et filiorum ipsorum et consanguineorum eorum4, constat amicabiliter et irrevocabiliter, eciam integraliter concordata, ita quod predictus dominus abbas cum conventu suo quandam summam pecunie prenarrate relicte et filiis suis dedit, quam pecuniam ipsa cum filiis suis in evidentem suam utilitatem posuit et convertit. Nos vero pretacto domino abbati et conventui suo seu proprietati sue promocionem et protectionem nostram promisimus et promittimus per presentes et in hoc omnis controversia ex utraque parte est totaliter in causa terminata. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Actum et datum Vellen anno Domini MoCCCo sexagesimo primo, sexto Ydus Augusti, presentibus eciam testibus honorabilibus viris, dominis consulibus civitatum Woldenberch, Arenswald et Fredeberch, videlicet Conrado Doperpul, Johanne Knosel, Collyn, Hennigho Breslav, Nicolao Bertholt et Jacobo Multer et aliis quampluribus fidedignis5.
1Wierzbięta z Palowic.
2Wieleń nad Notecią. Mikołaj starosta (burgrabia?) skądinąd nie znany.
3Opactwo cystersów Marienwalde, dziś Bierzwnik.
4Grzegorz nie zidentyfikowany.
5Rajcy Woldenbergu (dziś Dobiegniew), Arnswalde (Choszczno) i Friedebergu (Strzelce Krajeńskie) nie identyfikowani. [Ja]


Dokument Nr 1740
1367
Król Kazimierz Wielki daje opatowi z Łekna Hermanowi wieś Siedleczko w zamian za Lęgniszewo.
Reg.: Wąchock, Biblioteka klasztoru oo. cystersów, Kronika wągrowiecka z XVII w., k. 52. Tytuł: De Siedleczek et Legniszewo
Uw.:Kserokopia dok. udostępniona wydawcom przez p. dra hab. Andrzeja Wyrwę z Poznania.

1367. Casimiro rege Hermanus abbas1 pro commutatione villae monasterii Legniszewo2 acquisivit villam nomine Siedleczek3, additis 15 marcis Bodzatae haeredi de Siedleczek4. Est privilegium secundum, sed utrumque est idem et una manu conscriptaa et liber copiarum habet.
atak Reg.
1Herman opat łekneński wyst. 1356-71 (KDW VI nr 176).
2Lęgniszewo par. Panigródz?, na pd.-zach. od Kcyni (SHGWlkp.).
3Siedleczko, jak wyżej, dok. nr 1731.
4Bodzęta, także z Wiśniewa, jak wyżej, dok. nr 1737. [Ju]


Dokument Nr 1741
Żnin, 4 września 1368
Arcybiskup gnieźnieński rozstrzyga spór o prawo prezenty kościoła Św. Michała na przedmieściu gnieźnieńskim.
Kop.: Kal. 9175, s. 141. Tytuł: Tenor investiture Jeroslai ad ecclesiam Sancti Michaelis ante Gneznam una cum privilegio.

Nos Jeroslaus divina providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notificamus universis presentes literas inspecturis, quomodo nuper vacante Sancti Michaelis ecclesia in suburbio civitatis Gneznensis per obitum dicti Partesa bone memorie ultimi rectoris ipsius1 lis et discrepacio inter patronos eiusdem ecclesie super presentacione et collacione eiusdem ecclesie fuerat hincinde suscitata, ita quod non poterant de huiusmodi ecclesie provisione et presentacione in unam convenire voluntatem. Nam una pars eorundem patronorum quendam Gosslaum canonicum ecclesie Poznaniensis2 de facto cum iure, nec de conswetudine, non poterant nobis presentare ad eandem, obstante eis laudabili et honesta conswetudine ab olim super collacione et provisione predictarum ecclesiarum suburbialium civitatis Gneznensis tenta et observata ex eo, quod de huiusmodi ecclesiis suburbialibus civitatis Gneznensis, cuiuscumque collacionis existunt, non aliis nisi vicariis ecclesie kathedralis Gneznensis predicte per patronos quoslibet vigore eiusdem conswetudinis debent provideri, et quatenus eadem pars, que predictum Gosslaum contra predictam conswetudinem nobis presentabat, pluribus vicibus fuerit per nos salubriter ammonita et inducta, quod non obstante eadem provisione et presentacione dicti Gosslai, qui pro se ius eiusdem ecclesie virtute eiusdem laudabilis conswetudinis eo cum vicariis ecclesie Gneznensis non fuerit conquerere, non potuit aliquem probum et honestum virum de collegio vicariorum Gneznensium, qui ei placeret, concorditer et unanimiter nobis ad eandem presentarentb investiend(um) ipsaque pars quadam rebellione et temeritate obstinata nedum nostra monita, verum et consuetudinem antiquitus tentam minime advertere curaverit, alia vero pars patronorum, videlicet Thomassius, Sandiwogius de Popowo3, item Luderius, Johannes de Labischino4 heredes et patroni ecclesie predicte, in personam prefati Gossley consentire refutantes, eandem conswetudinem, videlicet quod ecclesie suburbiales civitatis Gneznensis non aliis nisi vicariis Gneznensibus conferri debeant, publice profitentes et ipsam in suo robore debita cum instancia conservare supplicantes, quendem Mathiam vicarium et altaristam ecclesie Gneznensis predicte5 ad ecclesiam Sancti Michaelis investiendum presentabant. Nos itaque advertentes, ne per c-d
diuturnitatem vaccacionem
eidem ecclesie tam in spiritualibus, quam temporalibus grave dispendium aliqualiter oriatur, et presertim ne salus et suffragia bonorum agminum oracionibus vivis et defunctis inibi in Christo quiescentibus negligatur, ad presentacionem dictorum patronorum prefatum Mathiam de eadem ecclesia anulo nostro investimus et tenore presencium confirmamus, comittentes sibi in eadem ecclesia curam temporalium et administracionem spiritualium, regimen pariter et animarum tamquam vero et legittimo pastori et plebano. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum Znen(e) quarta die mensis Septembris anno Domini Mo CCC LXVIII.
atak Kop.
btak Kop., zamiast presentare
c-dtak Kop., zamiast diuturnam vaccacionem lub diuturnitatem vaccacionis
1Pleban nie zidentyfikowany.
2Gosław Wyskota, pleban w Wyskoci, jako kanonik pozn. znany dotąd 1366-76 (KDW VI nr 240/17), nie żył już 1377 (BullPol II nr 2391: z Ocieszyna).
3Popowo Tomkowe, P. Paskowe (Paczkowe) i inne, par. Kołdrąb, na pn.-wsch. od Kłecka (Koz. 1 s. 232, zob. też Łaski, Liber beneficiorum I s. 14). Pretensje właścicieli Popowa do patronatu Św. Michała potwierdzone i później, zob. KDW VI nr 347. Tomasz być może ident. z Tomaszem, Tomisławem, który dał imię Popowu Tomkowemu, wyst. także 1387-1403 (SHGWlkp.). Sędziwój nie zidentyfikowany.
4Łabiszyn, dziś część Łabiszynka na pn. od Gniezna (Koz. 4 s. 479-480; KDW IX nr 1250/3). Luder wyst. w Ł. 1311 (KDW II nr 943); nasz L. to może jego syn? Jan zapewne ident. z Janem wspomnianym jako zmarły 1392 (SHGWlkp.).
5Wikariusz gnieźn. Maciej, teraz pleban Św. Michała, być może identyczny z plebanem Św. Michała, Maciejem zw. Łapsz, nie żyjącym już 1395 (KDW VI nr 347/6). [Ju]


Dokument Nr 1742
Poznań, 24 stycznia 1369
Starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Mikołaj z Potrzonowa zastawił wieś Przesieka Adelardowi z Dziadkowa.
Kop.: Poznań, WAP, Gniezno Gr. 30, k. 210-210v. Wpis 21 czerwca 1559 wg pergaminowego or. opatrzonego pieczęcią wystawcy, przedstawionego przez Stanisława z Łowicza prepozyta bożogrobców gnieźnieńskich.
Wyd.: A. Szweda, w: Krzyżowcy, kronikarze, dyplomaci (Gdańskie studia z dziejów średniowiecza 4), Gdańsk-Koszalin 1997, s. 282-283.

Noverint, quibus expedit, universi, quod coram nobis Preczslao Calisziensi palatino, capitaneo itaque Poloniae generali1, constitutus nobilis vir Nicolaus de Postrzimowoa2, non compulsus, sed sua bona voluntate, hereditatem suam Preseca nu(n)cupatam3 cum omnibus et singulis proventibus, utilitatibus ad ipsam provenientibus personae nobili Adelardo fratri nostro, heredi de Dzatkowo4 in XL marcis grossorum Pragensium et in decem marcis mediisb grossorum a festo sancti Martini [11 XI] proxime affuturo tenendam et possidendam obligavit infra annos tres, quibus elapsis suam heraeditatema idem Nicolaus, quando voluerit, plenam et omnimodam [k. 211v] habebit potestatemc. In cuius rei testimonium praesentibus signaculum nostri sigilli est appensum. Datum et actum Posnaniae ipso die sancti Thymothei sub anno Domini millesimo trecentesimo sexagesimo nono, praesentibus Janussio nostro nato5, Dassio subiudice6, Bernardoa subvenatore Posnaniensibus7 et Ywone de Rosnowo8.
atak Kop.
btak Kop., chyba zamiast mediorum
cbrak uzupełnienia orzeczenia: exbrigare, redimere itp.
1Przecław z Gułtów wojewoda kal. 1360-79, starosta generalny Wlkp. 1369 (tu najstarsza wzmianka) - 1371, zm. 1379-81 (PSB XXVIII s. 680-681).
2Potrzonowo (Potrzanowo) par. Skoki, na pd.-zach. od Skoków. Mikołaj wyst. 1391-96 (SHGPoz. III s. 798; Wyd. 1).
3Przysieka (Przesieka), potem należący do gnieźn. bożogrobców folwark P. koło Dębłowa par. Sokolniki, na pn.-wsch. od Kłecka (KDW VIII nr 980/2).
4Dziadkowo par. Kołdrąb, na pn.-wsch. od Gniezna (Koz. 1 s. 45, 4 s. 196). Adelard być może ident. z wyst. w Dziadkowie jeszcze 1390 i 1397, wg S. Kozierowskiego, Ród Nowinów, Poznań 1914 (odbitka z Roczników Towarzystwa Przyjaciół Nauk Pozn. XL) s. 14, zm. ok. 1412, choć - zważywszy, że to brat Przecława - może przedstawiciel poprzedniego pokolenia.
5Janusz syn wojewody Przecława, z Rogowa i Gułtów, wyst. 1362-70, zm. przed 1389 (PSB XXVIII s. 681).
6Dassius, bliżej nie znany, jako podsędek pozn. wyst. dotąd 1366-68 (Spisy wlkp.); tu najpóźniejsza o nim wzmianka.
7Podłowczy pozn. Gerward ze Słomowa znany dotąd 1370-72, potem stolnik pozn. 1374-96 (Spisy wlkp.).
8Rosnowo par. Komorniki, na pn.-wsch. od Stęszewa (Koz. 3 s. 141-142). Iwo, Iwan, wyst. 1352-78 (KDW III nr 1313, 1385, 1560, 1566, 1748). [Ju]


Dokument Nr 1743
Milicz, 9 września 1369
Wymienieni rycerze wielkopolscy zobowiązują się służyć księciu oleśnickiemu Konradowi.
Kop.: Wrocław, WAP, rep. 33, nr 1238 (kopiariusz oleśnicki z końca XIV w.), s. 288-289.
Wyd.: T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 57, 1991, s. 68 (gdzie też, s. 44-52, objaśnienia wszystkich osób).

Wir her Beniac von Kessilberg1, her Hanoz von der Neweenstat2, her Niclos von Kobelin3, her Venczencz von Gronow4, her Martin Lenczki5, her Vbischke Lyswicz6, her Dirschke Scharbischofski7, her Jeneke von Sczirnim8, her Philip vona Meloslaw9, her Woyczech von Gorthe10, Heynrich vom Buchwalde11, Michil von Czeschaw12, Beniamin von Jereczow13, Andree von Gluchow14, Jerkinbolt von Psrolkow15, Jeske von Dambecz16, Droguslaw von Meschkow17, Niczke von Kaczkow18, Swantepolke von Cromelicz19, Andre von Maslaw20, bekennen offintlich an desem briefe allen, dy in sehen, horen adir lesin, daz weir schuldig syn dinst getruelich zu dynen zalbczvenczigiste mit vromin bedirbin lueten und mannen, oef unsirs selbis schadin, deme irluchtin furstin, herczoge Conr(ade), herre zu der Olsin und zu der Coziln21, synen erbin und elichin nochkomelingin, syen lant und festin zu behutene und czu bewaren gegin allir mannen glich, keynen herren uszirnemen, ane den irluchtin furstin Kazim(ir), konig von Polan, unsirn genadigin herren. Und ab derselbe hochgeborne konig Kazim(ir) oef ymand mit syns selbis [s. 289] hant krigtte, oef den zulle wir nicht deme ebenanten hochgebornen furstin, herczoge Conr(ade) helfin. Und globin dazselbe dinst demeselbe herczoge Conr(ade) und syenen erbin zu haldin und zu tuene zu eynem mol bynnen nwen jaren, mit ganczen truewin, ane argelist und ane alle wedirsproche, zue tage und zu nacht, wenne her adir synen erbin uns gebiten, und bynen dreien wochen zal her uns lassin wissin vereb. Dazselbe dinst zulle wir tuen bey des obenanten herczogis Conr(ad) koest. Gegebin zu Melicz22 an deme suntage noch Unsirer Frauwin tag, alzo sey geboren wart, mit unsiren angehangen ingesigiln, noch Cristi geburt dreiczenhundirt jar in deme nwen und sechczigstem jare.
apowtórzone Kop.
btak Kop.
1Jarocin, miasto w powiecie pyzdrskim. Bieniak, piszący się także z Czeszewa, Zaremba, wyst. od 1352, kasztelan ksiąski 1366-98 (Spisy wlkp. s. 132; Wyd.).
2Nowe Miasto nad Wartą. Janusz, syn wojewody pozn. Mikołaja z Biechowa, Doliwa, kasztelan biechowski 1355-77 (Spisy wlkp. s. 99; Wyd.).
3Kobylin, miasto w powiecie pyzdrskim. Mikołaj, piszący się także z Głuszyny, Łodzia, wyst. 1352-64 i być może jeszcze 1387-92 (Wyd.).
4Granowo, wieś koło Grodziska Wlkp. Wincenty wyst. też 1344 (KDW VI nr 136), różny najpewniej od imiennika wyst. od 1386, starosty generalnego Wielkopolski, zm. 1410 (o którym PSB VIII s. 551-552).
5Marcin Wyskota z Łęki Małej (wieś na pn.-wsch. od Ponieca), gdzie 1408 wyst. wdowa po nim Anna (SHGPoz. III s. 26), zapewne także z Łuniewa, gdzie wyst. 1388-99 (Wyd.).
6Ubyszek Lisowic wyst. 1348-49 (Wyd.), być może tożsamy z Ubysławem z Domaradzic i Łowęcic, cześnikiem kal. 1382-94 (Spisy wlkp. s. 109; Wyd.).
7Dzierżek Sarbinowski (zapewne z Sarbinowa koło Ponieca), pisał się też ze Złotnik i Oćwieki, Nałęcz, wyst. 1386-1402 (Wyd.).
8Czermin, wieś koło Pleszewa. Janek, Zaremba, wyst. także 1370 i 1390 (Wyd.).
9Miłosław, miasto w powiecie pyzdrskim. Filip, Doliwa, kasztelan krzywiński 1375-91 (Spisy wlkp. s. 131).
10Górka Miejska, potem miasto w powiecie kościańskim. Wojciech, Łodzia, wyst. poza tym 1393-1400 (SHGPoz. I s. 632 n.).
11Henryk Buchwald, być może tożsamy z Henrykiem Gajkiem (KDW III nr 1612); Gajkowie siedzieli potem w Kamienicach koło Odolanowa (Wyd.).
12Czeszewo, wieś koło Miłosławia. Michał Nogaj, Zaremba, wyst. poza tym 1370-88 (Wyd.).
13Jaraczewo, wieś koło Borku. Beniamin wyst. poza tym 1384-1403 (Wyd.).
14Głuchów, nie wiadomo który (koło Droszewa w powiecie kal., koło Pogorzeli w powiecie pyzdrskim lub koło Wronek w powiecie pozn.); tylko w Głuchowie koło Wronek wyst. 1393-1421 Andrzej (SHGPoz. I s. 493 n.).
15Brzostków, wieś koło Żerkowa. Arkembold, Zaremba, wspomniany jako ojciec kanonika i kantora gnieźn. Jana z B. (Wyd.).
16Dębice, wieś koło Dolska. Jasiek wyst. 1358-83 (SHGPoz. I s. 348 n.).
17Mieszków, wieś koło Jarocina. Drogosław skądinąd nieznany.
18Kaczkowo, wieś na Śląsku, koło Góry, tuż przy granicy wlkp. Niczek ze śląskiej rodziny von Der, wyst. 1365-83 (Wyd.; Jurek, Obce ryc. s. 212).
19Kromolice, wieś koło Kobylina. Świętopełk być może tożsamy ze Świętosławem (Święszkiem) wyst. w K. 1394-1417 (Wyd.).
20Masłowo wieś koło Dolska. Andrzej skadinąd nieznany.
21Konrad II, od 1366 książę oleśnicki i kozielski, zm. 1403 (PSB XIII s. 588 n.)
22Milicz, miasto na Śląsku, przy granicy wlkp. [Ju]


Dokument Nr 1744
23 września 1369
Jakusz i Frącek z Barszowa zaświadczają, że oddali swoje spory z księciem oleśnickim Konradem pod osąd arbitrów.
Kop.: Wrocław, WAP, rep. 33, nr 1238 (kopiariusz oleśnicki z końca XIV w.), s. 292-293.
Wyd.: T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 57, 1991, s. 68-69.

Wir Jacusch und Franczke gebrudir genant von Barsschow1 bekennen offinlich an desim brive allen, den dy en sehen adir horin lesin, daz wir allin sachin czwisschin den irluchtin furstin, herczog Conr(ad), herren zur Olsen und zur Kozil2, unsirm genedigin herren, und uns umb allerley ansprache an vier bedirweman, her an czwene, Gunczil Kalen3 und Hanken von Musschow4, und wir an czwene, an hern Petirn von Mezebor5 und an hern Hannus von Festinberg6, gancz und gar gegangin sint in sulchir maze, daz dy viere noch unsirs herren, des vorgenantin herczog Conrad und unsirer bewisunge und antworte nu uf den nestin siner mannetag eyn glieches und [s. 293] eyn recht noch derselbin siner mane rechte sprechin und vindin sullen, und waz dy vor eyn recht und vor eyn gliches gesprechin, daz wille wir und sullin und globin in unsirm und in unsirer erbin namen, daz alles eweclichen, stete, gancz und veste zu haldin. Mit urkunde dis brives vorsigilt mit unsirn ingesigiln. Gegebin am sontage noch sente Matheisa tage des czwelbotin und ewangelistin, noch Gotis geburte tusent drihundirt jar und in dem neun und sechczigistim jare.
anadpisane nad skreślonym Michil Kop.
1Barszów (Barschau), wieś na Śląsku koło Lubina. Jakusz i Frącek znani tylko z dwóch dok. z 1369 (zob. niżej, nr 1746).
2Konrad II zob. wyżej, nr 1743/21.
3Guncel Kale wyst. także 1382 (Wyd., s. 36 przyp. 11).
4Hanek ze śląskiej rodziny von Muschow wyst. 1366-82 (Jurek, Obce ryc. s. 257).
5Międzybórz, miasteczko na Śląsku, koło Sycowa, tuż przy granicy wlkp. Piotr wyst. 1340-69 (SHGPoz. III s. 639 n.), był protoplastą wlkp. rodziny Pampowskich herbu Poronia.
6Twardogóra (Festenberg), miasto na Śląsku. Janusz (Hans) wyst. 1340-71 (Wyd., s. 36 przyp. 11). [Ju]


Dokument Nr 1745
Oleśnica, 3 października 1369
Bieniak z Jarocina zobowiązuje się po śmierci króla Kazimierza uznać księcia oleśnickiego Konrada swym panem i służyć mu.
Kop.: Wrocław, WAP, rep. 33, nr 1238 (kopiariusz oleśnicki z końca XIV w.), s. 289-290.
Wyd.: 1. Silesiacarum rerum scriptores, wyd. F. W. von Sommersberg, t. III, Lipsiae 1730, s. 132; 2. T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 57, 1991, s. 69.

Ich Benyak von Kesselberg ritter1 bekenne und tue kunt offentlich an desim brive allen, di en sehen adir horin lesin, daz ich in meyme und myner erbin namen, in guten truwen, an alle argelist gelobe und gelobt habe, daz ich noch myens erpherren tode, des hochgebornen furstin Kazimirs konegis zu Polen, deme irluchtin furstin, herczogin Canr(ade)a, herren zur Olsen und czur Kozil2 und synen erbin sal und wil ondirtenyk und gehoerek zyen mit myner vesten, dy Kessilberg adir Jaroczyn genant ist3, daz ym und zynen erben diselbe festen offen und gereit ondirteynik zyen sal von mir und von mynen erben, als von zynen rechten gehuldeten mannen noch [s. 290] rechtir huldonge eyne festin eyme rechtin obirsten erph(e)rren warten und leisten sal, und diselbe festen bin ich schuldik bynnen desir jaresfrist zu festenen, daz man si noch dez vorgenantin konegis tode vor andire gewaldigin hant destubas dirweren moge. So gelobe ich, Janke von Czirnyn ritter4, ouch in guten truwen, ane argelist, ap an deme vorgenantin myenem vettern, hern Benyaken, ich totliches geschit, alle di vorgeschribene gelobde mit zynem und mynem erbin glichir wizze, als her gelobt hat, alzo sol ich zi stete, gancz und veste leisten und halden. Daz habe wir bede deme vorgenantin unsirm herren herczogin an zyne und in zyne hant gelobet. Mit urkunt diz brivis vorsigilt mit unsirn ingesigiln. Gegebin zur Olsin5 an der mittewoche noch sente Michils tage noch Cristi geburd dreiczenhundirt jar in dem nuen und sechczigsten jare.
atak Kop.
1Bieniak z Jarocina, zob. wyżej nr 1743/1.
2Konrad II, zob. wyżej nr 1743/21.
3Jest to jedyny znany przekaz potwierdzający tożsamość zagadkowego Kesselberg, występującego sporadycznie w źródłach XIV w., z Jarocinem.
4Janek z Czermina, zob. wyżej nr 1743/8.
5Oleśnica, miasto na Śląsku, stolica księstwa. [Ju]


Dokument Nr 1746
Oleśnica, 4 października 1369
Jakusz i Frącek z Barszowa zawierają ugodę z księciem oleśnickim Konradem i zobowiązują się służyć mu jako swemu panu.
Kop.: Wrocław, WAP, rep. 33, nr 1238 (kopiariusz oleśnicki z końca XIV w.), s. 293.
Wyd.: T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 57, 1991, s. 70.

Wir Jacusch und Franczke gebrudir von Barschaw1 bekennen und tun kunt offintlich an desem brive allen, dy en sehen ad(ir) horen lesen, daz wir mit deme hochgebornen furstin, herczogin Conrade, herren zur Olsin und zur Kozil2, unsirm genedigin herren, umme alle sachen und bruchchea und umme allerley ansprache czwissen em und uns gancz und gar vorricht zynt in sulchir mase, daz wir em und sinen erbin gelobt habin und gelobin in guten truewen, an alle argelist, getruewe und gewer zu zyen als unsirm rechtem erpherren, und zu dynen keyn aller mannen glich, ane ken unsirn erpherren, und by namen usgenomen den irluchstin furstin Kazimir konig zu Polen, der unsir erpherre ist. Czu urkund zynt unsire ingesigil gehangen an desen briff. Gegebin zur Olsen3 an deme donerstage noch sente Michaelis tage noch Cristi geburt driczenhundirt jar in dem nuen und sechczigstem jare.
atak Kop.
1Jakusz i Frącek z Barszowa zob. nr 1744/1.
2Konrad II zob. nr 1743/21.
3Oleśnica, miasto na Śląsku. [Ju]


Dokument Nr 1747
Oleśnica, 14 listopada 1369
Pakosz, Jasiek i Ciema z Dupina zobowiązują się po śmierci króla Kazimierza uznać księcia oleśnickiego Konrada swym panem i służyć mu.
Kop.: Wrocław, WAP, rep. 33, nr 1238 (kopiariusz oleśnicki z końca XIV w.), s. 290-291.
Wyd.: 1. Silesiacarum rerum scriptores, wyd. F. W. von Sommersberg, t. III, Lipsiae 1730, s. 154; 2. T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 57, 1991, s. 70.

Wir Pakusch, Jeschke und Tyme gebrudir von Dupyn1 bekennen und tun kunt offintlichin an desem brive allen, dy en sehen adir horin lesin, daz wir mit gesamtir hant, in guten truwen, an alle argelist gelobt habin und in unsirm und unsirer erbin namen willeclichin gelobin, daz wir noch unsirs herpherren tode, des allerdurchluchtigisten herren Kazimirs koneks zu Polenn, deme hochgebornen furstin, herczoge Conrade, herren zur Olsen und zur Cozil2, unsirm hulden herren und synen erbin mit unsirer festen genant Dupyn undertenik, [s. 291] gehorek, getruwe und gewere syen sullen, ym und zynen erbin mit derselbin festin byeczusteen, und daz ym und zynen erbin dyselbe unsire festen offen sal zeyn keyn allermannen glich, als unsirm rechtem erpherren, und alzo nemlichen, daz wir dy irsten nicht syen zullen, dy von ym ader von syenen erbin angegriffen adir angelanget werdin. Ouch dywyele der obgenante unsir erpherre der konig lebit, zo sulle wir demeselbin herren herczoge Conrade und zynen erbin dynen und alzo selbist helfin mit derselbin festin als unsirm herren unschedlichin unsirm erpherren deme konig. Daz alles sulle wir adir unsire erbin stete, gancz und feste haldin und leisten. Mit urkund dis brivis vorsigilt mit unsirm anhangenden ingesigiln. Geschen und gegebin ist der briff in der stat zur Olsen3 an der nehesten mittewochen noch sente Martini tage, der bischoff und bichtegir genant ist, noch Cristi gepurt tusent jar drihundirt jar in deme nuewn und sechczigsten jare.
1Dupin (obecnie Dubin), miasto w pd. Wielkopolsce. Pakosz, Jasiek i Ciema wyst. także niżej (następny dok.) oraz 1379 (zob. niżej nr 1759).
2Konrad II, zob. nr 1743/21.
3Oleśnica, miasto na Śląsku. [Ju]


Dokument Nr 1748
Oleśnica, 14 listopada 1369
Pakosz, Jasiek i Ciema z Dupina zaświadczają, że winni są księciu oleśnickiemu Konradowi 38 grzywien.
Kop.: Wrocław, WAP, rep. 33, nr 1238 (kopiariusz oleśnicki z końca XIV w.), s. 291-292.
Wyd.: T. Jurek, w: Roczniki Historyczne 57, 1991, s. 71.

Wir Pakusch, Jeske und Tyme gebrudir von Dupin1 bekennen offentlich an desem brive, daz wir recht und redlichin schuldik zyen deme hochgebornen furstin, herczog Conr(ade), herren zur Olsen und zur Kozil2, vyrczig mark ane czwue Pragischin grosschin Polenischer zal. Dazselbe gelt gelobe wir mit gesameltir hant, in guten truwin, ane alle argelist zu gebin, geldin und beczalen in der stat zur Olsen3 uf sente Martini tag, der schirste kumftig ist [11 XI 1370], demeselbin herren adir synen erbin und [s. 292] zu syener hant h(er)ren Tammen von Hayn4, Dirschken von Ossek5 und Petirn von Sliwin6. Wo wir daz nicht beczalten off denselbin tag, zo sulle wir iczlicher mit eyme knechte und mit czweyen pherdin in dy stat zur Olsen3 inryten, als inlegirs recht ist, von dannen nicht zu komyn, wir haben denne diselbin acht und dryesik mark, als vorne geschribin ist, beczalt und vorgalden gancz und gar. Mit urkund dis brivis, der gebin ist zur Olsen3 an der nehsten mittewochen noch sente Mertins tage noch Cristi geburt driczenhundyrt jar sechczik und im nuwden jare, vorsigilt mit unsirn angehangenen ing(e)segiln.
1Pakosz, Jasiek i Ciema z Dupina, zob. dok. poprzedni.
2Konrad II, zob. wyżej nr 1743/21.
3Oleśnica, miasto na Śląsku.
4Tammo ze śląskiej rodziny von Hain (zapewne ze Spitz-Hain w Miśni) wyst. 1354-72 (Wyd., s. 35 przyp. 10; Jurek, Obce ryc. s. 232).
5Osiek Wielki, wieś koło Żmigrodu na Śląsku. Dzierżek wyst. 1343-68 (Wyd., s. 35 przyp. 10).
6Piotr ze śląskiej rodziny von Schlieben (z Miśni) wyst. 1368-93, starosta ruski Władysława Opolczyka 1372-73 i 1379 (Jurek, Obce ryc. s. 282 n.). [Ju]


Dokument Nr 1749
Poznań, 14 stycznia 1370
Król Kazimierz Wielki nadaje Tarnowu, miastu klasztoru cystersów w Łeknie, prawo tygodniowego targu i prawo magdeburskie.
Kop.: Wąchock, Biblioteka klasztoru oo. cystersów, Kronika wągrowiecka z XVII w., k. 26-26v. Tytuł: Privilegium super Tarnowo.
Wyd.: A. M. Wyrwa, Procesy fundacyjne wielkopolskich klasztorów cysterskich linii altenberskiej: Łekno, Ląd, Obra, Poznań 1995, s. 244-245.
Uw.:Kserokopia dok. udostępniona wydawcom przez p. dra hab. Andrzeja Wyrwę z Poznania.

In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Kazimirus Dei gratia rex Poloniae necnon terrarum Crac(oviae), Sandomir(iae), Siradiae, Lanciciae, Cuiauiae Paomeraniaequea Russiaeque dominus et haeres. Quamvis de universis omnique statu fidelium nostrorum manutenendo prospere suscepti, nos cura regiminis imaginatione quotidiana sollicitet, praecipue tamen ad ea, quae regiae benignitati innata clementia uberiori favore prosequitur, dignatum intendit, quae ministrorum Dei et sanctarum ecclesiarum profectum commodum respiciunt et horum fratrum religiosorum Hermani abbatis et conventus monasterii Luknensis ordinis Cisterciensis1 clare devotius insignia et orationum devotarum suffragia, quilibet pro nostra progenitorum et praedecessorum salute nostrorum Dei omnipotentis misericordiam iugiter invocare non desinunt, gratiosius intuentes, in ipsorum oppido dicto Tarnouo in terra Poloniae sito2 predicta, forum tertia feria in hebdomada qualibet decernimus perpetuo celebrandum, dantes et concedentes universis et singulis mercatoribus et aliis hominibus, cuiuscunque status et condicionis aut linguarum extiterint, venientibus ad dictum oppidum Tarnowo omni tertia feria, ut profertur, plenam et omnimodam facultatem merces et res eorum, cuiuscunque generis aut speciei fuerint, libere emendi et vendendi, cum eisdem foriscandi, disponendi ac alia mercimonia exercendi, iuxta ipsorum et cuiuslibet eorum liberam voluntatem. Demum astantes conditiones memorati oppidi Tarnowo intuitu dictorum abbatis et conventus monasterii praedicti et ob personam in Christo residentium merita probantis regularibus praesidiis fieri meliorem, oppido Tarnowo dicto ius Theutonicum, videlicet Maydboriense, damus et concedimus perpetuis temporibus duraturis, omnes modos, consuetudines et iura Polonicalia, quae ipsum ius Theutonicum impedire seu perturbare consueverunt, penitus in dicto oppido removendo. Absolvimus etiam et perpetuo eximimus advocatum, oppidanos et incolas universos ipsius oppidi ab omnibus potestatibus iudicii et citationibus omnium Regni nostri pallatinorum, castellanorum, iudicum, subiudicum et ministerialium eorundem, ita quod coram ipsis aut eorum aliquo pro causis tam magnis, quam parvis, utputa furti, homicidii, incendii et sanguinis, et aliis quibusvis causis citati minime respondebunt, sed tantummodo cives et incolae dicti oppidi coram ipsorum advocato, qui est, aut qui pro tempore fuerit, advocatus vero sintb haeredes et successores coram memorato domino abbate, eorum domino et suis successoribus legitimis non aliter, quam iure ipsorum Theutonico Magdeboriense respondere cuilibet ad obiecta perpetue sint astricti. In causis criminalibus et capitalibus supradicto advocato servandic, iudicandi, puniendi damus plenariam facultatem, prout hoc [k. 26v] dictum ius Theutonicum Maydeboriense in omnibus suis punctis, clausulis, sentenciis, articulis postulat ac requirit. In cuius rei testimonium sigillum nostrum praesentibus est appensum. Actum Posnaniae feria secunda post octavas Epiphaniae Domini, anno nativitatis eiusdem M CCC LXX3, praesentibus Paszek Posnaniensi4, Przeczlao Callisiensi pallatinis5, Laurentio Posnaniensi6, Joanne Callisiensi7 et Nicolao Naklensi castellanis8 et aliis nostris multis fidelibus fidedignis. Datum per manus domini Joannis de Czarnkow archidiaconi Gnesnensis, nostri vicecancellarii9, scriptum autem per Suentoslaum scribam eiusdem vicecancellarii10.
atak Kop.
btak Kop., zamiast suique
ctak Kop., zamiast sentenciandi
1Łekno, opactwo cystersów na Pałukach, potem w Wągrowcu. Opat Herman wyst. 1356-71 (KDW VI nr 176/2).
2Tarnowo Pałuckie, wieś par. na pn.-wsch. od Wągrowca.
3Data zgodna z itinerarium królewskim.
4Paszek z Benic, Wolicy, wojewoda pozn. 1360/61-70/71 (PSB XXV s. 268-269).
5Przecław z Gułtów.
6Wawrzyniec z Królikowa kasztelan pozn. 1370-77 (Spisy wlkp. s. 141).
7Jan z Bierzglina, Jankowa, kasztelan kal. 1365-89 (Spisy wlkp. s. 111).
8Mikołaj z Wenecji, Chomiąży, kasztelan nakielski 1365-77, potem sędzia kal. 1381-1400 (Spisy wlkp. s. 137, 122).
9Janek z Czarnkowa archidiakon gnieźn. 1367-87, podkanclerzy krak. (królewski) 1367-70, zm. 1387 (Spisy centr. s. 163).
10Świętosław jako pisarz podkanclerzego wyst. 1368-70 (K. Maleczyński, Zarys dyplomatyki polskiej wieków średnich, cz. I, Wrocław 1951, s. 302; por. też KDW VI nr 228/29). [Ja]


Dokument Nr 1750
Święciechowa, 8 stycznia 1371
Opat lubiński Wojciech zatwierdza sprzedaż sołectwa w Święciechowie.
Reg.: Poznań, WAP, Benedyktyni Lubiń 232 (niegdyś Lubiń benedyktyni C 38, sumariusz dokumentów z XVIII w.), k. 124 (fasc. 47 nr 5).

1371. In Swięciechowa1 feria 4ta post Epiphaniae. Confirmatio venditionis scultetiae in Swięciechowa per r(everendissimum) Albertum abbatem Lubinensem2.
1Święciechowa koło Lubinia.
2Wojciech opat lubiński 1369-74 (SHGPoz. II s. 644). [Ju]


Dokument Nr 1751
Żnin, 30 listopada 1371
Arcybiskup gnieźnieński nadaje klerykowi Świętosławowi synowi sędziego Tomisława dożywotnio dziesięciny z Czesławic i Lipin.
Or.: Gniezno, AAG, Dypl. Gn. 1170. Pergamin 285 × 105 + 22 mm, dziura na złożeniu. Paski pergaminowe po przywieszeniu dwu pieczęci. Na odwrocie notatki o treści z XVI-XVIII w.

Jaroslaus divina p[rovidenciaa] sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus dilecto nobis in Christo Swanthoslao clerico1 sinceram / in Domino caritatem. Tu[orum ...b]es virtutum laudabilia merita, quibus apud nos fidedignorum testimonio commendaris, / nos provocant et [...b] tibi ad graciam reddamur liberales, presertim consideracione strennui militis, domini / Thomislai iudicis [...b], patris tui dilecti1, qui nobis et ecclesie nostre multipliciter complacuit et dante Domino complacere studebit in futurum, [...b] intuitu tibi de decimis mense nostre in villis Czeslauicze2 et Lippini3 exnunc graciose providemus, per te [vel tuuma] procuratorem, quamdiu tibi vita fuerit, recipiendas, tollendas, sublevandas et in tuos usus libere conver[tendaa]s, sic vero, quod te de medio sublato prefate decime ad mensam nostram archiepiscopalem absque omni contradiccione re[vertaa]ntur. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum, presentibus honorabilibus et strennuis viris, domino Nicolao preposito4 et domino Johanne archidiacono Gneznensibus5, strennuo viro, domino pincerna de Czirecuiczia6 et Andrea castellano de Dzbansyn7 testibus ad premissa. Datum et actum in Zneyna in die beati Andree Apostolli anno Domini millesimo CCCo LXXmo primo.
adziura Or.
bdziura, brak 1-2 słów Or.
1Świętosław syn Tomisława z Danaborza sędziego kal. 1364-77 (o nim ostatnio J. Bieniak, Krąg rodzinny biskupa kujawskiego Macieja Pałuki, Zapiski Historyczne 50, 1985, z. 3, s. 97 n.), czy identyczny ze Świętosławem, potem kanonikiem włocławskim (KDW VII nr 509/3).
2Czesławice par. Gołańcz (Grylewo?) i Lipiny par. Margonin, na pn.-zach. od Gołańczy. O dziesięcinach arcybiskupich z tych wsi por. potem KDW V nr 442 (1426).
3Czesławice par. Gołańcz (Grylewo?) i Lipiny par. Margonin, na pn.-zach. od Gołańczy. O dziesięcinach arcybiskupich z tych wsi por. potem KDW V nr 442 (1426).
4Mikołaj z Kożuchowa.
5Janek z Czarnkowa.
6Cerekwica, wieś par. na pd.-zach. od Żnina (Koz. 4 s. 95). Cześnikiem kal. był w l. 1370-97 Franciszek, Frącek, z C. (Spisy wlkp. s. 109).
7Andrzej kasztelan zbąski znany dotąd tylko 1360 (KDW III nr 1444; Spisy wlkp. s. 166). [Ju]


Dokument Nr 1752
[Kalisz], 25 sierpnia 1372
Władze miasta Kalisza zapisują czynsz Maciejowi prepozytowi kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 101-102. Tytuł: Eiusdem, co odnosi się do nagłówka ze s. 98: Secuntur litere misse Beate Virginis in parrochiali eclesia ad Sanctum N(icolaum) in Kal(is).

Nos consules civitatis Kalis, nominatim subnotati: Petrus Zibot, Johannes Monachus, Petirlinus Strus, Henricus Kegil1, tenore presencium publice recognoscimus universis, nos rite ac racionabiliter, iussu ac consilio seniorum et iuratorum nostre civitatis, nomine nostro [s. 102] et omnium nobis nostro consilio succedencium, de mensa consulatus seu pretorii nostri vendidisse quatuor marcarum cum dimidia censum annuum reverendo viro, domino Mathie preposito parrochialis eclesie Sancti Nicolai in Calis2 et ipsius successoribus prepositis iamdicte eclesie pro quadraginta quinque marcis grossorum Pragensium usualis ponderis ac monete, iam ab ipso integraliter perceptis et in utilitatem nostre civitatis nostrorum consilio seniorum conversis, quem censum annuum quatuor marcarum cum dimidia nos et omnes nostri successores nobis in consilio iamdicte nostre civitatis successuri predicto domino Mathie preposito et suis successoribus prepositis supradicte eclesie post ipsius obitum annis singulis censualiter solvere tenemur, promittimus et debemus in et super duobus terminis infrascriptis, puta duas marcas cum uno fertone grossorum Pragensium et pecunie dative super festo Nativitatis Christi [25 XII] et alias duas cum fertone super festo Nativitatis Sancti Johannis Baptiste [24 VI], sibi et suis successoribus, ut predicitur, singulis annis censualiter soluturi, tamdiu de anno ad annum, quousque censum supradictum cum quadraginta quinque marcis grossorum Pragensium reemere voleamusa, quod facere possumus quocumque tempore anni, censu tamen prius iuxta decursum temporis preteriti persoluto. In huiusmodi vendicionis evidenciam firmiorem nostre civitatis maius sigillum presentibus est appensum, anno Domini millesimo CCCo LXXIIo in crastino beati Bartholomei Apostoli etc.
atak Kop., zamiast velimus
1Rajcy kal. Piotr Seibot, Jan Mnich, Peterlin Strus i Henryk Kegel wyst. w tymże roku w dok. KDW III nr 1672.
2Prepozyt Maciej zapewne identyczny z wyst. 1358 (wyżej, nr 1734). [Ju]


Dokument Nr 1753
Kalisz, 10 kwietnia 1374
Starosta generalny Wielkopolski sprzedaje sołectwo w Główiewie Gallowi Żupcy.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 8620 (Teki Ulanowskiego nr 79) z księgi Metryki koronnej t. 74a, zaginionej podczas ostatniej wojny, w transumpcie króla Ludwika z daty: Konin, 18 lipca 1381 (zob. niżej, dok. nr 1761)
Reg.: KDW VI nr 241, tam też obszerniejsze informacje o dok.
Uw.:Pisownia odpisu Ulanowskiego wydaje się sztucznie "uśredniowieczniona".

In Christi nomine amen. Nos Sandzivogius Polonie capitaneus generalis1 notum facimus presentibus et futuris tenore presencium, quibus expedit, universis, quod cupientes bona regalia meliorare et fructus et utilitates augere in eisdem, vendidimus sculteciam in villa regali Glouewaa prope Konyn2 fideli nostro Gallo Zupcza cognominato2 et post eum sue legitime posteritati hereditarie ac in perpetuum tenendam, possidendam, vendendam et alienandam pro quadraginta marcis grossorum Pragensium numeri Polonicalis. Quiquidem Gallus scultetus ville memorate cum sua posteritate habebit ad eandem suam sculteciam quatuor mansos liberos, tabernam unam, tres ortulanos, duo prata, borra et mellificia in eadem, tercium denarium de re qualibet iudicata, oves specialiter pascere preter gregem incolarum ville predicte. Que omnia et singula superius expressata prefatus Gallus scultetus cum suis successoribus libere et pacifice possidebunt. Sepedictus vero scultetus omnibus capitaneis, qui fuerint pro tempore, in equo quatuor marcis solummodo ad expedicionem generalem servire est obligatus, incole vero ville prenotate singulis festivitatibus beati Martini [11 XI] de quolibet manso mediam marcam grossorum racione census, duos pullos in festo Nativitatis Sancte Marie [8 IX], mediam capetamb ovorum in festo Pasche solvere sunt obligati. Eciam scultetus prefatus cum incolis eiusdem villec tria prandia iudicialia, incole duo et scultetus unum, facere tenentur infra annum, aut pro quolibet prandio quinque scotos numeri Polonicalis. Incole autem quolibet anno arare sunt astricti. Harum quibus sigillum nostrum presentibus appensum est testimonio literarum. Datum et actum in Kalisch feria secunda Conductus Pasche sub anno a nativitate Domini millesimo trecentesimo septuagesimo quarto, presentibus his testibus, dominis Joanne Calissiensi3, Oswaldo Wladislaviensi castellanis4, Nicolao de Rchowo5, Arnoldo de Valdow6, Dirscone de Reganowod7, Andrea de Zierniki8 et ceteris multis.
areg. w MRPS ma Glonewo
bcapere Odpis
cvillis Odpis
dtak Odpis, zamiast Beganowo
1Sędziwój z Szubina starosta generalny Wlkp., potem wojewoda kal., zm. 1406 (PSB XXXVI s. 406-416).
2Główiew par. Kuchary Kościelne, na pn. od Rychwału. Sołtys Gall Żupca wyst. także 1381 (niżej, dok. nr 1761).
3Jan z Bierzglina, Jankowa.
4Oswald z Płonkowa (Płomykowa) kasztelan inowrocławski 1366-87 (KDW VI nr 248/2).
5Orchowo, wieś par. na pn.-wsch. od Powidza (Koz. 5 s. 101-102). Mikołaj wyst. także 1369 (KDW III nr 1617) i 1380 (ib. nr 1760, tu nazwany chorążym gnieźn.).
6Wałdowo, wieś par. na Krajnie (Koz. 5 s. 440). Arnold wyst. 1376-1403, uczestnik wojny domowej w Wlkp. 1383, częsty towarzysz Sędziwoja z Szubina i jego burgrabia pozn. 1390, zob. J. Pakulski, Wałdowscy i ich fundacja dla augustianów (w Górce?), w: Personae, colligationes, facta, Toruń 1991, s. 140 n.
7Bieganowo, wieś par. na pd.-wsch. od Wrześni (Koz. 7 s. 308, 8 s. 153). Dzierżek, potem chorąży pozn. 1386-99 (KDW VI nr 294/8).
8Andrzej z Żernik wyst. również przy Sędziwoju z Szubina 1377 (niżej, dok. nr 1756), a także wraz z Sędziwojem w otoczeniu Zygmunta Luksemburskiego 1382 w Trzemesznie, wreszcie 1388 w okolicach Trzemeszna (KDW III nr 1803, 1877). Zapewne pochodził więc z Żernik, miasteczka koło Janowca Wlkp. Por. też z Andrzejem z Ż. wyst. 1408, zob. KDW VII nr 600/2 i 729/9, ale też z Żernikami pod Opatówkiem i Andrzejem wyst. tamże 1348 (KDW VI nr 152). [Ju]


Dokument Nr 1754
[Kalisz], 1375
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Piotr Seibot z braćmi i siostrami zapisał czynsz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 106-107. Tytuł: Secuntur litere domini Nicolai Passnyk, po czym inną ręką: ad altare Sancte Dorothee.

In nomine Domini amen. Acta, que sunt in tempore, cum decursu peremunt temporis, si aliquaa agiturb futurorum noticie relucere debeant, congruum est, ut literarum et proborum dominorum testimonio perhenniter conscribantur. Nos igitur consules Kalisienses nominatim subnotati, videlicet Conr(adus) Stron, Mathias de Bochna, Nycolaus Glotkin, Petrus Buteler et Andreas Arnuldi1, coram omnibus, ad quos perveniat noticia subscriptorum, publice profitemur, quod honorabiles viri Petrus Sybot unacum fratribus et sororibus suis, nostri concives presencialiter constituti, sani mente et corpore, non coacti nec per aliquem [s. 107] errorem seducti, sed bona deliberacione prehabita, volentes saluti ac remedio animabus progenitorum eorum ac suorum salubriter providere perpetuumque tandem testamentum manifeste fatebantur, idcirco ipsi domini altare octo marcarum reditum singulis annis perpetue duraturum in capella nova parrochialis eclesie (inc) pretacta civit(ate) in honore(m) Sancti Nicolai dedicate dotaverunt, rite ac racionabiliter fundaverunt honorabili viro, domino Johanni Jacharied presbitero, e-f
quod in quam altarem
predicto domino Johanni dederunt, donaverunt acg tempore vite sue legittime contuleruntg habendum possidendumque, prenominatum redditum in usus suos placidos convertendum. Tali condicione interysecah, quod si prenarratus dominus Johannes viam universe carnis interierit priusquam prenominato, tunc sepedicti Petrus Sybot, Petrus Puteler, fratres et sorores sui necnon veri et legittimi eorum successores alteri probo ac ydoneo presbitero predictum altare pure propter Deum tanquam veri collatores conferre debebunt. Sin autem omnes prenarrati altaris predicti collatores de hac luce migrarent, extunc pretacta collacio ad consules predicte civitatis, qui protunc temporis fuerint, perpetue devolvetur seu pertinere dinoscituri. In cuius rei certitudinem presentes fecimus nostre sigillo maiori subappenso civitatis firmiter communiri. Actum et datum sub anno Domini millesimo CCCo septuagesimo quinto etc.
atak Kop., zamiast alique
btak Kop., zamiast igitur
cbrak Kop.
dtak Kop., zamiast Zacharie
e-ftak Kop.
gnast. nieskreślone et Kop.
htak Kop., zamiast interposita, interiecta itp.
itak Kop., lepiej pasowałoby tu dinoscetur
1Władze Kalisza: rajcy Konrad Stron, Maciej z Bochni (Bochner), Mikołaj Glockin, Piotr Beuteler , Andrzej Arnolda. [Ju]


Dokument Nr 1755
7 grudnia 1376
Starosta generalny Wielkopolski wydaje wyrok w procesie klasztoru cystersów w Wieleniu (z kim?).
Wzm.: Poznań, AAP, AZ 4/12 (kalendarz klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.).

7 XII 1376: Sandiwogius jenerał wielkopolski1 krzywdy sądzi, pergaminek.
1Sędziwój z Szubina. [Ju]


Dokument Nr 1756
Łekno, 28 stycznia 1377
Starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Janusz ze Skoków nadał Skoki klasztorowi cystersów w Łeknie.
Kop.: Wąchock, Biblioteka klasztoru oo. cystersów, Kronika wągrowiecka z XVII w., k. 27-27v. Tytuł: Privilegium super Skoki.
Wyd.: A. M. Wyrwa, Procesy fundacyjne wielkopolskich klasztorów cysterskich linii altenberskiej: Łekno, Ląd, Obra, Poznań 1995, s. 246-247 (pod datą 25 stycznia 1377).
Uw.:Kserokopia dok. udostępniona wydawcom przez p. dra hab. Andrzeja Wyrwę z Poznania.

In Crucis piissimo nomine amen. Ad perpetuam rei memoriam et ad universorum notitiam praesentium et futurorum nos Sandivogius de Słubinoa Maioris Poloniae capitaneus1 praesentibus volumus devenire, quia ad nostram plurimorumque terrae militum accedens praesentiam honestus vir Janussius haeres de Skoki2 non compulsus, non coactus, nec aliquo vicio vel errore circumventus, sed sanus et maturus suo corpore existens, ex ipsius libera spontaneaque voluntate et saniori deliberatione, civitatem suam Skoki cum castro, cum omni iure et dominio, quemadmodum ipse solus eandem tenuit, habuit et possedit ex suorum legitima successione servien(te), b-c
nullum qui
pro se in eadem civitate excipiendo, cum omnibus fructibus, redditibus, proventibus, utilitatibus, videlicet agris, agriculturis, silvis, nemoribus, rubetis, quercetis, borris, mericis, sollitudinibus et eorum mellifici(i)s, pascuis, paludinibus, pratis, graminetibusd, stagnis, fluviis, lacubus, piscinis, aquis, aquarum decursibus et earum piscaturis, sertarume malleis, molendinis et obventionibus universis ad eam dictam civitatem Skoki pertinentibus, qui nunc ibidem sunt aut esse poterint quomodolibet in futurum, adhibita meliori diligentia et provisione, quocumque nomine appellentur, quemadmodum ipsa civitas in suis metis et graniciis antiquitus in longitudine et latitudine ab aliis circumferentialiter est indistincta et limitata, in reverentiam et honorem Dei omnipotentis et Gloriosae Virginis matris eius Mariae necnon beatorum Petri et Pauli Apostolorum, ob remedium patris et matris animarum necnon animae suae suorumque praedecessorum et successorum, qui ab (hacf) luce decesserunt, religiosis viris, dominis Henrico Dei miseratione abbati et suo conventui in Łekno beati Bernardi ordinis Cisterciensis3 dedit, contulit, assignavit, donavit, ascripsit ac haereditarie in perpetuum coram nobis more solito resignavit post mortem suam tenendam, habendam et possidendam. Post obitum vero praefati Janussi(i) liberi ipsius, si qui fuerint procreati, utriusque sexus, tam masculini, quam faeminini, seu quispiam parentum, confratrum suorum ad ipsam civitatem Skoki nullam habere debebunt vindicationem, sed ipse dominus abbas ipsa civitate frui debebit cum suo conventu monasterii in Łekno, Deum omnipotentem et sanctos ipsius pro animabus patris et matris, parentum suorum et sua sobole exorantes. Ipseque dominus abbas praedictus cum suo conventu seu ipsorum successores ipsam civitatem non debet vendere, obligare, commutare [k. 27v] seu aliquovis modo alienare. In cuius rei testimonio nostrum sigillum praesentibus est appensum. Datum et actum in Łekno monasterio feria quarta post diem Conversionis beati Pauli Apostoli anno a nativitate Domini millesimo trecentesimo septuagesimo septimo, praesentibus his testibus, dominis Gamleto castellano Costrinensi4, Svientoslao subcamerario5, Jacussio subagasone Posnaniensibus6, Andrea de Zerznyki7, Vince(n)tio de Laskownica8, Tomislao de Lukowo9 et ceteris multis.
atak Kop.
b-ctak Kop., zamiast nullumque, nichilque itp.
dtak Kop., zamiast graminetis lub graminibus
etak Kop., zamiast serrarum lub ferr(e)arum
fbrak Kop.
1Sędziwój z Szubina.
2Skoki, miasto na pn. od Poznania (Koz. 3 s. 199, 5 s. 298; KDW VI nr 218). Janusz, także z pobliskiego Podlesia Kościelnego, wyst. od 1363, zapewne ident. z piszącym się później ze Skoków, uczestnikiem wojny domowej 1384 (MPH II s. 753).
3Łekno, opactwo cystersów na Pałukach. Opat Henryk wyst. 1377 (tutaj), 1380-1388, zapewne ident. z byłym opatem 1391 (KDW III nr 1777, 1870, 1917).
4Hamlet Grzymała z Oleśnicy podkonie pozn. 1357-61, jako kasztelan kostrzyński znany dotąd 1378-1407 (Spisy wlkp.).
5Świętosław z Szubina, brat wystawcy, podkomorzy pozn. 1376-89, potem kasztelan kal. 1390-1402/03 (Spisy wlkp.; KDW VI nr 268/3).
6Jakusz podkonie pozn. skądinąd nie znany, mógł w tym czasie pełnić ten urząd.
7Andrzej z Żernik, zob. wyżej, nr 1753/8.
8Laskownica Wielka, wieś par. na pd.-zach. od Gołańczy. Wincenty wyst. od 1380 (KDW VI nr 278/3), potem podsędek kal. 1387-99 (Spisy wlkp. s. 119).
9Łukowo par. Łekno, na pn.-wsch. od Wągrowca. Tomisław zapewne identyczny z wyst. 1398-1404 (KDW VII nr 510/6). [Ju]


Dokument Nr 1757
[Kalisz], 22 lipca 1377
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Piotr kaletnik zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 107-108. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówków ze s. 106: Secuntur litere domini Nicolai Passnyk i inną ręką: ad altare Sancte Dorothee).

Nos consules civitatis Kalis Mathias Bochna, Niczko Glotky, Petrus bursatoris, Hanko Willusch et Andreas Arnuldi1 universis ac singulis, quibus expedit, scire damus liquide per effectum, quod in presenciaa constitutus presencia honorabilis vir Petrus bursatoris noster concivis prenarratus, non coactus, nec aliquo errore seductus, sed maturo b-c
suoque suorum
prehabito consilio, rite ac racionabiliter quatuor marcas reditus in et super quatuor laneis olim Petri Petri bursatoris in Dobricia sitis2 super festo beati Martini [11 XI] singulis annis percipiendas resignavit discreto viro, domino Johanni [s. 108] Zacharie altariste eclesie Beati Nicolai in Kalis necnon ipsius successoribus pro fundacione capelle predicte eclesie, qui acquiredditusd omni contradiccione postposita perhenniter ad prefatam capellam, cuius ius patronatus ad prenominatum Petrum et ad suos successores spectare perhibetur, pertinere dinoscitur. In cuius rei c(er)titudinem presentes fecimus nostre civitatis sigillo maiori firmiter communiri. Actum et dactumd feria quarta, die beate Marie Magdalene anno incarnacionis eiusdem millesimo CCCo LXXVIIo.
atak Kop., zamiast nostra
b-ctak Kop., zamiast suo suorumque
dtak Kop.
1Rajcy kal. Maciej Bochner, Mikołaj, Niczko Glockin, Piotr syn Piotra kaletnika, Hanek Wilusz, Andrzej Arnolda.
2Zapewne chodzi tu jednak nie o odległą od Kalisza Dobrzycę, a o Dobrzec, wieś par. tuż obok Kalisza, gdzie mieszczanie kal. mieli swoje grunty. [Ju]


Dokument Nr 1758
Wronki, 18 stycznia [1379]
Mroczek burgrabia we Wronkach prosi rajców Gdańska, by uznali za niewinnego Jana Kukla mieszczanina z Wronek, który został niesłusznie oskarżony w Gdańsku.
Or.: Gdańsk, WAP, 300D/6, nr 3. Papier 225 × 152 mm. Ślady złożenia. Na odwrociu pieczęć wystawcy w ciemnozielonym laku o średnicy 13 mm, powykruszana, słabo czytelna. Adresu brak.
Wyd.: Zdrenka, s. 110-111 (wg Or.), który wskazuje też na związek niniejszego listu z listem wysłanym do rady gdańskiej przez starostę generalnego Wlkp. Domarata z Iwna, datowanym w Pobiedziskach [nie we Wronkach] 20 stycznia 1379 (KDW III nr 1758). Data ta wyznacza również rok wystawienia naszego listu.

Coram universis presencia visuris specialiter tum coram vobis honorandis viris / et dominis, dominis consulibus Danczk civitatis, ego Mroczko castellanus / in Vronig1 presentibus profiteor publice protestando, quia honestus vir Johannes / Kukel concivis in Vronig2, cuius una tunna mellis, ut asseritur, in foro Danczk civitatis luto falsificata fuit reperta, sed dictus Johannes Kukel ipsum mel cum tunnis repletis et integris hincinde in nundinis absque omni dolo non per se eas replendo rite conparavit, premissus itaque Johannes Kukel falsa aut iniusta nunquam exercuit nec peregit, ipsum eciam Henzel Vronig vectorem3 premissum mel eidem Johanni Kukil pro precio duxisse firmiter scio bona fide. Ego denique, sciens ipsius Johannis prescripti approbatam honestatem, instantissime rogito vestram discrecionem effulgentem, quatenus eundem Johannem in huiusdem causa insuspectum et salvum habeatis, bona insuper ipsius quecumque occupata aut detenta reddi et restitui faciatis, ceterum Henzel Vronig vectorem causa iuris et iusticie a quavis obligacione penitus liberum dimittentes. Quod omnibus modis occurente tempore et loco apud vos et vestros cupio remereri. Datum Vronig feria tercia ante Agnetis, meo sub sigillo.
1Mroczek, najpewniej Grzymalita z Iwna, brat starosty generalnego Wlkp. Domarata z Iwna i z Pierzchna (zapewne jednocześnie tenutariusza Wronek), z ramienia którego występuje tutaj jako kasztelan = burgrabia wroniecki, żył jeszcze 1405 (SHGPoz. II s. 8).
2Jan Kukel (Kunkel?) mieszczanin z Wronek oraz woźnica Henzlin z Wronek wyst. także we wspomnianym wyżej dok. Domarata z Iwna (KDW III nr 1758).
3Jan Kukel (Kunkel?) mieszczanin z Wronek oraz woźnica Henzlin z Wronek wyst. także we wspomnianym wyżej dok. Domarata z Iwna (KDW III nr 1758). [Ju]


Dokument Nr 1759
28 sierpnia 1379
Pakosz, Jasiek i Ciema synowie Szczedrzyka z Dupina nadają klasztorowi cystersów w Wieleniu wieś Wijewo.
Wzm.: 1. Poznań, Biblioteka Raczyńskich, rkps 151, k. 31v (rkps cysterski z XVII w., zestawiający napisy umieszczone w początku XVII w. na ścianach kościoła klasztornego w Przemęcie); 2. Poznań, AAP, AZ 4/11 i 4/12 (kalendarze klasztoru w Wieleniu-Przemęcie z początku XIX w.).

1) Pakosius, Jasko, Czema fratres uterini filii Szczedrzykonis haeredis de Dupino1 collatores villae Vigeuo2 1379.
2) 28 VIII 1379: Pakosius, Jaszko dobra Wiiewo oddają Wieluniowi.
1Dupin, dziś Dubin, miasto w pd. Wielkopolsce. Szczedrzyk wyst. także 1382-93, czy ident. z naszym? (SHGPoz. I s. 424). Jego synowie wyst. także 1369 (zob. wyżej, dok. nr 1747).
2Wijewo par. Przemęt (Świętopietrze), na pd. od Wielenia (SHGWlkp.). [Ju]


Dokument Nr 1760
Kalisz, 13 marca 1380
Arcybiskup gnieźnieński poleca, aby w święta NMP kazania w Kaliszu były głoszone tylko w kościele parafialnym NMP.
Kop.: 1. Kal. 9176, s. 228, wg or., przy którym sigillum dicti domini Johannis archiepiscopi rotunde figure, intus de rubea, ab extra vero de comuni cera in pensula pergameni dependebat, in cuius medio quedam ymago vestibus induta, habens manum dextram sursum erectam quasi ad benedicendum, in sinistra vero manu crucem tenens, sub ciborea stare videbatur, subter quam scutum, in quo signum tale [tu wrysowano trzy wieże] arma designans sculptum erat, circumferencialiter vero et girative inter duas lineas circa extremum sigilli ductas hee litere, videlicet "S. minus Johannis etc. archiepiscopi Gneznensis", lecte erant. Tytuł: Sequitur litera domini Johannis Suchiwilk archiepiscopi Gneznensis; 2. Kal. 9175, s. 443 (skrót), wg or., z podobnym opisem pieczęci, przy herbie opis: scutum, in quo arma, scilicet tres turres, alias vocatur Grzymala. Tytuł: Alia confirmacio similiter.
Uw.:1. O podobnych postanowieniach zob. wyżej, nr 1724 i 1729 (z 24 marca 1332 i 9 września 1346) oraz niżej, nr 1882 (z 15 maja 1413); 2. Wydanie oparto na Kop. 1.

Nos Johannes Dei gracia sancte eclesie Gneznensis archiepiscopus a-b
notum facimus
universis, quod cupientes vestigia nostri predecessoris sequi, que congruunt racioni, c-d
ob reverenciam Beate Marie Virginis gloriose statuimus, volumus et declaramus, quod rector ecclesie ad Sanctum Nicolaum et fratres minores ac hospitalis in Kalis in festivitatibus omnibus eiusdem gloriose Virginis Sancte Marie mane festinanter divinum officium peragentes in suis eclesiis et sermones seu predicaciones non alias nisi in predicta eclesia Sancte Marie presumant facere et exercere, alias contra ipsos per excommunicacionis sentencias procedemus
. Datum in Kalis feria tercia proxima post dominicam Iudica, que in Dei eclesia decantatur, anno Domini millesimo tricentesimo octuagesimo, nostro sigillo presentibus subappenso.
a-bnotificamus Kop. 2
c-detc. recte, ur predictum privilegium canit, vero tytulus et datum mutantur Kop. 2 [Ju]


Dokument Nr 1761
Konin, 18 lipca 1381
Król Ludwik potwierdza dokument starosty generalnego Wielkopolski Sędziwoja z Szubina dotyczący sołectwa we wsi Główiew.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 8620 (Teki Ulanowskiego nr 79) z księgi Metryki koronnej t. 74a, zaginionej podczas ostatniej wojny.
Reg.: KDW VI nr 273, tam też obszerniejsze informacje o dok.
Uw.:1. Podobnie jak wiele innych polskich dok. Ludwika Węgierskiego, i ten jest tylko dyplomem wystawionym pod imieniem królewskim przez kanclerza, który tego dnia najpewniej przebywał w Koninie; 2. Pisownia odpisu Ulanowskiego wydaje się sztucznie "uśredniowieczniona".

In nomine Domini amen. Anxia enim est humanorum condicio gestorum propter instabilitatem perpetue oblivionis, nisi certis literarum scriptis roboretur. Proinde nos Lodovicus Dei gracia rex Ungarie, Polonie, Dalmacie, Croacie, universorum et singulorum presencium et futurorum noticie volumus declarare, quod oblata nobis pro parte providi viri Galli Zupcza cognominati peticio continebat, quatenus sibi literam Sandzivogii Polonie capitanei generalis, nostri fidelis, sanam et integram omnique suspicione prorsus ac vicio carentem, cuiusque sigillo maiori appenso sigillatam confirmare ratificando de innata nostre maiestatis clemencia dignaremur. Cuiusquidem litere tenor per omnia sequitur in hec verba:
[następuje dok. starosty generalnego Wlkp. Sędziwoja z Szubina z daty: Kalisz, 10 kwietnia 1374 - wyżej, nr 1753].
Nos igitur prefati Galli peticionibus generosius annuentes, supradictam literam in omnibus suis punctis, articulis, sentenciis et clausulis ratam, gratam atque firmam habentes, ratificamus, gratificamus, approbamus, virtute presencium confirmamus, volentes et decernentes dictam literam in prefatis suis articulis, clausulis, punctis ac sentenciis robur obtinere perpetue firmitatis. Harum quibus sigillum nostrum presentibus est appensum testimonio literarum. Actum in Konyn feria quinta proxima post diem Divisionis Apostolorum sanctorum anno Domini millesimo trecentesimo octuagesimo primo, presentibus his dominis: Mdikonea Biechoviensi1, Peregrino Carsecensi castellanis2, Alberto de Tholiskouo venatore Koninensi3, Mroczkone de Zaiaczkowo4, Nicolao de Belzowo5, Dirscone de Beganowo heredibus6 et aliis multis fidelibus fidedignis. Datum per manus venerabilis viri Joannis Badliczea cancellarii supremi Regni nostri Polonie predicti7.
atak Odpis
1Mojek kasztelan biechowski znany dotąd tylko z dok. datowanego 27 listopada 1382 (Spisy wlkp. s. 99).
2Peregryn, Pielgrzym, kasztelan karzecki znany dotąd z lat 1378-79 (Spisy wlkp. s. 129).
3Tuliszków, miasto w powiecie konińskim (Koz. 5 s. 410). Wojciech wyst. także 1375 (KDW III nr 1721); tu jedyna wzmianka o nim jako o łowczym konińskim.
4Zajączkowo, wieś par. na pn.-wsch. od Pniew (Koz. 3 s. 440). Mroczek wyst. 1369-1404 (SHGWlkp.).
5Bełszewo na Kujawach (Koz. 4 s. 17). Mikołaj znany głównie jako ojciec kanonika i kustosza gnieźn. Jaranda.
6Dzierżek z Bieganowa.
7Jan Radlica z Radliczyc kanclerz koronny 1381-82, biskup krak. 1382-92, zm. 1392 (Spisy centr. s. 52; Kowalski s. 184-185). [Ju]


Dokument Nr 1762
Rzym, 15 czerwca 1382
Papież Urban VI zezwala elektowi gnieźnieńskiemu Bodzęcie przyjąć sakrę od jakiegokolwiek biskupa w asyście dwu lub trzech innych.
Or. z przywieszoną bullą ołowianą do 1939 r. w AAG, Dypl. Gn. 213, w 1941 r. znajdował się w posiadaniu profesora nauk pomocniczych w niemieckim uniwersytecie w Poznaniu, L. Arbusowa, który 5 kwietnia 1941 sporządził krótki maszynowy opis dok., przetrwały - wraz z fot. Or. - w dziale rękopisów Biblioteki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (bez sygnatury). Dalsze losy Or. nie są znane.
Reg.: BullPol III, nr 28 (wg dawnego katalogu dokumentów AAG).
Uw.:Dok. nie został wydany w KDW III, gdzie z reguły publikowano wszystkie przechowywane w Gnieźnie or. bulli papieskich. Dok. drukujemy wg fot. Or.

Urbanus episcopus1, servus servorum Dei. Dilecto filio Bodzanthe electo Gneznensi salutem et apostolicam ben(edictionem). / Cum nos pridem ecclesie Gneznensis pastoris regimine destitute de persona tua, nobis et fratribus nostris ob tuorum / erigenciam meritorum accepta, de fratrum eorundem consilio ducimus providendum, preficiendo te illi in archiepiscopum / et pastorem, prout in nostris inde confectis litteris plenius continetur2, nos ad ea, que ad tue commoditatis augmentum cedere valeant, favorabiliter intendentes, tuis in hac parte supplicacionibus inclinati, tibi ut a quocumque malueris catholico antistite, graciam et comunionem Apostolice Sedis habente, astitis et in hoc sibi assistentibus duobus vel tribus aliis catholicis episcopis similem graciam et communionem habentibus, munus consecracionis recipere valeas ac eidem antistiti, ut munus predictum auctoritate nostra impendere libere tibi possit, plenam et liberam concedimus tenore presencium facultatem. Volumus autem, quod idem antistes, qui tibi prefatum munus impendet, postquam illud tibi impenderit, a te nostro et Roman(e) ecclesie nomine fidelitatis debite solitum recipiat iuramentum iuxta formam, quam sub bulla nostra mittimus interclusam, ac formam iuramenti, quod te prestare contigerit nobis de verbo ad verbum per tuas patentes litteras, tuo sigillo signatas, per proprium nuncium quantocius destinare procuret. Datum Rome apud Sanctum Petrum XVII Kalendas Julii, pontificatus nostri anno quinto.
Na zakładce: Petrusa de Glywicz3
aodczyt niepewny
1Urban VI papież rzymski 1378-89.
2Obszerna bulla nominacyjna dla arcybiskupa Bodzęty nosi datę: Rzym, 9 czerwca 1382 (KDW III nr 1800, wyd. wg or. w AAG Dypl. Gn. 214).
3O Piotrze z Gliwic zob. BullPol III s. 258. [Ju]


Dokument Nr 1763
[Staw?], 18 czerwca 1382
Jakub Piwoński wójt w Stawie funduje altarię w kościele Św. Mikołaja w Stawie.
Kop.: Kal. 9176, s. 112-113. Tytuł: Secuntur litere seu privilegia de Staw.
Uw.:1. Dok. dotyczy Stawu sąsiadującego tylko z województwem kal. (por. wyżej, dok. nr 1726 i 1727), ale drukujemy go tutaj ze względu na liczne powiązania Stawu z Kaliskiem; 2. Kop. zawiera liczne błędy, uniemożliwiające miejscami zrozumienie tekstu.

In nomine Sancte et Individue Trinitatis amen. Cum hominum igitur noticia cito deperditur, necesse ergo est, ut ea, que futurorum refficiunt cognicionem, et maxime ea, que ad cultum divinum, testimonio literarum sunt confirmanda. Nos ergo Jacobus Pywonsky et advocatus in Staw1 pro absolucione animarum omnium parentorum atque benefactorum et in remissionem pecatorum vivorum et mortuorum nostrorum altare in honorem Dei atque sanctorum Mathei et Matheoa in eclesia Sancti Nicolai parrochiali b-c
in Staw
construximus firmiter et devote non coacti, nec compulsi, sed maturo nostro atque filiorum quam filiarum similiter cariorum amicorum consilio atque domini Laurencii heredis de Staw2 filiorum ac filiarum fratrumque omnium legittimorum voluntate speciali atque consensu, causa domini Pauli canonici Lanticiensis necnon plebani in Staw3 altare prenominatum construximus cum optatu. Insuper sciendum est, quod nos predictus Jacobus Pywonsczia, videntes dominum Michaelem sacerdocii gradibus adornatum4, altare predictum cum censu quinque marcarum sibi dedimus singulis temporibus de advacaciaa civitatis predicte Staw, vivere quibus quilibet potest, nam nostri successores legittimique omnes predicte advocacie, quid fuerint, possessorese, censum predicti altaris non minui, sed pocius a quolibet legitimof et extraneo firmiter sublimari b-c
de [...g] perpetuo ad solven(dum)
. Nos ergo Jacobus sepedictus ipsas quinque marcas iamdicto altariste et successoribus omnibus, qui fuerint, sexagenam grossorum Pragensium b-c
ad quelibet
Quatuor Tempora futuris cum successoribus nos tenebimurd superd dared obligamure.
Nos ergo eciame dominus Laurencius heres in Staw, videntes advocatum sepedictum devocione magna erga Deum devotisare, prece humili iniquea ac detenti, idcirco nos nostris cum filiis quam filiabus atque ceteris confratribus consencientibuse dedimus predicto advocato quam filiis et filiabus eius de prima linea ad ultimam consangwineitatem ad placitum temporibus perpetuis altare predictum condonare b-c
et presentare
. Pro quorum testimonio posuimus plebanum dominum Paulum de Staw atque dominum Stanislaum heredem de Czena5 atque consules predicte civitatis, scilicet Przibko, Wanczek, Wancz, Woziuoda, Michael Wanczo, [s. 113] Lutka6 et vicarius dominus Janussius7 et h-i
aliis quamplurimis fidedignis
, quorum pro meliori testimonio sigillis nostris presens privilegium fecimus roborare anno Domini millesimo trecentesimo octuagesimo secundo post octavas Corporis Cristi j-k
feria quarta proxima
.
atak Kop.
b-cdopisane inną ręką XV w. Kop.
dtak poprawione inną ręką XV w.
edopisane inną ręką XV w. Kop.
fodczyt niepewny
gkilkanaście liter nieczytelnych Kop.
h-itak poprawione ręką XV w., pierwotnie było alii quamplurimi fidedigni
j-kdopisane inną ręką XV w., zapewne na razurze
1Piwonice par. Dobrzec, tuż na pd. od Kalisza (Koz. 5 s. 159-160). Jakub skądinąd nie znany.
2Wawrzyniec ze Stawu skądinąd nie znany, por. z Wawrzyńcem wyst. 1434 (KDW V nr 545).
3Paweł kanonik łęcz. i pleban w Stawie nie zidentyfikowany.
4Ksiądz Michał nie zidentyfikowany.
5Cienia Wielka par. Gruszczyce w ziemi sier. Stanisław wyst. także 1386 i 1393 (Zajączkowscy, Materiały I s. 53).
6Rajcy ze Stawu skądinąd nie znani; nie mamy pewności o poprawności położenia przez nas przecinków.
7Ksiądz Janusz nie zidentyfikowany. [Ju]


Dokument Nr 1764
Cerkwica, 7 kwietnia 1385
Arcybiskup gnieźnieński odnawia przywilej lokacyjny miasta Kamienia.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 3 (Liber privilegiorum capituli Gnesn. z XV w.), k. 59v-60.
Tytuł: Littera super advocacia Camenensi.
Wyd.: S. Librowski, Jeszcze szesnaście nie drukowanych dokumentów arcybiskupów gnieźnieńskich z XIV wieku, ABMK 55, 1987, s. 118-119 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Nos Bodzantha Dei gracia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notum facimus, quibus expedit, universis, quomodo ad nostram presenciam veniens honestus vir Hermanus dictus Themplyn advocatus civitatis nostre Camona sita in terra Naklensi1, exposuit coram nobis, quod felicis memorie Clemens archidiaconus Kalisiensis et canonicus Gneznensis, procurator dicte Camona civitatis2 privilegium advocacie et civitati predicte concessum ab ipso Hermano recepisset ad ostendendum nostro antecessori immediato3 et capitulo Gneznensi illudque sibi non restituisset. Et ob hoc ius suum salvum sibi affectius remanere, nobis cum instancia supplicavit, ut tenorem dicti privilegii, prout in regestro nostre curie continetur4, innovare et concedere dignaremur. Nos vero iustam peticionem dicti Hermani advocati estimantes et veritatem volentes inquirere et efficaciter promovere, tam de tenore dicti privilegii, quam de aliis circumstanciis diligenter inquirentes veritatem et nichil invenientes, quod tenori dicti privilegii in dicto regestro curie nostre reperti canonicum obviaret, tenorem eiusdem privilegii duximus exprimendum, qui dinoscitur esse talis:
[następuje dok. arcybiskupa gnieźn. Jarosława z daty: Brześć, 11 lutego 1359 - KDW III, nr 1398].
Quare deliberacione super premissis prehabita et de consilio fratrum nostrorum tunc presencium ac sub ratihabicione capituli nostri Gneznensis, dictum privilegium in omnibus punctis suis et clausulis vim habentibus ex certa nostra sciencia tenore presencium innovamus, ratificamus et presentis scripti patrocinio confirmamus harum nostrarum testimonio literarum nostro et dicti capituli sigillorum appensione ad perpetuam rei memoriam munitarum. Actum et datum in Czirekwicza5 feria sexta post festum Pasche anno Domini millesimo trecentesimo octuagesimo quinto, presentibus honorabilibus viris, dominis Johanne archidiacono6, Bronislao cancellario Gneznensibus7, Bertoldo de Camyen vicecancellario nostro8, Simone Wladislauiensi9, Petro de Peczinouicze Lanciciensi canonicis10, Nicolao Kobilka capellano nostro11, testibus ad premissa. Scriptum autem per Albertum Jastrzambecz canonico Sandomiriensi, notario curie nostre12 etc.
1Kamień Krajeński w ziemi nakielskiej. O lokacji ostatnio A. Gąsiorowski, I. Skierska, Początki oficjalatu kamieńskiego archidiecezji gnieźnieńskiej (wieki XIV-XV), Kwartalnik Historyczny 103, 1996, nr 2, s. 12 n. Wójt Herman Templin skądinąd nie znany.
2Klemens z Mechnacza kanonik gnieźn. 1361, archidiakon kal. 1362, zm. ok. 1380 (KDW VI nr 203/5).
3Tj. arcybiskupowi Janowi Suchywilkowi (1374-82).
4Nie wiemy, co to za rejestry.
5Najpewniej Cerkwica Wielka tuż pod Kamieniem; o pobytach arcybiskupów tamże zob. A. Gąsiorowski, I. Skierska, l.c.
6Janek z Czarnkowa.
7Bronisław syn Wita ze Strzałkowa kanclerz kapituły gnieźn. 1384, potem archidiakon gnieźn. 1387, zm. przed 1394 (Radzimiński II s. 44-46; KDW VI nr 219/8 i 265/11).
8Bertold z Kamienia (którego?) podkanclerzy arcybiskupi 1374-85 (KDW VI nr 256/2).
9Szymon ([pleban?] de Dzanczow = z Bodzentyna?) kanonik włocławski, wyst. także w dok. następnym oraz 1388 (KDW VI nr 303/7: tu również jako prepozyt rudzki).
10Piotr syn Jana z Pieczewa (w Łęczyckiem) kanonik łęcz., kal., gnieźn. 1385-88 (KDW VI nr 295/9).
11Mikołaj Kobyłka kapelan arcybiskupa Bodzęty wyst. także 1388 (KDW III nr 1827, wyd. pod błędną datą 1385).
12Wojciech Jastrzębiec z Łubnic kanonik sandom., późniejszy kanclerz koronny, biskup pozn., krak., arcybiskup gnieźn., zm. 1436 (WSB; Spisy centr.). [Ju]


Dokument Nr 1765
Łowicz, 12 maja 1386
Arcybiskup gnieźnieński transumuje dokumenty kolegiaty NMP w Kaliszu.
Kop.: 1. Kal. 9175, s. 444-445, według or., przy którym pieczęć Bodzethe olim archiepiscopi Gneznensis rotunde figure, intus de rubea, ab extra vero de communi cera in pensula pargameni dependebat, in cuius medio quedam ymago pontificalibus induta, habens dextram manum quasi ad benedicendum sursum erectam, in sinistra vero manu tenens baculum pastoralem videbatur, sub cuius pedibus scutum expresum, in quo signum tale [tu wrysowano krzyż, pod nim półksiężyc] arma designans apparebat, circumferencialiter vero et girative circa extremum sigilli hee dicciones, videlicet: "S. minus Bo archiepiscopi Gneznensis", legebantur. Tytuł: Privilegium transsumpti aliorum privilegiorum super divisione civitatis Calisiensis in parrochias; 2. Kal. 9176, s. 229-233 (z takim samym opisem pieczęci). Tytuł: Sequitur privilegium domini Bodzanthe archiepiscopi Gneznensis.
Uw.:Wydanie oparto na Kop. 1.

Nos Bodzantha Dei gracia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notum facimus, quibus expedit, universis, quod veniens ad nostri presenciam honorabilis vir, dominus Petrus de Peczinouicze canonicus et rector ad Beatam Virginem in Calis ecclesiaruma1, quedam privilegia felicis recordacionis dominorum Jacobi et Jaroslai olim archiepiscoporum Gneznensium, antecessorum nostrorum, sigillis ipsorum subappendentibus sanis et integrisb exhibuit, petens eadem privilegia per nos innovari et ratificari. Cuius peticioni annuentes et per aspectum ac legittimam cognicionem dicta privilegia invenimus per omnia salva et integra, nec in aliquo viciata. Quorumquidem privilegiorum tenores sequntur in hec verba:
[następują dok. arcybiskupów Jakuba z daty: Gniezno, 6 listopada 1303 - KDW II, nr 876 i Jarosława z daty: Gniezno, 13 lipca 1359 - KDW IV, nr 2067].
[s. 445] [s. 233] Quarumc habita deliberacione super premissis ac votivis precibus d-e
dicti domini Petri inclinati, predicta privilegia presentibus
duximus innovanda eademque confirmamus in omnibus clausulis suis et punctis. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Actum et datum Lowiczf XII die mensis Maii anno Domini Mo CCCo LXXXVI, presentibus honorabilibus viris, dominis Symone de Dzamcowog canonico Wlad(islauiensis)2 et Swanthoslao de Malonowh rector(e) eclesiarum3 ac Alberto Ade de Slachczinoi notario curie nostre4, testibus ad premissaj.
atak obie Kop.
bw obu Kop. brak słowa sigillatas itp.
cQuare Kop. 2
d-ebrak Kop. 2
fLowycz Kop. 2
gDzancowo Kop. 2
hMalonowo Kop. 2
iSlachczyno Kop. 2
jnast. etc. Kop. 2
1Piotr z Pieczewa i Szymon (jak dok. poprzedni).
2Piotr z Pieczewa i Szymon (jak dok. poprzedni).
3Malanów, wieś par. na pn.-wsch. od Opatówka (Koz. 5 s. 7; Zajączkowscy, Materiały II s. 230-231). Pleban Świętosław skądinąd nie znany.
4Szlachcin par. Nietrzanowo, na pd.-wsch. od Środy (Koz. 3 s. 305, 8 s. 227). Wojciech syn Adama najpewniej identyczny z późniejszym kanonikiem pozn. 1407-09 (KDW VII nr 640/12). [Ju]


Dokument Nr 1766
Kalisz Pomorski, 28 marca 1389?
Oficjał Kalisza Pomorskiego potwierdza dokument fundacyjny altarii w Tucznie.
Uw.:Poniższe streszczenie dok. opublikował Zdrenka, s. 113-114. Wspomina on o or., "przy którym pozostał jedynie pasek pergaminowy po pieczęci, [a który] niegdyś znajdował się w archiwum parafialnym w Tucznie, skąd w roku 1939 został przekazany do archiwum szczecińskiego jako depozyt - Staatsarchiv Stettin Rep. 38 c - Kath. Pfarramt Tütz, Urk. nr. 1 (Acc. 119/1939 - Nr. 3977/39). Gdzie znajduje się obecnie, nie wiadomo, być może, jak większość dokumentów szczecińskich w Staatsarchiv Greifswald". Nie wiadomo jednak także, co stanowiło podstawę dla streszczenia pióra J. Zdrenki; on sam wspomina, że podstawę stanowiło jakieś niemieckie streszczenie w niemieckim repertorium archiwalnym (wedle inf. telefonicznej). Nie przyniosła też rezultatu próba odnalezienia dok. w archiwum w Greifswaldzie (pismo z Landesarchiv Greifswald do wydawców z 11 maja 1999 r.). W tej sytuacji przedrukowujemy tylko wiernie streszczenie J. Zdrenki, opatrując je własnym komentarzem.

Henryk Pape proboszcz kaliski i komisarz biskupa poznańskiego Dobrogosta na parafię kaliską oświadcza1, że przedstawiono mu dokument fundacyjny ołtarza w Tucznie2, którego fundatorami są bracia Czulisso i Borisso von Wedel z Tuczna3 oraz Henryk Schonebergh mieszkaniec Złocieńca (Valkenborch)4. Dokument fundacyjny przedłożył mu kleryk Henryk Kenstel wikariusz w Tucznie5 o następującej treści: Przed biskupem poznańskim Dobrogostem bracia Czulisso i Borisso von Wedel oraz Henryk Schonebergh oświadczają, że postanowili ufundować ołtarz w Tucznie pod wezwaniem Św. Ducha, gdzie ma być na stałe odprawiana msza święta ku czci Jezusa Chrystusa, Najświętszej Marii Panny i Wszystkich Świętych oraz w intencji zbawienia dusz rodziców fundatorów6. W tym celu wikariuszowi tego ołtarza postanowili zapisać 20 grzywien, płatnych corocznie w dniu św. Marcina (= 11 XI). Na sumę tę składać się będzie: 5 grzywien z czynszu łanowego z dóbr braci Wedel, 7 grzywien z dóbr ich służącego Alberta Runghen we wsi Lubiesz (ob. gm. Tuczno, niem. Lubstor = Lubsdorf)7, 4 grzywny płatne przez rajców miasta Tuczna i 4 grzywny z domów w tym mieście. Jednocześnie ofiarodawcy zezwalają na swobodne dysponowanie częścią kapitału w wysokości 200 grzywien oraz zastrzegają sobie, że po śmierci Henryka Schonebergh prawo nominacji przejdzie całkowicie na braci von Wedel8. Powyższy dokument proboszcz kaliski zatwierdził tymczasowo, aż do chwili przybycia biskupa poznańskiego. [W nagłówku streszczenia data:] Kalisz, dominica die qua cantatur in divinis Letare Jerusalem 1389.
1Henryk Pape wyst. także 1395 (zob. niżej, dok. nr 1778). Był oficjałem biskupa pozn. (tu: Dobrogosta Nowodworskiego) w oficjalacie Kalisz Pomorski (por. Now. II s. 239-241).
2Tuczno, miasto na pd.-zach. od Wałcza.
3Zulis Wedel z Tuczna wyst. także 1395 (KDW III nr 1961).
4Złocieniec (Falkenberg) na pn. od Tuczna. Henryk Schoneberg skądinąd nie znany.
5Wikariusz Henryk Kenstel (Kestel) wyst. także 1395 (KDW III nr 1961).
6Ołtarz (altaria) ten jest zapewne różny od ołtarza o podobnym wezwaniu, ufundowanego w tymże kościele w 1395 r. przez Arnolda Golcza z Tuczna (zob. niżej dok. nr 1778, KDW III nr 1961, VI nr 344).
7Lubsdorf, obecnie Lubiesz, wieś par. na pn.-wsch. od Tuczna (SHGPoz. II s. 674). Albert Runghen skądinąd nie znany.
8Dok. fundacyjny altarii (fundatorów czy Dobrogosta Nowodworskiego?, biskupa pozn. w l. 1384-84) skądinąd nie znany; nie mamy pewności, czy data figurująca w streszczeniu Zdrenki dotyczy dok. fundacyjnego, czy oficjalskiego.


Dokument Nr 1767
[Kalisz], 22 września 1389
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że sprzedały czynsz Jucie wdowie po mieszczaninie kaliskim Andrzeju Radoście, która czynsz ten zapisała na rzecz fundacji altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: 1. Kal. 9176, s. 111-112; 2. Tamże, na s. 36-38. Obie Kop. w transumpcie arcybiskupa gnieźn. Mikołaja Kurowskiego z daty: Opatówek, 13 maja 1407 - niżej, nr 1860, gdzie opis pieczęci.
Uw.:Wydanie oparto na Kop. 1.

In nomine Domini amen. Nos consules Kalisienses Johannes Nimineystera, Paulus Margrabii, Nicolaus [s. 37] Glockinb, Paulus Rithelerc, Johannes Horkramer et Anthonius1 ad universorum et singulorum, tam presencium, quam futurorum, claram tenore presencium deferimus racionem, quod poscente comodo et utilitate civitated nostre Kalisiensis predicte, de seniorum nostrorum et mechanicorum iuratorum assensu et consilio vendidimus rite et racionabiliter censum annuum decem marcarum grossorum Pragensium Polonicalis numeri in et super omnibus et singulis censibus, proventibus et universis obvencionibus civitatis nostre iamdicte pro centum marcis grossorum similium predictorum, iam per nos perceptorum plenarie et ex integro et in evidentem utilitatem eiusdem civitatis nostre totaliter iam conversorum, honeste domine Juthe relicte condam Andree dicti Radost et Nicolao ipsius domine Juthe filio legitimo pro dothe altar(is) fundandoe et erigendoe de nowo in eclesia parrochiali Sancti Nicolai civitatis nostre Kalis predicte, de voluntate et assensu rectoris sive plebani eclesie Sancti Nicolai predicte, sub honore et vocabulo omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli Apostolorum eius, quemadmodum bone memorie Andreas Radost predictus pro anime sue salute hocidem ita et taliter nomine veri et legitimi testamenti irrevocabiliter fieri disposuit et eciam ordina(vi)t. Quocirca promittimus pro nobis et nostris successoribus consulibus Kalisiensibus existentibus pro tempore censum decem marcarum huiusmodi singulis annis dare et solvere discreto viro, domino Nicolao Koremman actu presbitero, iam per dictos Jutham et Nicolaum presentato, quibus et eorum heredibus ac successoribus legitimis dictus Andreas Radost ius patronatus seu presentandi [s. 112] ad idem altare reserva(vi)t specialiter, et eciam eiusdem domini Nicolai successoribus legitimis, per dictos Jutham et Nicolaum aut successores eorum post iamdicti domini Nicolai cessum vel decessum ad idem altare presentandis, ad quelibet Quatuor Tempora anni duas sexagenas grossorum similium predictorum, sed quoniam census huiusmodi tytulo reempcionis comparatus esse dinoscitur, voluerunt dicti Jutha et Nicolaus, quod quocienscumque census ipse per nos aut successores nostros consules Kalisienses existentes pro tempore reemptus fuerit, pecuniam ipsam pro sic reempto censu solutam de scitu patroni vel patronorum ac eciam altariste altaris huiusmodi ad sacras edes deponi et conservari fideliter, donec alter census eque bonus et eque certus pro eadem pecunia fuerit comparatus, quem censum ipsi Jutha et Nicolaus in locum priorem et pristinum deputarent. In quorum omnium testimonium et evidenciam [s. 38] plenariamf civitatis nostre sigillum ex certa nostra sciencia presentibus est appennsumd. Actum et datum feria quarta in crastino beati Mathei Apostoli sub anno Domini millesimo trecentesimo octuagesimo nono.
aNumenster Kop. 2
bGlocken Kop. 2
cRuttheler Kop. 2
dtak Kop. 1
etak obie Kop.
fpleniorem Kop. 2
1Rajcy Kalisza: Jan Nimineister, Paweł Margref, Mikołaj Glockin, Paweł Ritheler, Jan Horkramer, Antoni. [Ju]


Dokument Nr 1768
Pleszew, 8 (15?) lipca 1390(?)
Starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Ota (ze Strzydzewa?) sprzedał Strzydzew.
Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Gr. 24, s. 357-358 (wcześniej k. 182v-183). Karty podarte, stąd liczne ubytki w tekście. Wpis w połowie XV w.
Uw.:Ubytki tekstu uzupełniono wg formularza dokumentów starościńskich.

In nomini [Domini] amen. Ad perpetuam rei memoriam. Nos [Sandiw]ogius palatinus Calisiensis et capitaneus [Maiori]s Polonie generalis1 significamus, [quibus ex]pedit, tenore presencium universis, quod [ad nostram] ceterorumque eiusdem terre Polonie [nobilium veniens presen]ciam nobilis Ottho heres in2 [...a], non compulsus, nec aliqua [...a] seductus, sed de sui animi [... sa]pontanea voluntate, fretus [diligent]i consilio suorum amicorum [... hereb]ditatem [...b] Stredzewo [...c]liny est [...c] et [...c]redzewo [...c] et [...sec]xaginta [k. 183] mar(cis) Polonicalis numeri, quadra[ginta et octo grossos pro qualibet] marca computando, et coram [nobis... vendicionis] titulo rite et racionabiliter perpetu[o resignavit] cum omnibus censibus, fructibus, p[...a], pratis, silvis, campis, virgul[tis ...a], paludibus, fluviis, piscinis, r[ivulis, aquis] et earum decursibus ac aliis [omnibus et] singulis utilitatibus pronunc in eadem [hereditate Stre]dzewo existentibus et que per iam [...b] et Johannem adinveniri poteri[nt in fu]turum, prout dicta hereditas in s[uis metis] circumferencialiter est distincta et [limitata... prout ipse] Ottho verus heres existens et d[ominus hactenus] noscebatur possedisse, et genera[liter cum omnibus] iuribus, dominio et pertinentiis un[iversis, nichil] iuris dom(i)n(i)ique pro se et sui[s successoribus] penitus reservando, per prememora[tos ...a] et Johannem et ipsorum successores possidend(am), tenend(am), habend(am), com[mutand(am), obli]gand(am), vendend(am) et in usus [suos beneplacitos] convertend(am), uti ipsis et eorum s[uccessoribus] melius videbitur expedire. [In cuius] rei testimonium et evidenciam [pleniorem] presentem literam nostri sigilli mu[nimine ex certa] nostra sciencia fecimus comu[niri. Actum et datum] in Pleschow feria sexta prox[ima ...a] diem sancte Margareth[e anno] Domini Mo CCCo nonagesim[o, presentibus nobilibus viris,] dominis Philippo Bninensi [castellano] de Sobothka3, Nicolao [...a] de Wola4, Zauisio de M[...a]5, Sandiwogio de Cirnino6 [...a] et aliis multis fidedign[is testibus ad] premissa vocatis et roga[tis].
abrak kilku liter Kop.
bbrak kilku słów Kop.
cbrak prawie całego wiersza Kop.
1Sędziwój z Szubina
2Strzydzew par. Czermin, na pn.-zach. od Pleszewa. Ota, Otto skądinąd nie znany, ale por. z Ocinym Strzydzewem (SHGWlkp.).
3Filip z Sobótki kasztelan bniński 1384-97 (Spisy wlkp.).
4Mikołaj z Woli (nie wiadomo, z której; może z W. Duchownej par. Czermin, na pn.-zach. od Pleszewa).
5Zawisza nie zidentyfikowany.
6Czermin, wieś par. na pn.-zach. od Pleszewa. Sędziwój jako zm. wyst. 1402 (SHGWlkp.), por. także z Sędziwojem wyst. 1408-09 (KsKal. nr 2685, 3079). [Ju]


Dokument Nr 1769
Wieluń, 20 grudnia 1391
Jakusz i Stasiek dziedzice Zbierska (?) przyrzekają, że po wypuszczeniu na wolność nie będą szkodzić mieszczanom wieluńskim i kmieciom podwieluńskim.
Or.: Włocławek, Archiwum Diecezjalne, dok. 195. Pergamin 195 × 97 + 19 mm. Paski pergaminowe po przywieszeniu dwu pieczęci. Na odwrocie: Litera quiquidem Jacuschius et Stasko fratres germani de Sbirskow non debent nocere civibus etc. racione detencionis.
Wyd.: S. Librowski, ABMK 55, s. 148 (wg Or.), zob. też tamże, s. 89-90.
Reg.: S. Librowski, Inwentarz realny dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku, t. I, Włocławek 1994, s. 110 (wg Or.).

Nos Jacussius et Stasko fratres germani, heredes de Sbirskow1 pro/mittimus tenore presencium sub puritate fidei et honoris, bona fide et sine / dolo animoque sinistro posttergato, civibus Welunensibus necnon Laurencio / de Morsko, Iancone de Soncz kmethonibus terre Welunensis2, racione quorum in civitate Welun eramus detenti, a data die presencium nunc et deinceps civibus et kmethonibus nominatis necnon aliis terrigenis Welunensibus non nocere nec quomodolibet impedire. Promittentes nichilominus pro omnibus fratribus et amicis nostris iras, minas, rixas et quaslibet indignaciones contra et adversus cives et kmethones nominatos habere nec portare, sed promissum prescriptum ratum, firmum et inviolabiliter per nos et ipsos fratres amicosque nostros tenere ac servare. Quod si secus fecerimus aut in aliquibus contra cives et kmethones excesserimus, extunc transseat in detrimentum nostri honoris. In cuius rei testimonium sigillum nostrum est appensum, presentibus nobilibus viris Victore de Mezricz3, Petro de Kowale4 et Stanimiro de Kanow5. Actum et datum Welun in vigilia sancti Thome Apostoli gloriosi anno Domini Mo CoCoCo XCo primo.
1Zbiersk, wieś par. na pn.-wsch. od Stawiszyna (Koz. 5 s. 533). Nie jest jednak pewne, czy chodzi tu o nasz Z., bowiem wyst. tu dziedzice Z. nie są skądinąd znani.
2Morsko, wieś par. na pd.-zach. od Wielunia; Sieniec par. Ruda, wieś na wsch. od Wielunia; kmiecie skądinąd nie znani (Rosin, Słownik s. 117-118, 151).
3Mierzyce, wieś par. na pd.-wsch. od Wielunia. Wiktor (także ze Zdrgań) wyst. 1377-1413, star. opolski 1381-1389, sędzia wiel. 1408-16, star. wiel. 1411-1413 (Rosin, Słownik s. 114-115; KDW VII nr 615/1).
4Kowale, wieś par. na pd. od Wielunia. Piotr wyst. także 1392 (Rosin, Słownik s. 98).
5Kaniów na Opolszczyźnie, Stanimir wyst. od 1385, wójt w Wieluniu 1395-1412 (KDW VII nr 615/14). [Ju]


Dokument Nr 1770
[Kalisz], 12 lipca 1392
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Wachsmut zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 107, na marginesie ręką XVI w. dopisano: Greg(orius) Sluczka tenet 1523.

Nos consules Kalisienses Henricus Schelesil proconsul, Nicolaus Glockin, Jacobus Zacharie, Johannes currificis, Nicolaus doctoris et Johannes Pusbutil tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum civitatis nostre subscriptorum, puta Anthonii Echardi, Johannis Scher, Nicolai Weyman, Nicolai Zacharie et Johannis Mundil, coram Janikone de Dobricz alias Radost advocato1, constitutus in bannito iudicio providus vir Nicolaus Wachsmuth noster concivis, non coactus, nec deceptus, sed sponte et libere, bona in omnibus fruens racione, resigna(vi)t rite et racionabiliter quinque lapides sepi census annui et perpetui in et super stacione sua maccelli solvendasa atque dandasa annis singulis perpetuis futuris temporibus in et super festo sancti Martini Confessoris [11 XI] honorabili viro, domino Johanni Zacharie altariste in eclesia parrochiali Beati Nicolai Episcopi civitatis nostre prefate et suis legittimis successoribus ipsius altari rectoribus pro tempore existentibus hereditarie tenendasa et temporibus eviternis possidendasa. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima post octavas sanctorum Petri et Pauli Apostolorum sub anno Domini millesimo tricentesimo nonagesimo secundo.
atak Kop., zamiast odpowiednio: solvendos, dandos, tenendos, possidendos
1Władze Kalisza kadencji 1391/92: burmistrz Henryk Schelesil, rajcy: Mikołaj (Niczko) Glockin, Jakub Zachariaszowy, Jan stelmach, Mikołaj Doktor, Jan Pusbutil, ławnicy: Antoni Erhard, Jan Scherer, Mikołaj Weyman, Mikołaj Zachariaszowy, Jan Mundel, wójt Jan Radost z Dobrca. [Ju]


Dokument Nr 1771
[Kalisz], 12 lipca 1392
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Piotr Homut zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 109.

Nos consules Kalisienses Henricus Schelesil prothoconsul, Nicolaus Glotkyna, Jacobus Zacharie, Johannes currificis, Nicolaus doctoris et Johannes Pusbutil tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Anthonii Echardi, Johannis Scherer, Nicolai Weyman, Nicholai Zacharie et Johannis Mindil, coram Jankone de Dobricz alias Radost advocato1, constitutus in bannito iudicio circumspectus vir Petrus Homut noster concivis, non coactus, nec deceptus, sed sponte et libere, bona fruens in omnibus racione, resigna(vi)t rite et racionabiliter unam marcam census annui et perpetui in et super maccello suo carnium solvendam atque dandam annis singulis perpetuis futuris temporibus in et super festo beati Martini Confessoris [11 XI], honorabili viro, domino Johanni Zacharie altariste in eclesia parrachialia Sancti Nicolai Episcopi civitatis nostre predicte et suis successoribus legittimis, ipsius altaris rectoribus pro tempore existentibus, hereditarie et temporibus eviternis tenendam et possidendam. In cuius rei testimonium nostre civitatis et predictorum scabinorum sigilla ex certa nostra sciencia presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima post octavas beatorum Petri et Pauli Apostolorum sub anno Domini millesimo trecentesimo nonagesimo secundo.
atak Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1391/92, zob. wyżej, dok. poprzedni. [Ju]


Dokument Nr 1772
[Kalisz], 12 lipca 1392
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Bartłomiej Gremil zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 108.

Nos consules Kalisienses Henricus Schelesil prothoconsul, Nicolaus Glotkya, Jacobus Zacharie, Johannes currificis, Nicolaus doctoris et Johannes Pusbutil tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Anthonii Echardi, Johannis Scherer, Nicolai Zacharie et Johannis Mindil, coram Jankone de Dobrzicz alias Radost advocato1, constitutus in bannito iudicio henestusa vir Bartholomeus Gremil gladiator, noster concivis, non coactus, nec deceptus, sed sponte, libere et voluntarie, bona fruens racione, resigna(vi)t rite et racionabiliter mediam marcam census annui in et super domo sua in platea Castrensi sita solvendam atque dandam annis singulis in et super medio Quadragesime honorabili viro, domino Johanni Zacharie altariste in eclesia parrochiali Sancti Nicolai civitatis nostre predicte et suis successoribus legittimis, ipsius altaris rectoribus pro tempore existentibus, de anno ad annum tamdiu, donec dictus Bartholomeus Gremil aut heredes seu ipsius legittimi successores eandem mediam marcam census pro quinque marcis grossorum duxerit seu duxerint reemendam. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla ex certa nostra sciencia presentibus sunt appensa. Actum et datum sub anno Domini millesimo trecentesimo nonagesimo secundo, feria sexta proxima post octavas sanctorum Petri et Pauli Apostolorum etc.
atak Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1391/92, zob. wyżej, dok. nr 1770. [Ju]


Dokument Nr 1773
[Kalisz], 12 lipca 1392
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Henryk Fogel zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 108-109.

Nos consules Kalisienses Henricus Schelesil prothoconsul, Nicolaus Glocki, Johannes Zacharie, Johannes currificis, Nicolaus doctoris et Johannes Pusbutil tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Anthonii Echardi, Johannis Scherer, Nicolai Weyman, Nicolai Zacharie et Johannis Mundil, coram Jankone de Dobricz alias Radost advocato1, constitutus in bannito iudicio providus vir Henricus Fogel noster concivis, non coactus, nec deceptus, sed sponte, libere et voluntarie, bona fruens in omnibus racione, resigna(vi)t rite et racionabiliter unam marcam census annui in et super braseatorio suo retro scolas Beati Nicolai sito, solvendam atque dandam cens(us)a annis singulis in et super medio Quadragesime, currentis monete, honorabili viro, domino Johanni Zacharie altariste in eclesia Sancti Nicolai Episcopi civitatis nostre predicte et suis legittimis successoribus, ipsius altaris rectoribus pro tempore existentibus, de anno ad annum tamdiu, donec prefatus Henricus [s. 109] Fogil aut heredes seu ipsius legittimi successores eundem censum pro decem marcis grossorum Pragensium monete et Polonicalis numeri consuete duxerit seu duxerint reemendum. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima post octavas beatorum Petri et Pauli Apostolorum sub anno Domini millesimo trecentesimo nonagesimo secundo.
atak Kop., słowo niepotrzebne
1Władze Kalisza kadencji 1391/92, zob. wyżej, dok. nr 1770. [Ju]


Dokument Nr 1774
1392
Maciej pleban w Błaszkach z bratem Bartoszem wójtem w Stawie i siostrą Anastazją przekazują altarię w kościele Św. Mikołaja w Stawie kapelanowi Marcinowi i zatwierdzają jej uposażenie.
Kop.: Kal. 9176, s. 113. Tytuł: Erectio Staw.
Uw.:Dok. dotyczy Stawu sąsiadującego tylko z województwem kal. (por. wyżej, dok. nr 1726 i 1727), ale drukujemy go tutaj ze względu na liczne powiązania Stawu z Kaliskiem.

Notum sit omnibus, tam presentibus, quam futuris, presencium paginulam audituris, quod nos Mathias plebanus de Blascouicze unacum Barthossio fratre nostro, advocato de opido dicto Staw, necnon sorore nostra Anastasia1 publice profitemur universis, quod de consilio amicorum nostrorum et libera voluntate, sani mente et corpore, non compulsi, nec coacti, sed misericorditer decrevimus concorditer et letanter dedimus et assignavimus altare domino Martino capellano nostro2 pure propter Deum ad redempcionem animarum predecessorum nostrorum et ob salutem pariter nostram, quod altare fundatum est a-b
ad honorem sancti Mathie et Mathei Apostoli et Ewangeliste
c olim per patrem nostrum felicis memorie Jacobum in opido dicto Staw in eclesia Beatissimi Nicolai ad laudem et gloriam Omnipotentis et in posterum ad honorem sancti Mathie et Mathei Apostoli et Ewangeliste. Ad predictum enim altare adiungimusd seu demonstravimus duase marcas grossorum Pragensium Polonicalis numeri et eandem pecuniam in diversis locis indicamus, videlicet duas marcas grossorum apud dominum Nicolaum et matrem eius precordialissimam, heredes de Staw3, que ad devocionem pertinent non nobis, sed predicto capellano, quolibet anno tenentur tradere indilate, in balneo dicti opidi quinque fertones, in maccellis carnificum quatuorf fertones et aput nos, seu qui tenuerit advocaciam prenominatam, quinque fertonesg, que pecunia sepedicto Martino ad tempora vite sue pertinere inviolabiliter dinoscuntur. Si autem, quod absit, balneum et maccella combusta seu deserta fuerint, extunc nos easdem tenebimus reformare et pecuniam narratam h-i
capellanis nostris
altar[is]j temporibus perpetuis exsolvere totaliter et complere obligamurk. In cuius rei testimonium sigilla nostra presenti pagine sunt appensa.
Nos igitur Nicolaus cum matre predicta3 consencientesk, ut hacl ł-m
prescripta obligacio
firmiter et inviolabiliter permaneret, cum sigilli nostri appensione iussimus roborare et hec omnia, ut preformiturn, firmiter cum licencia et libera voluntate domini Johannis plebani dicti opidi4 ad evidenciam plenariam cum sui sigilli appensione in testimonium omnium premissorum, anno Domini millesimo trecentesimo nonagesimo secundo, presentibuso nobili domino Martino herede de Kalinowa5.
a-bsłowa te, powtórzone w tekście nieco niżej, wpisano tu w Kop. zapewne omyłkowo
cnast. w Kop. słowa: Ad predictum enim altare assignavimus seu demonstravimus quinque marcas grossorum Pragensium Polonicalis numeri et eandem pecuniam in diversis, umieszczone tu na pewno omyłkowo, a powtórzone (niemal dosłownie) w tekście nieco niżej
dtak poprawione inną ręką XV w., pierwotnie było assignavimus
etak poprawione inną ręką XV w., pierwotnie było quinque (tak zachowało się też w powtórzonym omyłkowo zapisie tego ustępu, por. przyp. c)
ftak poprawione inną ręką XV w.
gnad wierszem dopisano i skreślono inną ręką XV w. [..........] que media marca solvetur
h-itak poprawione inną ręką XV w., pierwotnie było capellano nostro
jdopisane inną ręką XV w. na marginesie, potem przyciętym
kdopisane inną ręką XV w.
ltak Kop., zamiast hec
ł-mtak poprawione inną ręką XV w.
ntak Kop., zamiast preformatur
otak Kop.
1Błaszkowice czyli Błaszki w Sieradzkiem, na pograniczu kal. Pleban Maciej syn Jakuba (niżej) wyst. także 1386 (Zajączkowscy, Materiały I s. 18), jego rodzeństwo skądinąd nie znane; por. też wyżej, dok. nr 1763 z 1382 r., gdzie wójtem Stawu był jeszcze Jakub Piwoński.
2Marcin nie zidentyfikowany.
3Mikołaj ze Stawu wyst. także 1393, jego matka to być może Przechna ze Stawu wyst. jako wdowa 1398-99 (Zajączkowscy, Materiały II s. 116; tu także w 1392 r. jako oppidana de S.?), pani Stawska 1403 (KsKal. nr 719, 749).
4Jan, zapewne pleban ze Stawu, nie zidentyfikowany.
5Kalinowa w ziemi sier. Marcin wyst. od 1386, potem kasztelan sier. 1399, wojewoda sier. 1430, zm. 1438 (PSB XIX s. 564-565). [Ju]


Dokument Nr 1775
Inowrocław, 13 maja 1393
Sąd ziemski inowrocławski rozsądza spór Janny z Sieczkowic z Wojciechem z Trląga o brzegi jeziora.
Kop.: Poznań, WAP, Inowrocław Z. 2, k. 120v. Wpis w 1551 r. Tytuł: Privilegium adiudicatorium in literis pargameneis cum appenso sigillo.
Uw.:Wiadomość o dokumencie zawdzięczamy p. dr Sobiesławowi Szybkowskiemu z Gdańska.

Nos Jaroslaus de Sadlno iudex Iunivlad(islaviensis)1 ad noticiam universorum, tam presentium, quam futurorum, cupimus devenire, quod cum termini celebrabantur in Wlad(islavia)2 feria tercia Rogationum, et tunc serenissimus princeps et dominus, dominus Wladislaus Dei gratia rex Polonie fuit constitutus in Wlad(islavia) sub anno Domini millesimo tricentesimo nonagesimo tertio3, ubi etiam strennui milites et nobiles viri, domini Joannes palatinus Lantitiensis dictus Ligansa4, Tomko subpincerna Crac(oviensis), capitaneus Wlad(islaviensis) et Gniewkouiensis5, Sandiuogius palatinus Poznaniensis6, Nicolaus Kalis(iensis), Nicolaus Brestensis (iudicesa)7, Vbislaus subiudex Wlad(islaviensis)8 presidebant iuditio ex spetiali mandato domini regis nostri Polonie, et dum famosa domina Janna heredissa de Sierzkovicze9 citavit nobilem virum, dominum Albertum heredem de Trlang10 pro ripis sive littoribus circa lacus11, in quibus se predictus Albertus intromiserat, domina vero offerebat suum verum et legittimum patrimonium. Tandem predictus Albertus dixit: "Volo probare cum istis, apud quos predictos lacus emi", quod admissum fuit, sed prefatus Albertus approbare non potuit neque voluit. Extunc nos ex consensu et voluntate predictorum dominorum, Deum habentes pre oculis, omnino volentes locum dare iusticie et veritati, prefate domine Janne predictas ripas sive litora adiudicavimus et presentibus adiudicamus cum omni iure et dominio, sibi et suis legitimis successoribus, cum omnibus fructibus, usibus, utilitatibus temporibus perpetuis duraturis, quod aquisivit suum verum patrimonium possiden(dum), haben(dum), prout sibi et suis legitimis successoribus melius videbitur expedire, Alberto vero de Trlang et sue posteritati perpetuum silentium imponentes. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Actum et datum die, loco, anno, testibus, quibus supra.
abrak Kop.
1Jarosław z Sadlna sędzia ziemski inowrocławski 1393 (tutaj) - 1419 (KDW VI nr 372).
2Inowrocław (niekiedy nazwę mylono z Włocławkiem).
3Pobyt króla skadinąd nie znany, ale możliwy w tym czasie.
4Jan Ligęza z Niewiarowa wojewoda łęcz. 1374-1418 (Spisy łęcz.).
5Tomek z Węgleszyna.
6Sędziwój Świdwa z Szamotuł wojewoda pozn. 1393 (tu najstarsza wzmianka) - 1403 (Spisy wlkp.).
7Mikołaj z Wenecji sędzia kal. i Mikołaj z Kościelca sędzia ziemski brzeski kujawski 1386-1400 (KDW VI nr 372).
8Ubysław z Lipia podsędek inowrocławski 1393 (tutaj), wyst. jeszcze 1412 (inf. prof. Janusza Bieniaka).
9Sieczkowice na pd.-zach. od Inowrocławia, w pobliżu jeziora Trląg. Janna skądinąd nie znana.
10Trląg na zach. brzegu jez. Trląg. Wojciech, potem podkomorzy kal. 1401-14, zm. 1414/15 (Spisy wlkp).
11Zapewne chodzi tu o brzegi jeziora Trląg. [Ja]


Dokument Nr 1776
Łęczyca, 16 maja 1393
Kredytywa króla Władysława Jagiełły dla wymienionych posłów na rokowania z wielkim mistrzem krzyżackim.
Kop. papierowa, współczesna oryginałowi: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 169. Adresu i śladów uwierzytelnienia brak.

Wladislaus Dei gracia rex Polonie Lithuanieque princeps supremus et heres Rusie etc. Venerabili viro, domino Conrado magistro generali ordinis Jerosolimitani sancte Marie Theutunicorum de Prusia1 debiti favoris augmentum. Ad vestram presenciam dirigimus validos et honorabilem, videlicet Sandiuogium palatinum Kalisiensem, capitaneum Polonie Maioris2, Nicolaum Strosberg prepositum Gnesnensem3 et Thomkonem subpincernam Crac(ouiensem) et capitaneum Cuyauiensem4, fideles nostros dilectos, presencium exhibitores, negociis et legacionibus nostris convencionem et captivos relaxandos concernentibus plenius eruditos. Quibus quecumque super premissis parte nostri vobis retulerint, indubie credatis tamquam nobis. Datum Lancicie in crastino Ascensionis Domini, que est dies Veneris XVI Maii anno eiusdem Mo CCCo XC IIIo5.
1Konrad von Wallenrod wielki mistrz krzyżacki 1391-93.
2Sędziwój z Szubina.
3Mikołaj Strosberg prepozyt gnieźn., zm. 1413 (PSB XXI s. 94-95 - z błędami; Kowalski s. 225-226; GąsSkOf s. 74-75).
4Tomek z Węgleszyna podczaszy krak. 1386-1407 i starosta kujawski (tutaj), potem starosta generalny Wlkp. 1398-1409, kasztelan sandomierski 1407-09, zm. 1409 (Spisy młp.; Spisy wlkp.).
5Pobyt w Łęczycy zgodny z itinerarium królewskim. [Ja]


Dokument Nr 1777
[Poznań], 20 listopada 1394
Władze miasta Poznania zaświadczają, że Gertruda wdowa po Mikołaju Wenczke przekazała Małgorzacie Poschke i jej dzieciom dom przy ul. Wodnej.
Kop.: Poznań, WAP, Akta m. Poznania I, 1, s. 9. Wpis w 1402 r. Tytuł: Margrith Poschkenne.
Wyd.: WSvP, s. 46-47, wg Kop.

Wir nochgeschrebin Andris Clinkener burgirmeister, Hannos Beme, Peter vom Zande, Jurge Merkil, Jurge Zettow, Hannos Pfaffe, Nicze Litwin, Hanlen Molner rathmanne czu Pozenaw1 bekennen offenlichin in desim briffe, das in der kenwertikeit der nochbenanten scheppin Hannos Czumpe, Niclos Kitlicz, Heynrich Botener, Peter Strosberg, Nicze Mathis, Michil Storkittil, Symko Stoyan, Niclos Pabisch in gehegitim dinge, das Peter Czeschmir unser stat voyt gesessen hat2, kenwerticlich gestanden hat dy irbere vrawe Gerdrut, etwan Niclos Wenczken husvrawe mit wolbedochtem mute, mit gesundenem leybe und hat vorreicht und ufgegebin Margrithe Poschkynne unser meteburgerynne und ir kyndern ir hus, das do in der Wassergasse gelegin ist3, ebiclich czu besiczen mit sulcher undirscheit, wenne an der Margrithe icht geschege, so sal das hus an ir kinder gefallen und an der kinder neste noch der kinder tode an allerleye hindernisse. Des czu bekentnisse habe wir unser stat ingesegil an den briff lassen hengin. Gegeben am andertage noch senthe Elyzabeth tage noch Gotis gebort dreyczenhundirt iar dornoch in deme firde und newnczigisten iare.
1Burmistrz pozn. kadencji 1394/95 Andrzej Klinkener i rajcy Jan Czech [starszy], Piotr z Piasków, Jerzy Merkiel, Jerzy Zet, Jan Fafko, Mikołaj Litwin, Hanlen (Alin, Hanlin?) młynarz.
2Ławnicy pozn. kadencji 1394/95 Jan Czump, Niklos (Mikołaj) Kitlicz (wyst. jako ławnik tylko tutaj, żył jeszcze 1403 - WSvP s. 49), Henryk Bednarz, Piotr Strosberg, Nicze Matysz, Michał Storkitel, Szymon Stojan, Mikołaj (Niklos) Pabisz, wreszcie wójt Piotr Cieszymir.
3Mieszczanie pozn. skądinąd nie znani. [Ja]


Dokument Nr 1778
Tuczno, 25 lipca 1395
Arnold z Gulcza mieszczanin z Tuczna prezentuje prepozytowi w Kaliszu Pomorskim kandydata na altarystę w Tucznie.
Kop.: Poznań, AAP, Acta consistorii 20, k. 96 (pismo bardzo wyblakłe). Wpis 9 maja 1436. Tytuł: Tenor presentacionis ad altare Tuczno.

Honorabili viro, domino Henrico Pampea preposito in Kalissz1, comisariob ab honorandis et venerandis viris, dominis collacionec capituli Poznaniensis diocesis in dicta prepositura in temporalibus et spiritualibus Arnoldus de Golcz civis civitatis Thucze2 debitam obedienciam nostram cum promptitudine sinceri famulatus. Vestre paternitati ac reverencie duxi transmittendo vobis dominum Jacobum de Sancze presbiterum Poznaniensis diocesis3, presencium ostensorem, med elemosinas seu altare a me in ecclesia parrochiali civitatis Thucze ad nutum omnipotentis Dei et Beate Marie Virginis editum sincereque, pure propter Deum contuli, eundem presentando vestre paternitati, supplicando, quatenus sibi accenssume prefati altaris conferre dignemini mei serviminis ob respectum ipsumque ad idem in temporalibus et in spiritualibus investigantes. In huius rei testimonium sigillum meum presentibus est appensum. Datum Tucz anno Domini Mo f-g
XXXo
nonagesimo quinto, ipso die beati Jacobi Apostoli.
atak Kop., Pape z nadpisaną kreską, oznaczającą skrócenie
bodczyt niepewny
codczyt niepewny, można też czytać colleccione
dtak Kop.
etak Kop., chyba zamiast accessum
f-gtak Kop., zamiast CCCo
1Kalisz Pomorski, miasto w Nowej Marchii. Pleban Henryk Pape i mieszczanin z Tuczna Arnold z Gulcza wyst. w tejże sprawie także 1395 (KDW VI nr 344 i KDW III nr 1961, por. też wyżej, dok. nr 1766), zaś ksiądz Jakub de Sancze tylko jako wikariusz w Tucznie (KDW III nr 1961). Henryk Pape wyst. także 1389 (zob. wyżej, dok. nr 1766).
2Kalisz Pomorski, miasto w Nowej Marchii. Pleban Henryk Pape i mieszczanin z Tuczna Arnold z Gulcza wyst. w tejże sprawie także 1395 (KDW VI nr 344 i KDW III nr 1961, por. też wyżej, dok. nr 1766), zaś ksiądz Jakub de Sancze tylko jako wikariusz w Tucznie (KDW III nr 1961). Henryk Pape wyst. także 1389 (zob. wyżej, dok. nr 1766).
3Kalisz Pomorski, miasto w Nowej Marchii. Pleban Henryk Pape i mieszczanin z Tuczna Arnold z Gulcza wyst. w tejże sprawie także 1395 (KDW VI nr 344 i KDW III nr 1961, por. też wyżej, dok. nr 1766), zaś ksiądz Jakub de Sancze tylko jako wikariusz w Tucznie (KDW III nr 1961). Henryk Pape wyst. także 1389 (zob. wyżej, dok. nr 1766). [Ju]


Dokument Nr 1779
[Kalisz], 14 stycznia 1396
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Małgorzata Aminebir zapisała wszystkie swe dobra na rzecz fundacji altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9175, s. 817.

Nos consules Calisienses Henricus Schelesil, Nicolaus doctoris, Jacobus Zacharie, Johannes Mundil et Johannes Radost tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Anthonii, Johannis Scherer, Henrici Mundil, Johannis Skora, Petri Zyboth, Nicolai Radost et Petri Honuth, coram Jandrone de Schiltberg advocato tunc iudicio presidente1, constituta in bannito iudicio honesta domina Margaretha Aminebirynnea nostra concivis, sana mente et corpore, cupiens diem messionis extreme piis misericordiarum operibus prevenire, dedit, donavit et nomine veri et legittimi testamenti racionabiliter assignavit pro suo et progenitorum suorum animarum salutari remedio omnia et singula bona sua, tam mobilia, quam immobilia, quibuscumque nu(n)cupentur nominibus, pro altari de novo creando et eri(g)endo post vite sue tempora in ecclesia Sancti Nicolai in Calis honorabili viro, domino Martino canonico Legnicensi, Wratislauiensis diocesis, et post mortem eiusdem domini Martini filiis sororis eiusdem domini Martini, eligendo et constituendo executores sue ultime voluntatis et testamenti huiusmodi Nicolaum Stronichen collegam nostrum et Johannem Beutelerb concives nostros tunc presentes et onus executorie huiusmodi in se suspicientes spontanea voluntate. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta post octavas Epy(phani)e Domini sub anno nativitatis eiusdem millesimo tricentesimo nonagesimo sexto.
aodczyt niepewny, można też czytać Anunebirynne, Aunuebirynne itp.
bodczyt niepewny, można też czytać Benteler
1Władze Kalisza kadencji 1395/96: burmistrz Henryk Schelesil, rajcy: Mikołaj Doktor, Jakub Zachariaszowy, Jan Mundel, Jan Radost, ławnicy: Antoni (Erchard?), Jan Scherer, Henryk Mundel, Jan Skora, Piotr Seibot, Mikołaj Radost, Piotr Homut, wójt Jandro z Ostrzeszowa (Schildberg). [Ju]


Dokument Nr 1780
[Kościan], 31 maja 1396
Rajcy miasta Kościana polecają rajcom toruńskim mieszczanina Henryka Beyera.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4010. Papier 213 × 130 mm. Na odwrociu wyciśnięta pieczęć (jak Engel 1894 s. 9) w naturalnym wosku, zamykająca list, przykrywająca pasek zamykający list, zachowana w ok. 1/2, złamana. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu. Nacięcia do paska zamykającego list.
Uw.:List pisany tą samą ręką, co dok. nr 1783.

a-b
Den erenwirdegen und vorsichtegen burgirmeyster und rothern in der Aldin Stat zcu Thoran, unsern lieben vrunden und gunnern s(al) d(er) b(rif)
.
Vruntlichin gruz mit dinste zcuvor. Erbar hern und lieben vrundec! Wir thun / uch wissinde sein, das vor uns in eyn gesessin roth komen sein dy / vromme knechte Heynrich Pirbin und Petir Beuerd und haben vor uns / williklich bekant, das Heynrich Beyer, czeger des briffes, elichin geborn ist von eyme rechten evatir und emutir, dy vrome, erbar lwte sein, und sine mutir noch zcu uns ist, sundirlich im der vatir gestorbin ist. Hirumme bete wir uwir ersamkeyt flelichin, das ir im an syme gescheffte guten willen, willige gunst und stete vorderunge irczegit und beweyst. Das wolle wir kegen uch hoch vordinen. Gegeben zu vigilia Corporis Christi nostro sub secreto civitatis anno Domini Mo CCC nonagesimo sexto.
Burgermeyster und ratmane
zcu Costan.
a-bna odwrociu Or.
cnadpisane Or.
dmożna też czytać Bener Or. [Ju]


Dokument Nr 1781
Malbork, 3 lipca 1396
Wielki mistrz krzyżacki prosi starostę generalnego Wielkopolski Sędziwoja z Szubina o interwencję u starosty opoczyńskiego Pietrasza Rpiszki w sprawie mieszczanina toruńskiego Mikołaja Snewisa.
Kop. papierowa, współczesna oryginałowi: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 185. Ślady po złożeniach. Śladów uwierzytelnienia brak.
Reg.: Katalog dokumentów i listów krzyżackich Archiwum Państwowego w Toruniu, t. I (1251-1454), wyd. A. Radzimiński, J. Tandecki, Warszawa 1994, nr 72 (tu przekaz traktowany jako or.).
Uw.:Przeciw uznaniu niniejszego przekazu za or. przemawia przede wszystkim brak uwierzytelnienia listu oraz fakt, że miasto Toruń nie było odbiorcą (adresatem). Podobnie jak i w innych wypadkach (por. np. niżej, dok. nr 1784), kancelaria wielkiego mistrza przesyłała odpis listu do zainteresowanego jego treścią - w tym wypadku do rady miejskiej Torunia.

Magister generalis ordinis Theo(toni)corum1. a-b
Nobili domino Sandziuogio palatino Kalisiensi necnon capitaneo Maioris Polonie generali2, amico nostro sincero d(an)d(um)
.
Nobilis domine, amice noster sincere! Vestre amicabili dilecioni proponimus in hiis scriptis, quod quidam fidelis noster subditus Nicolaus Snewys dictus, concivis Thoronensis3 in nostra constitutus presencia nobis proposuit querulose, quomodo ipse ad mandatum illustris principis, domini Semouithi ducis Maszouie4 se literis cum suis versus Cracouiam ad zuppariam transtulisset, inibi a quodam cive unam sommamc pecunie ex parte eiusdem domini ducis postulandam ac capiendam et in eadem via regia idem noster subditus antedictus Nicolaus Snewys per nobilem et validum dominum Petrasschium Erpischky in Opaczin capitaneum5 fuit captivatus et per eundem miserabiliter et graviter carceribus detentus et exaccionatus, tam diutine inibique detentus, quot idem dominus dux Mazouie tandem de captivitate sua instructus et informatus ipsum nostrum subditum de captivitate sub caucione exaccionaria erga dominum Petrassium fideiussorie pro una summa pecunie satis duriter exbrigavit, pro qua exaccione pecuniaria idem noster subditus cottidianas patitur moniciones innocenter et minus iuste. Unde, domine ac amice noster carissime, vestram, in quam confidimus, amiciciam rogitamus studiose, quatenus eundem dominum Petraschium in Opaczin capitaneum instanter amic(abilibus) ac piis informacionibus instuered velitis, nostri amoris intuitu, ut eundem nostrum subditum sepenominatum ab omni captivitatis, arrestacionis, impeticionis, exaccionis ac monicionis onere liberum procuret et solutum. Cum nos ipse et nostrates omnes adversus eundem dominum Petraschium et cum eo nichil aliud scimus et sentimus, quam quod veram amiciciam concernit et sinceram. Preterea, si idem dominus Petraschius aliquam adversitatem habuerit in casu contra quempiam nostrarum terrigenarum, dum requisiti fuerimus, sibi de tocius iusticie providebimus complemento. Amicabile responsum necnon amicabilem composicionem et decisionem petimuse elaborare. Quod vestram apud sinceritatemf et in vestris coniunctis subditis, ubi opportunum fuerit, recompensare pretendimus tempore et loco congruente. Datum in castro nostro Marienburg feria secunda infra octavas Petri et Pauli beatorum Apostolorum anno LXXXXVIto.
a-bna odwrociu Kop.
ctak Kop.
dtak Kop., zamiast instruere lub instare
etak Kop., zamiast petemus
fdziurka, odczyt niepewny Kop.
1Konrad von Jungingen, wielki mistrz 1393-1407.
2Sędziwój z Szubina.
3Mikołaj Snewis (Snelvys) kuśnierz ze Starego Miasta Torunia, wyst. 1388-1400 (LibScabVCT; zob. też Ciesielska, Wykazy).
4Siemowit IV książę mazowiecki, zm. 1426 (PSB XXXVII s. 76-81).
5Nie zidentyfikowany przez wydawców Reg. Piotr, to napewno Piotr Rpiszka z Bedlna (w powiecie opoczyńskim) i z Kask, bliski współpracownik Siemowita IV, potem ochmistrz dworu królowej Jadwigi 1396, kasztelan wiślicki 1396, starosta opoczyński już 1394, zm. 1402 (PSB XXVI s. 383-386). [Ja]


Dokument Nr 1782
[Poznań], 31 lipca 1396
Władze miasta Poznania zaświadczają, że sprzedały łaziebnikowi Mikołajowi Trochtil łaźnię obok kościoła Św. Marii Magdaleny w zamian za czynsz.
Kop.: Poznań, WAP, Akta m. Poznania I, 1, s. 41. Wpis w 1412 r.
Wyd.: WSvP, s. 78-79, wg Kop.

In dem namen unsers Herren amen. Czu ebigen geczeiten. Wir nochgeschreben Jurge Merkil, Andris Clinkener, Hanlen Molner, Petir vom Szande, Jurge Zettaw, Symko Stoyan, Handzel Bemchin, Barthos rotmanne der stat czu Poznaw1 bekennen allen kegenwertigen unde nochkomenden, das wir mit vollem rote unserer gesworen, der aldisten unde der ganczen gemeyne unser stat czu Poznaw recht unde redelich vorkawfft haben durch der stat nucze willen unser bastube bey synte Marien Magdalenen in unser stat gelegen, Nicze Trochtil dem badir2 unde seynen nesten nochkomelyngen ebiclich czu besiczczen, czu vorkewfen, czu vorgebin, czu thun unde czu lozin an allirley hyndirnisse, in sulchir mose, das der vorgenante Trochtil unde seyne nochkomelinge alle jor off synte Mertyns tag [11 XI] czw marg ebigis czynses der stat von derselbegen badstobin geben unde gelden sal, se sey gebawet adir ungebawet. Des czu bekentnisse habe wir unsir stat ingesegil an den briff anlozin hengen an synte Petirs obinde noch Cristi gebort driczenhundirt jar darnach in dem sechten unde newczisten jare.
1Rajcy pozn. kadencji 1395/96: Jerzy Merkiel, Andrzej Klinkener, Hanlen (Alin, Hanlin?) młynarz, Piotr z Piasków, Jerzy Zet, Szymon Stojan, Jan Czech [starszy] i Bartosz (zapewne Bartosz Ute).
2Łaziebnik pozn. Nicze Trochtil skądinąd nie znany. [Ja]


Dokument Nr 1783
[Kościan], 27 czerwca 1397
Rajcy miasta Kościana polecają rajcom toruńskim mieszczanina Jakuba syna Piecza sołtysa z Sierakowa.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4015. Papier 210 × 114 mm. Na odwrociu ślad odciśniętej pieczęci w ciemnym laku, przykrywającej pasek zamykający list. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.
Uw.:List pisany tą samą ręką, co dok. nr 1780.

a-b
Denn erenwirdegen .. und vorsichtegen burgirmeyster, rotherren und der ganczen gemeynen czu Thoran in der Alden Stat, unsern lieben gunnern s(al) d(er) b(rif)
.
Unsern vruntlichin gruz mit dinste vorbenanth. Erenwirdege, lieben hern und gunner! Wir thun / euwir ersamkeyth wissinde sein, offintlich in desim brife bekennende, das Jacob, Pecze scholczen / son von Schirke1, dem Got gnode, czeygir des briffes, bey und mit uns gewest ist geczon / und geborn ist in unserer stat Costan alz eyn vrom, erbir knecht und elich geborn von vatir und mutir von vromen, erbern lewten, dye czu uns in unserm goteshawse in dem namen Gotes rwen und rasten alz vrome getrwe lewthe, und wenne im loeste und behagthe syne wonunge czu uns, alz ze sine eldern czu uns, dywile en Goth des leben gunde, erbarlich hatten, der welde wir im ouch gerne und vruntlich gunnen. Sintdemmole, das im denne syme wonunge und wesen zu euwch und euwch behayth und liebith, betten euwre vruntschaft dinstlich und flelich, das ir im lipliche gunst, guten willen und vruntliche vorderunge geruch beweysen und irczegen an syme schefftnisse. Des wolle wir um euwch williclich vordinen in eym semlichin adir vil grosserm und den euwren. Gegeben an der methewoche noch sente Johannis Baptiste tage under unserer stat secretum sub anno Domini Mo CCC nonagesimo septimo.
Burgirmeyster und rathmanne zu Costan.
a-bna odwrociu Or.
1Sierakowo, wieś tuż na pn.-zach. od Kościana, własność miasta Kościana (Koz. 3 s. 191-192). Jakub i Piecz skądinąd nie znani. [Ju]


Dokument Nr 1784
Kalisz, [1389-1397]
Sędziwój z Szubina prosi wielkiego mistrza krzyżackiego o wyrozumiałość z powodu zwłoki w przekazaniu dokumentu królewskiego potwierdzającego układ uzgodniony w Malborku.
Kop. papierowa, współczesna oryginałowi: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 238/2. Śladów uwierzytelnienia brak.
Uw.:Niniejszemu listowi Sędziwoja z Szubina towarzyszy or. list przewodni wielkiego mistrza do rady miejskiej Torunia, datowany w środę po Zesłaniu Ducha Św., informujący m. in.: wir senden euch dese ingeslossen copie des briues, den uns her Sandiwog(ius) gesandt hat... (Toruń, WAP, Katalog I dk. 238/1; por. Katalog dokumentów i listów krzyżackich Archiwum Państwowego w Toruniu, t. I (1251-1454), wyd. A. Radzimiński, J. Tandecki, Warszawa 1994, nr 58, tam też, za M. Magdańskim, Organizacja kupiectwa i handlu gdańskiego do roku 1403, Toruń 1939, s. 128, datacja listu wielkiego mistrza na 12 maja 1391).

Domine graciose! Scripsit michi vestra gracia, quod michi egre ferre ac inputare nollet pro eo, quod literam consensus serenissimi principis ac domini / nostri, domini regis Polonie graciosi1, super tractatu et pleniori condictacione, uti in Marienburg mutuo condictavimus, e(idem) v(estre) gracie / octo diebus ante festum Penthekostesa dirigere non valui et vestra eadem gracia eandem literam consensus predicti domini nostri regis usque / ad festum Penthekostesa nunc proxime venturum prestolari et expectari wlt animo libenti, de quo gracie vestre refero eximias graciarum acciones. Nam Deo testificante nunccius meus a domino nostro rege gracioso hucusque non revenit, sed Altissimo annuente nisi veneritb, extunc e(idem) v(estre) gracie literam nostri domini regis usque Thorun sine dolo et fraude dirigere festinabo absque mora. Supplico igitur e(idem) v(estre) gracie cordis intimo ex affectu, quatenus, si dicta litera in Thorun vestre gracie presentata extiterit, michi literam consimilis materie iuxta condictacionem in Mar(ienburg) alternatim inter nos factam e(adem) v(estra) gracia, de qua nimium confido, nunccio meo, qui gracie v(estre) literam regalem assignaverit seu presentaverit, dignetur benigniter assignare. Si autem idem nunccius meus per terram v(estre) gracie venerit et remeaverit vestreque gracie literam nostri domini regis predicti assignaverit, extunc peto instantissime eandem v(estram) graciam, quatenus eidem nunccio vestram literam consimilis materie dignetur assignare. Super omnia supplico gracie v(estre) instantissime, quatenus si nunccius super festo Penthecostes pretuito cum literis predictis non revenerit, quod vestra gracia modicum ulterius dignetur prestolari, nam nisi remeaverit e(idem) v(estre) gracie literam consensus predicti domini nostri regis sine dolo et fraude transmittere non obmittam. Datum in Kal(is) feria sexta proxima ante diem festi Penthecostes.
Sandziwogius palatinus Kalisiensis et capitaneus Maioris Polonie generalis2, vestre gracie servitor.
atak Kop.
bpoprawiane z venerint Kop.
1Tj. Władysława Jagiełły.
2Sędziwój z Szubina. Datę dok. wyznacza czas piastowania przezeń starostwa generalnego Wlkp. [Ju]


Dokument Nr 1785
[Kalisz], 30 maja 1398
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że sprzedały czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi synowi Gotarda.
Kop.: Kal. 9176, s. 79, w transumpcie władz miasta Kalisza z 12 czerwca 1422 - zob. niżej, nr 1938.

Nos consules Kalisienses Henricus Schelesil, Jandro de Schiltberg, Nicolaus de Strona, Johannes Mundil et Petrus Homuth1 tenore presencium publice recognoscimus universis, quod de comuni consensu et voluntate iuratorum et communitatis civitatis nostre, rite et racionabiliter vendidimus pro octuaginta marcis grossorum Pragensium Polonicalis numeri octo marcas Polonicalis monete et numeri census annui, solvendas atque dandas annis singulis in et super quelibet (Quatuora) Tempora anni duas marcas, honesto viro Nicolao Gothardi concivi et college nostro suisque heredibus et successoribus legitimis tamdiu de anno ad annum, quousque nos vel successores nostri consules Kalisienses existentes pro tempore eundem censum pro octuaginta marcis (monetea) et numeri predictorum duxerimus seu duxerint reemendum. In cuius rei testimonium civitatis nostre maius sigillum presentibus duximus appen[dendumb]. Actum et datum feria quinta proxima ante festum Sancte Trinitatis anno Domini millesimo CCCo XC octavo.
abrak Kop.
bplama atramentu Kop.
1Rajcy Kalisza kadencji 1397/98: Henryk Schelesil, Jandro z Ostrzeszowa, Mikołaj de Strona (= Strönchin?), Jan Mundel, Piotr Homut. [Ju]


Dokument Nr 1786
Oborniki, 11 lutego 1399
Rajcy miasta Obornik polecają Hannosa z Obornik rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4029. Papier 222 × 117 mm. Na odwrociu ślad pieczęci wystawcy w zielonym laku (zapewne jak Engel 1894, s. 16), przykrywającej pasek zamykający list, złamanej.

a-b
Circumspectis viris, dominis .. preconsuli necnon consulibus Antique Thorunie, amicis nostris predilectis presentetur
.
Amica dilecione premissa. Domini et amici multum adamandi! Dominacioni vestre / amice reseramus per presentes clarius, qui Hannos presencium exhibitor se rite, / iuste atque honeste conservavit diebus suis singulis modis, quibus licuit / ac licet honestis, eciam progenitus persistit parante ab utroque honesto necnon awi civitate in nostra extant mortui et in rem iudicatam transiiveratc laudabiliter honestius. Pro quo amice vestre dileccioni petitantes flagittamus, quatenus sibi in rebus erga vos agibilibus graciosos ac promotorios exhibeatis, quod erga dominacionis vestre amicicie casu quovis se offerente wolumus in simili vel maiori promereri. Datum in Oborniki ipso die Carnisprivii, civitatis nostre sub sigillo. Datum anno Domini Mo CCC nonagesimo nono.
Consules civitatis Obornicensis
vestri in omnibus scribunt.
a-bna odwrociu Or.
ctak Or.
1Hannos może ident. z wyst. 1400 (niżej, dok. nr 1794). [Ja]


Dokument Nr 1787
[Poznań], 21 lutego 1399
Rajcy miasta Poznania po zasięgnięciu opinii stelmachów i kołodziejów polecają pachołka Wawrzyńca Rothe rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. 4030. Papier 221 × 145 mm. Na odwrociu złamana pieczęć sekretna wystawcy w czarnym laku (jak KDW IV, tabl. nr LI; Engel 1894, s. 17), przykrywająca pasek zamykający list, zachowana fragmentarycznie.

a-c
Den erbirn, wolwissindin .. rathmannenb in der Alde Stat czu Thoron, unsern liebin vrunden d(an)d(um)
.
Dinstlichin grus czuvor. Liebin vrunde! Vor uns haben bekant / dy stelmachir und dy .. rademachir unser stat czu Pozenaw, / das Lorencz Rothe1, des briffes czeigir, sich erlich und erbirlich by en / als eyn getrawer, vromer knecht gehalden hat. Ouch wir wissen von em nicht andirs, wenne gut czu sagen. Betten wir ewer erbirkeit dinstlichin, das ir em gunst, vorderunge und guten willen irczeigit an synen sachin. Das wellen wir ummb euch vordinen. Gegeben am freitage vor Reminiscere anno Domini et cetera XCo nono.
Rathmanne czu Pozenaw.
a-cna odwrociu Or.
bnast. skreślone hat Or.
1Wawrzyniec Rothe wymieniany jest wśród kołodziejów toruńskich w spisie z 1404 na tabliczkach woskowych (Tabliczki woskowe miasta Torunia, ok. 1350 - I poł. XVI w., wyd. K. Górski, W. Szczuczko, Warszawa 1980, s. 25 - tu błędnie odczytany jako Rode). Por. też K. Mikulski, Problem tzw. "wyspy" toruńskiej w świetle źródeł podatkowych, Zapiski Historyczne 61, 1996, z. 1, s. 8-9. [Ja]


Dokument Nr 1788
[Kalisz], 23 maja 1399
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, słodownik Wawrzyniec, zapisał czynsz altaryście kościoła parafialnego Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 64. Tytuł: Secuntur domini Johannis Golisch.

Nos consules Kalisienses Nicolaus Strochin, Henricus Schelesil, Henricus Mundel et Johannes de Bochna tenore presencium recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Petri Hanuth, Jankonis Radost, Johannis Schelesil, Pauli Goluch, Martini Ronchret, Martini Hedloff et Petri Bochner, coram Jacobo Zacharie advocato1 iudicio presidente, constitutus in bannito iudicio honestus vir Laurencius braseator, concivis et collega noster, sanus et integer racione existens, non compulsus, nec coactus, sed voluntarie, iuste vendicionis titulo resigna(vi)t rite et racionabiliter mediam marcam census annui monete currentis solvendam atque dandam annis singulis in et super Carnisprivio de et super domo sua aciali sita in platea Wratislauiensi ex opposito domus Nicolai Bivrisa, discreto domino Johanni Golusch altariste parrochialis eclesie Sancti Nicolai civitatis nostre predicte suisque legitimis successoribus, ipsius altaris rectoribus pro tempore existentibus, de anno ad annum tamdiu, quousque idem Laurencius aut heredes seu successores ipsius legitimi eundem censum medie marce pro quinque marcis latorum grossorum Pragensium duxerit seu duxerint reemendum, censu tamen persesso iuxta decursum temporis primitus persoluto. In cuius rei testimonium nostre civitatis et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima post festum Penthecostes anno Domini millesimo tricentesimo nonagesimo nono.
aodczyt niepewny
1Władze Kalisza kadencji 1398/99: burmistrz Mikołaj Strönchin, rajcy: Henryk Schelesil, Henryk Mundel, Jan z Bochni, Bochner, ławnicy: Piotr Hanut, Jan Radost, Jan Schelesil, Paweł Golisz, Marcin Ronchret, Marcin Heydloff, Piotr Bochner, wójt Jakub Zachariaszowy. [Ju]


Dokument Nr 1789
Kalisz, 17 czerwca 1399
Starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Pietrasz z Pawłowa sprzedał część Pawłowa oraz sołectwo tamże Żegocie z Żernik, a ten oddał te dobra altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: 1. Kal. 9176, s. 109-110. Tytuł: Sequitur litera seu privilegium domini Andree de K., oraz ręką XVI w.: Simonis et Jude in ecclesia Sancti Nicolai; 2. Kal. 9176, s. 287-288. Tytuł: Sequitur privilegium Andree altariste altaris beatorum Simonis et Jude Apostolorum.
Uw.:Wydanie oparto na Kop. 2.

Nos Thomco subpincerna Crac(ouiensis) et capitaneus Maioris Polonie generalis1 significamus, quibus expedit, universis presentibus et futuris noticiam presencium habituris, quod ad nostram aliorumque eiusdem terre nobilium veniens presenciam nobilis vir Petrassius heres de Pawlowo2, non compulsus, non coactus, neque errore aliquo seductus, sanus mente et corpore existens, usus amicorum suorum consilio, quinque mansos cum dimidio manso sive laneos quinque cum dimidio laneo suos et totum servicium scolteti, qui scultetus quatuor mansos seu laneos liberos obtinet et possidet ibidem in villa Pawlowo dicta, que ipsum Petrassium ex successione paterna concernebant, in districtu Kalis(iensi) consistenti, cum omni iure et dominio, sicut solus tenuit et possideta, et cum omnibus attinenciis suis, agris, pratis, pascuis, stagnis, paludibus [s. 110], lacubus, piscinis, aquis ac eorum decursibus, borris, silvis, gaiis, rubetis, mellificiis, censibus, proventibus ac obvencionibus universis ad quinque mansos cum dimidio laneo quomodolibet de iure pertinentibus et prout quinque mansi cum dimidio manso in longitudine et latitudine in suis graniciis circumferencialiter sunt distincti et limitati, nobili viro, domino Zegothe heredi in Zyrnikyb3 pro centum marcis grossorum Pragensium numeri Polonicalis consueti, pro qualibet marca quadraginta et octo grossos numerando, vendidit in perpetuum dictosque quinque cum dimidio mansos cum omnibus atinenciis et utilitatibus predictis, nullum ius nec dominium sibi neque suis successoribus legitimis ibi reservando, rite et racionabiliter resignavit in perpetuum per eundem dominum Zegotham [s. 288] tenendos, habendos, utifruendos, donandos, alienandos et ad usus voluntarios convertendos, prout sibi melius et utilius videbitur expedire. Quiquidem dominus Zegotha prefatos quinque cum dimidio mansos ibidem in Pawlowo cum servicio sculteti toto ibidem ob remedium progenitorum, sue et successorum suorum animarum ad altare, quod in honore beatorum Simonis et Jude Apostolorum in eclesia Sancti Nicolai in civitate Calis plantari debet et erigi, pro sustentacione altariste, qui ad eundem altare canonice fuerit institutus, post vite sue tempora cum omni iure et dominio, proventibus, utilitatibus et obvencionibus universis superius expressatis asscripsit, contulit, apropriavit, donavit et ex sua liberalitate imperpetuum coram nobis racionabiliter resignavit. Quasquidem vendicionem, resignacionem et donacionem, sic, ut premittitur, coram nobis factas, ratas per omnia habentes et gratas, ipsas approbamus et presentibus confirmamus imperpetuam valituras. Harum quibus nostrum sigillum est appensum testimonio literarum. Datum in Calis feria tercia post festum beatorum Viti et Modesti Martyrum anno Domini millesimo tricentesimo nonagesimo nono, presentibus honorabilibus et nobilibus viris, dominis Andrea preposito Kalisiensi de Zydowoc4, Floriano de Korithnyczad capitaneo Myedzyrzeczensye5, Henrico de Zymnowoda6, Philipo de Czelczef7, Abraham Rosuthg dicto8, Petrassio Szathcowskyh9, Nicolao de Gora Craczeki dicto10 heredibus ac aliis quampluribus fidedignis.
atak obie Kop., zamiast possedit
bZirnyki Kop. 1
cZidowo Kop. 1
dKorithnicza Kop. 1
eMyedzirzecensy Kop. 1
fZelcze Kop. 1
gRozuth Kop. 1
hSzatherwski Kop. 1
iCracek Kop. 1
1Tomek z Węgleszyna.
2Pawłów par. Droszew, na zach. od Kalisza (Koz. 1 s. 21, 5 s. 138). Pietrasz z drobnej szlachty podkaliskiej, zapewne ident. z Piotrem, Pietraszem, wyst. 1401-09 (KsKal. s. 296-297).
3Żerniki par. Blizanów, na pd.-zach. od Stawiszyna (Koz. 5 s. 568). Żegota wyst. od 1394 (KDW III nr 1954, 1964), nie żył już 1402 (KsKal. s. 324).
4Andrzej z Żydowa, zapewne ident. z Andrzejem synem Jana z Klęki notariuszem publicznym 1388, prepozytem kapituły kolegiackiej w Kaliszu 1395-1411 (J. Latzke, Prałaci i kanonicy kolegiaty kaliskiej do połowy XV w., maszynopis UMK, Toruń 1973, s. 20, 28), otrzymującym prowizję (nie zrealizowaną?) na kanonikat gnieźn. 1399, potem biskupem kamienieckim 1411, zm. 1413? (BullPol III s. 249; KDW VII nr 579/2; PSB I s. 103).
5Korytnica w województwie sandom. Florian nazwany starostą Międzyrzecza tylko tutaj (choć por. wzmiankę o byłym staroście Tworzyjanie [= Florianie] w KDW VIII nr 949), potem podczaszy sandom. 1400, starosta podolski, ruski, kasztelan wiślicki 1410, starosta przedecki, zm. 1436 (Spisy młp. s. 339).
6Zimnawoda par. Cerekwica, na pd.-wsch. od Borku Wlkp. Henryk (Andrzych) wyst. od 1388, kasztelan ksiąski 1399-1404 (KDW VII nr 401/2).
7Cielcza, wieś par. na pn.-wsch. od Jarocina. Filip wyst. od 1389, potem kasztelan ksiąski 1412, zm. 1416/17 (KDW VII nr 416/5).
8Abraham Roszust zapewne ident. z Abrahamem z Psar k. Ostrowa Wlkp., znanym dotąd w l. 1411-37 (KDW VIII nr 931/10).
9Piotr, Pietrasz Szadkowski zapewne z Szadka w par. Pamięcin, na pn.-zach. od Kalisza; wyst. także 1405-06 (KsKal., s. 313).
10Góra nie zidentyfikowana. Mikołaj zw. Kraczek wyst. także w tymże roku (KDW III nr 1996). [Ju]


Dokument Nr 1790
Pyzdry, 28 sierpnia 1399
Rajcy miasta Pyzdr polecają rajcom toruńskim kowala Niklosa Rumeland.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4031. Papier 217 × 115 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894 s. 16) w ciemnym laku, przykrywająca pasek zamykający list, złamana. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Den ersamen und wolwissindin burgermeister und rathmanen czu Torin in der Aldin Stad d(an)d(um)
.
Willigin dinst mit fruntlichir begerunge czuvor. Ersame herren, unsere / gunstige frunde! Vor unsern syczindin rath sint vorkomen di hantwerg/meistir und eldistin der smede in unserer stad bekende bi gutin truwen, das / Niclos Ruemelant, czeiger dis brivis, syn hantwerg bi en gelart habe und hat sich subirlich, fromlich und erbarlich gehaldin als eyn from, erbar knecht. Ouch habin si bekant und wir bekennen ouch desselbin, das der egenante Niclos Ruemelant1 fon fromen, erbern eldirn elich ist geborin, di sich mit uns erbarlich alle ir tage habin begangin. Betin wir hirumme uwir gunstige gunst mit ganczem fleisse, das ir demselbin Niclos Ruemelant geruchit und wellit gunst, vorderunge und gutin willin irczeigin und bewisin, dorch unsers dinstes wille, als wir allewege tun wellin keyn der uwirn. Gegeben czy Pysir am dornstage noch Bartholomei anno Domini etc. nonagesimo nono.
Rathmanne czu Pysir.
a-bna odwrociu Or.
1Około 1400 w Toruniu wyst. Rumelant nożownik (Ciesielska, Wykazy). [Ju]


Dokument Nr 1791
24 czerwca 1400
Henryk Oppeln z Koszanowa nadaje miastu Śmiglowi urządzenia targowe.
Kop.: Poznań, WAP, Wschowa Gr. 18, k. 200v-201. Wpis 24 marca 1580.

Ich Heynrich von Oppeln her zu Cosnaw1 bekenne und thue kundt offentlich in diessem brieffe allen, die bey em seyn oder hören lesen, das ich mit wolbedachtim muthe und mit rathe meiner frunde gegeben haben und begegenedigatt durch besserung meiner und meiner nachkömlingen willen die stadt Coschnaw1 mit dem ganzen saltzmarckte ewena dahin. Darzu gebe ich die wage, den schergaden, zwey brodtbencke, zwey fleischbencke, zwey schuebencke und die hohen krauneb und die teiche, die umb den stadtgraben gelegen seindt, und alles das da hie benandt, auch einwendig. Des zu mehrer beste[k. 201v]tigung hab ich mein insigell an diesen brieff gehangen. Gegeben nach Christi geburt tausendt jhar und vierhundert in s(anct) Johannistage.
atak Kop.
btak Kop., zamiast krame
1Koszanowo, wieś par. na pd.-zach. od Kościana. Dok. niniejszy jest uważany za jeden z aktów lokacyjnych miasta Śmigla, które powstało na gruntach wsi K.; o dok. i Henryku z Opalenia i K. zob. SHGPoz. II s. 337-339. [Ju]


Dokument Nr 1792
Troszyn, 6 września [1400]
Siemowit IV książę mazowiecki informuje wojewodę kaliskiego Sędziwoja z Szubina, że jeszcze za życia wojewody płockiego Abrahama i za jego pośrednictwem spłacił wszystkie długi Olbrachtowi Ruesowi.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 224. Papier 222-224 × 130 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy w czerwonym wosku, przykrywająca pasek zamykający list, złamana (jak S. K. Kuczyński, Pieczęcie książąt mazowieckich, Wrocław 1978, s. 341, nr 42). Tenże dok. zachowany także we współczesnej mu, nie uwierzytelnionej kopii (Toruń, WAP, Katalog I, dk. 225).
Uw.:W tej samej sprawie zob. niżej, dok. nr 1793, 1795, 1831, 1855.

Semouithus Dei gracia /
dux Mazouie etc.1 /
a-b
Valide strenuitatis viro, domino Sandziuog(io) palatino Kalisiensi2, nostro compatri et amico d(an)d(um)
.
Nobilis compater et amice dilecte! Literas vestras sano percepimus intellectu, in quibus nobis et / consorti nostre, ceteris nostris fidelibus eciam scribitis de summa pecuniarum, in quibus mediantibus / circa et apud Olbrecht Rues3 essetis obligati. Nos monendo, unde vestre amicicie recordamur, / quomodo predictum oretenus, demum per nuncios, postmodum vero per literas nostras habuimus vobis dicere et intimare, quod eadem pecunia dudum per dominum Abraham condam palatinum nostrum Plocensem4 ipsi Olbrecht Rues est persoluta, quodque et ipse dominus Abraham tunc, dum adhuc vixerit in humanis, coram vobis et ipso Olbrechtone palam recognovit, quoniam liquet bene tote civitati Thoruniensi et precipue consulibus, quomodo ipse dominus Abraham per totam civitatem querebat et clamavit ac in pretorio pro(te)stabat, viva voce interrogans, utrum aliqua debita nostra vel nostrorum fideiussorum adhuc forentc, eadem persolvere et satisfacere atque exbrigare volens, an non. Qui tunc omnes et singuli civitatis inhabitatores asserebant nulli ex eis aliquod debitum per nos vel pro nobis tenere et sic husque huc nullus hominum nos vel nostros monebat, donec primo post mortem ipsius Abrahee. Et cum scitis, dilecte amice, quod nos nunquam vos ad aliqua alicui obstagia facienda obligavimus neque nos vobis inscripsimus, licitum tamen est vobis facere, quid velitis, nichilominus rogitamus, quatenus nos de dictis pecuniis monere nolitis, cum dudum sint persolute. Datum in Throszino5 feria secunda proxima ante festum Nativitatis Virginis gloriose6.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone cas... Or.
1Siemowit IV.
2Sędziwój z Szubina.
3Olbracht (Albrecht) Rues zapewne ident. z Albrechtem Russe ławnikiem i sołtysem Starego Miasta Torunia wyst. 1389-1403 (Liber scabinorum Veteris Civitatis Thoruniensis 1363-1428, wyd. K. Kaczmarczyk, Toruń 1936, s. 458).
4Abraham Socha wojewoda mazowiecki (płocki) 1383, zginął nad Worsklą 1399, zob. A. Supruniuk, Otoczenie księcia mazowieckiego Siemowita IV (1374-1426), Warszawa 1998, s. 121-124.
5Troszyno (Troszyn Polski), wieś par. na pd.-wsch. od Płocka.
6Datę listu wyznacza data śmierci Abrahama Sochy (16 sierpnia 1399) oraz - najpewniej - tejże sprawy dotyczący list Sędziwoja z Szubina z końca 1400 r. - niżej, dok. nr 1793. [Ja]


Dokument Nr 1793
Szubin, 12 września [1400]
Sędziwój z Szubina jako poręczyciel księcia mazowieckiego Siemowita IV prosi rajców Torunia, aby wyjaśnili, czy książę spłacił dług Olbrachtowi Ruesowi.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 241. Papier 290 × 205 mm. Na odwrociu ślady pieczęci wystawcy w zielonym laku, przykrywającej pasek zamykający list.
Uw.:W tej samej sprawie zob. wyżej i niżej, dok. nr 1792, 1795, 1831, 1855. Wszystkie osoby objaśnione w poprzednim dok.

a-b
Viris, ex quorum prudencia multi capiunt vestigium et doctrinam, dominis consulibus in Thorun, amicis nobis sincere carissimis presens
.
Progustatis singulis mere amicabilitatis complacenciam intentibus et amorem. Circumspecti viri, amici nobis / finitivi carissimi! Noveritis, quod Olbracht Rues vester consodalis nos graviter amonet pro quadam fideiussoria / caucione, quam pro illustr(issim)o principe ac domino Semouitho duce Mazouie olim metXII prestiteramus, / ad quem eciam dominum Semouitum ducem Mazouie nostram literam noviter direxeramus, ipsum amonentes, quod de dicta fideiussoria nos exsolveret. Qui responsum nobis dedit suam per literam, quam vestre amicicie dirigimus, dicens et affirmans in eadem litera, quod ipsa pecunia dudum per dominum Abraham condam palatinum Plocensem ipsi Olbracht Rues est persoluta, prout in litera ipsius domini Szemouithi hinc inclusa melius et lucidius videbitis. Quare petimus vestram dilecionem amicalem, quatenus advocato ipsosc Olbracht Rues secum conferre vellitis, ut ipse bene reducat memorie revolvendo, quod si dicte pecunie per ipsum dominum Abraham felicis memorie sibi sunt persolute, prout idem dominus Semouithus dux Mazouie afirmat assertive, nos non vellit amonere de eisdem, sin autem sibi non sunt persolute, extunc petimus rescriptum nostre litere nobis di(ri)gere nunccium per eundem faciatis, ut sciamus, quomodo ipsum dominum Szemouithum debeamus amonere pecuniis pro eisdem, terminum vero circa ipsum nobis inpetrantes, quia ad Crac(ouiam) disposuimus equitare in brevi et ibidem ipsum dominum Semouithum inveniemus, quem volumus amonere, quod debet nobiscum solus in Thorun descendere vel suos consiliarios dirigere et de ipsa caucione fideiussoria nos exbrigare, quod si dicte pecunie sibi non fuerint persolute. Datum in Szubino die dominico proximo post festum Nativitatis Marie Virginis gloriose.
Sandziuogius palatinus Kalisiensis
et dominus temporalis Bystriciensis1.
a-bna odwrociu Or.
ctak Or.
1O tytule bystrzyckim Sędziwoja z Szubina (Bystrzyca czyli Považský hrad nad Wagiem na Słowacji) zob. A. Gąsiorowski, Zygmunt Luksemburski i Sędziwój z Szubina, czyli o węgierskich apanażach rodziny Ścibora ze Ściborza, w: Cracovia - Polonia - Europa, Kraków 1995, s. 493 n. [Ja]


Dokument Nr 1794
Oborniki, 15 grudnia 1400
Rajcy miasta Obornik polecają Hannosa z Obornik rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4122. Papier 223 × 99 mm. Zamknięcie listu paskiem papieru, śladów pieczęci brak.

a-b
Prudentibus viris, dominis .. preconsuli necnon .. consulibus civitatis Antique Toruniensis, amicis nostris d(an)d(um)
.
Pretensis singulis amica dileccio, quibus aprobatur. Domini et amici nostri favencius / predilecti! Coram sagacitatibus vestris presentibus profitemur, attestantes, quia / Hannos exhibitor presentis paginule1, se rite ac iuste civitate in nostra / conservavit atque rexit modis, quibus decuit, honestis tamdiu, quamdiu nobis commansit et a parante utroque honesto extat procreatus. Quare petimus dominacionem vestram amicam, quatenus premisso Johanni in rebus erga vos agibilibus benivolenciam promotivam exhibentes ostendatis, facientes serviminum nostrorum ob respectum. Datum in Oborniki feria quarta post Lucie, civitatis nostre sub sigillo, anno Domini Mo quadringentesimo.
Preconsul necnon consules
civitatis Obornicensis.
a-bna odwrociu Or.
1Hannos może ident. z wyst. 1399 (wyżej, dok. nr 1786). [Ja]


Dokument Nr 1795
Płock, 26 grudnia [1400?]
Książę mazowiecki Siemowit IV prosi rajców Torunia, aby wpłynęli na Olbrachta Ruesa, żeby zawiesił swe roszczenia wobec wojewody kaliskiego Sędziwoja z Szubina na czas aż do dwu tygodni po zapustach.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 227. Papier 222 × 135 mm. Na odwrociu ślady pieczęci wystawcy w czerwonym wosku (jak wyżej, dok. nr 1792), przykrywającej papierowy pasek zamykający list, złamanej.
Uw.:W tej samej sprawie zob. wyżej i niżej, dok. nr 1792, 1793, 1831, 1855, tam też objaśniono wszystkie osoby.

Semouithus Dei gracia /
dux Mazouie, Rusie etc. /
a-b
Prudentibus et honestis viris, dominis .. consulibus Thor(uniensibus), nostris amicis specialissimis dandum
.
Honesti et prudentes, ac amici dilecti! Exposuit nobis validus vir, dominus Sandiuogius / palatinus Kalisiensis, amicus noster specialis et vester, quomodo ipsum Olbracht Rues civis Thor(uniensis) de quadam / moneret fideiussoria caucione sevissime et acerbe, sed, quia cum dicto domino Sand(iuogio)c, qui, ut asserit, / pro nobis in eisdem obligaretur, tamen ad nunc instans proximum Carnisprivii ad deliberandum et concordandum seu disponendum Cracouiam recepimus cum eodem, quidquid enim inter nos et ipsum dominum Sand(iuogium) super facto idipso fecerimus et ordinaverimus, utrum nos ipsas pecunias de iure persolvere debuerimus, non recusamus. Si autem ipse dominus Sand(iuogius) de iure debuerit, persolvet. Pro quo vestram amiciciam flagittamus, quatenus super eo dictum Olbracht Rues tenere et iudicare velitis, ut ipsum dominum Sand(iuogium) ad XIIII dies post Carnisprivium predictum non moneret, singularem amiciciam in dictis nobis in eodem exhybituri. Datum in Ploczsko ipso die beati Stephani Prothomartiris gloriosi.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone ut Or. [Ja]


Dokument Nr 1796
[Poznań], 29 grudnia 1400
Rajcy miasta Poznania zawiadamiają rajców i paśników Torunia, że Mikołaj z Opawy jest uczciwym człowiekiem, o czym zaświadczyli kowale i paśnicy poznańscy, a także Andrzej Kirschner, który oświadczył, że Mikołaj nie ukradł mu czapki.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4075. Papier 214 × 164 mm. Na odwrociu pieczęć sekretna wystawcy w czarnym laku (jak KDW IV, tabl. nr LI; Engel 1894, s. 17), przykrywająca pasek zamykający list, zachowana prawie w całości, złamana. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Den erbirn, weyzen hern rathmannen und den gortelern czu Thoron, unsern liebin vrunden d(an)d(um)
.
Dinstlichin grus czuvor. Liebin vrunde! Vor uns haben bekant / dy .. meister der smeden und der .. gortelern unser stat czu Poze/naw, das Niclos von Troppow1, des briffes czeigir, sich erlich und / erbirlich, als eyn getrauwer, vromer knecht by en gehalden hat und ouch Andris Korzner unser meteburger2 den genanten Niclosen keynes nichten czeyet, wenne liebis und gutis und das her em keyne muczcze ny gestolen hatte. Betten wir ewer erbirkeit dinstlichin, das ir em gunst, vorderunge und guten willen an synen sachen irczeigit und den aftirkozern, dy en bereden nicht englobit, das wellen wir ummb euch vordinen. Gegeben an der metewoche noch des Heyligen Cristi tag, anno etc. Cristi quadringentesimo.
Rathmanne czu Pozenaw.
a-bNa odwrociu Or.
1Niklos skądinąd nie znany, zapewne z Opawy (Troppau) na Morawach; w Toruniu tego czasu znani są dwaj Mikołajowie z Opawy (LibScabVCT s. 469).
2Andrzej Kirschner, wieloletni ławnik i wójt pozn. 1397-1429 (WSvP s. 444). [Ja]


Dokument Nr 1797
Żnin, 24 (23?) stycznia [ok. 1400]
Burmistrz i rajcy miasta Żnina proszą władze Starego Miasta Torunia, by zezwoliły Mikołajowi, mieszczaninowi ze Żnina, osiedlić się w Starym Mieście Toruniu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4503. Papier 224 × 126 mm. Na odwrociu fragment pieczęci wystawcy odciśniętej w opłatku na naturalnym wosku, średnicy ok. 39 mm (jak niżej, dok. nr 1809), przykrywającej papierowy pasek zamykający list, złamanej. Resztki napisu otokowego: + * S * ... EN. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Magistro consulum necnon consulibus, iuratis in Thorun Antiqua Civitate, amicis ac fautoribus nostris precipuis presens d(an)d(um)
.
Premissis oracionum affectionibus emanantibus cordinsecus. Prudentes domini fautores/que nostri precipui! Nicolaus noster courbanus nostre civitatis Zneynensis pretendit / et wlt vestram civitatem vestre sagacitati prudenciam esse constitutus necnon courbanus / eiusdem, qui predictus Nicolaus apud nos moram traxit longis temporibus in probitate, honestate, in nullo casu periculoso in nostra predicta civitate Zneynensi minime fuit repertus. Ideo studiose duximus vestram prudentem favorabiliter sagaciam rogitandum, quatenus prefatum Nicolaum courbanum nostre antedicte civitatis Z(n)enensis dignemini assumere vestram ad predictam civitatem vestre cohabitacionis vicinitatem, faciatis hec, nos vero in similibus et in maioribus, in quibus possumus, magis vobis omni vicissitudine volumus respondere. Datumc Zneyne in vigilia sancti Mathie Apostoli necnon Ewangeliste gloriosi etc. Ad Thorun ad Antiquam Civitatem sive in Thorun Antique Civitatis.
Magister consulum necnon co(n)sulid atque tota comunitas nostre civitatis Zneynensise, vestri amici necnon fautores precipui.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone Zen Or.
dtak Or.
enast. skreślone vestre Or. [Ja]


Dokument Nr 1798
Kalisz, 26 stycznia - 1 lutego [ok. 1400]
Rajcy miasta Kalisza zaświadczają, że Aluta jest siostrą Niklosa Kalis i proszą rajców toruńskich o pomoc w jej staraniach o spadek.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4058. Papier 213 × 143 mm. Na odwrociu wyciśnięta pieczęć wystawcy (jak Engel 1894 s. 13) w czarnym laku przykrywająca pasek zamykający list, zachowana w 1/4, złamana. Nacięcia po pasku do zamknięcia listu.

a-b
Denn vorsichtegen, weysen herren ratmanen czu Thorun in der Alden Stat, unsern liben frunden d(etur)
.
Unsern fruntlichen grus zuvor. Lieben vrunde! Vor uns sint geweist / unser metheburger und haben bekand offintlichen, daz die irbar frau/we Alut, czeigerynne dis briffes, Niclus Kalis1, dem Got gnade, / eliche swestir gewest ist von vatir und von mutir. Bethen wir euwir libe mit ganczim fleisse, daz ir der vorgenanten Alut behulfen seyt czu erem enevalle, dorczu sey recht hatc, und gunst und guten willen irczeiget an ir sachen. Daz welle wir umb sundirlichen vordynen. Geben zu Kal(is) am sontage vor Unsir Lieben Frauwen tag lichteweye.
Ratmanne zu Kalis.
a-bna odwrociu Or.
cnadpisane Or.
1Być może identyczny z Mikołajem Kalisz złotnikiem toruńskim 1374 (LibScabVCT nr 36, por. też nr 1190). [Ju]


Dokument Nr 1799
[Poznań], 1 lutego [ok. 1400]
Rajcy miasta Poznania proszą rajców toruńskich, by dali mieszczaninowi poznańskiemu Marcinowi Dorreheupt odpowiedni dokument, aby mógł on ścigać mieszczanina toruńskiego Hanosa Kuchlera, który ukradł mu pieniądze.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 1221. Papier 221 × 155 mm. Na odwrociu wyciśnięta w opłatku na naturalnym wosku sekretna pieczęć wystawcy (jak KDW IV tabl. nr LI), przykrywająca pasek zamykający list, złamana.
Uw.:List pisany tą samą ręką, co dok. nr 1805.

a-b
Denn irbirn, wolwissindin hern rathmanen czu Thorun in der Alde Stat, unsern liebin gunnern d(an)d(um)
. Dinstlichin grus czuvor. Ersammen hern, unsern liebin gun/ner! Uns hat cleglichin vorgele(g)t Mertin Dorreheupt unser / meteburger, das Hannos Kuchler, der euwre eynwoner ist / gewest, em geld entragen hat und vor das geld hatte der egenante unser meteburger syn gut gehemmet und vorsperret und das hat her getan mit deme rechte wissentlichin euwrem .. scholtisse. Nu ist der vorgenantec Kuchler von euch entrunnen. Dorummb betten wir euwre irbirkeit dinstlichin, das ir geruchit unserm meteburgere euwre uffene briffe gebin noch euwres scholtisse bekentnisse, ap her en in euwrem lande irgen mochten begreiffen, das man em rechtis mit em hulfe. Das wellen wir ummb euch und ummb dy euwre vordinen. Gegeben an Unserer Vrawen lichteweye obonde.
Rathmanne czu Pozenaw.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślona jedna duża litera Or. [Ju]


Dokument Nr 1800
[Poznań], 10 lutego [ok. 1400]
Rajcy miasta Poznania polecają Jana Schewkelera rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4538. Papier 225 × 150 mm. Na odwrociu pieczęć sekretna wystawcy w czarnym laku (jak KDW IV, tabl. nr LI; Engel 1894, s. 17), przykrywająca pasek zamykający list, złamana, częściowo zniszczona (brak wizerunku, zachowany otok z napisem). Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Viris super basem honoris et reverencie immobilitatis radicatis, dominis consulibus Antique Civitatis Thorun, nostris amicis dilectis detur
.
Servitutis robur continue sedule preconcepta. Domini et amici predilecti! Johannem Schewkeler, / presencium ostensorem, fuisse nostrumc concivem, qui se aput nos tempore sue conmansionis rite ac racio/nabiliter regendo conservavit, presentibus perhibemus. Et cum ipse vobis amplius desideret comorari, / vestre reverencie obnixe supplicamus, quatenus ipsi aput vosd promotivam amoris ac servicii nostri causa ostendere dignemini voluntatem. Datum in die Scolastice Virginis.
Consules Poznanienses.
a-bna odwrociu Or.
cnadpisane nad skreślonym no Or.
dnadpisane Or. [Ja]


Dokument Nr 1801
Poznań, luty, po 14 [ok. 1400]
Rajcy miasta Poznania polecają rzeźnika Mikołaja rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4390. Papier 219 × 153 mm. Brak śladu pieczęci; pozostał fragment paska zamykającego list.

a-b
Den irbaren und wolweisin burgirmestir und ratmanne in der Alden Stat czu Thorun, unsir liebin frunden d(an)d(um) presens
.
Unser fruntschafft czuvor. Liebin herrin und frunde! Vor uns sint / komen dy fflessirmester mit eren compen und bekennen, das sich / Nicclos flessir von Posnaw irbarlich bey eyn gehaldin hot und bey / eyn das hantwirke gelart hot. Och bekennen se, das ha von glechin lueten geborin ist in unser stat von vatir und von mutir. Dorumme zo bete wir ewir fruntschafft, sintemole das got seyn narunge bey ewir irbarkeit em geungit hot, das ir em guttin wellin unde gonst beczeigit, alzo wir ken den ewernn tun wellin yn eyme sulchin adir grossirn. Gegebin czu Posnaw anc der metewoche noch sinde Valentini, sub sigillo nostre civitatis.
Burgirmestir unde ratmanne
czu Posnaw ewir frunde.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone deme Or. [Ja]


Dokument Nr 1802
Poznań, 4 lutego - 10 marca [ok. 1400]
Rajcy miasta Poznania donoszą rajcom toruńskim o zeznaniu Andrzeja Klinkenera w jego sprawie z Jostem z Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 1223. Papier 221 × 156 mm. Na odwrocie wyciśnięta pieczęć sekretna wystawcy (jak KDW IV tabl. LI) w czarnym laku, zachowana w ok. 1/4. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu. Nacięcia po pasku do zamknięcia listu.

a-b
Denn vorsichtigen und weisin, libin besundern vrunden, rathmanen czu Thorun sal der briff d(an)d(um)
.
Dinstliche truwe mit vruntlichin gruse czuvor. Libin besundern frunde! / Wir habin uns gemuyt umme ewir willin unde habin Andr(is) Clinkener / unsern meteburgir1 besant, das hat her vor uns bekant, das das gelt czu / em vorsprachin was von eyme manne von der Frawenstat2, deme ewir diner Jost3 en phart schuldig sulde seyn, als Andr(is) sprechit, das hat Andris Clinkener das gelt gegebin noch der vorderunge mit deme rechte, als her sprechit, demselbin manne, sundir ist unser meteburger And(ris) ewr(e)m diner Jost icht schuldik, ha komme czu uns, wir wellin eym rechtis wol halfin durch ewir willin czu allin geczeitin. Gegebin czu Posenaw an deme astage undir unserer stat ingesegil.
Rathmanne czu Pozenaw.
a-bna odwrociu Or.
1Mieszczanin pozn. Andrzej Klinkener.
2Tj. ze Wschowy.
3Skądinąd nie znany. [Ju]


Dokument Nr 1803
Słupca, marzec, przed 21 [ok. 1400]
Rajcy miasta Słupcy polecają radzie i rzeźnikom Starego Miasta Torunia mieszczanina Piotra Ruperta.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4533. Papier 211 × 123-129 mm, ze śladami złożenia. Na odwrociu pieczęć opłatkowa w ciemnym laku (jak Engel 1894, s. 11), dobrze zachowana, pod nią ślady papierowego paska zamykającego list.
Uw.:Dok. spisany tą samą ręką, co dok. niżej, nr 1843 z 28 października 1404.

a-b
Viris, sagacitatis radius quos adornat, dominis .. consulibus et magistris carnificum Antique Civitatis Thorun, nostris fautoribus predilectis, presens honorifice exhibeatur
.
Fervido servimine sincerius preadmisso. Sagaces domini amicorum nobisque amantissimi! Vestre insinuamus / sagacitati tenore presencium mediante publice profitendo, quod Petrus Ruperti, horum presencium exhibitor, de probis / et honestis parentibus, patre Nicolao Ruperto matreque Elizabeth condam c-d
nostri concivis
, legitime processit, / quorum fama fulget laudabilis vitaque honesta, ipseque Petrus edictus pleris suis temporibus, quibus nobis comansit, in vita laudabili ac honesta coram singulis renituit nulliusque deperditi enormium perpetravit. Vestram quare rogitamus sagacitatem precibus intimis et affectivis, quatenus edictum Petrum in vestrum assumentes coincolam suis in affectibus favorose dignemini promovere, nostrorum serviminum pronunc et in posterum exhibendorum continuum ob respectum. Datum in Freyenstat feria secunda proxima ante diem Benedicti nostro sub sigillo.
Consules Slupcenses vestri ad quevis.
a-bna odwrociu Or.
c-dtak Or., zamiast nostris concivibus [Ju]


Dokument Nr 1804
Żnin, marzec - kwiecień [ok. 1400]
Rajcy miasta Żnina proszą rajców toruńskich o umożliwienie Zochnie i Heluszy córkom zmarłego mieszczanina żnińskiego Ottona odebranie spadku po ojcu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4544. Papier 211 × 172 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy odciśnięta w zielonym laku, złamana, zachowana bardzo fragmentarycznie. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Viris laudabilem sagacitatem amplexantibus dominis .. proconsuli, .. consulibus et iuratis civitatis Thorunensis, amicis nostris sincerissimis d(an)d(um)
.
Premissis omnibus, quibus fidissima amicicia veraciter comprobatur. / Sagaces domini et amici nostri sincerissimi! Coram vestra sagacitate / laudabile testimonium perhibemus, quia Zochna et Heluscha, / sorores germane adhuc nullam divisionem sui patrimonii habentes, filie Ottonis pie recordacionis, civis nostre civitatis, iste idem due sorores sunt proximiores ad bona sui patrimonii et reposita apud honestissimum virum, dominum Johannem Mersse vestrum concivem et nullus alter preter ipsas. Ideo vestram dominacionem presentibus rogitamus, quatenus eisdem duabus sororibus predictis velitis iusticiam exhibere, ut sua bona, ubi ipse eadem indicaverint, ad eadem admittantur, et ne eciam aliquod preiudicium ipsis inferri videretur, quod erga vestram dominacionem studebimus multipliciter remereri. Datum Zneyne feria tercia post dominicam Iudica, nostre civitatis sub sigillo.
Consules et iurati civitatis Znenensis,
vestri amici sincerissimi.
a-bna odwrociu Or. [Ja]


Dokument Nr 1805
Poznań, 30 czerwca - 6 lipca [ok. 1400]
Rajcy miasta Poznania informują rajców toruńskich o środkach podjętych przeciwko rabusiom, o których donosili torunianie.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 1220. Papier 208 × 162 mm. Na odwrociu wyciśnięta pieczęć sekretna wystawcy (jak KDW IV tabl. LI) w czarnym laku, przykrywająca pasek zamykający list, zachowana prawie w całości, złamana. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.
Uw.:List pisany tą samą ręką, co dok. nr 1799.

a-b
Den irbirn, wolwissindin hern .. rathmanen czu Thoron, unsern liebin d(an)d(um)
.
Myt allir beheglichkeit unser dinst czuvor. Liebin hern, unse(re) sundir/liche gunnere! Nochdeme, als uns Heynrich Buchwalth unser / eydgenosse1 in euwrem briffe, den er em geschrebin hat, usge/richt hat, von der briffen wegin, dy in euwrem gebitte frevlichen gewelde wergit haben, habe wir uns doran beweisit und dorummb getrewlichin gefurscht haben, und weren ee euwre briffe komen, wir welden derselbigin schelken eyn teil gefangen haben, wenne als uns usgericht ist, das ir eyn teil nu uff senthe Petirs tag [29 VI] czu uns ist gewest und obirallis, das hat Heynrich sich ken Costan selbir gemueet und hat ouch doselbist derfaren, das se do syn gewest, und huffen, das se wedir hen komen kurczlichin. Hirummb, liebin vrunde, was wir dorczu tuen sullen, das wellen wir ummb euwren willen williclichin gerne tuen. Ouch habe wir vornomen, das se ken Glogow und ken Legnicz komen syn. Gegeben am montage noch Petri.
Rathmanne czu Pozenaw.
a-bna odwrociu Or.
1Mieszczanin pozn. Henryk Buchwald. [Ju]


Dokument Nr 1806
Inowrocław, 1 sierpnia [1400?, 1406?, 1417?]
Wymienieni mieszczanie poznańscy proszą burmistrza Starego Miasta Torunia o wstawiennictwo u komtura toruńskiego, by udzielił im prawa bezpiecznego przejazdu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 796. Papier 210 × 150-155 mm. Na odwrociu wyciśnięta w czarnym laku pieczęć sygnetowa średnicy 19 mm, nieczytelna, przykrywająca pasek do zamknięcia listu.
Uw.:Wzmianka o komturze nieszawskim wskazuje, że list napisany został na pewno przed 1422 r., kiedy to Zakon oddał Nieszawę Polsce. W ostatnich dwóch dziesięcioleciach XIV i pierwszych dwóch dziesięcioleciach XV w. 1 sierpnia w niedzielę przypadało w 1389, 1395, 1400, 1406, 1417.

a-b
Dem ersammen und wolwisen manne borgermeister czu Thorun in der Aldin Stat sal der briff
.
Unsirn undirtenyn dinst czuvor. Lebir her borgermeister! Wir biten euch, / libir herre, dazc ir alz wol thut und muet euch an dend kumptur / von Thorun, daz her uns geleit welde gebin abe und czu cze czyn. Daz welle wir / ken euch und ken den euwirn vordynen in ym sulchin adir in eym grosirn. Und biten euch, libir herre, daz ir eynen uues dem rote nemt adir czwene und geit vor den kumptur, ab her uns geleitin wil adir nicht, und ouch vor dem kumptur von Neschow kan daz nicht geseyn. So bite wir eyn gutliche entwort mit dem czegir dez brifes. Nicht me, wen vart wol in Gote. Gegebin czu Jungelesleslowf an dem suntage Vincula Petri.
Stanislaus Borzsfki, Nic(olaus) Lindner, Johannes Valbenhayn, Caspar Fpefchin mit dem bruder, Nic(olaus) Peschil borger czu Posin1 senden den brif.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone e Or.
dnast. skreślone borgermeister Or.
enast. skreślone r Or.
ftak Or.
1Mieszczanie poznańscy Stanisław Borzujewski, Mikołaj Lindener, zapewne Jan Falkenhain (-Poniecki), Kasper Fafko, Mikołaj Peszel. [Ju]


Dokument Nr 1807
Oborniki, sierpień, po 10 [ok. 1400]
Rajcy miasta Obornik polecają Mikołaja rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4498. Papier 231 × 114 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 16) w czarnym laku, przykrywająca pasek zamykający list, złamana, mocno zniszczona. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Prudentibus dominis .. preconsuli necnon .. consulibus Civitatis Antique Toruniensis, amicis nostris predilectis d(an)d(um)
.
Amica servitute prelibata. Domini et amici nostri sincere dilecti! Dominacioni vestre / amice presentibus attestamur publice profitendo, quomodo Niclos exhibitor presencium, / progenitus persistit ab utroque parente honeste procreatus necnon solus, / quibus temporibus nobis comansit, se ydonee ac moris honestis, quibus decuit, rexit. Pro quo dominacionem vestram flagittamus perimmense, quatenus sibi benivolenciam ostendere velitis in rebus erga vos agibilibus honestis, quociens sibi fuerit oportunum, si et in quantum opus ad finicionem habuerit promoveri, sibi eciam ius civile non denegantes, facientes servicii nostri ob respectum. Datum feria tercia post Laurencii, civitatis nostre sub sigillo.
Consules civitatis Obornicensis
presens scribunt.
a-bna odwrociu Or. [Ja]


Dokument Nr 1808
Poznań, 29 września [ok. 1400]
Rajcy miasta Poznania proszą rajców toruńskich o pouczenie kupca toruńskiego Paszka, a także innych kupców, żeby nie oszukiwali w handlu śledziami.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. 776. Papier 184 × 122 mm. Na odwrociu resztki pieczęci sekretnej wystawcy odciśniętej w zielonym laku (jak KDW IV, tabl. nr LI), złamanej.

a-b
Den erbirn, weyzen rathmannen czu Thoren, unsern lieben vrunden, d(an)d(um)
.
Dinstlichin grus czuvor. Liebin hern! Uns hat Mertin des briffes / czeigir vorgele(g)t, das ein Paschke euwer meteburgir habe czw / tonnen newis heringis vorkauft, des qwomen vor uns / unser brekere und bekanten, das in denselbigin tonnen was alth hering von undene eyngelet und mit newin heringe von obene czugedekt und den egenanten hering der vorgeschreben Mertin muste czu czwenczik scotos gebin. Betten euwer erbirkeit dinstlichin, das ir den vorbenumeten Paschken und andir kauflewte undirweisit, das si uns sulchin hering nichten senden und das ouch deme Mertin gleich vorungleich gesche, das wellen wir ummb euch vordinen. Gegeben am senthe Michels tage.
Rathmannen czu Pozenaw.
a-bna odwrociu Or. [Ja]


Dokument Nr 1809
Żnin, wrzesień - październik [ok. 1400]
Rajcy miasta Żnina polecają Jana ze Żnina rajcom Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4422. Papier 223 × 176 mm. Na odwrociu przykrywająca pasek zamykający list pieczęć wystawcy odciśnięta na opłatku w czarnym laku, średnicy ok. 39 mm, przedstawiająca fragment murów miejskich: bramę z otwartą furtą i z dwoma basztami nad nią, w tle romby z krzyżykami. Z napisu otokowego zachowane: + * S. * CIVIU ... SIS (Engel 1894 nie notuje).

a-b
Prudentibus viris, dominis preconsuli, consulibus, civibus civitatis Thorun, suis amicis predilectis detur
.
Sinceram amiciciam cum famulatu. Prudentes domini, amici singularissimi! / Quia Hannos, presencium exhibitor, in nostra civitate Zneyne ex patre / Peschcone et matre Katherina pye recordacionis parentibus, ut pre/fertur, nostris concivibus fama fulgentibus est legitime progenitus, ipsum nos sic declaramus laudabili conversacione et curialiterc unacum parentibus inter nos se rexisse. Sed quia statum suum in vestre municionis ac proteccionis potestatem causa sui meliorem inmutavit atque ibi wlt percunctare, unde pro ipso et cum ipso vestram prudenciam petitamus preobnixe sibi graciam in omnibus licitis et foro suo peragendam dignemini inpertire et licenciam in anhelandis a vobis per ipsum petitis iuribus et aliis honestis factis civilibus datis, predicta attemptantes cupimus e(idem) v(estre) pruden(cie) in similibus vel maioribus promereri. Datum Zneyne ipso die dominico, quo cantatur Salus populi, nostro sigillo presentibus inpresso.
Nicolaus Striyecz preconsul, .. consules, .. cives civitatis Znenensis, vestri amici proximi.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone inter Or. [Ja]


Dokument Nr 1810
Kalisz, listopad [ok. 1400]
Rajcy miasta Kalisza proszą rajców toruńskich o udzielenie pomocy Augustynowi Lunkowiczowi.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. 775. Papier 209 × 132 mm. Na odwrociu opłatkowa pieczęć wystawcy na naturalnym wosku (por. Engel 1894, s. 13), zniszczona, nieczytelna. Nacięcia po pasku zamykającym list.

a-b
Den vorsichtegin und weisen rathmannen czu Thorin, unsern liben gunnern
.
Unsern fruntlichen grus mit willegim dinste czuvor. Liben herren, besundirn frunde / und gunner! Is ist geschen czu eyn geczeiten, das czu uns [...c] lewte ewern leuten mit / iren gute den czel vorfuren, des worden se getrebin [...d] gute of unsers herren / des konigis hues, des bat uns Austen Lunkowicz, czeiger desen brife1, das wir uns mit ein mueetin und beholfin weren um dasselbe gut, des mueete wir uns groslich keyn unser brawen der hewbtmanine und keyn dem burgreven, das wir das gut mit notin VI burgetin vor funfczen marg, dovor globete der egenante Austen und wir keyn der hewptmanine von seyner wegin und des hot her uns erbarlich gelost. Ewir libe bete wir fruntlich mit beger, das ir dem egenante Austen beholfen seyt, das ym seyne compan eyn gleichs vor dasselbe gelt am wen seine gut of denselbin wagin furten, wenn her auch ist vor uns komen unser gewantscher und hot bekant, wy her s des egenante Austen companf hatte geheisen und geweist, wo se czollen sulden und wy se czwir czollen sulden, doran karten se sich nicht und vorfurn den czol muetwillen. Gegeben am dornstage noch Katherine.
Rathmanne czu Kalis.
a-bna odwrociu Or.
cdziura Or., brak 1 wyrazu
ddziura Or, brak 1-2 wyrazów
etak Or.
fnadpisane Or.
1Augustyn Lunkowicz w l. 1409-12 wyst. przed sądem ławniczym Starego Miasta Torunia (LibScabVCT nr 813, 924). [Ja]


Dokument Nr 1811
Szamotuły, 4 marca 1401
Rajcy miasta Szamotuł odpowiadają rajcom Torunia na ich list dotyczący zajęcia drewna, należącego do Mikołaja Goldberga z Szamotuł.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 387. Papier 222 × 156 mm. Na odwrociu, mocno zniszczona pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 18) w czarnym laku, przykrywająca pasek zamykający list, złamana.

a-b
Providis ac industriosis viris, dominis proconsuli et consulibus in Thorun, amicis nostris dilectis d(an)d(um)
.
Salutacione sincerissima preconcepta. Domini fautoresque carissimi! Noveritis nos literas vestras clarius / intellexisse, quomodo Gotcze de Allen vester concivis1 iudicialiter arestavit quendam / taxum lignorumc Nycolai Goltberg concivis nostri2, quequidem ligna predictus / concivis noster apud concivem vestrum Nicolaum Smedchin3 deposuit atque dimisit, quare et ut scribitis, quod antedicta ligna predicto concivi vestro Gotcze sunt sentencialiter et iudicialiter adiu(di)cata. Quare predictum Nicolaum Goltberg concivem nostrum ad presidens consilium nostrum vocari fecimus, tenorem literarum vestrarum sibi proponendo. Quiquidem Nycolaus nobis veridice retulit, quod predictam taxum sive ligna ad manus et ad voluntatem predictorum vestrorum concivium, scilicet Gotcze de Allen et Nycolai Smedchin, occasione debitorum, in quibus ipsis misit ac dedit, et dicit, ex quo predicta ligna sibi iudicialiter obtinuerunt, quod predicta ligna venduntd, si minus dabunt eadem ligna, quam ipsis tenetur, reliquam pecuniam ipsis libens persolverit postposita omni contradicione, et si preciosius vendiderint, quod superfluum sibi solvere dignentur. Datum in Samotur feria VIa ante Oculi anno Domini Mo CCCCo primo, nostro sub sigillo.
Proconsul necnon consules in Samotuli.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone que Or.
dodczyt niepewny, plama atramentu, poprawniej byłoby vendent
1Mieszczanin toruński Gocze von Allen wyst. 1379-1421 (LibScabVCT nr 71-1948; Ciesielska, Wykazy).
2Mikołaj Goldberg z Szamotuł skądinąd nie znany.
3Mieszczanin toruński, ławnik i sołtys Mikołaj Smedchin wyst. 1400-1413, nie żył już 1416 (LibScabVCT nr 539-1254). [Ju]


Dokument Nr 1812
[Kalisz], 16 marca 1401
Rajcy miasta Kalisza donoszą rajcom toruńskim, że Małgorzata wdowa po Hanuszu Wanerze spłaciła dług Katarzynie Stermbergowej z Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 387a. Papier 202 × 130 mm. Na odwrociu ślady wyciśniętej pieczęci wystawcy w naturalnym wosku, przykrywającej pasek zamykający list, złamanej. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu. Nacięcia po pasku zamykającym list.

a-b
Den erwirdigen, wysen herren rathmannen czu Thorun, unsern liben gunnern
.
Stetin willigin dinst czuvor. Erwirdigin, liben herren! Vor uns / ist komen Margreth eczwenne Hannus Waners husfrowe, / unsere mitburgerynne1 und hat offentlichin bekant, das / si der alden Sterembergynne2 czu euch seben marg gegolden hat und ab ir des ymant nicht gelouben wil, do wil si eyn recht uff tun. Gebin an der nesten mitwoche vor Iudica anno Domini Mo CCCC primo.
Rathmanne czu Kalis.
a-bna odwrociu Or.
1Skądinąd nie znani.
2Katarzyna Stermberg znana patrycjuszka toruńska, por. LibScabVCT nr 483, także WAP Toruń, Katalog II, 69. [Ju]


Dokument Nr 1813
Pyzdry, 12 kwietnia 1401
Rajcy miasta Pyzdr polecają rajcom i stelmachom Starego Miasta Torunia Andrzeja stelmacha, zaświadczając o jego ślubnym pochodzeniu i o wyuczeniu zawodu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4126. Papier 227 × 102 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 16) odciśnięta w zielonym laku, dobrze zachowana, przykrywająca pasek zamykający list, złamana. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Den ersamen, wisin herren rathmannen und der stelmecher hantwergmeistern in der Aldin Stad czu Thorin, unsern libin, besundern frundin
.
Willigin dinst fruntlich czuvor. Ersame herren, unsere frunde und gunner! / Vor uns sint komen unsir mitpurger, di stelmecher bekende offintlichin, das / Andris stelmecher, czeyger dis brivis, syn hantwerg bi en gelart hat und / sich bi en subirlich, erlich und fromelich hat gehaldin, das si em gemeynlich dankin und fon fromen, erbarn eldirn elich ist geborin. Ouch wissin wir selbir andirs nicht fon em, wen allis gut, als fon eynem fromen knechte. Betin wir hirummb uwir gunst mit allim fleyse, das ir dem egenantin Andris fruntschaft, gunst, vordrunge und gutin willin geruchit czu bewisin, dorch unsers dinst wille und tut kegin em, als wir allewege keyn den uwirn tun wellin in semelichin sachin und wir is um uch besundir vordinen wellin. Gebin czu Pysir am dinstage noch Quasimodo geniti anno Mo CCCC primo.
Rathmane czu Pysir.
a-bna odwrociu Or. [Ja]


Dokument Nr 1814
[Kalisz], 24 maja 1401
Rajcy miasta Kalisza proszą rajców i sołtysa Starego Miasta Torunia o udzielenie pomocy prawnej mieszczaninowi kaliskiemu Mikołajowi Gurtelerowi, który pożyczył konie i uzdę Janowi Vywegowi ze Świdnicy, obecnie przebywającemu w Toruniu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4136. Papier 206 × 145 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (por. Engel 1894, s. 13), odciśnięta w laku, mocno zniszczona, przykrywająca pasek zamykający list, złamana.

a-b
Den erwirdigen, wysen herren rathmannen und scholtesin der Alden Stat czu Thorun, unsern besundern gunneren und furdereren
.
Stetin, willigin dinst czuvor. Erwirdigen, liben herren, besundern gunner und / furderer! Vor uns sint komen erbar lute, unser mitburger und habin by iren / truwen und erin offentlichin bekant, das Nicklas Gurteler unser mit/burger, dis brifs czeiger, eyn pfert geborget habe vor 7 1/2c schilling Polanischer czal und eynen czaom vor 4 1/2c g(roschen) eyme Hannos Vywek von der Swydenicz, der iczunt czu euch ist. Bitten wir euch mit allem fleysse, das ir demselben Nicklosen unserm mitburger wider den obgenantin Hannus Vyweg eyns glichen rechtin geruchet czu helfin, sam wir tun welden ken den ewern, ab sich das geburte. Gebin am dinstag czu Pfingesten anno Domini Mo CCCC primo.
Rathmanne czu Kalis.
a-bna odwrociu Or.
cnapisane cyfrą rzymską Or. [Ja]


Dokument Nr 1815
[Kościan], 29 maja 1401
Burmistrz i rajcy miasta Kościana polecają Piotra Roubera burmistrzowi i rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4114. Papier 225 × 145 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 9) odciśnięta w ciemnym laku, dobrze zachowana, przykrywająca pasek zamykający list, złamana. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Denn erenwurdigen und vorsichtegen burgermeyster und rothmannen zu Thorun in der Alden Stat und denn gesworn doselbist, unsern lieben vrunden und gunnern s(al) d(er) b(rief)
.
Vruntlichen gruz mit dinste zuvor. Lieben hern und gunnern! Wir thun uwch / wissinde sein, das vor uns in follim rote camen sint unsir ersammen metewoner / dorzu andir gar erbar lewte und han vor uns bekant mit wolbedochtim / mute, das Peter Roeuber, des briffes cze(i)ger1, elich geborn ist, von eyme rechten eevatir und eemutir, vromen lewten, dy in unsir kegenit gewont haben alz irbar, vrome lewte und sich doselbist besacht und gewont han gar vromlich, das semliche der egenante Peter mit sinen eldirn gethan hot, ouch wisse wir von im andirs nicht, wenne gut, wir im czu uns siner wonunge gerne welden gunnen. Sintdemmole das im denne sine wonunge in uwir stat fugit und gut, betten uwch flelich und dinstlich dem vorgenanten P(eter) an sime wesen und wonunge und an sime scheftnisse guten willen, vruntliche gunst gerucht zu irczegen, das wolle wir um uwch sundirlich vordinen, wo wir magen und kennen ken den uwern. Gegeben in die Trinitatis, undir unser stat secret, anno Domini Mo quadringentesimo primo.
Burgirmeyster und rathmanne zu Costan.
a-bna odwrociu Or.
1Piotr nie zidentyfikowany, por. SHGPoz. II s. 404. [Ja]


Dokument Nr 1816
Stawiszyn, 6 listopada 1401
Władze miasta Stawiszyna zaświadczają, że pleban Paweł zakupił od nich czynsze w celu fundacji altarii w miejscowym kościele.
Kop.: Kal. 9176, s. 93-94. Tytuł: Sequitur privilegium, de quo supra.

In nomine Domini amen. Cuncta, que aguntur tempore, ventilantur facile, nisi presidio literarum ac aliorum fidelium aminiculo in statum solidum [s. 94] redigantur. Nos igitur Hanek dictus Blisznar unacum consulibus civitatis Stavisziensis, videlicet Nicolao dicto Szimini, Szewrzydo, Michaele dicto Byertrammowycz ac cum nostre civitatis prefate eiusdem scabinis, scilicet Jung Hannus Byesz, Janusio dicto Czirnny, Paulo Szymni, Luce Lowigo, Nicolao, Nicolao dicto Szekurka1 totaque cum communitate ac eiusdem civitatis universitate presentibus, quam futuris huius scripti testimonio profitemur, quia considerantes eiusdemque civitatis nostre prescripte inspicientes defectus quamplurimos in bona communitatis, quibus deficiebat, et pro salute nostra nostrorumque remedio posterorum et progenitorum, bono ac consilio salubri tocius universitatis habito, vendidimus et ad presens vendimus perpetue de censibus et redditibus civitatis eiusdem nostre Stawisziensis sex marcas veri et legitimi census in moneta usuali in Regno Polonie tunc currenti pro sexaginta marcis latorum grossorum Pragensis monete numeri Polonicalis, quadraginta octo grossos pro qualibet computando, iam in toto ac integraliter per nos receptis et ad usus ac utilitates nostre civitatis pretuite impensis et conversis, discreto viro, domino Paulo plebano in Stawiszino ac altariste Kalisiensi2 quibuslibet et singulis annis dandas perpetuisque temporibus solvendas, videlicet easdem sex marcas, ad quelibet Quatuor Tempora unam marcam cum media, omni dilacione semota. Quemquidem censum sex marcarum idem dominus Paulus prefatus ob anime sue salutem constituit, procurat, uti verus dispensator ordinat pro altari ad honorem Beatissime Virginis Marie, ipsius Assumpcionis, ipsum dotando in eclesia sua parrochiali ad Sanctum Bartholomeum ibidem in Staviszino dandaa, statuendo nobis discretum ydoneumque presbiterum in possessionem iurium et pertinenciarum altaris eiusdem, condicione tamen tali interposita, quod altaris eiusdem collacio legitime tanquam ad verum collatorem, quamdiu vixerit, ad prenarratum dominum Paulum pertinebit, post vero mortem ipsius iamdicti domini Pauli ius patronatus seu collacio altaris eiusdem ad nullum pertinere videbitur in perpetuum, nisi ad nos consules nostreque civitatis Stawisziensis ad communitatem. Eciam vero, talis si nobis moribus et vita presbiter non valuerit, quem nos in possessorem ac ministrum altaris eiusdem eligeremus, extunc cupimus et volumus, ut de comutacione alterius beneficii sibi provideat. Si vero, quod non sit, pretactum censum sex marcarum eidem domino Paulo seu vero et legitimo eiusdem altaris ministro temporis iamdictis et prescriptis non solveremus, hoc facto absque omni citacione incurremus excommunicacionis sentencias, quas d(ebet) in nos eiusdem altaris possessor a sede archiepiscopi eius vel delegati presentare, portare et talibus nos agravare, ne ergo dolus fraudis in prescriptis committatur. In cuius rei testimonium premissorumb sigillum nostre civitatis presentibus est appensum. Actum et datum in Stawiszino dominico die inmediate post festum Omnium Sanctorum anno Domini millesimo quadricentesimo primo, presentibus hiis testibus Michaele et Hanchin magistris carnificum, Luce et Paulo dicto Wangl magistris textorum, Petro et Nicolao magistris sartorum, Jacussio dicto Wansz, Spanda magistris sutorum, Rinflecz scilicet et Szady magistris pistorum etc.1
atak Kop., zamiast dandum
btak Kop.
1Stawiszyn, miasto pomiędzy Koninem a Kaliszem. Mieszczanie skądinąd nie znani.
2Paweł pleban stawiszyński i altarysta w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu wyst. także 1405 (KDW V nr 70). [Ju]


Dokument Nr 1817
Wrocław, 20 listopada 1401
Biskup wrocławski nadaje dożywotnio Zduny Konradowi Borsniczowi.
Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Gr. 40, s. 445-449. Wpis 27 kwietnia 1552, wg pergaminowego or., opatrzonego dwiema pieczęciami.

In nomine Domini amen. Dignum arbitramur et racioni congruum, ut illis simus in graciis liberales, qui nobis et ecclesie nostre fideliter et humiliter servierunt et se afuturis temporibus validius et utilius exhibent servituros. Eapropter nos Venceslaus Dei gracia episcopus Vratislauiensis1 ad universorum presencium et futurorum harum tenore claram deferimus nocionem, quod, quia validus vir Conradus de Borssnicz advocatus hereditarius in oppido nostro Zdunki2 nobis et ecclesie nostre aliquamdiu fideliter et utiliter servivit ac se exhibuit temporibus succesivis utilius et validius serviturum, nos eciam nostre consideracionis ad huiusmodi servicia sua iam impensa et in futurum facien(da) merito memoran(tes), ipsum bono gracie singularis remunerare cupien(tes), de consensu, beneplacito et voluntate, pariter et assensu venerabilium virorum, dominorum capituli ecclesie nostre Vratislaviensis predicte, tunc capitulariter ad sonum campane in capitulo generali congregatorum, quod consuevit annis singulis post festum dedicacionis ecclesie [s. 446] Vratislauiensis celebrari, oppidum Zdunki prefatum unacum Kozielyno et Praczkow3 cum omnibus dominiis, iuribus, attinenciis, pertinenciis, utilitatibus et libertatibus universis, nullis penitus exceptis seu exclusis, sed quemadmodum nos et ecclesia hactenus habuimus, tenuimus et possedimus, ipsi omni iure dedimus, donavimus, damus et donamus per presentes dicto Conrado ad vite sue tempora dumtaxat habendum, tenendum et possidendum in graciam personalem, sicque quod eo defuncto dicta bona ad nos et ecclesiam nostram eo tunc libere et expedite revertantur. Insuper dedimus, donavimus, damus et donamus prefato Conrado suisque heredibus et legittimis succesoribus fluvium ibidem circa Zdunki fluens et quidquam edificavit, construxit et reformavit et quid construxerit, edificaverit et reformaverit hereditarie et perpetue habend(um), tenen(dum) et possiden(dum) et in usus suos utiliores, commodiores converten(dum). Ita tamen, quod dicti Conradus suique heredes et legittimi successores nostri et ecclesie nostre provide sint et esse debeant homagiales et vasali. Item aprobamus, ratificamus, gratificamus et confirmamus tenore presentis omnes donaciones factas progenitoribus suis et sibi a predecessoribus nostris episcopis Vratislauiensibus et privilegium desuper confectum iuxta ipsius tenorem et continenciam verborum et seriem litterarum ex certa scyencia [s. 447] innovamus et confirmamus per presentes. Tenor vero privilegii sequitur et est talis:
[następuje dok. biskupa wrocławskiego Tomasza dla Zdun z 1267 r. - KDW IV nr 2056]
[s. 448] a-In cuius rei testimonium has litteras fieri fecimus nostri maioris et dicti capituli sigillob appensione comuniri-c. [s. 449] Actum et datum Vratislauie die vicesima mensis Novembris anno Domini millesimo quadringentesimo primo, presentibus venerabilibus viris, dominis Leonardo de Frankenstein preposito4, Francisco Benestaw decano5, Nicolao Borssnicz scolastico6, Jeronimo de Tesmesdorff cantore7, Francisco de Gebiczka8, Nicolao Gliewicz9, Jeronimo de Naklis10, Vincencio de Liutomisl11, Laurencio de Kumeisza12, Joanne Nigri13, Joanne Nimmerdeucz14, Joanne Lbesffali15, Petro de Kosla16, Paulo de Kosla17, Michaelled Crebis18, Andrea Steinkieler19, germanod de Borznicz20, Henrico de Borznicz21, Frederico de Salendorff22, Sigismundo Dominici23 et Joanne de Budzissin canonicis Vratislaviensibus24, testibus ad premissa.
a-cw KDW IV nr 2056 ustęp ten zaliczono błędnie do inserowanego dokumentu z 1267 r.
btak Kop., zamiast sigillorum
dtak Kop.
1Wacław, książę legnicki, biskup lubuski 1375-1382, biskup wrocławski 1382-1417, zm. 1419 (K. Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, t. I, Wrocław 1973, s. 187).
2Zduny, miasto w pd. Wielkopolsce, tuż nad granicą ze Śląskiem (Koz. 5 s. 538 n.); Konrad Borsnicz wyst. 1390-1407, kasztelan ksiąski 1407 (Spisy wlkp. s. 132; Jurek, Obce ryc. s. 208-209; SHGWlkp.).
3Koźlinin zob. KDW VI nr 5/5 i Koz. 8 s. 50. Prączkowo zaginiona wieś w okolicach Zdun (Koz. 3 s. 708; SHGWlkp.).
4Leonard z Ząbkowic wyst. od 1375, jako prepozyt wrocławski znany skądinąd od 9 III 1402 (jego poprzednik wyst. po raz ostatni już 14 II 1400), zm. 1410 (G. Schindler, Das Breslauer Domkapitel von 1341-1417, Breslau 1938, s. 220 n., 355).
5Franciszek z Benešov (w Czechach), wyst. od 1378, dziekan wrocławski od 1391, zm. 1412 (G. Schindler, o. c., s. 166 n.).
6Mikołaj Borsnicz, brat Konrada ze Zdun, wyst. od 1384, scholastyk wrocławski od 1396, zm. 1422 (C. Kuchendorf, Das Breslauer Kreuzstift in seiner persönlichen Zusammensetzung von der Gründung [1288] bis 1456, Breslau 1937, s. 72 n.).
7Hieronim z Tesmesdorf wyst. od 1382, kantor wrocławski 1394-1402 (G. Schindler, o. c., s. 363 n.).
8Franciszek Gewicz (z miasta Jevíčko na Morawach), kanonik wrocławski od 1382, czynny w kancelarii króla Wacława IV, posiadacz licznych beneficjów w Czechach, zm. 1409 (G. Schindler, o. c., s. 222 n.).
9Mikołaj z Gliwic, pochodził z mieszczańskiej rodziny z Opola, wyst. od 1370, kanonik wrocławski 1387-1414, kanonik pozn. 1390 (G. Schindler, o. c., s. 226 n.).
10Zapewne chodzi o Hermana z Nakla (Náklo na Morawach), wyst. od 1371, kanonika wrocławskiego 1380-1401 (G. Schindler, o. c., s. 295).
11Najpewniej chodzi o Wacława z Litomyśla (miasto w Czechach), który wyst. jako kanonik wrocławski 1382-1400, wspomniany jako zm. 1403 (G. Schindler, o. c., s. 277).
12Wawrzyniec z Chomiąży (wieś koło Środy Śląskiej), wyst. od 1365, kanonik wrocławski 1384-1411 (G. Schindler, o. c., s. 264).
13Jan Nigri kanonik wrocławski 1390-1419 (G. Schindler, o. c., s. 301).
14Jan Nimmerdeutz kanonik wrocławski 1393-1407 (G. Schindler, o. c., s. 302 n.).
15Jan nie zidentyfikowany; nie może to być Jan syn Chwała Białego (Albifali, Albifalonis), kanonik wrocławski 1360, zm. 1382 (G. Schindler, o. c., s. 150 n.).
16Piotr z Koźla (zapewne chodzi o miasto na Górnym Śląsku) kanonik wrocławski 1391-1408 (G. Schindler, o. c., s. 260).
17Paweł z Koźla, brat Piotra, wyst. od 1391, kanonik wrocławski 1395-1429 (G. Schindler, o. c., s. 259 n.).
18Michał Krebs wyst. od 1394, kanonik wrocławski 1397-1403 (G. Schindler, o. c., s. 262).
19Andrzej Steinkeller (z patrycjuszowskiej rodziny wrocławskiej) kanonik wrocławski 1398-1405 (G. Schindler, o. c., s. 352 n.).
20Herman Borsnicz kanonik wrocławski 1399-1414 (C. Kuchendorf, o. c., s. 70 n.).
21Henryk Borsnicz, brat Hermana, kanonik wrocławski od 1401, kustosz kolegiaty brzeskiej od 1409, dziekan kolegiaty legnickiej od 1415, zm. 1416/17 (G. Schindler, o. c., s. 174).
22Fryderyk z Salendorf (niezident.) jako kanonik wrocławski znany skądinąd od 1402, kanonik warmiński od 1402, kantor warmiński od 1417, we Wrocławiu pojawiał się bardzo rzadko, zm. 1448 (K. Dola, Wrocławska kapituła katedralna w XV wieku, Lublin 1983, s. 390).
23Zygmunt Dominik (z patrycjuszowskiej rodziny wrocławskiej) jako kanonik wrocławski znany skądinąd 1401-19, dziekan kolegiaty Św. Krzyża we Wrocławiu 1409-20 (C. Kuchendorf, o. c., s. 81; G. Schindler, o. c., s. 205).
24Jan Stelzer wyst. od 1385, kanonik budziszyński od 1391, dziekan budziszyński od 1401, jako kanonik wrocławski znany skądinąd 1401-12 (C. Kuchendorf, o. c., s. 133; G. Schindler, o. c., s. 353). [Ju]


Dokument Nr 1818
[Poznań], 24 grudnia 1401
Rajcy miasta Poznania polecają Henryka Grosse rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4123. Papier 224 × 145 mm. Na odwrociu pieczęć sekretna miasta Poznania (jak KDW IV, tabl. LI; Engel 1894, s. 17), odciśnięta w opłatku, przykrywająca pasek zamykający list.

a-b
Den irbirn, wolwissinden hern rathmannen in der Aldestat czu Thoron, unsern liebin vrunden d(an)d(um)
.
Dinstlichin grus czuvor. Liebin hern, unse sundirliche gunnere! Wir bekennen / vor euwer irbirkeit, das Heynrich Grosse, des briffes czeiger1, sich by uns als / eyn getrawer, vromer knecht gehalden hat und ist irlichin und irbirli/chin von uns gescheiden, also das wir en andirsc nicht end czeyen, wen ire liebis und gutis. Betten euwer irbirkeit dinstlichin, das ir deme egenanten Heynriche gunst, vorderunge und guten willen an synen sachen irczeigit, das wellen wir ummb euch und ummb dy euwer vordinen. Gegeben an des Heyligin Cristis obonde noch Cristi gebort in deme irsten und virczenhundirtsten iare, undir unsern secret.
Rathmanne czu Pozenaw.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone czeyen
dsłowo nadpisane Or.
1Henryk Grosse być może identyczny ze złotnikiem toruńskim tego nazwiska, wyst. w 1426 (LibScabVCT nr 1871). [Ja]


Dokument Nr 1819
[Kalisz], 6 stycznia 1402
Rajcy miasta Kalisza polecają rajcom Starego Miasta Torunia Piotra syna sołtysa z Sieroszewic i zaświadczają o jego ślubnym pochodzeniu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4146. Papier 205 × ok. 145 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (por. Engel 1894, s. 13) odciśnięta w opłatku na laku, bardzo zniszczona, przykrywająca pasek zamykający list, złamana.

a-b
Den erwirdigen, wysen herren rathmannen czu Thorun yn der Alden Stat d(an)d(um)
.
Stetin, willigen dinst czuvor. Erwirdigen herren besundern gunner und / furderer! Vor uns sint komen erbar lute beyde eyn teil unser mit/burger und eyn teil der gebuwer aus dem dorfe Siroschowicz1 / unsers wichbildes und habin bey iren trawen und eryn bekant an eydisstat und czum erstin dy gebuwer, wy das Petir vom Schon, dis brifes czeiger, yn irem dorfe czu Siroschowicz von guten, erbaren eldern scholtis geslechtis elich geboren sy und nemlich von elichen eldern beyde vatir und mutir und by yn irczogen ist von jogent uff als eyn from, erbar iungelink. So habin ouch unser mitburger ym vor uns bekant, das sy nicht an ym irfaren habin anders wen das her sich yn unser stat dywile her by uns gewonet hat erbar luten dynende sich ouch czitlich und erlich gehaldin hat und selbir haben wir von ym anders nicht dirfaren. Bitten wir euch mit allem flisse, das ir ym yn synen sachin gunst und guten willen geruchet czu bewysen, durch unserer dinste willen. Gebin am oberstin tage anno M CCCC secundo.
Rathmanne czu Kalis.
a-bna odwrociu Or.
1Sieroszewice par. Rososzyca, na wsch. od Ostrowa Wlkp. (Koz. 5 s. 292). Piotr z rodziny sołtysiej skadinąd nie znany. [Ja]


Dokument Nr 1820
[Kalisz], 8 kwietnia 1402
Rajcy miasta Kalisza polecają rajcom Starego Miasta Torunia Mikołaja Herwiga, zaświadczają o jego ślubnym pochodzeniu i o wyuczeniu zawodu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4145. Papier 221 × 138 mm. Na odwrociu odciśnięta pieczęć wystawcy (por. Engel 1894, s. 13), prawie całkowicie zniszczona, przykrywająca pasek zamykający list, złamana. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Den erwirdigin, wysen herren .. rathmannen czu Thorun in der Alden Stat, unsern besundern gunneren und furdereren
.
Stetin, villigin dinst czuvor. Erwirdigen, liben herren und besundern gunner / und furderer! Vor uns sint komen eczliche unser mitburger und habin / bey truwen und eren an eydesstat offenlich bekant, das Niclos Herwig, / dis brifes czeiger, von guten erbarn eldern eelich geboren sy und syn hantwerg czu uns yn der stat gelart habe und erberlichen yn unserer stat erczogin sy und sich erbarlich gehaldin habe yn derselbin unser stat als eyn vrom, erbar knecht, wenne wir denne ouch von ym nicht anders dirfaren habin, wen lib und gut. Bitten wir euch mit allem flissec, sint her syne narunge czu euch suchen wil, das ir ym yn synen sachin gunst und guten willen geruchet czu bewysen, das wellen ken den ewern wir sunderlichen vordynen. Geben am sunabende vor Misericordia Domini anno M CCCC secundo.
Rathmanne czu Kalis.
a-bna odwrociu Or.
csłowo dopisane na marginesie Or. [Ja]


Dokument Nr 1821
Waliszewo, 21 maja 1402
Administrator archidiecezji gnieźnieńskiej instytuuje na prepozyturę kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu Wilhelma niegdyś prepozyta w Mstowie.
Kop.: Kal. 9176, s. 220-221, wg or., przy którym sigillum dicti domini

Nicolai Strze(sco)nis oblonge figure, intus de rubea et ab extra de communi cera, in pensula pergameni dependebat, in cuius medio medietas avis ad modum aquile volantis cum tribus lapidibus in scuto expresso exsculpta taliter videbatur [tu wrysowano herb Sulima] arma designans, circumferencialiter vero circa extremum sigilli hee litere: "S. Nicolai canonici Gne" cruce precedente legebantur. Tytuł (s. 219): Sequitur alia investitura.
Nicolaus Strzesconis thezaurarius, canonicus et administrator in spiritualibus sancte eclesie Gneznensis1 discretis .. viris eta rectori (eclesieb) parrochialis ad Sanctam Mariam Virginem in Calis et vices ipsius gerenti salutem in Domino. Quia vaccante eclesia parrochiali Sancti Nicolai ibidem in Kalis, per prepositum ordinis sancti Augustini canonicorum regularium solita gubernari, per modum libere resignacionis et renunnciacionis religiosi viri, fratris Bogussii ultimi rectoris et prepositi eiusdem2 in manibus nostris sponte facte, nos recepto primitus ab eodem domino Bogussio, quod huiusmodi resignacionem et renuncciacionem non facit metu, dolo, fraude neque scrupulo simoniace pravitatis aut alicuius alterius illic(it)e rei causa, sed simpliciter, prout coram nobis asseruit, non valens regimen et gubernacionem eorundemc prepositure et eclesie propter graves et onerosos sui corporis debilitates et valitudines sustinere, ad sancta Dei ewangelia manu tacta corporali iuramento, ac eadem resignacione ac cessione per nos recepta, admissa, ad presentacionem venerabilis viri, fratris Nicolai divina paciencia abbatis monasterii Sancte Marie in Arena Wrat(islauiensis) ordinis antedicti3, ad quem ius patronatus eorundemc prepositure et eclesie dinoscitur pertinere, religiosum virum, fratrem Wilhelmum olim prepositum in Mstow4, eiusdem ordinis, nostre Gneznensis diocesis, per nostre manus capiti suo imposicionem investivimus et tenore presencium investimus, curam animarum, regimen spiritualium et administracionem temporalium sibi committendo eclesia in eadem, quocirca vobis in virtute sancte obediencie et sub pena excommunicacionis, quam in vos trinad monicione canonica premissa in hiis scriptis ferimus, nisi mandatis nostris parueritis cum effectu, districte precipientes mandamus, quatenus ad dictam eclesiam Sancti Nicolai personaliter descenden(tes) prefatum fratrem Vilhelmum in et ad corporalem, realem, corporalema et effectualem possessionem iuriumque et pertinenciarum ipsius eclesie ponatis et inducatis, facientes sibi de [s. 221] singulis fructibus, redditibus, proventibus, iuribus et obvencionibus universis a reddituariis et censuariis integre responderi, quique parrochiani eiusdem eclesie sibi in omnibus licitis et honestis causame ipsorum vero rectori et pastori obediant et intendant. Actum et datum in Valyschewo, villa nostre diocesis5, sub anno Domini millesimo quadringentesimo secundo, die dominica vicesima prima mensis Maii, nostro sigillo, quo de presenti utimur, presentibus subappenso, presentibus nobilibus et discretis viris Ozya de Comenecz6, Johanne Nicolai de Wszyczino7 et magistro Johanne Martini clerico Gneznensi, notario publico8, testibus circa premissa.
atak Kop.
bbrak Kop.
ctak Kop., zamiast earundem
dmożna też czytać terna
etak Kop., zamiast tamquam
1Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik Kościelnych i z Ułanowa, kanonik pozn. 1377, gnieźn. 1383, skarbnik arcybiskupi 1389, częsty wikariusz generalny i oficjał gnieźn., kustosz gnieźn. 1415, zm. 1419 (PSB XXI s. 95-96; GąsSkOf s. 74-76; niżej, nr 1907).
2Bogusław prepozyt kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu skądinąd nie znany.
3Klasztor premonstratensów na wrocławskim Piasku. Opat Mikołaj Herdan (z mieszczańskiej rodziny wrocławskiej) 1395-1412 (Jahrbuch der schlesischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Breslau 34, 1993, s. 20).
4Mstów nad górną Wartą. Prepozyt Wilhelm zm. jeszcze 1402, zob. niżej, nr 1827.
5Waliszewo, wieś par. na pd. od Kłecka (Koz. 5 s. 440).
6Kamieniec par. Kłecko, na zach. od Kłecka (Koz. 4 s. 329). Ozjasz nie wyst. w żadnym ze znanych nam K.
7Wszyczino nie zidentyfikowane.
8Jan syn Marcina z Gniezna notariusz publiczny skądinąd nie znany. [Ju]


Dokument Nr 1822
Szubin, czerwiec [1398-1402]
Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski i pan bystrzycki wzywa rajców toruńskich do przysłania do Szubina murarza, który zniszczył mur szubińskiego zamku, ponadto prosi o sprawiedliwość dla swojego brata, kasztelana kaliskiego Świętosława.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 240. Papier 210 × 147-154 mm. Na odwrociu resztki pieczęci wystawcy odciśniętej w brązowym laku. Na bocznych marginesach nacięcia po paskach zamykających list.
Uw.: Daty roczne wyznaczone brakiem w tytulaturze wystawcy tytułu starosty wielkopolskiego (był nim do przełomu lat 1397 i 1398) oraz określenie bystrzyckie, z drugiej strony rok śmierci Świętosława z Szubina (przełom lat 1402 i 1403).

a-b
Viris, ex quorum prudencia multi capiunt vestigium et doctrinam, dominis consulibus et iuratis Thoruniensis civitatis, amicis nostris dilectis
.
Prudentes viri, amici nobis carissimi! Multociens coram vestra amicali dilecione fuimus conquesti super / vestrum muratorem, qui castrum nostrum in Szubino muniendo murum nobis destruxit totaliter et / defraudavit nos in labore municionis huiusmodi, ceterum kmetones nostros arestavit, pro qua / arestacione per ipsum facta opportebat nos dare septem marcas. Vestra etenim amica dileccio, vestras per literas et nunccios nobis promiserat, quod debuistis ipsum cum aliquo bono homine ad nos destinare, qui homo fideliter conspiceret, ubi defectum in muro nostro haberemus. Quare adhuc petimus vos, sicud amicos nostros, quatenus eundem muratorem ad nos hominec bono cum aliquo, ut laborem suum conspiciat, velitis di(ri)gere, nam sibi promittimus de securo accessu, pariter et recessu, ut consideret et penset, qualia dampna nobis per ipsum sunt illata muro in eodem. Hec autem quod si vestra amicicia facere noluerit, extunc nobis imputare non velitis, quod opportebit nos desuper cogitare, quomodo dampna nostra investigare poterimusd. Insuper, amici nobis dilecti, quedam iniuria videtur esse domino Swanthoslao castellano Kalisiensi, fratri nostro dilecto1, propter literas, quas dicunt cives de Conyn pro ipso fore obligatas2, unde petimus vos, quod sibi posset fieri iusticia. Scientes, quod nos unacum omnibus amicis nostris semper fuimus et sumus vestri amici et fautores prensenciumquee ostensori fidem adhibere velitis creditivam in negocio ipsarum literarum tamquam vobiscum fuissemus locuti unacum eodem fratre nostro, domino Swanthoslao Kal(isiensi) castellano propria in persona. Datum in Szubino sabato proximo post festum Viti Martiris.
Sandziuogius palatinus Kalisiensis
et dominus temporalis Bystriciensis3.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone h Or.
dnast. skreślone Datum in Szub Or.
etak Or.
1Świętosław z Szubina kasztelan kal.
2Być może chodzi tu o spór dotyczący Katarzyny Kaliskiej, zob. niżej, dok. nr 1824 i 1825.
3Sędziwój z Szubina; o jego tytule bystrzyckim zob. wyżej, nr 1793. [Ja]


Dokument Nr 1823
[Kalisz], 22 lipca 1402
Rajcy miasta Kalisza polecają mieszczanina kaliskiego Bartka rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4214. Papier 225 × 104 mm. Na odwrociu resztki pieczęci wystawcy (jak Engel 1894, s. 13), odciśniętej w czarnym laku, przykrywającej pasek zamykający list, złamanej. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Den erwirdigen, wysen herren rathmannen in der Aldin Stad czu Thorun, unsern liben besundern gunnern und furdereren
.
Stetin, willigen dinst czuvor. Erwirdigen, liben herren! Wir bitten dinstlichen, / das ir Bartken, unserm mitburger, dis brifes czeiger, des rechtin behelfen / geruchet czu syn in synen sachin, dy her czu euch czu sachin hat. Das welin / kegin euch und den ewern czu allen stunden willicklichen gerne vordynen. Gebin am sunabende an sente Marien Magdalenen tag anno Domini M CCCC secundo.
Rathmanne czu Kalis.
a-bna odwrociu Or. [Ja]


Dokument Nr 1824
Konin, 26 lipca 1402
Rajcy miasta Konina proszą rajców toruńskich o szybkie załatwienie sprawy Katarzyny Kaliskiej z kasztelanem kaliskim Świętosławem z Szubina.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 417. Papier 200 × 92-94 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 9; por. KDW IV, tabl. LVI) odciśnięta w zielonym wosku, przykrywająca pasek zamykający list, złamana, dobrze zachowana.
Uw.:W tejże sprawie zob. też dok. następny.

a-b
Den erbarn und weyssen burgermeyster .. und ratmannen czu Thoran, unsern liben frunden d(an)d(um)
.
Unser fruntschaft mit willegem dinste. Erbar herren und liben frunde! Ding und sachin / sein czwschin herren Swenthoslaw herre von Kalis1 und Katherina Kaliskynne unser bur/gerine2 eynenthalben, wy daz der egenante herre hot gut und geld unseren / buergerinne hot mit dem rechte eyn ewer stad vorsprochin. So bette wir euch mit vlisegem dinste, das er wol tut und das er unser mitteburgerinne als eyner gestine gunst und libe und sunderlichin vorderunge tut und beczeigit also, das see nicht wurde lang ofgeczogin an eren sachin, daz sted uns suenderlichin ein eynme sulchin adir grosern kegen euch und ewren czu verdinen. Geben czu Conyn am nesten tage nach Jacobi anno CCCCo secundo, und(er) unser stad secret.
c-e
Auch betten wir euch, daz er besendit ewren scholtis und ewer scheppin, daz dy dazd korczlichin volendin
.
Ratmanne .. czu Conyn.
a-bna odwrociu Or.
c-ena osobnym pasku papieru
dnast. skreślone kocz Or.
1Świętosław z Szubina kasztelan kal.
2Katarzyna zapewne z Kalisk par. Złotków, na pn. od Kleczewa, albo z miasta Kalisza. [Ja]


Dokument Nr 1825
Konin, 26 lipca 1402
Burgrabia koniński prosi rajców toruńskich o pomoc dla Katarzyny Kaliskiej w jej sprawie z kasztelanem kaliskim Świętosławem z Szubina.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 416. Papier 219 × 142 mm. Na odwrociu wyciśnięta pieczęć wystawcy w czarnym (?) laku, bardzo zniszczona, nieczytelna. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu. Nacięcia po pasku i fragment paska zamykającego list.
Uw.: W tejże sprawie zob. także dok. poprzedni, tam też część objaśnień.

a-b
Den erbarn und weysen herren burgermeyster und ratherren czu Thoran, meynen liben frunden d(an)d(um)
.
Mein grus czuvor. Liben herren und frunde! Ich bette euch, waz Katherina Kaliskinne / buergerinne czu Conyn, meyne underzese, hot vor euch czu schapphin, daz er / er guten gunst und vurderunge beczegit mit herren Swenthoslaw herre von / Kalis, der er gut als eyn fremden landin hat versproch, und see ist eym idirmanne, wol czu dem rechte, besesen und wir guette rechte eym ydirmannec, der daz begerte, welden helfin und tun em herren Swenthoslaw und eyme idirmnanned. Tut er daze, als dy ewren ofte und dicke czu uensd haben czu schapphin. Is sted uensd kegen euch und den euwirn em eyme sulchin adir grosern czu vordinen. Geben czu Conyn am neste tage noch sinte Jocobs tage anno quadringentesimo secundo.
Budko buergrewe czu Conyn1,
ewer willeger diner etc.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone weldin Or.
dtak Or.
enast. skreślone d Or.
1Budko, Butek, jako burgrabia w Koninie potwierdzony 1400-1403 (GUrz s. 120). [Ju]


Dokument Nr 1826
Poznań, 7 września 1402
Biskup poznański prosi rajców toruńskich, aby przekazali wikariuszom katedry gnieźnieńskiej pieniądze, które w ratuszu toruńskim zdeponuje na mocy wyroku polubownego biskup włocławski Jan.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 422. Papier 225 × 148-143 mm. Na odwrociu pieczęć opłatkowa wystawcy na czerwonym laku (jak Engel 1902, s. 11), wykruszona, nieczytelna. Nacięcia po zamykającym list pasku.
Uw.:W tejże sprawie także zapewne niżej, dok. nr 1829, 1830, 1835.

Albertus Dei gracia /
episcopus Poznaniensis1. /
a-b
Famosis viris .. consulibus Thorunensibus, nostris amicis dilectis
.
Amici nostri dilecti! Reverendus pater, dominus Johannes episcopus Wladislauiensis2 ex una / et collegium ac universitas vicariorum Gneznensis ecclesiarum in nostram personam / compromiserunt, alias cum essemus in Raczans3 anno presenti de mense Maii super omnibus / questionibus et pecuniis ipsis vicariis ex vi trium summarum adiudicatarum. Quorum iuribus visis et partibus ipsis hincinde auditis, pronunciavimus dictum dominum episcopum Wladislauiensem solvere debere eisdem vicariis Gneznensibus quadringentas marcas monete et numeri Prutenicalium in terminis infrascriptis, videlicet CL marcas in festo Nativitatis Christi proxime venturo [25 XII 1402], CL marcas in festo Nativitatis sancti Johannis Baptiste immediate sequturo de anno proximo venturo [24 VI 1403] et C marcas in alio festo Nativitatis Christi affuturo [25 XII 1403], proximum festum Nativitatis Christi immediate sequturo. Quas pecunias ipse dominus Jo(hannes) de Opul episcopus Wladislauiensis in terminis supradictis tenetur reponere integraliter numeratas in pretorio vestro Thorunensi sub penis gravibus et notanter sub pena periurii. Ideo petimus vestram amiciciam, quatenus dictas CCCC marcas sic apud vos in loco vestri pretorii Thorunensis per prefatum dominum episcopum in terminis suprascriptis successive reponendas, prefatis vicariis ecclesie Gneznensis detis, tradatis et realiter assignetis, premium ab Altissimo et oraciones ab ipsorum vicariorum communitate eapropter recepturi. Datum Poznanie in vigilia Nativitatis Sancte Marie Virginis anno Domini millesimo quadringentesimo secundo, nostro sub sigillo.
a-bna odwrociu Or.
1Wojciech Jastrzębiec.
2Jan zw. Kropidło z książąt opolskich, biskup włocławski 1402-21, zm. 1421 (PSB X s. 436-438).
3Raciążek posiadłość biskupów kujawskich nad Wisłą, na pn.-zach. od Nieszawy na Kujawach. [Ja]


Dokument Nr 1827
Gniezno, 23 października 1402
Arcybiskup gnieźnieński nakazuje wprowadzić na prepozyturę Św. Mikołaja w Kaliszu instytuowanego przez siebie augustianina Jana Rosta.
Kop.: Kal. 9176, s. 218-219, wg or., przy którym pieczęć Mikołaja Kurowskiego rotunde figure, intus de rubea, ab extra vero de comuni cera, in pensula pergameni dependebat, in cuius sigilli medio signum tale [tu narysowano na tarczy herb Szreniawa z krzyżem, powtórzony na marginesie] in scuto expresse arma designans exsculptum videbatur, circumferencialiter vero et girative inter duas lineas hee litere videbantur: "Nicolaus Dei gracia" legebantur, alie vero propter corupcionem cere legi non poterant. Tytuł: Sequitur investitura domini Nicolai Curowsky sancte Gneznensis ecclesie condam archiepiscopi.

Nicolaus Dei et Apostolice Sedis gracia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus discreto viro .. rectori eclesie ad Beatam Virginem Mariam in Calis aut ipsius vicario et aliis quibuscumque, qui presentibus fuerint requisiti, salutem in Domino sempiternam. Quia ad preposituram seu eclesiam parrochialem Sancti Nicolai in Calis per mortem religiosi fratris Wilhelmi ultimi rectoris eiusdem1 nunc vaccantem ad presentacionem venerabilis [s. 219] ac reli(gi)osi fratris, domini Nicolai abbatis canonicorum regularium monasterii Sancte Marie in Wrat(islauia) ordinis beati Augustini2 religiosum fratrem Johannem dictum Rosth canonicum regularem, ordinis prefati professum3 per manus nostre capiti suo imposicionem investimus et investivimus graciose, curam spiritualium ac temporalium sibi committendo in eadem ac regimen animarum, quocirca vobis in virtute sancte obediencie et sub excommunicacionis pena comittimus et mandamus, quatenus, dum pro parte prefati fratris Johannis prepositi et rectoris fueritis requisiti, ad dictam eclesiam parrochialem Sancti Nicolai in Cal(is) personaliter acceden(tes) huiusmodi institucionem nostram parrochianis eiusdem parrochie Sancti Nicolai insinuetis et prefatum fratrem Johannem in et ad possessionem predicte eclesie Sancti Nicolai in Calis auctoritate nostra ponatis et inducatis corporalem et realem, facientibusa sibi de singulis fructibus, iuribus, redditibus et obvencionibus universis eclesie predicte reddituariis eiusdem integre responderi, quique parrochiani eiusdem eclesie utriusque sexus sibi et non alteri tanquam eorum vero plebano et pastori in omnibus licitis obediant et intendant. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum Gnezne feria secunda post translacionem sancti Adalberti Martiris et Pontificis gloriosi anno Domini millesimo quadringentesimo secundo.
atak Kop., zamiast facientes
1O niedawnej prowizji Wilhelma zob. wyżej, nr 1821.
2Na wrocławskim Piasku, zob. wyżej, nr 1821.
3Prepozyt Jan Rost wyst. w Kaliszu jeszcze 1416 (KDW VIII nr 781/1). [Ju]


Dokument Nr 1828
Nowe Miasto Korczyn, 14 listopada 1402
Król Władysław Jagiełło prosi komtura toruńskiego, aby spowodował rozpatrzenie przez mieszczan toruńskich sprawy Macieja mieszczanina ze Śremu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 426. Papier 285 × 183 mm. Dziurka na złożeniu. Na odwrociu ślady wyciśniętej pieczęci sygnetowej w czerwonym laku, przykrywającej pasek zamykający list.

Wladislaus Dei gracia /
rex Polonie etc. /
a-b
Venerabili amico nobis sincere dilecto, commendatori Thorunensi presens d(e)tur
.
Honorabilis amice nobis sincere dilecte! Ex querela Mathie civis nostri Srzemensis, nostri fidelis, exhibitoris presencium, / recepimus, quomodo ob id, quod a civibus Thorunen(sibus) sibi iusticie plenitudo fieri non potuit, sibi bona ipsius per/dita sunt et ammissac. Quocirca sinceritatem vestram petimus ex affectu, quatenus vilitisc nostri intuitu efficere, quod dicto Mathie / civi nostro, exhibitori presenciumd, ut premittitur, per cives Torunenses iusticie ministretur plenitudo, quoniam auditum non fuit a seculis, ut alicui de nostris in partibus Torunen(sium) et vestri regiminis aliquod preiudicium factum fuisset et illatum. Inviti videre[me]us etenim f-g
simili modo
, quod alicui de vestris in terris et Regno nostris aliquod preiudicium fieret vel gravamen. Datum in Noua Ci[uitae]te alias Korczin feria tercia infra octavas beati Martini anno Domini millesimo CCCCmo secundo1.
Ad relacionem domini Johannis de Tanczin castellani Crac(ouiensis)2.
a-bna odwrociu Or.
ctak Or.
dprzerabiane Or.
edziurka w miejscu złożenia Or.
f-gnadpisane Or.
1Data zgodna z itinerarium króla.
2Jan z Tęczyna kasztelan krak. 1398-1405 (Spisy młp.). [Ju]


Dokument Nr 1829
Gniezno, 10 grudnia [1402]
Wikariusze katedry gnieźnieńskiej proszą rajców toruńskich, aby przyjęli pieniądze, jakie ma u nich dla wikariuszy zdeponować biskup włocławski Jan.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 670. Papier 223 × 195 mm. Na odwrociu wyciśnięta pieczęć wikariuszy gnieźnieńskich w naturalnym wosku (jak niżej, dok. nr 1835 i 1836), dobrze zachowana (zniszczona część otoku), przykrywająca pasek zamykający list. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu. Także na odwrociu inną ręką niż adres: Litere vicariorum Gneznensium.
Uw.: Data roczna ustalona na podstawie innych pism w tej sprawie, zob. zwłaszcza dok. nr 1826 z 7 września 1402, nr 1830 z 26 grudnia 1402 oraz nr 1835 i 1836 z 22 i 24 czerwca 1403.

a-b
Magne famositatis ac pruden(cie) viris, dominis proconsuli et consulibus Thoruniensibus, nostris dominis graciosissimis cum magna reverencia presentetur
.
Devotis in Christo oracionibus humiliter premissis. Magne famositatis dominic, nostri domini / graciosissimi. Quia dominus Johannes dux Opolensis et episcopus Wladislauiensis1 / ex quadam concordia, per reverendos patres, dominos Cracouiensem, Poznaniensem / et Plocensem episcopos in vigilia Sacri Corporis Christi [24 V 1402] in Raczans2 inter nos facta, in pretorio vestro ad manus vestre dominacionis obligatus est deponere ad festa infrascripta, videlicet ad festum Nativitatis Christi [25 XII 1402] centum quinquaginta marchas et ad festum sancti Johannis Baptiste [24 VI 1403] eciam centum quinquaginta marchas et ad aliud festum Nativitatis Christi [25 XII 1403] solum centum marchas monethe et numeri Pruthenicalium, omnibus dolo et fraude ac dilacione procul motis, quapropter vestris reverendis dominacionibus tamquam nostris dominis graciosissimis et benefactoribus specialibus cum magna humilitate supplicamus, quatenus cum prenominatus dominus episcopus predictas pecunias velit deponere, ipsas causa Dei et nostrarum ob respectum oracionum dignemini recipere et pro pro nobis conservare. Pro quo vestra pro sospitate animeque salute studebimus divinam clemenciam mag(is) assidue exorare. Datum Gnezne feria secunda post dominicam Populus Syon nostre universitatis sub sigillo.
Vestrarum dominacionum oratores,
vicarii Gneznenses.
a-bna odwrociu Or.
cpoprawiane z domino Or.
1Jan zw. Kropidło.
2Raciążek, rezydencja biskupów kujawskich. [Ju]


Dokument Nr 1830
[Toruń], 26 grudnia 1402
Rajcy miasta Torunia zaświadczają, że odebrali od posłów biskupa włocławskiego Jana 150 grzywien dla wikariuszy gnieźnieńskich.
Kop. (koncept?): Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 445. Papier 142 × 150 mm, ślady złożenia, brak śladów uwierzytelnienia. Na odwrociu bodajże tą samą ręką: Libir herre! Ich bitte euwir gnade, das ir das gelt gebit Loubiln von meiner wegin, wente ich mus noch hir ebene by deme kemerer blebin. Euwir demutiger Nicolaus Thost schriber [pisarz miejski Torunia 1404-05], a także, w przeciwległym narożniku: Cuncze Mekeler Caspar, co wygląda na próbę pisma.
Uw.: List datowany niewątpliwie podług stylu a Nativitate, jak wynika z porównania z dok. z 7 września 1402, gdzie zapowiedziano wypłatę 150 grzywien na 25 grudnia 1402. W tejże sprawie zob. także dok. nr 1826, 1829, 1835 i 1836.

Nos consules civitatis Thorun recognoscimus tenore presencium, quibus expedit, universis, nos die date presencium habuisse et percepisse per manus honorabilis et validi viroruma, domini Nicolai Schonekremer Sancte Crucis Opoliensis et Sancti Bartholomei Glog(ouie) Superioris ecclesiarum canonicib1 c-f
et Mathie de Borgenewe patrui2, d-e
ut asseruit
, Petri Temchin vlodarii
in Sebkaw3, nomine et ex parte reverendi in Christo patris et dominig Johannis Deih gracia episcopi Wlad(islauiensis)i4 150 marcasj monete et numerik Prutenicalium ad usum honorabilium virorum, dominorum vicariorum ecclesie Gneznensis et nomine eorundem dominorum vicarioruml per nos ad fideles manus conservandas. Datum die sancti Stephanił, videlicet in crastino festim Nativitatis Christi, anno Domini Mo CCCC IIIo, nostron secreto in testimonium premissorum tergotenus subappenssoo.
anast. skreślone dominorum Kop.
bnast. skreślone Petri Themchin vlodarii Kop.
c-fdopisane na marginesie Kop.
d-edopisane obok poprzedniego dopisku, z odsyłaczem Kop.
gnast. skreślonych kilka liter Kop.
hnast. skreślone et ap Kop.
inast. skreślone ad usum Kop.
jnast. skreślone numeri Kop.
knast. skreślone Pol Kop.
lnast. skreślone ad Kop.
łnast. skreślone prothomartyris Kop.
mnadpisane Kop.
nnast. skreślone sub Kop.
otak Kop.
1Mikołaj Schonkromer z Karniowa, zaufany biskupa Jana Kropidły, wyst. od 1387, pisarz Władysława Opolczyka 1387-90, kanonik w Głogówku 1398-1404, Kruszwicy 1402, Opolu 1402, prepozyt w Głogówku 1420 (D. Veldtrup, Prosopographische Studien zur Geschichte Oppelns als herzoglicher Residenzstadt im Mittelalter, Berlin 1995, s. 154-155, 482).
2Borganie (Borzygniew) na Śląsku (k. Świdnicy). Przedstawiciele pochodzącej stąd rodziny służyli Władysławowi Opolczykowi, byli np. wójtami Bolesławca nad Prosną (Kozierowski, Obce ryc, s. 14), ale Maciej skądinąd nie jest znany.
3Subkowy, wieś na Pomorzu, na pd. od Tczewa, centrum klucza dóbr biskupów włocławskich. Włodarz Piotr nie zidentyfikowany.
4Jan zw. Kropidło. [Ju]


Dokument Nr 1831
Raciążek, 29 grudnia 1402
Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski prosi rajców toruńskich o zaufanie dla jego posłańców w sprawie długów Olbrachta Ruesa.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 378. Papier 225-220 × 114-110 mm. Pod tekstem (na awersie) ślad po pieczęci wystawcy, średnicy ok. 25 mm, wyciśniętej w czarnym laku. Obok wyraźny ślad tejże pieczęci odciśnięty tuż po opieczętowaniu, podczas składania listu. Adresu brak.
Uw.: W tej samej sprawie zob. wyżej i niżej, dok. nr 1792, 1793, 1855, tam też objaśniono wszystkie osoby.

Sandziuogius palatinus Kalisiensis et dominus temporalis Bystriciensis providis et circumspectis viris / ac dominis, preconsuli et consulibus in Thor(un), amicis nostris dilectis sinceram amiciciam / et favorem. Prudentes viri, amici nobis carissimi! Dirigimus ad vestri presenciam magistrum / Henricum nostrum phisicum et Nicolaum nostrum notarium1, harum ostensores, nostris legacionibus et intencionibus plenius informatos, petentes vos tamquam amicos nostros dilectos, quatenus ipsis in dicendis ex parte nostri de debito ipsius Olbracht Rues fidem vellitis adhibere creditivam tamquam vobiscum loqueremur propria in persona. Datum in Redczans2 in crastino Innocen(tum) sub anno Domini millesimo CCCCmo secundo, nostro sigillo subinpresso.
1Domownicy Sędziwoja z Szubina: Henryk przyboczny lekarz i pisarz Mikołaj, skądinąd nie znani.
2Raciążek na Kujawach. [Ja]


Dokument Nr 1832
Konin, 10 stycznia 1403
Rajcy miasta Konina proszą rajców toruńskich, aby pomogli Toksenowi sukiennikowi konińskiemu w odzyskaniu skradzionego konia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 431a. Papier 217 × 150 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 9; inna jak w KDW IV tabl. LVI) odciśnięta w zielonym wosku, dobrze zachowana, przykrywająca pasek zamykający list.

a-b
Den erbarn unde weysen herren .. burgermeyster, .. ratmannen, scholtisen .. und scheppen czu Thoran, unsern liben frunden sol diser briff etc.

Unser fruntschaft mit willegem dinste. Erbar herren und liben frunde! / Unser wissentli
chin tn wir euch offenbarlichin bekenende, als er / habet gefangen eynen man unde dib mit eyme pherde und / den hot er awsgelassen aws ewer stad gefengnis und dazselbige phert ist bey euch bleben, und dasselbige phert ist also gestalt swarcz brawn weysbressecht und mit eyme behawenem czayle und dasselbige phert hat her gestalen seyne bruder, c-d
Thocsen wollenweber
, czeyger diser briffe, eyn seyner crancheyt, dorumme bette wir euch, daz desem czeyger und unserm mettebuerger gunst und furderunge beczeyget, als wir kegen euch und den eweren willeclichin eyn eyme solchin adir grossern weldene tun. Geben f-g
czu Conyn
an der nesten mittewachin nach Epyphania Domini anno CCCC tercio.
Raetmanne .. czu Conyn.
a-bna odwrociu Or.
c-ddopisane na marginesie Or.
enast. skreślone tn Or.
f-gpowtórzone dwa razy Or. [Ja]


Dokument Nr 1833
[Poznań], 27 stycznia 1403
Rajcy miasta Poznania polecają rajcom Starego Miasta Torunia Marcina Schulera z Komornik i zaświadczają o jego ślubnym pochodzeniu.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4166. Papier 303 × 175 mm. Na odwrociu pieczęć sekretna wystawcy w czarnym wosku (jak KDW IV, tabl. nr LI; Engel 1894, s. 17), przykrywająca pasek zamykający list, złamana, zachowana fragmentarycznie. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Den irbirn, wolwissinden hern rathmannen in der Alde Stat czu Thoron, unsern liebin gunnern d(an)d(um)
.
Dinstlichin grus mit beheglichkeit czuvor. Liebin hern, unse sundirliche gunnere! Vor uns / syn komen rittere und knechte und der erbherre von Komernig1, der scholtis und / dy gebawer doselbist und haben bekant bey iren trawen, das Mertin Schuler, des briffes / beweiser2, sy von gar vromen eldern, von vatir und von muttir elich geboren, dy sich alle ir tage an allerleye tadel erbirlichin gehalden haben und ouch se czeugeten und wir ouch mit en, das der egenante Mertin sich bey en und bey uns gewerbelichen als eyn getrawer, vromer knecht gehalden hat. Betten wir euwer irbirkeit dinstlichin, das ir em gunst, vorderunge und guten willen an synen sachen irczeigit, das wellen wir ummb euch und ummb dy euwer vordinen in eynen sulchen adir vel grossern. Gegeben am sonnobonde noch senthe Pawelstag als her bekart was anno Domini Mo CCCCo tercioc.
Rathmanne czu Pozenaw.
a-bna odwrociu Or.
cnapisano po skreślonym secundo Or.
1Komorniki par. Tulce, na pd.-zach. od Kostrzyna (SHGPoz. II s. 271).
2Marcin nie zidentyfikowany. [Ja]


Dokument Nr 1834
Konin, 23 kwietnia 1403
Król Władysław Jagiełło uwalnia mieszczan Odolanowa od ceł.
Wyd.: Accesiones ad codicem diplomaticum, qui continetur libro Städtebuch des Landes Posen von Heinrich Wuttke, Leipzig 1864, Lipsiae [1866], s. 3, wg nieznanej obecnie kop., udostępnionej wydawcy przez plebana (pastora?) W. Altmanna z Odolanowa.

Vladislaus Dei gratia rex Poloniae etc. significamus tenore praesentium, quibus expedit, universis, quod cupientes oppidi in Odolanow1 conditionem facere meliorem ipsiusque inopiae et pauperitati succurrere, ut nostris suffultia munificentiis, majora hujusmodi possit assumere incrementa, omnibus et singulis oppidanis et incolis ibidem in Odolanow ab omnibus theloneis et theloneorum solutionibus, tam pontalibus, quam aliis, quibuscunque etiam vocitentur nominibus, per universas terras nostras plenam damus et omnimodam tenore praesentium concedimus libertatem a praedictis theloneis perpetualitatemb. Quocirca vobis universis capitaneis, burgrabiis, procuratoribus, viceprocuratoribus, thelonariis, theloneorum nostrorum exactoribus, in terris Regni nostri ubilibet constitutis, ad quos praesentes pervenerint et qui praesentibus fuerint requisiti, nostris fidelibus dilectis, [...c] nostris firmis regalibus mandatis [...d] eosdem oppidanos in Odolanow circa haec, quae ipsis concessimus, conservare debeant [...c] ab ipsis quaevis thelonea et ab omnibus eorum mercibus et quibuslibet nulla praesumentee exigere ratione ad nostrae voluntatis beneplacitum, ut praefertur. Datum in Konin feria secunda proxima post Conductum Paschae a(nno) D(omini) 14032.
atak Wyd., zamiast suffultum
btak Wyd., zamiast perpetualem
cw kop., służącej za podstawę Wyd., słowo nieczytelne
dw kop., służącej za podstawę Wyd., 4 słowa nieczytelne
etak Wyd., zamiast praesumatis
1Odolanów, miasto królewskie w Kaliskiem, nad Baryczą.
2Data zgodna z itinerarium królewskim. [Ju]


Dokument Nr 1835
Gniezno, 22 czerwca 1403
Wspólnota wikariuszy katedry gnieźnieńskiej poleca rajcom toruńskim Wacława i Stefana jako swoich pełnomocników.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 440. Pergamin 237-246 × 89 + 25 mm. Na pasku pergaminowym pieczęć średnicy 36 mm, odciśnięta w naturalnym wosku, przedstawiająca głowę w infule biskupiej nad zgiętą ręką (jak Engel 1902, s. 9), dobrze zachowana.

Honorabilibus et circumspectis viris, dominis consulibus civitatis Thorunensis. Universitas vicariorum sancte / Gneznensis ecclesie metropolitane oraciones in Christo devotas. Vestris reverendis dominacionibus nobis multum / amandis discretos viros, dominos Wenceslaum et Stephanum, confratres nostros et oratores vestros devotos1, / presencium ostensores, nostris negociis plene informatos duximus destinandum, devote ac humiliter supplicantes, quatinus eisdem vicariis amore Dei et nostrorum intuitu oracionum in hiis, que coram vobis dicent et facient, dignemini fidem indubiama adhybere, tamquam reverenciis vestris propriis loqueremur in personis. Datum Gnezne in octava sacri Corporis Christi, anno Domini millesimo quadringentesimo tercio, nostre universitatis sub sigillo.
apowtórzone i podkropkowane na znak skreślenia Or.
1Wikariusze wieczyści katedry gnieźn. Wacław (jednocześnie pleban u Św. Michała w Gnieźnie, znany 1403-04, por. KDW VII nr 474/12) i Stefan (z Pawłowa, wyst. 1403-11, por. KDW VII nr 474/10)?, podróżowali do Torunia w sprawie, która poruszona została już wyżej, w dok. nr 1826, zob. także dok. następny. [Ja]


Dokument Nr 1836
Toruń, 24 czerwca 1403
Wymienieni wikariusze katedry gnieźnieńskiej kwitują rajców toruńskich z zapłaty 150 grzywien.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 441. Pergamin 230 × 135 + 31 cm. Na pasku pergaminowym pieczęć odciśnięta w naturalnym wosku (jak w dok. poprzednim), bardzo dobrze zachowana.

Nos Albertus vicedecanus, Sandco succentor, Michael vicecustos, Michael rector scole, / Budco, Stephanus, Wenceslaus, Nicolaus Cothan, Paulus, Petrus, Johannes de Caczcowo, / Johannes de Popowo totaque universitas vicariorum sancte Gneznensis ecclesie1 recognoscimus coram / universis, presenciam visuris et audituris, nos habuisse et cum effectu percepisse ab honorabilibus et circumspectis viris, dominis consulibus civitatis Thorun centum et quinquaginta marcas monete et numeri Prutenicalium pro nobis et ad usum nostrum per reverendum in Christo patrem et dominum Johannem episcopum Wladislauiensem2 ex quadam concordia inter prefatum dominum Johannem episcopum et nos per reverendos in Christo patres et dominos Jacobum Plocensem3, Petrum Cracouiensem4 et Albertum Poznaniensem episcopos5 facta et tractata apud prenominatos consules de festo Nativitatis beati Johannis Baptiste [24 VI] elapsi depossitas et per eosdem dominos consules ad dicti domini Alberti episcopi Poznaniensis et atque nostras preces susceptas, de quibus centum et quinquaginta marcas prenominatos consules et eorum successores necnon totam civitatem et singulares personas eiusdem civitatis Thorun cum omnibus ipsorum bonis mobilibus et immobilibus presentibus et futuris tenore presencium quitavimus et absolvimus, quitos et absolutos dimittimus, facientes ipsis finem, quitacionem et pactum, dictas centum quinquaginta marcas de ulterius non petendo. In premissorum maiorem evidenciam sigillum nostrum presentibus ex certa nostra sciencia decrevimus suspendi. Datum Thorun6 ipso die beati Johannis Baptiste anno Domini Mo CCCC IIIo.
1Jak zdaje się wynikać z poprzedniego dok., do Torunia podróżowało tylko dwu z wymienionych tu wikariuszy, Wacław i Stefan; najpewniej wzięli ze sobą tzw. membranę, którą spisano i opatrzono miejscem wystawienia oraz datą toruńską. Pozostali wikariusze, znani przeważnie z l. 1403-04, to: Wojciech wicedziekan (KDW VII nr 471/6), Sędek chórmistrz (KDW VII nr 480/4), Michał wicekustosz (KDW VII nr 440/5), Michał wikariusz i rektor szkoły katedralnej w Gnieźnie (KDW VII nr 462/7), Butek, Budko (KDW VII nr 474/9), Stefan z Pawłowa i Wacław (jak w dok. poprzednim), Mikołaj Kochan (KDW VII nr 474/16), Paweł, może ident. z Pawłem z Zarzewa, Zorzewa, znanym potem od 1412 (KDW VIII nr 808/8), Piotr wyst. tylko 1403 (KDW VII nr 475/11), Jan Kaczka, z Kaczkowa (KDW VII nr 474/10), wreszcie Jan z Popowa (KDW VII nr 474/13).
2Jan Kropidło.
3Jakub z Kurdwanowa biskup płocki 1396-1425, zm. 1425 (PSB X s. 357-358).
4Piotr Wysz z Radoliny biskup krak. 1392-1413, potem pozn., zm. 1414 (PSB XXVI s. 422-428).
5Wojciech Jastrzębiec.
6O miejscu wystawienia zob. wyżej, przypis 1. [Ja]


Dokument Nr 1837
Łobżenica, 26 stycznia 1404
Arnold Wałdowski funduje klasztor augustianów w Łobżenicy.
Or.: Bydgoszcz, WAP, Łobżenica - Augustianie 1 (Łobżenica dok. nr 31). Pergamin 345-355 × 227-234 + 53-50 mm, pasek po przywieszeniu pieczęci. Na odwrocie: Privilegium conventus Lobznicz (XV w.), Dotatio monasterii Lobsenicza (XVI w.) oraz pieczęć: Staatsarchiv Danzig, Abt. 405, Nr. 31 (XIX w.).
Wyd.: J. Pakulski, Wałdowscy i ich fundacja dla augustianów (w Górce?). Z dziejów elity politycznej XIII-XIV w., w: Personae, colligationes, facta, Toruń 1991, s. 145, tam też fot. or. oraz analiza okoliczności fundacji klasztoru.

//aIn nomine Domini nostri Ihesu Christi amen.// Nov(er)int universi presentes et futuri presencium noticiam habituri, quibus expedit uni/versis, quod ego Arnoldus Waldowsky verus et legittimus heres in Lobszenicza1, sanab mente et bona voluntate maturoque consilio fratrum / ac amicorum meorum, pro salute animarum parentum et succedaneorum meorum et meis pro pecatis, feci et contuli aream de meis propriis, in qua area / continentur in longitudine triginta virgas et in latitudine viginti, foris civitatem Lobszenicza, super qua area fundavi et consecrare demandavi cenobium sive claustrum ordinis heremitarum sancti Augustini in honore Sancte Trinitatis, in honore Beate Marie Virginis gloriose, in honore beati Michaelis Archangeli et in honore beatorum Omnium Sanctorum, presentibus Johanne vicario rasor(is) de Fredelant, Johanne Duzssow, Johanne Wulperti et Dauid fratribus2, ut eo melius divina officia augeantur, cuiquidem claustro et eius conventusc dedi et contuli liberam piscaturam sine omni impedimento, pacifice et quiete in stanno seu in piscina ante molendinum foris civitatem Lobszenicza cum parvis retibus, videlicet cum slampnicza, cum hamo sive gurgustrio et watha liberumque piscatorem perpetuis temporibus duratur(os). Eciam ubicumque sagena mea propria transit seu transiret per lacosb meos in districtu Lobszenicza, ibi decimum piscem habebunt, et si contingerit, quod pisces venderentur, extunc decimum denarium optinebunt sine omni recusacione. Ceterum robora sive lingna ad edificandum seu ad ignem comburrendum, excepto gayo in parte mea, libere ducunt. Eciam fruges omnes et singulas mea in civitate Lobszenicza pro necessariis eorum libere emant et secure. Insuper in Luchowo willa mea3 dedi et contuli prefato claustro sive conventui suo quinque mansos liberos cum omni iure et dominio, de quibus quinque mansis utuntur, prout ipsis melius videbitur expedire, et de aliis mansibus ibidem in Luchowo solubilibus, qui ad me pertinent, dedi de quolibet unam mensuram sigilinis$b et unum coretum de tritico annis singulis pro remedio anime mee et antecessorum sive succedaneorum meorum. Viam vero equitandi et redeundi ad claustrum sive de claustro liberam habebunt sine omni impedimento. Secretum vero pro ipsis fratribus, qui pro tempore fuerint, quando civitas foris civitatem erit melius locata et munita pro ipsius necessitate, eligemus et assignemus locum competentem.
Insuper ego Potrasius Waldowsky filius Arnoldi pie memorie4 omnia articula suprascripta confirmo, ratifico et per presentes ratificavi et feci communiri. Super quibus omnibus sigillum meum proprium ad presens et ad meliorem evidenciam est appensum. Datum et actum in Lobszenicza per manus Johannis notarii castri Naklensis5 in crastino Conversionis beati Pauli Coapostoli sub anno Domini millesimo quadringentesimo quarto.
ainicjał wysokości prawie całego tekstu Or.
btak Or.
ctak Or., zamiast conventui
1Łobżenica, miasto na Krajnie. Arnold z Wałdowa zamordowany został 1403/04, zob. też niżej, przypis 4.
2Nie zidentyfikowani. Rasor (czy golarz?) z Frydlandu (dziś Mirosławiec) w ziemi wałeckiej. J. Pakulski (Wyd. 1, s. 148) widzi w nich już augustianów, przybyłych do Łobżenicy, zapewne ze Stargardu lub z Sokolnik.
3Luchowo, wieś par. tuż na wsch. od Łobżenicy.
4Piotr z Wałdowa syn Arnolda, wyst. 1404-13, 1419 wyst. już jego (czy żyjącego?) córka Katarzyna, potem żona Jana Kraski z Łubnicy (SHGWlkp.). Konfirmacja ojcowskiego nadania wpisana tą samą ręką, co reszta dok., który najpewniej otrzymał ostateczną formę już po nagłej śmierci Arnolda.
5Jan pisarz nakielski skądinąd nie znany. [Ju]


Dokument Nr 1838
Kamień, 13 lutego [1404]
Oficjał kamieński przekazuje oficjałowi gnieźnieńskiemu Mikołajowi Strzeszkowicowi skargę plebana z Drzewianowa przeciwko szlachcie nie płacącej dziesięcin.
Kop.: Gniezno, AAG, Acta consistorii A 1, k. 21v. Wpis 20 lutego 1404 wg or. opieczętowanego pieczęcią wystawcy in cuius sigilli medio trifolium apparebat.
Reg.: KDW V nr 44 (wg Kop., z zupełnie błędną tytulaturą wystawcy: zamiast officialis i vicarius - vitricus).

Nicolaus Longus sancte ecclesie Gneznensis canonicus et in terr(is) Naclensi, Cam(i)nensi et Pomor(anie) generalis officialis necnon vicarius in spiritualibus et temporalibus1, honorabili viro, domino Nicolao Strz(es)conis thezaurario, canonico ac officiali sancte ecclesie Gneznensis2, nostro fratri in Domino predilecto, oracionum sedulitate pretuit(um) cum sincera in Domino karitate. Veniens coram nobis Paulus plebanus de Drzeuanow3 suam intencionem exposuit querulose, quod licet causam seu causas moveret ac movere intenderet contra et adversus quosdam nobiles, qui decimam ab ecclesia ipsius in Drzevanow potenter abstraxerunt et abstrahunt hucusque, eorum tamen seviciam perorrescens ipsam movere non audet propter perriclulosuma dictea facti agressum terroris, petens instantissime, ut eundem ad honorabilitatis vestre iudicium et exanemb in dicta causa dignaremur licenciare. Nos vero attendentes ruinas sibi per dictos dominos nobiles prout coram nobis refebaturc infligy non modicas, quodque merito non est denegandus assensus, ipsum ad sedem vestre indagacionis cum dicta sua causa presentibus di(ri)gimus, ut tanto salubrius suam predictam causam, quam solemniter intendit, dante Domino, prosequatur. In cuius rei testimonium sigillum nostrum diximusa presentabusa appendendum. Datum in castro Camen4 XIII die mensis Febru(a)rii.
atak Kop.
btak Kop., zamiast examen
ctak Kop., zamiast refabatur
1Mikołaj Długi (Longus) kanonik gnieźn. 1394, zm. 1414 (KDW VII nr 420/18). Jako oficjał kamieński (najstarszy ze znanych) wyst. tylko tutaj, nazwany na k. 21 tenutariuszem kamieńskim, por. A. Gąsiorowski, I. Skierska, Początki oficjalatu kamieńskiego archidiecezji gnieźnieńskiej (wieki XIV-XV), Kwartalnik Historyczny 103, 1996, nr 2, s. 3 n.
2Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik.
3Drzewianowo, wieś par. na pn.-wsch. od Mroczy (Koz. 4 s. 191). Pleban Paweł skądinąd nie znany.
4Kamień Krajeński. [Ju]


Dokument Nr 1839
Poznań, 18 marca 1404
Rajcy miasta Poznania polecają Mikołaja Kosselera rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4189. Papier ok. 215 × 153 mm. Na odwrociu pieczęć sekretna wystawcy (jak KDW IV, tabl. nr LI; Engel 1894, s. 17), odciśnięta w czarnym laku, przykrywająca pasek zamykający list, złamana, zachowana szczątkowo.

a-d
Den ersamen unde wolweisin burgermestir unde rathmane czu Thorun b-c
in der Alden Stat
, unser lybin vrunden sal der briff d(an)d(um)
.
Willigys dinst mit vruntschafft czuvor. Ersamen, lybin frunden! Vor uns / sint komen erbar lute Jorge Settaw1, Benichen unde andir me unser meteburger / unde habin bekant, das Nicclos Kosseler Seydemalis brudir, e-f
czeiger desir briffe
, sich fromelich unde / erba(r)lich gehaldin hat, als en from man unde wir och bekennen von em, das ha sich getrulich und irbarlich bey uns gehaldin hat. Dorumme lybin, besundern vrunde, wir beting ewir fruntschaff, das ir em guttin willen mit gonste bey uch geruchit czu beweisin. Alzo wir umme ewern willin tun wellin czu allin geczeitin wenne sich das geborit. Gegebin czu Poznaw am dinstage noch Iudica me Domine anno Domini Mo CCCCo IIIIo, under unser ingesigil.
Burgermestir unde rathmanne czu Pozenaw dy ewir.
a-dna odwrociu Or.
b-cnapisane poniżej, z oznaczeniem miejsca, gdzie należy wstawić Or.
e-fnapisane u dołu karty z oznaczeniem miejsca, gdzie należy wstawić Or.
gnast. skreślone ewirn Or.
1Jerzy (Jurga) Zet (Zyt) rajca pozn. od 1394, jeszcze 1413 (KDW VII nr 483/3). [Ja]


Dokument Nr 1840
Środa, 21 lipca 1404
Rada miasta Środy obiecuje rajcom toruńskim, że przekaże ich zlecenie kupcom udającym się na targ do Szadka.
Reg.: Toruń, WAP, Stary maszynopis niemieckojęzyczny Katalogu I, s. 23, nr 461, dok. obecnie zaginiony. Opatrzony był pieczęcią miasta Środy, opisaną przez Engla 1894, s. 18, z napisem otokowym: + S. CIVITATIS (S)RODENSIS : IN : POLONIE [!]

Rat von Schroda verspricht den Auftrag Thorns an die zum Schadecker Markt ziehenden Bürger auszurichten.


Dokument Nr 1841
Pyzdry, 7 sierpnia 1404
Rajcy miasta Pyzdr polecają słodownika Marcina rajcom i słodownikom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4197. Papier 220 × 115 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 16), odciśnięta w zielonym laku, złamana, dość dobrze zachowana. Kawałki pasków zamykających list.

a-b
Den ersamen, wolwisin herren rathmannen und den hantwergmeistern der melczer czu Thorun, unsern libin, gunstigin frundin d(an)d(um)
.
Dinstliche willikeyt mit stetir libe czuvor. Ersame herren, gunstige frunde! / Vor uns sint komen erbar, gute lewte und habin bekant by erin / rechtin truwen, das Mertin Melczer, czeyger dis brivis, fon erbaren, / fromen, gutin eldirn, fon vatir und mutir, elich ist geborin. Ouch bekennen wir besundirn, das sich derselbe Mertin czu uns subirlich und erlich hot gehaldin und fon em andirs nicht wissin, wen allis gut, und weldin em synir wonunge gerne mit uns gegunst habin, hette is em czu uns gefallin, sint das em denne syn wesin bas czu uch gesellit. So betin wir uwir gunstige libe mit gannczim dinste, das ir em geruchit gunst, vordrunge und gutin willin czu bewisin um dirbitunge unsir dinste in synen sachin, als wir allewege tun wellin keyn den uwirn wo sich das geborit. Gebin czu Pysir am dornstage vor Tiburcii anno Domini millesimo CCCCo quarto.
Rathmanne czu Pysir.
a-bna odwrociu Or. [Ja]


Dokument Nr 1842
Nakło, 5 września 1404
Władze miasta Nakła zaświadczają o prawym pochodzeniu i godnym życiu mieszczanina Stefana.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4184. Papier 224 × 133-129 mm. Na odwrociu resztki pieczęci wystawcy (jak Engel 1894, s. 15) średnicy 39 mm, odciśniętej w naturalnym wosku, przykrywającej pasek zamykający list.

a-b
Viris prudenti consilio fulgentibus, dominis preconsuli et consulibus Torunensis civitatis honorifice presentetur
.
Benivolencie perstanciamc fidelius preconstructe. Prudentes domini, nostri fautores precipui! / Vobis tenore presencium publice profitemur providum virum Stephanum vestre civitatis / coincolam, ostensorem presencium, honestis etd hominibus, Laurencio patre Katherinaque matre, / condam concivibus nostre civitatis pye memorie, fama fulgentibus laudabili, legittime fore progenitum, eundem pariter in nostra civitate suis cum parentibus prenotatis fama laudabili vitaque decenti coram nobis et nostris singulis temporibus curialiter se rexisse, petentes singulos presencium paginam inspecturos, prenotatum Sthephanum Dei necnon serviminum nostrorum intuitu suis in negociis dignemini promovere. In quorum evidens testimonium sigillum nostrum tociusque communitatis perhibete presens scriptum. Datum in Nakel feria sexta post festum sancti Egidii Abbatis anno Domini millesimo quadringentesimo quarto.
Advocatus et consules totaque communitas
civitatis Naklensis fortunam h(abentes).
a-badres na odwrociu Or.
ctak Or., zamiast prestanciam
dtak Or., zamiast ex
etak Or., raczej pasowałoby tu prohibet [Ju]


Dokument Nr 1843
Słupca, 28 października 1404
Rajcy miasta Słupcy zaświadczają o prawym urodzeniu i godnym życiu mieszczanina Tomasza.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4191. Papier 214-208 × 157 cm. Pod tekstem odciśnięta pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 11) w czarnym laku, średnicy 34 mm, powykruszana. Ślad odciśnięcia pieczęci w górnej części awersu listu, świadczący o zamknięciu listu poprzez jego złożenie tuż po wyciśnięciu pieczęci. Adresu brak.

Universis et singulis dominis, quibus expedit fore notum, vel ad quos presens carta / fuerit devoluta, complacencia benivola cum promptitudine famulandi. Nos / itaque consules Slupcenses recognoscimus tenore presencium mediante, quod Thomas, / presencium exhibitor, de probis parentibus, patre Sthephano matreque Hedwigi, legitime processit, quorum fama fulget laudabilis vitaque erat honesta, ipseque Thomas edictus pleris suis temporibus, quibus nobis comansit, vita laudabili ac honesta coram singulis renituit nulliusque deperditi enormium perpetravit. Vestram quare rogitamus dileccionem, quatenus previsum Thomam suis in affectibus favorose dignemini promovere ipsumque in vestram concivem recipientes favore benigno velitis petractare. Hec facientes, nam vobis ac vestratibus in singulis equalibus ac maioribus cupimus promereri. Datum Slupce feria tercia alias in die Symonis et Jude Appostolorum nostro sub sigillo anno nativitatis Domini millessimo quadringentesimo quarto. [Ju]


Dokument Nr 1844
[Kalisz], 14 listopada 1404
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że rajca kaliski Jakub syn Zachariasza zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 68. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówka ze s. 64: Secuntur litere domini Johannis Golisch).

Nos Martinus Wucherer preconsul, Heynricus Schelesil, Jacobus Zacharie, Jeclinus institor, Johanes Renis et Franciscus Stachelicz consules Kalisienses tenore presencium universis publice recognoscimus, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Laurencii Milizer, Petri Bochner, Langewischke, Martini Hedloff, Vincencii, Nicolai Cranch et Johannis Ziboth, in iudicio bannito Paulo Golusch advocato presidente1, constitutus personaliter honestus vir Jacobus Zacharie noster collega rite ac racionabiliter resignavit mediam marcam census annui super domo Tworkonis discreto domino Johanni Hedloff altariste in eclesia Sancti Nicolai parrochiali in Cal(is) solvendam atque dandam annis singulis in et super festoa, de anno ad annum, quousque dictus Tworko aut sui successores legitimi prefatum censum pro quinque marcis grossorum duxerint reemendum, solvendum eundem censum super festum Pasche. In cuius rei testimonium sigilla nostre civitatis et scabinorum presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta post Martini anno Domini millesimo CCCCo IIIIto.
atak Kop., brak określenia święta
1Władze Kalisza kadencji 1404/05: burmistrz Marcin Wucherer, rajcy: Henryk Schelesil, Jakub Zachariaszowy, Jaklin kramarz, Jan Renis, Franciszek Stachlitz, ławnicy: Wawrzyniec Milizer (z Milicza?), Langewiszke, Marcin Heydloff, Wincenty kramarz, Mikołaj Kranch, Jan Seibot, wójt Paweł Golisz. [Ju]


Dokument Nr 1845
Pyzdry, 12 grudnia 1404
Rajcy miasta Pyzdr wyjaśniają rajcom toruńskim okoliczności zagarnięcia śledzi przez ich starostę.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 472. Papier 209 × 198 mm. Na odwrociu resztki pieczęci wystawcy (jak Engel 1894, s. 16), odciśniętej w zielonym laku, złamanej. Resztki pasków papierowych zamykających list.

a-b
Den erwirdigin, synnerichin herren rathmannen czu Thorun, unsern libin, gunstigin frundin
. Willigin dinst mit allir beheglichkeyt czuvor. Erwirdige, gunstige, / libin herren! Uwir gunste sal wissin fon des uffgehaldin heringis / wegin fon unserm herren dem heuptmanne, das wir nicht ge/statin woldin unserm burgrefin, das her en uff das haus gefurit hette, als her wolde getan habin, sundir wir santin unsern botin mit unserm brive an unsern herren den heuptman en betinde, das her das gut vry lysse, des quam der heuptman selbir keyn Pysir, do gyngin wir vor en wissintlich den furluetin und erbetin uns uff das hoechste, das kunde nicht geholfin, do tet der heuptman, als gewaldige hant, wedir di wir nicht en moegin und vorkawfte, und vorgap das gut, weme her wolde. Nu schribit ir uns, das wir das kewfin gestatit habin und vundirt uch gar sere, wissit das wir do wedir nicht enkundin und uns keyn gebot fugte czu tun noch czu machin wedir unser heuptman, der uns an des konigis stad ist gelossin, als wenik als ir tetit wedir uwirn komptur, sundir wir habin doby getan unsern gancz vormoegin in dem bestin, als Got wol weys und erbar lute ouch wol irkennyn, das mag uns uwir gunst wol und genczlich gelewbin, wen uns werlich leyt ist alir gutin, erbar lute schade und wostin wir, was dynen czu der sache mit gliche, das weldin wir tun unfordrossin und ap uns uwir erbarkeyt keyns vordechte in der sache, das ledin wir czwor mit ungliche, wenne wir allewege libir uwirn vromen und bestis weldin werbin wen uwern schadin, das mogit ir uns wol getruwen. Gebin czu Pysir in vigilia Lucie anno Domini et cetera CCCCo IIIIo.
Rathmanne czu Pysir.
a-bna odwrociu Or. [Ja]


Dokument Nr 1846
Poznań, 1404
Rajcy miasta Poznania polecają Wawrzyńca z Poznania rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4188. Papier 215 × 186 mm. Na odwrociu pieczęć sekretna wystawcy (jak KDW IV, tabl. nr LI; Engel 1894, s. 17), odciśnięta w zielonym laku, przykrywająca pasek zamykający list, złamana, zachowana w bardzo małym fragmencie.

a-b
Den ersamen, wolweisin herrin burgermestir unde rathman czu Torun in der Aldin Stat, unser libin frunden sal der briff
.
Unser dinst mit fruntlichin grusse czuvor. Ersame, liebin herrin und liebin / frunde! Vor uns hat bekant Egidius unser methebrudir1 unde / der segirmestir mit Hannosin Phessir unser metheburgir2 unde / habin och bekant, das Lorencz czeigir des briffis3 von irbarn, elichin, fromen eldirn, von vatir unde von mutir, geborn ist unde ha sich in unser stat getrulich, fromelich gehaldin hat, als eyn fromir knecht. Dorumme zo bethe wir ewir fruntschafft, das ir dem vorbenantin Lorencz guttin willin unde gonst geruchit, irczegin in synen sachin, als wir keyn den ewrin tun willin czu alle geczeitin. Gegebin czu Pozenaw, undir unser stat ingesegil, anno Domini Mo CCCCo IIIIo.
Burgermestir und rathmane czu Pozenaw, ewir frunde.
a-bna odwrociu Or.
1Idzi, zapewne Mikołaj Idzi, Idzik, mieszczanin, rajca pozn. 1403-04, 1406, 1415 lub Idzi wójt 1404 (KDW VII nr 574/3 i IX nr 1345/2).
2Hanos, Jan, Phesir mieszczanin pozn. nie zidentyfikowany.
3Wawrzyniec nie zidentyfikowany. [Ja]


Dokument Nr 1847
Pyzdry, 23 lipca 1405
Rajcy Pyzdr proszą rajców Starego Miasta Torunia o uznanie prawa mieszczki pyzdrskiej Osanny do spadku po jej bracie Piotrze Schilderze.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 518. Papier 209 × 125 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 16), odciśnięta w zielonym laku, złamana, dobrze zachowana. Nacięcia po pasku zamykającym list. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Den ersamen, synnerichin herren rathmannen czu Thorun, unsern libin, gunstigin frundin
.
Unser drosenir dinste irbitunge vorgewost mit stetin truwen. Erwirdige, / synneriche herren, guenstige frunde! Unser mitburgerynne Osanna czey/gerynne dis brivis hot uns vorgelegt, das Petir Schilder, ir ge/born brudir, fon vatir und fon mutir, als uns wol ist wissintlich, habe syne lecztin tage beslossin, also das her ist gestorbin und habe noch ein keyne erbelinge neher, wen syne swestir gelossin. Hetin wir hirumme uwer erbar vornemischkeyt und gunst mit vlelichir stetikeyt, das ir guetlich und umforczogin fon uwir gunstigin vordrunge wegin, das dorczu sy recht hot, ir gevolgin moge, dorch unsers dinst wille, und teylit ir das recht methe, das ir andirn in semelichin sachin hot methegeteylit, als wir volkomelich uwir erbarkeyt wol czugetruwen, dovor wellin wir samt ir eviclichin dynen. Gebin czu Pysir am dornstage vor Jacobi anno Domini millesimo CCCCo quinto.
Rathmanne czu Pysir.
a-bna odwrociu Or. [Ja]


Dokument Nr 1848
Lwów, 12 października 1405
Król Władysław Jagiełło potwierdza Hinczy Krakwiczowi posiadanie dóbr Drzewce i Ringenwalde.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna 12, k. 213. Wpis w 1475 r. Tytuł: Privilegium super villas Drzewcze et Rongenwalde in districtu Wschowensi sitas.
Reg.: MRPS I suppl. nr 39 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Tunc enim multorum errorum et dubiorum incomodis prudenter occurrimus, dum gesta nostre etatis literarum apicibus et testium annotacione perhennamus. Proinde nos Wladislaus Dei gracia rex Polonie Lithwanieque princeps supremus et heres Russie etc. significamus tenore presencium, quibus expedit, universis, quomodo Hyncza Crackwycz1 noster fidelis maiestati nostre cum debita precium instancia humiliter supplicavit, quatenus bona hereditaria sive hereditates ipsum ex paterna successione tangen(tes), Drzewcze videlicet et Ringenwalde in districtu nostro Wschowensi sit(as)2, in eo, quo temporibus dominorum Kazimiri et Lodowici Polonie regum, nostrorum felicis recordacionis predecessorum, fruebatur, iure confirmare et conservare dignaremur. Cuius peticiones iustas attendentes et consonas racioni, ipsis graciosius annuentes predictumque Hinczkam Crakwycz ad nostra servicia ex eo cupientes reddere promciorem, ipsius hereditates Drzewcze et Ringewalde predictas cum omnibus ipsarum censibus, fructibus, proventibus generaliterque cum omnibus et singulis obvencionibus necnon iure et dominio, quibus ipsas temporibus dominorum Kazimiri et Lodowici Polonie regum, ut premittitur, tenuit, habuit et possedit, sibi Hincze Crackwycz suisque heredibus et legittimis successoribus hereditates Drzewcze et Ringewalde predictas de innata nobis clemencia incorporamus et appropriamus et tenore presencium iure feodali conferimus graciose, per ipsum Hynczam Crackwycz suosque heredes et legittimos successores tenendas, habendas et utifruendas et in usus ipsorum beneplacitos, prout ipsis utilius expedire videbitur, convertendas, dantes et graciose concedentes predicto Hincze Cracwycz suisque legittimis successoribus pro causis tamquama parvis, puta furti, incendii, homicidii, sanguinis, membrorum mutilacionis, iudicand(i), corrigendi, puniendi plenam et omnimodam potestatem. Voluimus insuper, etb omnes et singuli kmethones et incole predictarum Drzewcze et Ringewalde hereditatum ab omnibus exaccionibus, contribucionibus, solucionibus, angariis, perangariis nostris regalibus sint liberi pariter et soluti, ceteris autem regalibus iuribus nostris preter superius expressa in omnibus semper salvis. Harum quibus sigillum nostrum est appensum testimonio literarum. Actum in Leona alias Lamburga feria secunda proxima ante diem sancte Heduigis anno Domini millesimo quadringentesimo quinto3, presentibus venerabilibus in Christo patribus, dominis Jacobo sancte Haliciensis ecclesie archiepiscopo4, Mathia episcopo Premisliensi5 necnon strennuis, nobilibus viris Paskone de Gogolowo succamerario Poznaniensi6, Georgio de Qwyath
kow castelano Bechouiensi7 aliisque nostris fidelibus fidedignis. Datum per manus Nicolai prepositi extra muros Crac(ouienses) Sancti Floriani, R(egni) nostri vicecancellarii8, sincere nobis dilecti.
atak Kop., zamiast tam magnis, quam
btak Kop., zamiast ut
1Drzewce i Ringewalde (Ringenwalde), jak wyżej, dok. nr 1718. Hincza Krakwicz skądinąd nie znany.
2Zob. wyżej, dok. nr 1718.
3Pobyt we Lwowie zgodny z itinerarium królewskim.
4Jakub Strepa, franciszkanin, arcybiskup halicki 1391-1409, zm. 1409 (W. Abraham, Jakub Strepa arcybiskup halicki, Kraków 1908).
5Maciej notariusz królewski 1387, kanonik gnieźn. 1391, kanclerz królowej Jadwigi 1391-93, biskup przemyski 1392-1420 (PSB XIX s. 9-10).
6Gogolewo par. Niepart, na pd.-wsch. od Krobi. Paszek podczaszy kal. 1401, podkomorzy pozn. 1403, potem sędzia pozn. 1420-25, zm. 1425/26 (Spisy wlkp.).
7Kwiatków, wieś pomiędzy Kaliszem a Ostrowem. Jerzy, Jurek, kasztelan biechowski 1403-21 (Spisy wlkp.).
8Mikołaj Trąba prepozyt Św. Floriana na Kleparzu pod Krakowem 1403, podkanclerzy koronny 1403, potem arcybiskup halicki 1411, gnieźn. 1412, zm. 1422 (PSB XXI s. 97-99). [Ju]


Dokument Nr 1849
[Grodzisk?], 6 stycznia 1406
Wichna z Grodziska z synami określa prawa i obowiązki mieszczan Grodziska.
Wyd.: Accesiones ad codicem diplomaticum, qui continetur libro Städtebuch des Landes Posen von Heinrich Wuttke, Leipzig 1864, Lipsiae [1866], s. 3, wg kop. z nieznanej obecnie księgi miejskiej (ex libro fundationis civitatis Grodzisko).

Cunctorum memoria peri(i)t factorum, nisi testibus veridicis et literarum presidiis fuerint roborata. Quare nos domina Wichna domina in Grodzisko, Borko de Szubin et Mathias frater ipsius, domini in Grodzisko1 recognoscimus in ista nostra aperta litera eorum omnibus istis, qui eam viderint seu legere audierint, quod nos cum nostra bona voluntate, non compulsi et cum consilio nostrorum amicorum benevolenter cum civibus nostris in nostra civitate Grodzisko ex utraque parte convenimus in unum cum tota communitate et cum scitu consulum et cum consensu totius civitatis, qui consenserunt divites et pauperes, ipsi et eorum successores ita consenserunt, quod ipsi tenentur nobis dare annui census viginti et septem marcas numeri et monetae Polonicalis currentis, in quamlibet marcam quadraginta et octo grossos computando, super festum sancti Georgii [24 IV] solvere medium et super festum sancti Martini [11 XI] medium. Etiam nos praenominatis nostris civibus in nostra civitate dedimus libertatem ante valvam Arridam hortos aedificare ad utilitatem civitatis absque damno nostro. Etiam nos dedimus eis mollendinum ante valvam Aquaticam ad utilitatem civitatis et ipsi possunt eum locare penes vallum alias podle wale penes eandem aquam et nulli alibi, ita quod ipsi eadem aqua debent uti, ut melius ipsi possunt, excepta piscatione, qua piscatione nos soli volumus uti, a-b
et eundem molendinum nostra civitas nunc et in aevum cum foro salis debent liberi fieri unacum pannicida
. Etiam Hanlin Grodziski2 hortus jacens penes antiquum molendinum debet uti censu civitatis et alii hortus civium, ubi jacent, isti debent dominis in eorum necessitate, quando eis mandatur, duos dies laborare et dominis eorum censum de istis dare. Et isti hortus, quos nos dedimus civitati, tenentur censum et laborare civitati, quando eis mandatur. Etiam si civitati aliquis deffectus esset in vallis vel in blanckiis vel in aliis rebus, quae concernunt civitati, sint parva vel magna, hoc ipsi cives debent providere et reformare, uti melius possunt, et nos ad ista nullam curam nec aliquid ad hoc facere debemus. Etiam ipsi eorum censum ita libere dederunt et si nos equos vellemus habere ab ipsis vel accomodare ad nostram utilitatem, quod ipsi nobis mutuare non tenentur mediante iure, excepto consensu eorum. Etiam si nos aliqua necessitas vel causa impediret, quod absit, tunc ipsi tenentur nobiscum stare cum bonis et corpore, bonum et malum pati, prout ipsi de iure tenentur facere haeredi suo. Etiam si nos ad aliquod bellum traheremus, extunc civitas nulla habet disponere, excepto quod esset voluntas eorum. Et hoc pratum, quod ex anti(quo) spectat ad civitatem, etiam est civitati liberum et alni alias olszyna penes pratum stantes, hoc est ipsorum et debent uti, uti melius possunt. Sed iste humulus, qui ibi crescit, iste est noster. Etiam si aliquando contingeret, quod nobis hoc pratum vel de alnis alias olszyny necessitas esset, extunc nos omnem potestatem habemus tanquam in nostris propriis et nullus contradicere debet nec potest. In cujus rei testimonium et memoriam ego praenominata Wichna, Borcko de Schubin et Maikoc frater ipsius nostra sigilla cum consensu et voluntate ad hanc literam nostram apertam a-b
sunt appensa
anno Domini millesimo quadringentesimo sexto ipso die Epiphaniarum. Hujus rei testes sunt strenui milites a-b
dominus dominus
Mosczyk de Raszewo dominus in Posnania3 et a-b
dominus dominus
Niemierza de Lubosz4, Hynczka Schoropp5, Tomislaus de Grambowo6, Franciscus Schopp7 et alii quamplures domini, signanter a-b
dominus dominus
Joannes de Totloff notarius noster8, qui hanc literam manu propria subscripsit.
a-btak Wyd.
ctak Wyd.
1Grodzisk Wlkp., miasto w powiecie kośc. Wichna córka Józefa Wezenborga z Grodziska, w 1406 r. wdowa po Świętosławie z Szubina kasztelanie kal. i ich synowie: Borek z Szubina i Grodziska oraz Maciej z Grodziska, potem z Trzciela (SHGPoz. I s. 688-690; o niniejszym dok. tamże, s. 682).
2Mieszczanin Hanlin nie zidentyfikowany.
3Zniekształcony zapis Mościca ze Stęszewa kasztelana pozn. 1400-25 (PSB XXII s. 135-137).
4Lubosz, wieś par. na pn.-zach. od Pniew. Niemierza, potem także z Grodziska, wyst. 1400-34, zm. 1434/35 (SHGPoz. II s. 668).
5Najpewniej Hinczka (Henryk) Szkapa z Ujazdu par. Kamieniec, na pd.-wsch. od Grodziska, wyst. 1400-26 (KDW VIII nr 1026).
6Grąbiewo, dziś Grąblewo, tuż na pn. od Grodziska. Tomisław wyst. 1386-1409 (SHGPoz. I s. 669).
7Franciszek Szkapa z Ujazdu i Sułocina wyst. 1399-1436 (KDW X nr 1423).
8Pisarz Jan nie zidentyfikowany. [Ju]


Dokument Nr 1850
Poznań, 27 lutego 1406
Starosta generalny Wielkopolski poleca rajcom toruńskim swego posła Konrada Schalendorfa i donosi, że pancerz, o który pytali, należy do jego sługi Michała.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 541. Papier 226 × 140 mm. Pod tekstem fragment wyciśniętej pieczęci wystawcy (jak Engel 1902 s. 14) w zielonym laku. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu. Adresu brak.
Uw.: List pisany tą samą ręką, co dok. niżej, nr 1851.

Thomco podczessche zu Crac(ow) und starust zu Polan1. Den erbarn und weisin / burgermeister und rothmanne zu Thorun unsere fruntsch(a)ft zuvor und allis, / vas vir gutis umb ewrin vellin gethun mochtin. Liben frund! Vir sendin / zu euch Cunrad Schalendorf unsern diner2 unserer bothschaft volkoemlich underweisit und biten euch, das er em geloubit, alz das vir muntlich mit euch rethin, und thut kein unns, alz wir kein euch und kein den ewrin thun velldin. Ouch thun vir ewer fruntsch(a)ft zu vessin, das wir unns umb das dretthe panczer dirfroegit habin und dirfarin, das is ouch unsers diners ist, der ist mit dem namen genant Michel, und biten euch, das er sie alle drei Cunrad gabit und uns noch den egenandten Cunrad nicht vordenket, das vir alz lange nicht zu euch gesant habin, ven vir gar nothliche geschaffte zu vorhandin habin gehat. Gegeben zu Pozen am sunobend in der octaven Mathie Apostoli anno Domini Mmo CCCCmo sexto etc.
1Tomek z Węgleszyna.
2Śląska rodzina Schellendorfów osiadła była w powiecie wschowskim, ale Konrad skądinąd nie znany (Kozierowski, Obce ryc., s. 89-90). [Ju]


Dokument Nr 1851
Oborniki, 9 marca [1406?]
Starosta generalny Wielkopolski donosi władzom miasta Torunia, że napisał już do Kalisza, aby Torunianie mieli zapewniony bezpieczny przejazd przez ziemie króla.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 770. Papier 213 × 119 mm. Na odwrociu ślady zielonego laku po wyciśniętej pieczęci wystawcy, zapewne jak Engel 1902 s. 14. Fragment paska zamykającego list.
Uw.: List sporządzony tą samą ręką, co dok. nr 1850 z 27 lutego 1406, także pisany po niemiecku. Ponieważ rzadkością jest, by starosta pisywał w języku niemieckim, przypuszczać można, że i niniejszy list pochodzi z tego czasu (9 marca 1406). W innych latach urzędowania podczaszego Tomka jako starosty, wtorek po niedzieli Reminiscere przypadał: 5 marca 1398, 25 lutego 1399, 16 marca 1400, 1 marca 1401, 21 lutego 1402, 13 marca 1403, 26 lutego 1404, 17 marca 1405, 22 lutego 1407.

a-b
Providis viris et amicis nostris dilectis, proconsuli et consulibus in Thorun etc.

Meyne fruntschaft zuvor. Liben frunt! Den briff, als er uns gesant / habit von des homestirs vagin, habe ich vol vornomen und habe / von stad an geschrebin meyme burger zu Kalis, das man die / ewrin sicher haws meynes hern des koniges land geleythin sal und alis, vas ich euch und den ewrin zu eyner forderunge und zu libe gethun mochte, das vellde ich garne thun. Gegeben zum Oborniki am dinstage noch Reminiscere etc.
Thomco podczessze zu Crac(ow)
und starust zu Grossin Polan1.
a-bna odwrociu Or.
1Tomek z Węgleszyna. [Ju]


Dokument Nr 1852
Gniezno, 1 maja 1406
Katarzyna opatka klarysek gnieźnieńskich ustanawia Jana de Zagorzewo prokuratorem swego klasztoru.
Kop.: Kal. 9175, s. 111-112. Tytuł: Mandatum quando moniales constituunt virum N. nobilem in suum tutorem omnium bonorum.

Noverint universi, quibus expedit, quod nos Katherina divina paciencia abbatissa unacum sororibus monasterii et conventus Gneznensis ordinis sancte Clare1 opida et hereditates et singula bona nostra et dicti nostri conventus regere, procurare et gubernare a-c
debite et non volentes, sed dominab Deo obiecens cur(a) quoque temporalibus continue affectantes familiari et tenemur
, nobilem virum, dominum Johannem heredem in Zagorzewo fratrem nostrum in Christod sincere dilectum2, predictorum omnium et singulorum sororum ad hoc voluntatem concurrentibuse et consensum, in nostrum nostrique monasterii et conventus predicti ac omnium et singulorum opidorum, hereditatum et bonorum nostrorum et eiusdem monasterii surdicumf procuratoremque, tutorem, gubernatorem, defensatorem, actorum, factorum ac negociorum nostrorum et monasterii nostri predicti nunccium specialem et generalem, ita quod unum alteri non deroget aliquo tempore, loco atque casu, constituimus atque facimusg, recepimus et eligimush et ordinamusi ac presentibus constituimus, facimus, recepimus, eligimus et ordinavimusj, dantes, prebentes et concedentes sibi plenum mandatum et omnimodam auctoritatem et potestatem ad impossessionandum se nomine nostro et dicti monasterii de omnibus villis, opidis et quibuscumque bonis nostris et eiusdem monasterii dictaque opida, hereditates et alia bona quecumque et ubicumque tenendum, regendum, gubernandum, procurandum et defendendum nomine, quo supra, opidanisk quoque, kmethon(es) et quosvis opidanorum et l-ł
villarum predictorum
ad obediendum sibi comp(e)lendum, iudicia bannita et quevis alia iura in eisdem opidesm et hereditatibus ab antiquo fieri consweta [s. 112] collocandi, exercendi, faciendi ac n-o
ipsas opidanas
, scultetos, kmethones et incolas et quemlibet eorum pro quibuscumque negociis, causis, factis et iniuriis iudicandum, sentenciandum querulantibusque contra eos iusticiam faciendum et ipsismet ab aliis, cum expedicio fuerit, iusticie complementum fieri postulandum, culpabiles in penis congruis tociens, quociens culpa exigerit, contempnandum penasque huiusmodi exigendum et alias iuxta consuetudinem delinquentes puniendum, census, fructus, redditus, iura et obvenciones universas de dictis opidis et heredita
tibus et quibuscumque aliis locis ad nos et ad dictum manasteriump quocumque spectantes et spectancia, pertinentes et pertinencia nomine nostro et dicti manasteriip, ut prefertur, exigendum, tollendum, levandum et recipiendum, de receptis, si neccesse erit, quittandum et pactum de ulterius non petendo faciendum, contradictores vero et impedientes in premissis iur(i) commitendum et non dantes eosdem census, redditus certo tempore inpignorandum, nullum tamen sine causa aggravando, nec cuiquam preiudicium faciendo, limites seu granicies predictorum opidorum et hereditatum et talia quecumque necessaria ad premissa et quecumque dependencia disponendum et ordinandum coram quibuscumque iudicibus ecclesiasticis et secularibus contra quascumque personas spirituales et seculares cuiuscumque condicionis, gradus, status atque sexus, pro quibuscumque iniuriis, causis, factis et iuribus monasterii, opidorum et hereditatum predictarumq illatis et in posterum quocienscumque et quandocumque inferendis vel suscitandis, cuiuscumque legesr et canonis et alias consuetudinis accion(em) agendum, defendendum accioniss, quibuscumque et querelis factis et faciendis respondendum et causam ac negocium huiusmodi cum omnibus solempnitatibus, clausulis et punctis essencialibus in iudiciis spiritualibus et secularibus fieri conswetis terminandum et pertractandum, quasquidem clausulas presentibus volumus habere et habemus pro insertis, iuramentum quodcumque licitum in animam nostram prestandum, unum vel plures procuratorem t-u
seu vel
procuratores loco sui substituendum substitutosque et substitutum huiusmodi revocandum et omnisv huiusmodi procuracionis in se reassumendum tociens, quociens sibi videbitur expedire, et generaliter omnia et singula, tam circa predicta opida et hereditates et iura nostra et monasterii predicti, quam eciam circa causas quascumque coram iudicibus quibuscumque et quantumcumque dyocesimp, ut premittitur, faciendum, procurandum, disponendum, gubernandum et ordinandum, que in premissis et quolibet premissorum et ab eis dependencium necessaria fuerint [s. 113] seu quomodolibet opportuna et que nos unacum conventu et monasterio predicto faciemus, procuraremus et ordinaremus, si eisdem personaliter interessemus, eciam si mandatum exigant magis speciale. Promittimus insuper omnia et singula, quecumque per procuratorem et sindicum vel ab eis substitutum acta, facta, gesta, procurata et ordinata fuerint in premissis et quolibet premissorum, rata, grata atque firma perpetuo tenere et inviolabiliter observare ipsumque vel suum substitutum revelarew ab omni onere satisdandi, iudicio sisti et iudicatum solvi sub omni bonorum nostrorum et dicti monasterii yppoteca. In quorum omnium et singulorum fidem et eviden(s) testimonium premissorum nostrum proprium ac dictep monasterii et conventus sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum Gnezne in monasterio predicto ipso die beatorum Appostolorum Phylippi et Jacobi anno Domini millesimo quadringentesimo sexto.
a-ctak Kop., zdanie zepsute, winno być chyba: debere non volentes, sed omnia Deo obiecentes, cura quoque temporalibus continue affectantes familiari tenemur, a może: debite volentes, sicud domina Deo obediens, cura quoque itd.
bodczyt niepewny, można te czytać oomnia
dwypisane w całości Kop.
etak Kop., zamiast concurrentem
ftak Kop., zamiast sindicum
gtak Kap., zamiast fecimus
htak Kop. zamiast elegimus
itak Kop., zamiast ordinavimus
jtak Kop., zamiast ordinamus
ktak Kop., zamiast opidanos
l-łtak Kop., zamiast villanorum predictorum lub villarum predictarum incolarum
mtak Kop., zamiast opidis
n-otak Kop., zamiast ipsos opidanos
ptak Kop.
qnast. nieskreślone illam Kop.
rtak Kop., zamiast legis
snast. nieskreślone usque Kop.
t-utak Kop.
vtak Kop., zamiast onus
wtak Kop., zamiast relevare
1Katarzyna opatka klarysek gnieźn., por. KDW VII nr 513/5.
2Jan de Zagorzewo nie zidentyfikowany. [Ju]


Dokument Nr 1853
Krężoły, 11 maja 1406
Niemierza Bliżycki odnawia przywilej sołectwa w Krężołach.
Kop.: Poznań, WAP, Poznań Gr. 118, k. 122-123. Oblata w 1570 r. wg pergaminowego, opieczętowanego or.

In nomine sanctae Trinitatis feluma amen. Omnia, quae sunt in tempore, simul cum tempore solent perire, si ergo ad futurorum noticiam pervenire debeant, necesse est, quod perpetuitatis signo roborentur, ut literis, testimonio et sigillis necnon veredicis roborentur. Exinde [k. 122v] nos Nyemierza haeres Blyziczki necnon Kresselsky1 notum facimus universis tam praesentibus, quam posteris, quod referentes nos verissimis ex relatibus, quia Vincentius pie memoriae praepositus Posnaniensis, noster patruus uterinus2, privilegium haeredibus sculteciae villae Krezoly1 recipiens, ipsis non restituit et illo tempore obmigravit, modo nos condolentes de anima nostri patrui, quam b-ipsorum haeredibus, videlicet Pauli, Mathiae et Sandiuogii, fratribus uterinis-c3, eiusdem sculteciae privilegii non restitucione, set etiam fidelissimae ipsorum servitutis ob respectum iussimus ac fecimus misericorditer denuo privilegium ipsis roborare. Quam sculteciam iure haereditario perpetuis temporibus donamus habendam, possidendam, vendendam, commutandam, donandam et ad usus beneplacitos, secundum quod ipsis et suis successoribus in melius et in utilius videbitur, convertendam, adiungentes nichilominus eidem dictae sculteciae in Kręzoli duos mansos proprios, ut ceteris agricolis, et unum pratum sub silva Solcz4, insulam in Wielikie Kathy5, secundam insulam sub Polayewo6, tertiam insulam sub Skrzetusz7, duos hortulanos locare proprios in mansione similique modo tabernam. Item damus eis potestatem, cmethones ut iudicent iure Thewthonicali, nobis duas partes paenarum eisque terciam. Item iumenta indomita queant servare absque omni damno vicinorum. Item unum gregem ovium, vulgariter stado, cum proprio opilione damusque eis servare seu habere ipsorum pro utilitate sex cisperes, vulgariter wyzley, duos waltheres, vulgariter charthy, unum accipitrem, unum nisum, quatuor rethas sylvestrinas super capiendas diversas ferinas. Item damus duas structuras, vulgariter jazy, Jaskoblok8 primitima, qui sequentur. Item cum aliquis conveniret in silvam, wulgariter wkupil, de sylvestro nobis haeredi ac nostris partes duas, ipsisque scultetis tertiam et terciam rotham demumque damus eis quinquaginta mellificia seu mellicrata in sylva ac merica, tantum in lignis quercinis et aliis singulis arboribus duntaxat lignis pinosis. Et ex hoc tene(n)tur [k. 123] nobis famulum in equo valente duas marcas primo super expedicionem, et sic non stamus eis pro damno, et alias in servitio, quod esset ultra tria miliaria, sic stamus eis pro damno, videlicet equi. Sed, quod absit, si damnum perciperetur minus tribus miliaribus eiusdem equi, extunc ipsis non stamus pro damno. Etiam tenentur census nostros elligere a cmethonibus huius villae effectuose. Item omnibus cmethonibus talem censum de quolibet manso statuimus, ita quod quilibet illorum tenebitur nobis ac nostris posteris unacum episcopo Posnaniensi dare duodecem mensuras frugis, videlicet maldrta, et unum per fertonem nosque unacum episcopo totum dividentes per medium, primo quatuor mensuras tritici et quatuor siliginis, quatuor avenae, de fertone vero nobis haeredi sex gr(ossos) latorum monetae Pragensis episcopoque currentis monetae. Item super expedicionem, videlicet woyennego, quilibet tenetur de quolibet manso sex grossos dare quolibet anno. Item tota communitas cmethonum cum hortulanis tenetur nobis haeredi dare videlicet wyeprzewe communiter decem scotos grossorum currentis monetae etiam quolibet anno. Etiam quilibet cmetho tenetur nobis dare mediam sexagenam ovorum supra festo Paschae, duos gallos super festum Assumptionis Mariae Virginis gloriosae [15 VIII]. Item tria iudicia celebrare debent eadem in villa, cmethones duo, et ab hiis nobis ac nostris tenentur dare mediam marcam grossorum currentis monetae, sculteti vero tercium dempto fertone. Actum et datum in Kressoly feria tercia proxima post festum sancti Stanislai, praesentibus hiis testibus: Paulo Lubowski9, Abraam Wielzinski10, Vincentio Lubowski9, Myrzone Wielzinski10 nobilibus necnon me Martino Helmani notario huius rei11, sub anno Domini milesimo quadragentesimo sexto, sigilli nostri sub appensione.
atak Kop.
b-ctak Kop.
1Krężoły par. Ludomy, na pn.-zach. od Rogoźna. Niemierza z K. oraz z Bliżyc i z Objezierza wyst. 1406-34 (SHGPoz. II s. 193, 450-451).
2Wincenty Grochola (z Ostroroga) kanonik pozn. 1383, scholastyk 1385, prepozyt 1390-1405 (KDW VI nr 280/11).
3Sołtysi skądinąd nie znani; Maciej być może ident. z sołtysem Maciejem Kędziorką 1417 (niżej, nr 1899). O dok. zob. SHGPoz. II s. 451-452.
4Solec i Wielkie Kąty, zapewne nazwy polne.
5Solec i Wielkie Kąty, zapewne nazwy polne.
6Połajewo wieś par., na pd. od Ryczywołu (SHGPoz. III s. 729).
7Skrzetusz par. Ryczywół, na pn.-zach. od Ryczywołu (SHGWlkp.).
8Osobłoga (Oskobłoga), dziś Flinta, prawy dopływ Wełny (SHGPoz. II s. 451).
9Lubowo par. Biezdrowo, na zach. od Wronek. Paweł wyst. także w tymże roku, Wincenty wyst. 1399-1406 (SHGPozn. II s. 673).
10Wielżyno par. Szamotuły, wieś dziś nie istniejąca (Koz. 3 s. 378). Abraham wyst. 1401-19, 1422 wspomniany jako zm.; Miron (Mirzan) wyst. 1403-46, 1452 wspomniany jako zm. (SHGWlkp.).
11Pisarz Marcin nie zidentyfikowany. [Ju]


Dokument Nr 1854
[Kalisz], 11 czerwca 1406
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Tomasz altarysta z kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu odstąpił mieszczaninowi kaliskiemu Wojtkowi Podeszwie czwartą część swej działki w zamian za czynsz.
Kop.: Kal. 9176, s. 92. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówka ze s. 89: Secuntur domini Thome ad Sanctum Nicolaum in Calis).

Nos consules Kalisienses Paulus Golusch, Heynricus Schelesil, Jacobus institor, Martinus Wucherer, Johannes Renis et Petrus Bochner tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Francisci Stachelicz, Martino Hedloff, Langewiszske, Thome Wartinberg, Nicolai Cranch, Vincencii et Erasmi Marggrafe, coram Jacobo Zacharie advocato1, constitutus in bannito iudicio discretus vir, dominus Thomas altarista eclesie Sancti Nicolai ibidem in Kalis resignavit rite et racionabiliter quartam partem aree site ex opposito Rychnowski in acie, tam longam et latam eoque iure et dominio, quibus ipse eandem partem quartam aree hucusque possedisse dinoscitur, honesto viro Woythkoni Podeswe nostro concivi ipsiusque heredibus et successoribus legitimis hereditarie possidendam, videndama, commutandam, obligandam et in suos usus convertendam pro sue libitu voluntatis, ita tamen, quod predictus Woythko aut heredes seu successores ipsius legitimi dicto domino Thome aut suis successoribus de predicta quarta parte aree dare et solvere tenebuntur annis singulis in et super quelibet Quatuor Tempora anni sex grossos currentis monete racione census de anno ad annum, quousque dictus Woythko aut heredes ipsius eundem censum pro quinque marcis latorum grossorum duxerit seu duxerint reemendum. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta infra octavas Corporis Christi sub anno Domini Mo CCCCo VIo.
atak Kop., zamiast vendendam
1Władze Kalisza kadencji 1405/06: burmistrz Paweł Golisz, rajcy: Henryk Schelesil, Jakub kramarz, Marcin Wucherer, Jan Renis, Piotr Bochner, ławnicy: Franciszek Stachlitz, Marcin Heydloff, Langewiszke, Tomasz Wartemberg (z Sycowa?), Mikołaj Kranch, Wincenty kramarz, Erazm Margref, wójt Jakub Zachariaszowy. [Ju]


Dokument Nr 1855
Pęchowo, 1 lipca [1406]
Wichna wdowa po wojewodzie kaliskim Sędziwoju z Szubina informuje rajców toruńskich, iż do najbliższego święta Wniebowzięcia NMP spłaci długi swojego zmarłego męża u Dawida z Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 784. Papier 205 × 165 mm. Na odwrociu pieczęć średnicy 26-27 mm, odciśnięta w zielonym wosku, przedstawiająca tarczę z toporem, w otoku napis + S. m..... ubino (tak Engel 1902, s. 16), złamana, zachowana w ok. 1/4 (nie wiadomo, czy to pieczęć wystawczyni czy jej męża). Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.
Uw.:O dacie zob. niżej, przypis 2. Dok. nawiązuje być może do długów Sędziwoja z tytułu poręki za Siemowita IV mazowieckiego, por. wyżej, dok. nr 1792, 1793, 1795, 1831.

a-b
Mire prudencie circumspeccionisque viris prothoconsuli, consulibus civitatis Th(o)r(u)n, dominis fautoribus nostris, sincere dilectis d(an)d(um)
.
Sincere caritatis affectum omnibus cum complacencie generibus premissum. Domini fautoresque nostri / singulares! Vestrarum intelleximus seriem literarum, quare vobis tamquam fautoribus sincere / dilectis supplicamus, quatenus Dauid vestrum confratrem1 pro rebus ac vadiis nostris, de quibus / nobis notificastis, petitare dignemini, nobis quod adhuc ad festum nunc instans Assumpcionis Marie [15 VIII] exbrigandi vadia iamdicta expectet, quia dante Domino ista et alia vadia maiora et minora exbrigand(i) ante iamdictum festum Marie propria veniemus in persona. Deus enimc, cui nil occultum extitit, novit, dominus quod consorsd noster memorie felicis, amicus vester mortem subiit temporalem2, nescientes, an nos, an generes nostri eadem debita exsolvere quis debebat, nunc autem ex divisione cognovimus verissime, quis quamlibet exsolvere debeat partem debitorum, ideoque tamdiu, ut prefertur, predicta solucio debitorum nostrorum est protracta, pro quo vobis vestratibusque studebimus complacencie genera ostentare. Datum in Panchowo3 in vigilia Visitacionis Marie.
Vichna relicta consors olim domini Sand(ivogii) pallatini4.
a-bna odwrociu Or.
cnast. skreślone cuicll Or.
dnastępuje skreślone pye Or.
1Dawid nie zidentyfikowany.
2Sędziwój z Szubina, zm. przed 21 majem 1406. Wdowa pisała niniejszy list zapewne niedługo po śmierci męża, stąd domniemana data 1406.
3Najpewniej Pęchowo, wieś par. na Kujawach, na pn. od Pakości.
4Wojewodzina Wichna zm. po 1411 (PSB XXXVI s. 414). [Ja]


Dokument Nr 1856
Sokolniki, 31 sierpnia [1398-1406]
Starosta generalny Wielkopolski prosi rajców toruńskich o wydanie mieszczaninowi Henrykowi zaświadczenia o godnym życiu, gdyż pragnie on uzyskać prawo miejskie w Gnieźnie.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 762. Papier 226 × 163 mm. Na odwrociu wyciśnięta pieczęć wystawcy: opłatkowa, na czarnym laku (jak Engel 1902, s. 14), przykrywająca paski zamykające list.
Uw.: List pisany tą samą ręką, co niżej, dok. nr 1857. Daty ramowe wystawienia dok. wyznaczone piastowaniem przez wystawcę urzędów podczaszego krak. i starosty generalnego Wlkp.

a-b
Circumspectis viris, dominis consulibus civitatis Thoruniensis, nostris amicis sincere diligendis etc.

Circumspecti amici nostri precari! Quia Henricus, vir providus, presencium ostensor, in / vestre civitatis Thoruniensis incolatu pluribus temporibus moram traxit, qui pro hac / vice in serenissimi domini regis nostri civitatem Gnezna moram facere proponit / et quia ibidem in Gnezna ius civile sibi dari denegatur, donec a vestra dileccione literam conservacionis honeste apportaret, ideo dilecionem vestram rogitamus affectu studioso, quatenus, si licitum et conveniens est, eidem Henrico literam conservacionis honeste dare velitis et conferre. Eciam eidem quandam culpam racione debitorum inpinxistis coram nobis, ideo idem Henricus paratus est cuilibet ipsum pro debitis inculpanti condingna solucione respondere nostri domini regis in civitate moram trahens. Datum in Socolniky1 in octava sancti Bartholomei etc.
Thomco subpincerna Crac(ouiensis)
et capitaneus Maioris Polonie generalis2.
a-bna odwrociu Or.
1Sokolniki, nie wiemy które, być może S., wieś par. pod Gnieznem, na wsch. od Kłecka.
2Tomek z Węgleszyna. [Ju]


Dokument Nr 1857
Środa, październik [1398-1406]
Starosta generalny Wielkopolski prosi rajców toruńskich o zwolnienie kupców ze Środy i ich towarów.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 772. Papier 267 × 147 mm, mocno zniszczony, z dziurą w środku, podczas konserwacji podklejony papierem. Fragmenty pieczęci i paska zamykającego list. Adres na odwrociu częściowo zaklejony papierem.
Uw.: 1. List pisany tą samą ręką, co dok. wyżej, nr 1856; 2. W latach urzędowania Tomka jako podczaszego i starosty (1398-1407) sobota po święcie Jedenastu Tysięcy Dziewic wypadała: 26 października 1398, 25 października 1399, 23 października 1400, 22 października 1401, 28 października 1402, 27 października 1403, 25 października 1404, 24 października 1405, 23 października 1406.

a-c
Providis ac honestis viris [.......b] preconsuli, consulibus civitatis in Thorun, nostris amicis singulariter diligendis etc.

Amici nostri singulariter dilecti! Exposu[erunt corad]m nobis nuperime serenissimi principis, / domini nostri regis homines ac nostri nomin[e ...e] in Sroda, quomodo ipsos cum eorum bonis / in nostro districtu detinuistis, sed [...e] cum eorum bonis misistis super fideiusso/riamf caucionem, puta super [...e]inta marcas, pro eo, quod pannum Angliensem in Gdansk emerunt, de vestro [...e], prout nos intelleximus penitus iusty existentes, sed quia vestris amicabilitati[bus ...g] constat, quod vobiscum non aliter, nisi amicabiliter circuere et procedere debemus, [idd]eo vos ex confidencia singulari rogitamus ex affectuh, de vobis confidentes, quatenus eosdem nostros cives pauperes pro hac vice a predicta caucione fideiussoria liberos dimittatis, nostri ob amorem. Super quibus vobis interdum, si contingerit, cupimus intime complacere. Datum in Sroda die sabbato post festum Undecim Milia Virginum sanctarum etc.
Thomco subpincerna Crac(ouiensis)
et capitaneus Maioris Polonie generalis1.
a-cna odwrociu Or.
bjedno słowo zaklejone papierem Or.
ddziura Or.
edziura na ok. 8-10 liter Or.
fnast. skreślonych ok. 6 liter Or.
gdziura na ok. 6 liter Or.
hnast. skreślone quatenus Or.
1Tomek z Węgleszyna. [Ju]


Dokument Nr 1858
[Kalisz], 26 listopada 1406
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że kramarz kaliski Jakub z synem Wincentym przekazali jatkę mięsną w Kaliszu altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 56. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówka ze s. 55: Litere altarium in eclesiis sancti Nicolai et Beate Marie Virginis in Calis).

Nos consules Calisienses Paulus Goluch, Heyniricus Schelesil, Johannes Renis, Petrus Bochner et Nicolaus Cranch tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum civitatis nostre subscriptorum, puta Francisci Stachelicz, Martini Heydloff, Langewyszke, Johannis Beracher, Vincencii, Erasmi Margrabii et Johannis Seybot, coram Jacobo Zacharie advocato1, constituti in bannito iudicio honorabiles viri Jacobus institor, concivis et collega noster cum Vincencio filio suo resignaverunt rite et racionabiliter unum liberum maccellum carnium in acie situm ex opposito Cranch seu penes macella piscatoruma, tam longum et latum eoque iure et dominio quolibet ipsi illud maccellum hucusque possedisse dinoscitur, discreto viro, domino Matheo altariste eclesie collegiate Beate Marie Virginis ibidem in Calis et ipsius successoribus hereditarie possidendum, vendendum, comutandum, obligandum et in usus suos quoscumque beneplacitos convertendum pro sue libutub voluntatis. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta in crastino beate Katherine Virginis sub anno Domini millesimo quadringentesimo sexto.
atak Kop., zamiast pistorum
btak Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1406/07: burmistrz Paweł Golisz, rajcy: Henryk Schelesil, Jan Renis, Piotr Bochner, Mikołaj Kranch, ławnicy: Franciszek Stachlitz, Marcin Heydloff, Langewyszke, Jan Beracher (w dok. następnym: Beuteler) może mylnie zamiast Beserich, Wincenty kramarz, Erazm Margref, Jan Seibot, wójt Jakub Zachariaszowy. [Ju]


Dokument Nr 1859
[Kalisz], 7 stycznia 1407
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że wójt kaliski Jakub Zachariaszowy jako witryk kościoła Św. Mikołaja przekazał czynsz z domu Elżbiety Smedchen jej mężowi, mieszczaninowi kaliskiemu Tomaszowi Wartenberg.
Kop.: Kal. 9176, s. 92-93. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówka ze s. 89: Secuntur domini Thome ad Sanctum Nicolaum in Calis).

Nos consules Kalisienses Paulus Golusch proconsul, Henricus Schelesil, Jacobus institor, Johannes Renis, Petrus Bochner et Nicolaus Cranch tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum civitatis nostre subscriptorum, puta Francisci Stachelicz, Martini Hedloff, Langewiszke, Johannis Beutelera, Vincencii, Erasmi Marggrafe et Johannesb Seybot, coram Jacobo Zacharie advocato1, constitutus in bannito iudicio honorabilis vir Jacobus Zacharie tunc advocatus nostre civitatis, existens in bona mentis et corporis valitudine, resignavit rite [s. 93] et racionabiliter vice et nomine eclesie Beati Nicolai ibidem in Kal(is) tanquam vitricus eiusdem eclesie duas marcas annui census in et super domo honeste domine Elizabeth Smedechenynne, in circulo nostre civitatis penes domum Andree Czandzorka sita, solvendas atque dandas annis singulis in et super festo beati Jacobi Apostoli [25 VII], monete currentis, honesto viro Thome Wartinberg viro suo, nostro similiter concivi2 suisque heredibus et successoribus legitimis de anno ad annum tamdiu, quousque dicta domina Smedichenynne aut heredes seu ipsius legitimi successores eundem censum duarum marcarum pro viginti marcis grossorum Pragensium et Polonicalis numeri duxerit seu duxerint reemendum, tali autem condicione adiecta, quod ipsa domina Elizabeth prefata dicto marito suo Thome Wartinberg nullum censum debeat vel teneatur solvere ipso vivente. Si vero ipsum Thomam mors conti(n)get, extunc ex continenti ipsa domina Elizabeth Smedichenynne cum filiabus suis seu successoribus earum legitimis, propinquioribus consangwineis dicti Thome in prefatis solucionis terminis predictum censum duarum (marcarumc) solvere sunt astricti. Si autem prefatam dominam Elizabeth ipsum Thomam premori conting(at), extunc filie vel successores earum dicto Thome aut ipsius successoribus eundem censum duarum (marcarumc) solvere sunt obligati tamdiu, quousque, ut premittitur, ipsi censum duarum marcarum pro viginti marcas, ut supra, reempti fuerint plenarie et in totum. In cuius rei testimonium nostre civitatis et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta in crastino Epiphanie Domini sub anno Domini millesimo quadringentesimo septimo etc.
aodczyt niepewny, można też czytać Benteler
btak Kop.
cbrak Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1406/07, jak w dok. poprzednim.
2Mieszczanin kal. Tomasz Wartemberg, Wartenberg (z Sycowa?). Jego żona Elżbieta Smedchen skądinąd nie znana. [Ju]


Dokument Nr 1860
Opatówek, 13 maja 1407
Arcybiskup gnieźnieński zatwierdza fundację altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu, dokonaną przez mieszczkę kaliską Judytę i jej syna Mikołaja.
Kop.: 1. Kal. 9176, s. 36-38. Tytuł: Errecionis litera domini Nicolai Radost, a ręką XVI w.: Petri et Pauli ad Sanctum Nicolaum; 2. Tamże, s. 110-111. Tytuł: Erreccionis litera altaris domini Nicolai Radosth.
Uw.: Wydanie oparto na Kop. 2.

Nicolaus Dei gracia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus significamus tenore presencium, quibus expedit, universis, tam presentibus, quam futuris, presencium noticiam habituris, quod discretus a-Tyllimanus Tormanni-b de Calis presbiter nostre diocesis, altarista altaris ad laudem omnipotentis Dei et honorem beatorum Petri et Pauli Apostolorum in eclesia parrochiali Sancti Nicolai in Kalis1 per honestam dominam Judith alias Jutham relictam condam Andree dicti Radosth et Nicolaum filium eiusdem domine Judith seu Juthe, opidanos Kalisienses2, fundati et erecti, ad nostram veniens presenciam quasdam literas consulum Calisiensium tenoris infrascripti, census, [s. 111] redditus et proventus pro altarista altaris supradicti, qui fuerit pro tempore, per dictos dominam Judith alias Jutham et Nicolaum filium ipsius, opidanos Kalisienses in suarum et progenitorum et successorum suorum animarum remedium et salutem assignatosc, in se descriptos continentes, salvas, sanas et integras, non rasas, non viciatas, non cancellatas, nec in aliqua sui parte suspectas, sed omni prorsus vicio et suspeccione carentes sigilloque predictorum consulum Calisiensium, rotundam figuram habente, de cera omnino communi facto, in presula pargameni dependente, sigillatas, exhibuit publice et ostendit, petens cum instancia, quatenus easdem literas ratificare, approbare et confirmare necnon census, redditus et proventus in eisdem literis descriptos altari predicto et altariste ipsius pro tempore per prefatos dominam Judith alias Jutham et Nicolaum filium ipsius, opidanos Kalisienses, assignatos et donatos et in predictis literis descriptos incorporare et inviscerare dignaremur. Nos igitur, peticionibus prefati Tilmanni Cormanni de Kalis presbiteri, altariste altaris supradicti, nobis per ipsum, ut prefertur, obligatis benigniter acclinati, predictas literas consulum Kalisiensium predictorum in omnibus suis punctis, clausulis, condicionibus et articulis ratas et gratas habentes, approbamus, ratificamus et tenore presencium confirmamus, decernentes ipsas habere et obtinere robur perpetue firmitatis, collacionem seu ius patronatus eiusdem altaris predicti Judith alias Juthe et Nicolao filio ipsius, opidanis Kalisiensibus et successoribus eorum legittimis tenore presencium eciam reservantes. In quorum omnium fidem et testimonium premissorum sigillum nostrum presentibus est appensum. Actum et datum in castro nostro Opathowd feria sexta post octavas Ascensionis Domini (annoe) eiusdem Domini millesimo quadringentesimo septimo. Tenor autem predictarum literarum per prefatum f-Tylmannum Cormanni-g presbiterum et altaristam exhibitarum de verbo ad verbum sequitur tenorh et est talis:
[następuje dok. rajców kal. z 22 września 1389 - wyżej, nr 1767].
a-bTilmanus Cormanni Kop. 1
cassignantes Kop. 1
dOppathowo Kop. 1
ebrak w obu Kop.
f-gTylmanum Cormanum Kop. 1
htak obie Kop.
1Tylman syn Kormana z Kalisza skądinąd nie znany.
2Judyta (Jutka) wdowa po Andrzeju Radoście i jej syn Mikołaj, wyst. już w transumowanym dok. z 1389. [Ju]


Dokument Nr 1861
Środa, 8 czerwca 1407
Rajcy miasta Środy proszą rajców toruńskich, aby zwolnili od odpowiedzialności mieszczanina średzkiego Piotra.
Or.: Toruń, WAP, Katalog I, dk. nr 593. Papier 201 × 123 mm. Na odwrociu wyciśnięta pieczęć wystawcy w ciemnym laku (jak Engel 1894 s. 18), zachowana w 3/4, złamana. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Sagacibus viris, dominis consulibus necnon advocato in Thorun presens detur
.
Amicicia(m) fideli cum servicio semper pronam. Prudentes domini amicique / karissimi! Vobis presentibus enodamus, quomodo Petrus, presencium exibitorc, civis / nostre civitatis nobis querulando exposuit suum infortunium sibi, / quomodo successit a quodam homine malifico, quem idem Petrus per ipsius ignoranciam aliter non potuitd, nisi cum ipsius dampno non modico, et quomodocumque factum est, dominorum karissimi, petimus instanter, quatenus pro huiusmodi excessu erga vestram dileccionem dictum Petrum liberum dignemini dimittere. Quod erga vos aut quemlibet vestrum studebimus deservire. Datum in Srzoda quarta feria proxima post dominicam Factus est Dominus etc., nostro sub sigillo, anno Domini millesimo CCCCo VIIo.
Consules Srzedenses.
a-bna odwrociu Or.
ctak Or.
dbrak rozwinięcia orzeczenia Or. [Ju]


Dokument Nr 1862
[Kalisz], 19 października 1407
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Franciszek Zore zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Piotrowi Maled...
Kop.: Kal. 9176, s. 63. Tytuł: Eiusdem, co odnosi się do nagłówka ze s. 62: Secuntur litere domini Nicolai de Lanc(icia).

Nos consules Kalisienses Johannes Renis, Paulus Golusch, Henricus Schelesil, Jacobus institor, Bochner et Martinus Hedloff tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Nicolai Cranch, Francisci Stachelicz, Langewiske, Vincencii, Erasmi Marggrafe, Nicolai Swalni et C(l)ose Melczer, coram Jacobo Zacharie advocato1, constitutus in bannito iudicio honestus vir Franciscus Zore noster concivis resignavit rite et racionabiliter mediam marcam census annui in et super domo sua in platea Pykorensia penes domum Gregorii sutoris sita, solvendam atque dandam annis singulis b-eundem censum-c in et super festo beati Michaelis Archangeli [29 IX], grossorum latorum, scientifico ac discreto viro Petro Maled(...)d nostro similiter concivi ipsiusque heredibus et successoribus legitimis de anno ad annum, quousque prefatus Franciscus Zore aut heredes seu successores ipsius legitimi eandem mediam marcam census pro quinque marcis grossorum Pragensium et Polonicalis numeri duxerit seu duxerint reemendam. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria quarta proxima post festum beate Hedvigis Electe sub anno Domini millesimo quadringentesimo septimo.
atak Kop.
b-ctak Kop.
dMaled z zaznaczonym ucięciem końcówki Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1407/08: burmistrz Jan Renis, rajcy: Paweł Golisz, Henryk Schelesil, Jakub kramarz, Piotr Bochner, Marcin Heydloff, ławnicy: Mikołaj Kranch, Franciszek Stachlitz, Langewiske, Wincenty kramarz, Erazm Margref, Mikołaj Swalim, Mikołaj Klose, wójt Jakub Zachariaszowy. [Ju]


Dokument Nr 1863
[Kalisz], 20 stycznia 1408
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Grod zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 89-90. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do wcześniejszego nagłówka: Secuntur domini Thome ad Sanctum Nicolaum in Calis).

Nos consules Kalisienses Johannes Renis proconsul, Paulus Golusch, Henricus Schelesil, Jacobus institor, Petrus Bochner et Martinus Heydloff tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia nostre civitatis scabinorum subscriptorum, puta Nicolai Cranch, Francisci Stachelicz, Langewiske, Vincencii, Erasmi Margrabii, Nicolai Swalni et Cloze braseatoris, [s. 90] coram Jacobo Zacharie advocato1, constitutus in bannito iudicio honestus vir Nicolaus Grod concivis noster, iusto vendicionis titulo precedente, mediam marcam census annui currentis monete in et super domo sua in platea Currificum penes Croph sita rite (aca) racionabiliter resignavit solvendamb atque dandam annis singulis in et super quelibet Quatuor Tempora anni sex grossos discreto viro, domino Thome altariste eclesie Beati Nicolai ibidem in Kal(is) aut suis successoribus, de anno ad annum tamdiu, quousque dictus Nicolaus aut heredes seu successores legitimi ipsius eundem censum pro quinque marcis monete Polonicalis tunc currentis duxerit seu duxerint reemendum, censu tamen prius secundum temporis decursum persoluto. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta ipso die beatorum Fabiani et Sebestiani Martirum sub anno Domini millesimo quadringentesimo octawo.
abrak Kop.
bpowtórzone Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1407/08, zob. wyżej, dok. poprzedni. [Ju]


Dokument Nr 1864
Kościan, 22 stycznia 1408
Rajcy miasta Kościana polecają Jana Schorisa rajcom Starego Miasta Torunia.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4276. Papier 212 × 146 mm. Na odwrociu pieczęć wystawcy (jak Engel 1894, s. 9), odciśnięta w naturalnym wosku, złamana, bardzo zniszczona. Ślad odcisku tejże pieczęci obok, wskazujący na dodatkowe złożenie listu tuż po opieczętowaniu.

a-b
Dem erwirdegen und vorsichtegen burgirmeistir und rothmannen in der Aldin Stat zu Thorun presens dandum
.
Vruntlichin gruz mit dinste zuvor. Lieben heren und vrunde! Wir thun uwch / wissinde sein, das vor uns in vollim rote comen sint unser ersammen Petir / messirsmid, scholcz zu Janstorf1 und Nippe Schorling scholcz zu Kelcze2 unsir / irbar metepurger und han vor uns offintlich bekant, das Hannos Schoris, des brifis czegir3, elich geborn ist von eyme rechtin eevatir und eemutir gar irem vromen erbarn lewten, dye ir wonunge gehabit han zu Janstorf und Kelcze in der dorfirn alzo genanth. Dorumme auch Hannos Schoris sich erbarlich begangen hot alz en vrom, erbar knecht, dorzu im dank vor ums gesagit han toguntlich und erbarlich und wisse wir von im anders nicht, wenne guth gatte und liebite im sine wonunge zu uns und mit uns, wir weldin ir im vruntlichin gunnen. Sintdemmole das im sine wonunge zu uwch und mit uwch behagit und liebit. Betten ewch flelich alz unser liebin vrunden deme egenanten Hannos Schoris an syme schefthnisse guten willin, vruntliche vorderunge, lipliche gunste gerucht irczegin und beweisin, das wolle wir hoch ken uwch vordinen. Gegeben an sente Vincenti tag sub anno Domini millesimo CCCC octavo.
Burgirmeistir und rothmanne zu Costan.
a-bna odwrociu Or.
1Jansdorf, osada pod Kościanem, dziś nie znana. Sołtys Piotr skądinąd nie znany (SHGPoz. II s. 408).
2Kiełczewo par. Kościan. Sołtys Nippe Schorling może ident. z Nepkiem Stherlingiem wyst. w Kościanie 1397 i 1402 (SHGPoz. II s. 182, 347).
3Hannos Schoris skądinąd nie znany, por. SHGPoz. II s. 404. [Ja]


Dokument Nr 1865
[Kalisz], 10 lutego 1408
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Marcin Heydloff zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 64. Tytuł: Eiusdem, co odnosi się do nagłówka ze s. 62: Secuntur litere domini Nicolai de Lanc(icia).

Nos consules Kalisienses Johannes Renis proconsul, Paulus Golusch, Henricus Schelesil, Jacobus institor et Petrus Bochner tenore presencium publice recognoscimus, quod in presencia nostre civitatis scabinorum subscriptorum, puta Nicolai Cranch, Francisci Sthachelicz, Langewyszke, Vincencii, Erasmi Marggrafe, Nicolai Swalni et Cloze braseatoris, coram Jacobo Zacharie advocato1, constitutus in bannito iudicio honestus vir Martinus Heydloff concivis et collega noster resigna(vi)t rite ac racionabiliter mediam marcam census annui in et super domo Johannis bursatoris in civitatis nostre circulo penes domum lapideam sita, solvendam atque dandam annis singulis in et super dominica Letare Jerusalem, que in medio Quadragesime canitur, currentis monete, discreto viro, domino Johanni Hedloff altariste eclesie parrochialis Beati Nicolai ibidem in Calis aut suis successoribus, de anno ad annum tamdiu, quousque dictus Johannes bursatoris aut heredes seu successores ipsius legitimi eandem mediam marcam census pro quinque marcis grossorum Pragensis monete et Polonicalis numeri consueti duxerit seu duxerint reemendam, ita tamen, quod post obitum prefati domini Johannis ipse census pertinere et spectare debet eternaliter ad altare suum, quod in honorem Gloriose Virginis Marie et beatorum Petri et Pauli Apostolorum est consecratum in eclesia prefata. In cuius rei testimonium sigilla civitatis et predictorum scabinorum presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta ipso die beate Scolastice Virginis sub anno Domini millesimo CCCCo VIIIo.
1Władze Kalisza kadencji 1407/08, zob. wyżej, dok. nr 1862. [Ju]


Dokument Nr 1866
Gniezno, 14 grudnia 1407 - 30 marca 1408
Oficjał gnieźnieński rozsądza spór pomiędzy Przecławem plebanem ze Ślesina a Prędotą plebanem z Ostrowąża o przynależność parafialną Szyszyna i Szyszynka.
Kop.: Kal. 9175, s. 657-668. Tytuł: Instrumentum sentencie diffinitive Slessyno.

In Cristia nomine amen. Nos Nicolaus Strzesconis canonicus et officialis sancte ecclesie Gneznensis1 per has nostras litteras seu publicum instrumentum sentenciam diffinitivam in se continentemb notum facimus, quibus expedit, universis, presencium noticiam habituris, quomodo inter discretum virum, dominum Przeczslaum in Slessyno2 actorem ab una et Prandotham in Ostrowansz rectores parrochialium ecclesiarum3 pro et super iure parrochiali decimisque campestribus in villis Szyszyni4 nunccupatis occasioneque premissorum reum ab altera partibus, exorta noticiamc questionis circumspectus magister Bartholo
meus de Ghyrzvno advocatus causarum consistorii nostri Gneznensis5 procuratorque et nomine procuratorio predicti domini Przeczslai coram honorabili viro, domino Stephano vicario predicte ecclesie Gneznensis nostroque locumtenenti6, cui vigore potestatis per reverendissimum in Christo patrem et dominum, dominum Nicolaum Dei gracia archiepis
copum Gneznensem nobis concesse omnes causas tam ordinarias, quam appelacionum, tociens, quociens nos a loco et civitate Gneznensi abesse vel aliis negociis prepediri contingerit, comisimus audiend(as), ad iura reddendum pro tribunali seden(ti), iudicialiter comparentd citacione ab auditorio nostro predicto emanata et debite executa, in iudicium reproducta, proponit contra dictum dominum Prandotham oraculo vive vocis, quia videlicet se de parrochianis suis in villis Szysszyni predictis intromittit iniuste, ipsos voluntariis et necessariis procurandee sacramentis falcemque mittendo in messamf alienam, quodque ipsum spoliavit et spoliat decimis ibidem, petens sibi iubere, ne premissa deinceps faceret in preiudicium domini Przeslai memorati, ex adverso vero magister Petrus Pyesszyk de Gnezna procurator7 et procuratorio nomine domini Prandothaf predicti similiter verbo per modum reconvencionis proposuit pro quibusdam decimis, sed quia causa et cause huiusmodi fuerunt perpetue, predictus dominus locumtenens noster predictusg partibus hincinde octava die mandavit in scriptis libellar(e) et ibidem adhuc eodem durante consistorio predictus dominus Przeczslaus tam nobiles, quam ignobiles in utraque Szysszyno evicit, quantum ad causas huiusmodi se quoad cau[s. 658]sas easdem posuit principalem d(ebitore)m et evictorem. Termino itaque predicto, videlicet octave diei, ad libellandum, ut prefertur, subdu(c)to, sed alio adveniente nobisque ad locum et civitatem Gneznensem dante Deo feliciter regressis et ad iura reddendum pro tribunali sedentibus, predicti procuratores comparentes, magister Bartholomeus nomine domini Przeczslai duos convencionales, Petrus vero Pyesszyk nomine Prandothe unum reconvencionalem libellos in scriptis obtulerunt tenorum infrascriptorum. Et tenor unius convencionalis sequitur in hec verba: Coram vobis honorabili viro, domino Nicolao Strzesconis canonico et officiali sancte Gneznensis ecclesie procurator et nomine procuratorio discreti viri, domini Przeczslai rectoris parrochialis ecclesie in Slesszyno contra et adversus Prandotham plebanum de Ostrowansz et contra quamlibet aliam personam pro ipso in iudicio vestro legitime intervenientem cum querela proposuit et dicit, quod licet h-i
decime manipulares et campestres frumentorum diversi grani, puta tritici, ordei, siliginis, avene, pisi, stentif, nascencium et crescencium in agris predialibus post araturas nobilium heredum in villa Szysszyno Maiore wlgariter nunccupata pertinuisset et spectasset iure communi parrochiali pertinetque et spectat
ad ecclesiam parrochialem in Slesszyno ipso iure, licet non de facto, fuissentque et essent aliqui antecessores ipsius domini Przeczslai, qui pro tempore fuerint plebani dicte ecclesie in Slesszyno, in possessione dicte decime, tamen dictus Prandotha, nescitur quo ductus spiritu vel qua temeritate inflatus, forsitan dyabolo sibi suggerente, contra Deum et iusticiam, anime sue in detrimentum, dicto vero domino Przeczslao et ecclesie in periculum non modicum et gravamen, dictam decimam manipularem et campestrem pro se et ecclesia sua usurpavit et usurpat eandemque sibi et ecclesie sue apropriavit et apropriat. Propter quod petit procurator antedictus nomine procuratorio, quo supra, [s. 659] per vos honorandum dominum et vestram diffinitivam sentenciam pronuncciari, decerni et declarari dictam decimam manipularem post aratorasf nobilium predictorum iure communi parrochiali pertinuisse et spectasse pertinereque et spectare ad ecclesiam in Slesszyno predictam et ad ipsius ecclesie rectores et plebanos fuisseque et esse quosdam antecessores ipsius domini Przeczslai in possessione eiusdem decime ipsumque dominum Prandotham dictam decimam contra Deum et iusticiam occupasse (etj) occupare ipsamque pro se et ecclesia sua illicite usurpasse et usurpare sibique talia facere non licuisse nec licere, petens eandem decimam eidem domino Przeczslao et ecclesie sue in Slesszyno adiudicandum fore et adiudicare debere vestra iusta sentencia mediante. Petit eciam dictus procurator litis expensas iam stansk et de faciendis protestatur iuris beneficiis in omnibus sibi semper salvis. Deinde alterius convencionalis libelli sequitur tenor et est talis:
Coram vobis honorabili viro, domino Nicolao Strzesconis canonico et officiali sancte Gneznensis ecclesie procurator et nomine procuratorio discreti viri, domini Przeczslai rectoris parrochialis ecclesie in Slesszyno contra et adversus Prandotham plebanum de Ostrowansz et contra quamlibet aliam personam pro ipso in iudicio legitime intervenientem cum querela proposuit et dicit, quod licet ville Szyszyno utruml wlgariter nominate sint a decem, viginti, triginta, quadraginta, quinquaginta, sexaginta annis citra et ultra, sive a tali et per tale tempus, cuius contraria hominum memoria non existit, fuissentque et essent de limitibus parrochie ecclesie in Slesszyno predicte et nunc ipso iure et de facto audivissentque et audirent divina officia et percepissent et percip(er)ent ecclesiastica sacramenta homines utriusque sexus, tam mares, quam femine, et singuli de villis predictis a rectoribus et plebanis dicte ecclesie predecessoribus ipsius domini Przeczslai et nunc audiunt et percipiunt a vicar(iis) ipsius domini Przeczslai, demptis tamen quibusdam, persolveruntque et solvere consueverunt omnes et singuli kmethones missales, annonas, offertoria, oblaciones et spolia eidem domino Przeczslao et sue ecclesie ac eciam in eadem ecclesia et circa [s. 660] eandem ecclesiam consueverunt habere sepulturam et habent, tamen dictus dominus Prandotha, nescitur quo ductus spiritu vel qua temeritate inflatus, forsitan dyabolo sibi suggerente, falcem in alterius messem mittens, contra Deum et iusticiam, ipsi vero domino Przeczslao et ecclesie sue in preiudicium non modicum et gravamen, quosdam nobiles in Maioris Szysszyno, puta Vysszlaum et Bogufal filium suum et Margaretham relictam Wrothslai8, in dicta ecclesia in Ostrowans predicta ecclesiasticis sacramentis procurat, ipsos et eorum familiam ad divina officia admittens, quamquam sint vere oves et parrochiani dicti domini Przeczslai et ecclesie sue in Slesszyno, in hoc eidem dampna non modica et ecclesie sue inferendo, que dampna et interesse ipse dominus Przeczslaus in animam revocans suo et ecclesie nominibus ad viginti marcas pecunie currentis monete existimavit et existimat, ymmo mallet plus dare de propriis, quam tale dampnum et iniuriam idcirco (aj) Prandotha sustinere. Quare petit dictus procurator nomine procuratorio, quo supra, per vos honorandum dominum et vestram diffinitivam sentenciam pronuncciari, decerni et declarari fuisse et esse villas predictas de limitibus et parrochia ecclesie parrochialis predicte in Slesszyno a iamdictis temporibus et per iamdicta tempora audivisseque et audire divina officia et percepisse et percipere ecclesiastica sacramenta homines sexus predicti omnes et singulos a rectoribus dicte ecclesie in Slesszyno, predecessoribus ipsius domini Przeczslai, qui pro tempore fuerint, et ab ipso Przeczslao moderno rectore vel ipsius vicar(iis) persolvisseque et persolvere consuevere dictis antecessoribus ipsius domini Przeczslai et ipsi domino Przeczslao missales, annonas, offertoria et spolia, columbaciones et alia oblagia, iuxta quod ceteri parrochiani suis rectoribus et plebanis loco temporalium nutrimentorum pro spiritualibus elemosinis solvere consueverunt, ipsumque dominum Prandotham dictos nobiles in ecclesia sua in Ostrowansz predicta ad divina officia audienda et ecclesiastica [s. 661] sacramenta percipienda admittere ac eidem divinał Przeczslao et ecclesie sue dampna et iniurias intulisse eidemque talia non licuisse nec licere, que dampna et quas iniurias ipse dominus Przeczslaus sic, ut prefertur, ad viginti marcas (estimatj), occasione dampnorum et iniuriarum eidem domino Przeczslao et ecclesie sue per ipsum Prandotham sic illatorum et illatarum et eidem Prandothe et suis successoribus perpetuis temporibus inhiberi, ne dictos nobiles ad divina officia admittant et ad percipienda ecclesiastica sacramenta in dicta ecclesia Ostrowans, vestra iusta sentencia mediante. Petit eciam dictus procurator litis expensas iam factas et de faciendis protestatur iuris beneficiis semper salvis.
Consequenter vero tenor libellusm reconvencionalis sequitur, prout ecce:
Coram vobis venerabili viro, domino Nicolao Strzesconis canonico et officiali sancte ecclesie Gneznensis procurator et nomine procuratori(o) discreti viri, domini Prandothe rectoris parrochialis ecclesie in Ostrowansz contra et adversus discretum Przeczslaum rectorem parrochialis ecclesie in Slesszyno et contra quamlibet aliam personam pro eo in iudicio vestro legitime intervenientem reconveniendo cum querela proponit et dicit, quod licet omnes et singuli incole et christifideles utriusque sexus, tam mares, quam femine, populares et nobiles de villis utroque Syssyno iure parrochiali a decem, viginti, triginta, quadraginta, quinquaginta annis ad predictam ecclesiam in Ostrowansz pertinuerunt et spectaverunt et nunc pertinent et spectant intraque fines et limites dicte parrochialis ecclesie in Ostrowansz cum omnibus et singulis agris tam nobilium, quam rusticorum in dictis villis, quos excolunt et exarant, sint contente et nunc continentur sacramentaque ecclesiastica tam neccessaria, quam voluntaria in dicta ecclesia Ostrowansz tamquam matre sua percipiendo et eisdem se procurando, obedienciam plenam dicte ecclesie in Ostrowansz et oblagia, videlicet offertoria et columbaciones et alia, que parrochialibus ecclesiis sunt dari consueta, dantes, facientes et reddentes, et quamquam nobilis videlicet Margaretha relicta Wrothslai unacum filiis suis Petro et Nicolao de uno et Doueslaus de altero Syssyno heredes9, tanquam oves solute, fere ovile et pastorem suum agnoscentes, ad dictam ecclesiam in Ostrowansz divina audire sequentantn [s. 662] officia decimasque post araturas ipsorum dant et persolvunt, ut tenentur, sacramentisque ecclesiasticis in ibidem se procurant et demandant se procurari, tamen prefatus Przeczslaus, nescitur quo ductus spiritu, dictos populares incolas de utroque Syssyno, tam mares, quam feminas, dictis nobilibus continue in agris et areis adherentes ac cum eis in eisdem villis manentes, ad se et ecclesiam suam in Slesszyno traxit et trahit, usurpavit et usurpat, dictam ecclesiam in Ostrowans spoliando ac animas dictorum christifidelium eronee laqueando, sue salutis in periculum, contra sacrorum canonum institucionem et (inj) scandalum plurimorum, quam iniuriam estimat ad centum marcas, vestre paternitat(i) taxacione tamen salva. Quare petit procurator predictus nomine, quo supra, per vestram diffinitivam sentenciam pronuncciari, declarari et decerni prefatos incolas utriusque sexus, tam mares, quam feminas, de utroque Szyssyno iure parrochiali a decem, viginti, triginta, quadraginta, quinquaginta annis ad ecclesiam in Ostrowansz pertinuisse et spectasse, pertinere et spectare intraque fines et limites parrochialis eiusdem ecclesie in Ostrowansz cum omnibus et singulis agris, tam nobilium, quam rusticorum contentos fuisse et esse et continentes sacramentaque ecclesiastica tam voluntaria, quam necessaria in dicta ecclesia tanquam matre sua percepisse et percipere obedienciamque plenam eidem ecclesie et eiusdem rectoribus aliaque oblagia parrochialia fecisse et dedisse prefatumque Przeczslaum plebanum in Slesszyno predictos incolas utriusque sexus de villis utroque Syssyno male, perperam et inique, contra Deum et iusticiam et sacros canones ad se et suam ecclesiam parrochialem in Slesszyno predictam traxisse et trahere ipsasque usurpasse et usurpare prefatamque ecclesiam in Ostrowansz de dictis villis spoliasse et spoliare sibique talia facere eto licuisse nec licere debere et ob hoc prefatum Przeczslaum ad dandum et solvendum predictas centum marcas eidem Prandothe sueque ecclesie in Ostrowansz compellendum fore et compelli debere ipsumque Przeczslaum, ut cesset ab usurpacione predictarum villarum, cogendum fore et cogi debere dictasque villas utrumque Syssyno ad ecclesiam in Ostrow[s. 663]ansz restituendas fore et restitui debere, reintegrandas fore et reintegratas debere vestrum officium implorando. Item petit expensas in lite factas et protestatur de faciendis salvo iure addendi, minuendi, corrigendi et aliis iuris beneficiis semper salvis. Quorumquidem libellorum copiis hincinde decretis et termino ad dicendum contra et ad aliaque facienda occurrent(e) assignato et transacto, sed alio adveniente, predictisque procuratoribus coram nobis comparentibus, predictus magister Bartholomeus procuratorio nomine, quo supra, peciit suis libellis responderi, ubi mox magister Petrus procuratorio nomine Prandothe quoad decimas nobilium in Szyssyno respondit allegando rem transactam per cessionem et renuncciacionem litis, asserens se probaturum ad alia vero contenta in libellis predictis domini Prandothe, et ipse magister Bartholomeus similiter ad contenta in libello Przeczslai, negando narrata, prout narrantur, fore vera et petita fieri non debere, in propriis vero narrata, prout narrantur, fore vera et petita fieri debere, dicentes, animo li
tem contestandi responderunt et quilibet respondit iuramentumque de calumpnia vitanda et vitantep dicenda in animas constituencium prestiterunt corporale, petentes ipsis terminum ad ponendum et articulandum ponique et articulari videndum assignar(e), quem ipsis duximus assignandum. Ipso itaque termino ad articulandum pendente magister Arnoldus Hampconis de Gnezna10 procurator substitutus predicti Petri Pyessyk produxit quoddam instrumentum sentencie diffinitive sub tytulo et sigillo nostro, manu Nicolai Philipi de Kyky publici notarii subscriptum et publicatum11, ad probandum rem transactam per cessionem litis pro parte predicti Prandothe, ut premittitur, allegatamq, cuiusquidem instrumenti predictus magister Bartholomeus peciit sibi copiam decerni et terminum ad quod iurisr assignare. Copia itaque eadem decreta et termino assignato, ex post in alio termino ex certis causis animum nostrum moventibus, presertim pro informacione animi nostri, ut debite omnia enumerantess sentenciam prefatam et certam dante Deo promulgaremus, interlocutor(ie) mandamus, ut Przeczslaus vel procurator suus specificaret nominatim nobiles, post quorum agros petit decimas, et quod similiter Prandotha aut suus procurator [s. 664] specificaret, super quibus decimis et post quorum nobilium araturas et in qua Sysszyno, utrum Maiori vel Minori, allegat rem iudicatam seu transactam per cessionem litis. Post quod posicionibus et articulis pro parte utraque in terminis sese successive sequentibus oblatis copiisque eorumdem hincinde petitis et decretis ac eisdem posicionibus et articulis hincinde per verbum: non credit responsot partem utramque ad probandum intenciones suas admisimus, testibus itaque pro parte utraque citatis, inductis iuratisque et per notarium publicum diligenter iuxta posiciones et articulos ac interrogatoria examinatis factaque medio tempore specificacione pro parte discreti Prandothe iuxta nostram interlocutoriam necnon dictis seu attestacionibus huiusmodi publicatis ac copiis hincinde decretis excepcionibusque cum replicacionibus pro parte predicti domini Prandothe contra dicta testium ipsius Przeczslai ac excepcionibus dumtaxat pro parte eiusdem Przeczslai contra dicta testium predicti Prandothe oblatis, aliisque factis, que facere hincinde partes predicte in causa huiusmodi volebant, magister Buszco de Zytowlicz12 Przeczslai et Nicolaus de Kcina13 Prandothe procuratores aliis dilacionibus et allegacionibus renuncciantes in causa huiusmodi concluserunt, petentes per nos concludi in eadem et sentenciam ferri diffinitivam et nos similiter conclusimus in eadem et habemus pro conclusou. Visis igitur omnibus et singulis actis in causa presenti acticatis necnon iurium allegacionibus, instrumentis, privilegiis et aliis munimentis testiumque attestacionibus seu dictis ac ipsis diligenter masticatis equoque libramine recensitis ad nostram sentenciam diffinitivam processibusv, ipsam presentibus prescriptis procuratoribus et ferri pettentibus tulimus ac pronu(n)ccia(vi)mus ferimusque et pronu(n)cciamus tenorem, qui sequitur, continentem:
+ Christi nomine invocato, pro tribunali sedentes ac solum Deum pre oculis habentes, de iurisperitorum consilio et intra nos matura deliberacione prehabita diligenti ac per ea, que in presenti causa vidimus et videmus, cognovimus et cognoscimus de presenti, per hanc nostram sentenciam diffinitivam, quam ferimus in hiis scriptis, dicimus, decernimus et declaramus prefatam Margaretham relictam Vrotslai unacum Petrasio et Nicolao filiis suis in Minori villa Szysszyno necnon relictam Vneslai [s. 667] similiter cum filiis suis, videlicet Bogufal et Mathia, in Maiori villa Szysszyno heredibus ac tota familia sexus utriusque ipsarum unacum decimis campestribus manipularibus cuiuslibet grani post agros allodiales viduarum et villarum predictarum iure parrochiali racioneque erreccionis et fundi a temporibus prescriptis ad prefatum dominum Prandotham et ecclesiam suam in Ostrowansz pertinuisse et spectasse ac pertinere et spectare prefatasque viduas cum filiis suis et familia ipsarum in ecclesia predicta tam neccessaria, quam voluntaria ecclesiastica sacramenta percepisse et percipere debere, predictum quoque dominum Przeczslaum plebanum in Slessyno pretactum dominum Prandotham in prescriptis decimis et iure parrochiali quoad dictas viduas et familiam ipsarum minus iuste impedivisse et impedire et ob hoc predictas decimas in Maiori et Minori Szysszyno allodiales necnon ipsas viduas cum tota familia et successoribus ipsarum racione suorum allodiorum eidem domino Prandothe et ecclesie sue predicte per nos adiudicandumf perpetuis temporibus fore et adiudicamus per presentes, prefatum dominum Przeczslaum in expensis in causa huiusmodi coram nobis legittime factis predicto domino Prandothe condempnantes, ipsarum taxacionem et presentis sentencie nostre correccionem nobis imposterum reservatis. In ceteris vero petitis eundem dominum Przeczslaum absolvimus, que in libello reconvencionali dicti Prandothe sunt deducta. Lecta, lata et in scriptis pronu(n)cciata est hec nostra sentencia diffinitiva per nos Nicolaum Strzesconis canonicum, officialem Gneznensem memoratum Gnezne in curia nostre habitacionis sub anno (aj) nativitate Domini millesimo quadringentesimo septimo, indicione quintadecima, pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini, domini Gregorii divina providencia pape duodecimi anno secundo, die Mercurii XIIII mensis Decembris, hora terciarum et consistorii nostri, presentibus circumspectis et discretis viris Peregrino de Pampicze procuratore14, Andrea de Crosyno notario causarum consistorii Gneznensis15 et Laurencio de Vinari notario publico16, testibus circa premissa.
Consequenter die et termino infrascriptis prenu(n)cciatus dominus Prandotha citato magistro Buszcone procuratore domini Przeczslai, per Mathiam nu(n)ccium iuratum17 oblata cartha declaracionis expensarum peciit eosdemw per nos taxari et nos recepto primitus ef dicto domino Prandotha corporali [s. 668] iuramento, quex tantumy summam necesse hinc in huiusmodi causa expenderat alias vero expensurus, easdem ad tres marcas minus uno floreno taxavimus et taxamus per presentes. Actum et datum die Veneris penultima mensis Marcii anno, indicione, pontificatu, hora et loco prescriptis18, presentibus honorabili et discretis viris, dominis, magistro Marco vicario Gneznensi19 et Stanislao plebano in Cuchari20, testibus ad premissa. In quorum omnium fidem et testimonium premissorum presentes nostras literas seu presens publicum instrumentum sentenciam diffinitivam et taxacionem expensarum ac alia in se continentes seu continens per Nicolaum de Goszcyno notarium publicum nostrumque et causarum coram nobis scribam21 infrascriptum scribi et publicari nostrique officiolatus sigilli, quo ad dictas de presenti utimur, appensione iussimus communiri.
Et ego Nicolaus quondam Stanislai de Goszczino clericus Gneznensis diocesis, publicus imperiali auctoritate notarius et consistorii Gneznensis scriba, quia predictis sentencie diffinitive prolacioni, nu(n)cciacioni, expensarum taxacioni aliorumque terminorum conservacionibus unacum prenominatis testibus presens interfui eaque sic fieri vidi et audivi aliosque actus et conservaciones terminorum aput acta per alios notarios notatos aput acta eadem repery, inveni et computavi, ideo hoc instrumentum per alium me aliis occupato negociis scriptum in hanc publicam formam facta auscultacione diligenti redegi, signo et nomine meis solitis et consuetis unacum appensione sigilli domini Nicolai Strzeskonis canonici et officialis Gneznensis memorati consignando rogatus et requisitus in fidem et testimonium premissorum.
awypisane w całości Kop.
btak Kop., zamiast continens lub continentes
ctak Kop., zamiast materia
dtak Kop., zamiast comparet lub comparuit
etak Kop., zamiast procurando
ftak Kop.
gtak Kop., chyba zamiast predictis
h-itak Kop., zamiast decime manipulares et campestres... pertinuissent et spectassent... pertinentque et spectant, albo decima manipularis et campestris... pertinuisset et spectasset... pertinetque et spectat
jbrak Kop.
ktak Kop., zamiast factas
lodczyt niepewny Kop.
łtak Kop., zamiast domino
mtak Kop., zamiast libelli
ntak Kop., zamiast frequentant
otak Kop., zamiast non
ptak Kop., zamiast veritate
qtak Kop., zamiast allegatum
rtak Kop., zamiast responderi
sodczyt niepewny, Kop. enuates z kreską oznaczającą skrócenie
ttak Kop., zamiast responsis
utak Kop., zamiast conclusa
vtak Kop., zamiast processimus
wtak Kop., zamiast easdam
xtak Kop., zamiast quod
ytak Kop., winno być raczej tantam
1Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik.
2Ślesin, miasto w powiecie konińskim. Pleban Przecław wyst. także 1413 i 1417? (KDW VIII nr 805/2).
3Ostrowąż (Ostrowąs), wieś par. na pn.-zach. od Ślesina. Pleban Prędota wyst. także 1407 u Koz. 5 s. 116.
4Szyszyn i Szyszynek par. Ostrowąż, na pn. od Ślesina (Koz. 5 s. 401).
5Bartłomiej syn Świętosława z Jerzyna (par. Wronczyn), notariusz publiczny 1403, prokurator w konsystorzu gnieźn. 1404, wyst. do 1409 (KDW VII nr 462/11).
6Wikariusz gnieźn. Stefan z Pawłowa.
7Piotr Pieszyk z Gniezna, zapewne ident. z synem Pawła z Gniezna studentem w Pradze 1400, notariusz publiczny, prokurator w konsystorzu gnieźn., potem kanonik kruszwicki 1417, prokurator polski w procesie polsko-krzyżackim 1422, zamordowany po 1422? (KDW VII nr 466/14).
8Szyszyńscy, Wrocław podłowczy gnieźn. wyst. 1360-68 (KDW VI nr 221/3), Mikołaj 1396-1403 (KDW VIII nr 805/1), Bogufał 1406-17, Piotr, Pietrasz 1397-1415, Małgorzata, Przecław i Wisław skądinąd nie znani (SHGWlkp.)
9Dobiesław wyst. w Szyszynie 1391-1404 (SHGWlkp.).
10Arnold syn mieszczanina gnieźn. Hapka, Hampka (Hępka?) notariusz publiczny i adwokat konsystorski w Gnieźnie 1403-20 (KDW VII nr 487/13).
11Wyrok Mikołaja Strzeszkowica spisany przez Mikołaja Kickiego skądinąd nie znany.
12Buszek (Buszko) syn Marcina z Żytowlic w Czechach, prokurator w konsystorzu gnieźn. i mieszczanin gnieźn. 1395-1409 (KDW VII nr 417/6).
13Mikołaj z Kcyni wyst. 1405 w konsystorzu gnieźn. jako notariusz publiczny (KDW VII nr 548/14, por. też tamże nr 438/6).
14Peregryn syn Klemensa z Pępic (dziś Działyń, par. Dębnica), wieloletni adwokat konsystorza gnieźn. 1402-50, notariusz publiczny (Not. nr 529).
15Andrzej syn Boguszy z Kruszyna notariusz publiczny 1407 (tutaj) - 1432 (Not. nr 47; KDW IX nr 1080/11; BullPol IV s. 497).
16Wawrzyniec z Winiar notariusz publiczny zapewne ident. z późniejszym wikariuszem wieczystym w katedrze pozn. 1428 i 1432 (KDW IX nr 1179/2).
17Maciej nie zidentyfikowany.
18Dzień 30 marca 1408 (rzeczywiście piątek) tylko w roku pontyfikatu papieskiego jest zgodny z poprzednim (14 grudnia 1407).
19Marek z Grotkowa wikariusz gnieźn. od 1403 (KDW VII nr 474/2, 475, 481); tutaj najpóźniejsza o nim wzmianka.
20Najpewniej Kuchary Kościelne koło Rychwału, tu pleban Stanisław wyst. 1398 (SHGWlkp.).
21Mikołaj Goszczyński, syn Stanisława, pleban w Strzyżewie Kościelnym 1408, pisarz konsystorza i kapituły gnieźn. 1408, wikariusz katedralny, kanonik Św. Jerzego w Gnieźnie 1414, prepozyt wieluński 1417, prefekt budowy katedry gnieźn. (KDW VII nr 729/11), częsty surogat oficjałów gnieźn. (GąsSkOf s. 70). Wbrew Kor. II s. 105, nie był najpewniej kanonikiem katedralnym gnieźn. [Ju]


Dokument Nr 1867
Opatówek, 11 maja 1408 (1407?)
Arcybiskup gnieźnieński potwierdza zapis testamentowy Elżbiety wdowy po mieszczaninie kaliskim Jakuszu Bełch, przeznaczony na ufundowanie altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu, i instytuuje altarystę tej altarii.
Kop.: 1. Kal. 9176, s. 97-98. Tytuł: Eiusdem (co się odnosi do nagłówka ze s. 94: Secuntur litere domini Petri Dremlik de Stawiszin); 2. Tamże, s. 29. Tytuł: Pro altare Sancte Trinitatis et lampade ad Sanctum Nic[olaum].
Uw.: 1. Wyd. oparto na Kop. 2. Kop. 1 ma datę 1407; 2. W tej samej sprawie por. dok. z 7 stycznia 1431 (KDW IX nr 1254).

Nicolaus Dei gracia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus. Ad perpetuam rei memoriam. Significamus tenore presencium universis, quod viso instrumento per Johannem quondam de Stawiszino publicum imperiali auctoritate notarium1 scripto, subscripto et signato super ultima voluntate seu testamento Elizabeth relicte quondam Jacussii Belch civis Calisiensis2 confecto et per discretum Petrum de Colocziczea presbiterum nostre diocesis3 nobis presentato, per quod apparebat dictam Elizabeth antedicto Petro presbitero sexaginta marcasb grossorum cum omnibus suis bonis tam mobilibus, quam immobilibus necnon marcimoniisc et rebus quibuscumque pro erreccione et dotacione altaris ad honorem Sancte Trinitatis in ecclesia Sancti Nicolai parrochiali in Calis reliquisse providosque Jacussium Balorzithd sutorem4 et Michaelem de Pywonicze braseatorem, opidanos Calisienses5, cognatos suos, patronos eiusdem altaris de novo erigendi ordinasse [s. 98] et fecisse iusquee presentandi altaristam ad altare predictum in eosdem transfundisse, quif Jacusii et Michaelis patronorum predictorum relacione aliorumque fidedignorum testimonio comperimus memoratum altare ad honorem Sancte Trinitatis in dicta ecclesia Sancti Nicolai in Calis iuxta voluntatem dicte Elizabeth de consensu nostro fore fundatum et dotatum de undecim marcis minus media marca pro altarista, qui fuerit pro tempore, plusque posse dotari et pro lampade de duabus marcis, memoratum Petrum presbiterum ad presentacionem Jacussii et Michaelis patronorum iamdictorum investimus, decernentes eosdem et successores eorum legittimos fore patronos predicti altaris perpetuos, qui eciam tunc altare predictum calice de septem marcis puri argenti et ornatu bono dotaverunt. In cuius rei testimonium presentes scribi et nostri appensione sigilli iussimus communiri. Datum et actum in castro nostro Opathowog undecima die Maii anno Domini h-Mo CCCC VIIIo-i.
aGoloczicze Kop. 1
bbrak Kop. 1
cdebitis Kop. 1
dBazlorzith Kop. 1
eius quoque Kop. 1
ftak Kop. 2, zamiast quia jak Kop. 1
gOpathow Kop. 1
h-imillesimo quadringentesimo septimo Kop. 1
1Jan ze Stawiszyna not. publiczny skądinąd nie znany.
2Jakusz Bełch mieszczanin kal. i Elżbieta wdowa po nim skądinąd nie znani.
3Ksiądz Piotr z Gołocic (par. Witonia w ziemi łęcz.) może ident. z późniejszym not. publ. 1420 (Not. nr 572).
4Szewc kal. Jakusz Białorzut wyst. także 1431 (KDW IX nr 1254).
5Piwonice par. Dobrzec, tuż pod Kaliszem, słodownik Michał wyst. także 1431 (KDW IX nr 1254).
[Ju]


Dokument Nr 1868
Kłecko, 13 listopada 1408 (1409?)
Gnieźnieński wikariusz generalny, sędzia komisaryczny arcybiskupa gnieźnieńskiego, instytuuje Grzegorza z Trzebienic na prałaturę dziekana w gnieźnieńskiej kapitule katedralnej.
Kop.: Kal. 9175, s. 518-520. Tytuł: Investitura decanatus Gneznensis per comissionem in personam domini Gregorii.
Uw.: Data tego i następnego dok. budzi wątpliwości. Wystawca jest znany: Bogusław pełnił w tym czasie funkcję wikariusza generalnego in spiritualibus arcybiskupa gnieźn. Elementy datacji nie pasują wzajemnie do siebie: w 1408 r. przypadała indykcja pierwsza, nie druga (ta wypada na rok 1409), 13 listopada przypadał jednak we wtorek w 1408 r. Kopista opuścił rok pontyfikatu papieża Grzegorza XII - w następnym dok., opatrzonym datą: środa, 14 listopada 1408, indykcji drugiej, pontyfikatu roku trzeciego, do roku 1408 przystaje tylko środa, podczas gdy indykcja i pontyfikat wskazują na rok 1409. Z punktu widzenia treści dok. możliwe są obydwie daty roczne: wspomniany tu jako zmarły dziekan gnieźn. Jan Hanczel potwierdzony jest jako żywy ostatni raz 16 lipca 1408 (KDW V nr 138). Potem prałatura wakowała i prowizje na nią otrzymywało wielu kandydatów.

Boguslaus canonicus Vneyouiensis et vicarius in spiritualibus sancte Gneznensis eclesie generalis comissariusque (ada) infrascripta per rev(erendum) in Christo patrem et dominum, dominum Nicolaum Dei gracia archiepiscopum Gneznensem specialiter deputatus1, venerabilibus et honorabilibus viris, dominis preposito, cantori, archidiaconib, scolastico, custodi, singulis [s. 519] prelatis et canonicis eiusdem eclesie Gneznensis, ad quos prelatorum, canonicorum et personarum in eadem eclesia Gneznensis pertinet recepcio, salutem et sinceram in Domino caritatem. Quia vacante decanatu dicte Gneznensis eclesie post mortem et obitum venerabilis viri, domini Johannis dicti Hanzel in pertibusb et extra Curiam Romanam defuncti2, ultimi et inmediati eiusdem decanatus possessoris et rectoris, cuius decanatus provisio, collacio et quevis alia disposicio ad nos auctoritate dicte comissionis dinoscitur pertinere de iure, venerabili viro domino Gregorio Martini de Trzehemrumb clerico Cracouiensis diocesis3 tanquam bene merito de eodem decanatu Gneznensi providimus ipsumque sibi contulimus ac providemus, conferimus de eodem ipsumque dominum Gregorium in personam discreti viri, domini Stephani viccarii Gneznensis, procuratoris sui legitimi4 de dicto decanatu Gneznensi investivimus et investimus per presentes, curam spiritualium et temporalium in personam procuratoris sui predicti eiusdem decanatus sibi comittendo, idcirco vobis in virtute sancte obediencie et sub pena excomunicacionis, quam in vobis et quemlibet vestrum terminum dierum canoconc monicione premissa ferimus in hiis scriptis, nisi faceritis, quod mandamus, quatenus eundem dominum Gregorium vel procuratorem suum pro eo in dicta eclesia Gneznensi in decanum recipiatis et in fratrem, stallum in choro et vocem in capitulo cum plenitudine iuris decanatus predicti, prout moris est, sibi assignantes, recepto prius ab eodem Gregorio vel procuratori suo de observandis statutis ipsius eclesie corporali iuramento, ipsum quoque vel procuratorem suum suo nomine ad possessionem dicti decanatus realem, actualem et corporalem, iurium, reddituum et pertinenciarum inducatis, facientes sibi de eisdem fructibus, iuribus, decimis et obvencionibus universis a reddituariis ipsius decanatus integre responderi. Datum in Klesko5 anno Domini millesimo quadringentesimo octavo, indicione secunda, pontificatu sanctissimi in Christo patris et domini nostri, domini Gregorii divina providencia pape duodecimab, die vero Martis tredecima mensis Novembris, presentibus Stanislao cive et Boguslao [s. 520] layc(o) ibidem de Kleczsko5, testibus ad premissa.
abrak Kop.
btak Kop.
ctak Kop., zamiast canonica
1Bogusław (Boguta) syn Bartłomieja z Wylatowa? (BullPol III nr 710) jako wikariusz in spiritualibus arcybiskupa Mikołaja Kurowskiego w Gnieźnie znany dotąd 28 stycznia 1409 i 25 kwietnia 1410, ponadto wicekustosz i altarysta gnieźn. 1394-1414, częsty surogat oficjała gnieźn., kanonik uniejowski także 1412-14, zm. 1414 (GąsSkOf s. 75; KDW VII s. 33).
2Jan zwany Hanczel, Hanczek, z Dąbrowy, Dąbrówki pod Wieluniem, dziekan sandom., najpewniej brat Jana Mężyka z Dąbrowy, potem wojewody ruskiego (BullPol III nr 977, 1249; Rosin, Słownik, s. 73).
3Grzegorz syn Marcina z Trzebienic (w Miechowskiem?) wyst. 1412 jako okupujący kanonię gnieźn. wakującą po śmierci Dobiesława z Czeszewa, który również w tym czasie miał prowizję na dziekanię gnieźn. (BullPol III nr 1380).
4Stefan z Pawłowa wikariusz (dziekana?) gnieźn.
5Kłecko, miasto na pn.-zach. od Gniezna. Mieszczanie skądinąd nie znani. [Ju]


Dokument Nr 1869
Pyszczyn, 14 listopada 1408 (1409?)
I. N. Wprowadzenie prokuratora dziekana gnieźnieńskiego Grzegorza z Trzebienic w posiadanie wsi Pyszczyn.
Kop.: Kal. 9175, s. 520-521. Tytuł: Instrumentum acceptacionis et possessionis eiusdem.
Uw.: O dacie i osobach por. dok. poprzedni.

In nomine Domini amen. Sub anno nativitatis eiusdem millesimo quadringentesimo octavo, indicione secunda, pontificatu sanctissimi in Christo patris et domini nostri, domini Gregorii digna Dei providencia pape duodecimi, anno ipsius tercio, (diea) Marcuriib quartadecima mensis Novembris, hora terciarum vel quasi, in villa Pisczino pertinente ad decanatum Gneznensem1, in mei notarii publici et testium infrascriptorum ad hacc vocatorum specialiter et rogatorum constitutusd presencia personaliter honorabilis vir, dominus Domco altarist(a) Gneznensis eclesie2, ut asseruit, procurator honorabilis viri, domini Gregorii Martini de Trzebenicza clerici Cracouiensis diocesis, vigore quarumdam literarum investitoriarum honorabilis viri, domini Boguslai vicecustodis dicte eclesie Gneznensis et vicarii reverendissimi in Christo patris et domini, domini Nicolai archiepiscopi Gneznensis eclesie predicte in spiritualibus generalis, eidem domino Gregorio super institucione ad dictum decanatum Gneznensem (pera) prefatum dominum Boguslaum et de ipso, ut idem Donicob asseruit, factee, concessarum et datarum, possessionem realem et corporalem et actualem nomine procuratorio, quo supra, et ipsius domini Gregorii tanquam decani Gneznensis ville Piszczino predicte ad dictum decanatum spectantis cum omnibus et singulis fructibus, proventibus, decimis et censibus necnon iure, dominio, honore et districtu in bonis predicte ville consistentibus et de ea provenienti(bu)s receperit, nactusf est, apprehendit, mandans auctoritate predicti decanatus domini necnon nomine procuratorio, quo supra, omnibus et singulis censuariis rusticis in predicta villa Piszczino existentibus, quatenus prefato domino Gregorio tanquam vero decano Gneznensi ac ipsorum domino temporali de omnibus et singulis censibus, proventi(bu)s, decimis et aliis obvencioneb prefato domino Gregorio respondeant sibique in omnibus obediant pariter et intendant. Quiquidem scultetus cum rusticis predicte ville Piszczino ad mandatum prefati domini Doniconisb tanquam procurator(is) domini predicti Gregorii de possessione, [s. 521] censibus, frumentis tunc incontinenti et ad mandatum domini predicti Doniconisb circuratusb responderunt ac in signum procuracionis et ratihabicionem subiecionis se mandatis, potestati et dominio prefati domini Gregorii submiserunt. Tandem eodem die, mense et hora, quibus supra, idem dominus Domco in villas Maius Modliszewo necnon Minus Modliszewo, in vicinatu predicte ville Piszczino consistentes3, descendens, possessionem realem et corporalem decimarum manipularium tunc in cumulo acervorum in predictis villis stancium ad predictum decanatum Gneznensem pertinencium et spectancium vice et prefati domini Gregorii de Trzebenicza tanquam decani Gneznensis recepit et apprehendit. Super quibus omnibus et singulis prefatus Donicob peciit a me notario infrascripto unum vel plura publicum vel publica instrumenta. Acta sunt hec anno, indicione, pontificatu, die, mense, hora et loco, quibus supra, presentibus c(ir)cumspectis viris, dominis Hancone advocato, Arnoldo Sgupnis civibus Gneznensibus4, Stanislao, Paulo sculteto de Pisczino5.
Et ego Arnoldus quondam Hampconis de Gnezna clericus diocesis Gneznensis, publicus imperiali auctoritate notarius6, (quiaa) predictis possessionis recepcioni ipsiusque apprehensioni omnibusque aliis et singulis, dum sic, ut premittitur, agerentur et fierent, unacum prenominatis testibus presens interfui eaque sic fieri vidi et audivi manuque propria scribens in hanc publicam formam redegi, signo et nomine meis solitis et consuetis consignando in fidem et testimonium omnium et singulorum premissorum.
abrak Kop.
btak Kop.
ctak Kop., zamiast hoc
dnast. nieskreślone in Kop.
etak Kop., zamiast facta
ftak Kop., zamiast nexus
1Pyszczyn, par. Św. Michała w Gnieźnie, na pn. od Gniezna (Koz. 5 s. 219-220).
2Domek, Domisław, syn Miłobrata z Kłodzina, wikariusz wieczysty w katedrze gnieźn. 1402, zm. 1424 (KDW VIII nr 849/4; BullPol IV nr 1380).
3Modliszewo i wieś par. Modliszewko na pn. od Gniezna (Koz. 1 s. 181, 5 s. 42).
4Wójt (dziedziczny?) Hanek i mieszczanin gnieźn. Arnold nie zidentyfikowani.
5Nie zidentyfikowani.
6Arnold syn Hampka z Gniezna. [Ju]


Dokument Nr 1870
Rimini, 21 stycznia 1409
Papież Grzegorz XII poleca erygować parafię w Łagiewnikach.
Kop.: Kal. 9176, s. 134-136, w publikacji archidiakona gnieźn. Mikołaja Kickiego z daty: Gniezno, 15 marca 1409 - niżej, nr 1873.
Uw.: Bulla nie znana BullPol III. Nawiązuje do dok. z 3 października 1400, wydanego w KDW VII nr 418, tam też objaśnienie wszystkich osób i miejscowości. Uściślenie daty także w Erracie.

Gregorius episcopus, servus servorum Dei1, dilecto filio archidiacono Gneznensi salutem et appostolicam benediccionem. Humilibus et honestis supplic(acion)um votis, illis presertim, per que animarum periculum obviatur, libenter annuimus eaque favoribus prosequimur opportunis. Exhibita siquidem nobis nuper pro parte dilectorum filiorum, universorum parochianorum parochialis ecclesye ville Lagwenikya Gneznenis dyocesis2 peticio continebat, quod olim bone memorie Dobrogostius archiepiscopus Gneznensis, pro eo, quod homines habitantes in predicta et in Mala Rybno, Olexino, Szucolno et Cowalewo dicte dyocesis villis circa fluvium consistentemb2 pro divinis officiis audiendis et percipiendis ecclesiasticis sacramentis accederec, [s. 135] propter quod infantes in dictis villis nascentes sine baptismate et infirmi in villis predictis pro tempore sine sacramentis huiusmodi decedebant et multa pericula animarum insurgebant, venerabili fratri nostro Johanni episcopo Lydoricensi2 comisit, ut ad dictam villam in Laghewniky se conferet et ibidem unam novam ecclesiam fundaret eamque in parochialem et in illa eciam fontes baptismales erigeret ac supradictas villas eidem ecclesye pro parochia ascriberet et assignaret. Cum autem sic, ut eadem peticio subiungebat, predictus episcopus ad eandem villam in Lagwenikya accesserit et in illa ecclesiam in honorem et sub vocabulo Corporis Christid et Beate Marie Virginis ipsiusque Visitacionis et Sancte Marye Magdalene ad supplicacionem dilectorum filiorum Nicolay Strzekonisa thezaurarii ecclesye Gneznensis et nobilis viri Laurencii Strzekonisa domicelli ac dilecte in Christod filye, nobilis mulieris Cristine, ipsorum Nicolai et Laurencii genitricis, dicte dyocesis2, eiusdem ville dominorum, fundaverit et ipsam in parochialem ac in ea fontes baptismales errexerit necnon predictas in Lagwenikya et in Mala Rybno et Olexyno et Sukowo et Cowalewo villas eidem ecclesye de novo fundate de mandato dicti archiepiscopi ascripserit et assignaverit ac Nicolaus et Laurencius ac Cristina predicti de bonis suis eis a Deo collatis eandem ecclesiam pro sustentacione rectoris et ministrorum eiusdem ecclesye, qui forent pro tempore, sufficienter dotaverint, prout in autenticis litteris inde confectis, eiusdem episcopi sigillo munitis, dicitur plenius contineri, pro parte dictorum parochianorum fuit nobis humiliter supplicatum, ut fundacioni, erreccioni, ascripcioni, assignacioni et dotacioni huiusmodi robur appostolice confirmacionis adicere de benignitate appostolica dignaremur. Nos itaque, de premissis certam noticiam non habentes, huiusmodi supplicacionibus inclinati, discrecioni tue per appostolyca scripta mandamus, quatenus te ex premisis diligenter informes et, si repererias ita esse, fundacionem, [s. 136] errecionem, ascripcionem, assignacionem et dotacionem predictas appostolica auctoritate confirmes. Datum Arimini XII Kalendas Februarii3, pontificatus nostri anno tercio.
atak Kop.
btak Kop., wydaje się, że brak przedtem kilku słów, np. ad ecclesiam in Slawno consistentem (por. w dok. nr 1873)
ctu w Kop. brak kilku słów, np. comode non valebant (por. w dok. nr 1873)
dwypisane w całości Kop.
1Grzegorz XII (anty)papież 1406-09 (1415), zm. 1417.
2O miejscowościach i osobach zob. uwagę na wstępie do niniejszego dok.
3Pobyt w Rimini potwierdzony już 15 listopada 1408 i jeszcze 4 maja 1409 (Acta summorum pontificum res gestas Bohemicas... illustrantia, pars 1, Pragae [1980], s. 240-242). [Ju]


Dokument Nr 1871
[Kalisz], 21 lutego 1409
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Mikołaj Pącki zapisał czynsz mieszczaninowi kaliskiemu Janowi Rusowskiemu i jego żonie Klarze.
Kop.: Kal. 9176, s. 84-85. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówka ze s. 80: Sequitur instrumentum domini N. presentati per Rusowski), a ręką XVI w.: Jacobi Blvy Zlothkowski.

Nos consules Kalisienses Paulus Golisch prothoconsul, Johannes Renis, Henricus Schelesil, Jacobus institor, Petrus Bochner et Martinus Hedloff tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Nicolai Cranch, Thome Wartinberg, Vincencii, Erasmi Margrabii, Nicolai Swalni, Close braseatoris et Hanuth arcuficis, coram [s. 85] Jacobo Zacharie advocato1, constitutus in bannito iudicio honestus vir Mikola Panczky noster concivis resignavit rite et racionabiliter mediam marcam census annui in et super domo sua in platea Thoruniensi penes domum Ade sutoris sita, solvendam atque dandam a-eundem censum-b annis singulis in et super festo Natalis Christi [25 XII] proxime venturum inchoando, grossorum latorum, sagaci viro Johanni Rusowski nostro similiter concivi, Clare consorti sue legittime ipsorumque heredibus et successoribus de anno ad annum, quousque idem Panczki aut heredes seu ipsius legittimi succesores eandem mediam marcam census pro quinque marcis grossorum Pragensium et Polonicalis numeri duxerit seu duxerint reemendumc. In cuius rei testimonium nostre civitatis et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria quinta proxima post diem Cinerum sub anno Domini millesimo quadringentesimo nono etc.
a-btak Kop.
ctak Kop., zamiast reemendam
1Władze Kalisza kadencji 1408/09: burmistrz Paweł Golisz, rajcy: Jan Renis, Henryk Schelesil, Jakub kramarz, Piotr Bochner, Marcin Heydloff, ławnicy: Mikołaj Kranch, Tomasz Wartemberg, Wincenty kramarz, Erazm Margref, Mikołaj Swalim, Mikołaj Klose, Jan Hanut, wójt Jakub Zachariaszowy. [Ju]


Dokument Nr 1872
Rimini, 5 marca 1409
Papież Grzegorz XII poleca wprowadzić altarystę gnieźnieńskiego Domka w posiadanie kościoła Św. Wawrzyńca na przedmieściu gnieźnieńskim.
Kop.: Kal. 9175, s. 646-648. Tytuł: Bulla Gregorii pape super ecclesia Sancti Laurencii ante Gneznam.
Uw.: Bulla nie znana BullPol III.

Gregorius episcopus, servus servorum Dei1, venerabili fratri episcopo Poznaniensi et dilectis filiis preposito Sancti Johannis extra muros Gneznenses ac N. cantori Gneznensis ecclesiarum salutem et apostolicam benedictionem. Vite ac morum honestas aliaque laudabilia probitat(is) et virtutum merita, super quibus apud nos dilectus filius Domeslaus alias Domko rector altaris Beate Virginis Marie siti in ecclesia Gneznensi2 fidedignab comendatur testimonio, nos inducunt, ut sibi reddamur ad graciam liberales. Exhibita siquidem nobis nuper pro parte dicti Domeslai peticio continebat, quod in fundacione ecclesie parrochialis Sancti Laurencii in suburbio Gneznensi ordinatum extitit, quod patronus eiusdem ecclesie pro tempore existens ad ipsam ecclesiam, quociens eam vaccare contingeret, aliquam personam ydoneam ex dilectis filiis, capitulo et beneficiatis dicte ecclesie Gneznensis dumptaxat presentare deberet, idque temporibus vaccacionis eiusdem parrochialis ecclesie extitit observatum, quodque dudum dicta ecclesia parrochiali per obitum quondam Johannis ipsius ultimi ecclesie rectoris extra Romanam Curiam defuncti3 vaccante dilectus filius Jasko de Ludzysko laycus dicte diocesis4 verus patronus eiusdem ecclesie existens in pacifica possessione vel quasi presentandi rectorem ad illam dilectum filium Nicolaum de Balicze clericum Wladislauiensis diocesis5 dilecto filio Boguslao de Wolatow vicario in spiritualibus generali venerabilis fratris nostri Nicolai archiepiscopi Gneznensis6 alias infra tempus legittimum presentavit, et quia prefatus vicarius presentacionem huiusmodi ex certis racionabilibus causis tunc expressis admittere recusavit, idem archiepiscopus eandem ecclesiam sic vaccantem prefato Domeslao [s. 647] auctoritate ordinaria contulit et de illa eciam providit. Cum autem, sicud eadem peticio subiungebat, prefatus Domeslaus dubitet collacionem et provisionem huiusmodi ex certis causis viribus non subsistere et, sicud accepimus, dicta parrochialis ecclesia adhuc, ut prefertur, vaccare noscitur, nos volentes prefato Domeslao premissorum meritorum suorum intuitu graciam facere specialem, discrecioni vestre per apostolica scripta mandamus, quatenus vos vel duo aut unus vestrum, per vos vel alium, alias si vacatisc dicto Nicolao et aliis, qui fuerint evocandi, ecclesiam ipsam vaccare reperrieretis, ut prefertur, ecclesiam predictam, cuius fructus, redditus et prove(n)tus octo marcarum argenti puri secundum communem extimacionem valorem annuum, ut ipse Domeslaus asseruit, non extendunt, eciam si tanto tempore vaccaverit, quod eius collacio iuxta Latarenensis statuta consilii ad Sedem Apostolicam legittime devoluta vel ecclesia ipsa disposicioni apostolice specialiter reservata existat, dummodo tempore date presencium non sit alicui in ea specialiter ius quesitum, cum omnibus iuribus et pertinenciis sui(s) prefato Domeslao auctoritate nostra conferre et assignare curetis, inducentes eum vel procuratorem suum eius nomine in corporalem possessionem ecclesie iuriumque et pertinenciarum predictorum et defendentes inductum amoto exinde quolibet illicito detentore sibique facientes de ipsius ecclesie fructibus, redditibus, proventibus, iuribus et obvencionibus universis integre responderi, contradictores auctoritate nostra, appelacione postposita, compescendo, non obstante, si aliqui super provisionibus sibi faciendis de huiusmodi vel aliis beneficiis ecclesiasticis in illis partibus speciales vel generales dicte Sedis vel legatorum eius literas impetraverint, eciam si per eas ad inhibicionem, reservacionem vel alias quomodolibet sit processum, quibus omnibus prefatum Domeslaum in assecucione ipsius ecclesie volumus auferri, sed nullum per hoc eis quoad assecucionem beneficiorum aliorum preiudicium generari, seu si archiepiscopo Gneznensi pro tempore existenti vel quibusvis aliis communiter vel divisim a dicta sit Sede indultum, quod ad recepcionem et provisionem alicuius minime teneantur et ad id compelli, aut quod interdici, suspendi vel excommunicari non possit, quodque de huiusmodi vel aliis beneficiis ecclesiasticis ad eorum collacionem, provisionem, presentacionem seu quamvis aliam disposicionem coniunctim vel separatim spectantibus nulli valeat provideri per literas apostolicas, non facientes plenam et expressam ac de verbo ad verbum [s. 648] de indulto huiusmodi mencionem et quelibet alia dicte Sedis indulgencia generali vel speciali, cuiuscumque tenore existat, per quam presentibus non expressam vel totaliter non insertam effectus huiusmodi gracie impediri valeat quomodolibet vel differri et de qua cuiusque toto tenore habenda sit in nostris literis mencio specialis, aut quod dictus Domeslaus, ut asseruit, quandam perpetuam vicariam necnon predictum et sancti Stanislai Martiris altaria sita in dicta ecclesia Gneznensi, que omnia sine cura sunt et quorum omnium fructus, redditus et proventus sedecim marcarum argenti puri secundum extimacionem predictam valorem annuum non excedunt, noscitur obtinere. Nos enim extunc irritum decernimus et inane, si secus super hiis a quoquam quamsancte, scienter vel ignoranter contigerit attemptare. Datum Armimid tercio Nonas Marcii, pontificatus nostri anno tercio.
atak Kop., zamiast laudabilis
btak Kop., zamiast fidedigno
ctak Kop., zamiast vocatis
dtak Kop.
1Papież Grzegorz XII.
2Domek syn Miłobrata z Kłodzina.
3Zmarły Jan pleban Św. Wawrzyńca pod miastem Gnieznem skądinąd nie znany.
4Ludzisko, wieś par. na Kujawach inowrocławskich, na pn. od Strzelna. O prawach patronatu dziedziców L. zob. także KDW VIII nr 1066 i X nr 1622. Jan, Jasiek, zapewne różny od wyst. 1443 (KDW X nr 1622).
5Balice par. Ludzisko w powiecie inowrocławskim na Kujawach. Mikołaj skądinąd nie znany.
6Bogusław z Wylatowa. [Ju]


Dokument Nr 1873
Gniezno, 15 marca 1409
Mikołaj Kicki archidiakon gnieźnieński, komisarz Stolicy Apostolskiej, potwierdza fundację parafii w Łagiewnikach i publikuje dokumenty dotyczące erekcji.
Kop.: Kal. 9176, s. 134-140. Tytuł: Confirmacio incorporacionis eclesie parrochialis in Lagewniki ex comissione apostolica cum insercione bulle.
Uw.: Dok. nawiązuje do dok. z 3 października 1400, wydanego w KDW VII nr 418, tam też objaśnienie wszystkich osób i miejscowości, tu nie objaśnionych.

In nomine Domini amen. Universis et singulis, tam presentibus, quam futuris, presentes litteras inspecturis, Nicolaus archidiaconus sancte ecclesye Gneznensis1, comissarius unicus ad infrascripta a Sede Appostolica specialiter deputatus, salutem et sinceram in Domino caritatem et presentibus fidem indubiam in comissisque debitam diligenciam adhybere. Litteras sanctissimi in Christoa patris et domini nostri, domini Gregorii Dei providencia pape duodecimi, eius vera bulla plumbea in cordula canapea more Romane Curie impendente bullatas, necnon alias litteras reverendi in Christo patris, fratris Johannis Dei gracia episcopi Lydoricensis et suffraganei quondam domini Dobrogostii archiepiscopi dicte ecclesie Gneznensis, eius vero sigillo oblonge figure, ab intus de viridi, ab extra vero de alba cer(is), in cordula sericea viridis coloris dependente sigillatas, sanas, salvas et integras, non viciatas, non cancellatas, nec abolitas, sed prorsus omni vicio et suspicione carentes, nobis per venerabilem virum, dominum Nicolaum Strzesconis thezaurariumb, canonicum dicte ecclesye Gneznensis in dictis litteris appostolicis et dicti domini Johannis episcopi expresse nominatum presentatusc, nos cum ea, qua decuit, reverencia recepisse noveritis, huiusmodi sub tenore. Et primo dictarum litterarum appostolicarum tenor de verbo ad verbum sequitur et est talis:
[następuje dok. papieża Grzegorza XII z daty: Rimini, 21 stycznia 1409 - wyżej, nr 1870].
[s. 136] Tenor vero litterarum dicti domini Johannis episcopi, de quibus in suprascriptis litteris appostolicis fit mencio, sequitur in hec verba:
[następuje dok. Jana biskupa Leodoricum i biskupa pomocniczego gnieźn. z daty: Gniezno, 3 października 1400 - KDW VII nr 418, tam wydany z innego przekazu bez daty i listy świadków, które drukujemy teraz tutaj wg Kal. 9176: Actum et datum in Lag[s. 138]hewnyky sub anno Domini millesimo quadringentesimo, indicione octava, pontificatu sanctissimi in Christoa (patrisd) et domini nostri, domini Bonifacii divina providencia pape noni, anno ipsius undecimo, dye dominica tercia mensis Octobris, presentibus discretis et nobilibus viris, dominis Jacobo de Wlaszewo2, Jacobo de Kyszkowo3, Gregorio de Pomorzani parochialium rectoribus ecclesiarum4, Dobeslao et Vithore de Withowicze5, Jaroslao de Pomorzani6 et Nicolao de Jarosowo heredibus7, testibus circa premissa].
[s. 138] Post quarumquidem appostolicarum et dicti domini Johannis episcopi litterarum presentacionem et recepcionem fuimus per prefatum dominum Nicolaum Strzeskonis tanquam patronum unum de patronis, vice et nomine universorum parochianorum ecclesye parochialis Corporis Christia et Beate Marie Virginis ipsiusque Visitacionis et Sancte Marie Magdalene in villa Laghewnyky in dictis litteris appostolicis principaliter nominatorum, cum instancia debita requisiti, quatenus ad execucionem dictarum litterarum appostolicarum et in eis contentorum iuxta traditam a Sede Appostolica in dictis litteris nobis formam procedere fundacionique dicte ecclesye parochialis ac in eadem foncium baptismalium erreccioni parochyeque ascripcioni et assignacioni et dotacioni eiusdem auctoritate appostolica robur confirmacionis adicere dignaremur. Nos itaque Nicolaus archidiaconus et comissarius prelibatus, volentes mandatis apostolicis humiliter obedire, ut tenemur, quia per informacionem diligentem et ex dictis testium per nos in negocio huiusmodi receptorum suggesta et contenta in dictis litteris appostolicis invenimus fore vera, idcirco fundacionem dicte nove parochialis ecclesye in Laghewnyky ac in ea foncium baptismalium erreccionem necnon villarum, videlicet Laghewnyky, Male Rybno, Olexyno, Szucowo et Cowalewo, racione parochye alias ad ecclesiam parochialem in Slawno ultra fluvium dictum Sdzarouitha8 consistentem spectancium et ad ipsam ecclesiam in Slawno propter maximam inundacionem aquarum et viarum pericula, que in dicto fluvio frequenter occurrebant, pro divinis officiis audiendis et percipiendis ecclesiasticis sacramentis accedere comode non valencium, eidem ecclesye in [s. 139] Laghewnyky, ut prefertur, de novo fundate de mandato dicti domini Dobrogostii archiepiscopi per dictum dominum episcopum pro parochia ascriptarum et assignatarum, ascripcionem et assignacionem predictas necnon dotacionem eiusdem ecclesye auctoritate appostolica confirmand(as) duximus et conf(ir)mavimus ac tenore presencium ad perpetuam rei memoriam confirmamus. In quorum omnium et singulorum fidem et testimonium premissorum huius nostre confirmacionis litteras per Andream notarium publicum et facti huiusmodi coram nobis scribam infrascriptum9 scribi et publicari mandamus nostrique sigilli, quo ad presens utimur, appensione iussimus comuniri. Acta sunt hec sub anno Domini millesimo quadringentesimo nono, indicione secunda, pontificatus sanctissimi in Christoa patris et domini nostri, domini Gregorii divina providencia pape duodecimi predicti anno tercyo, dye vero Veneris decima quinta mensis Marcii, hora sexta vel quasi, in Summo Gneznensi in curia habitacionis dicti domini Nicolay Strezkonis canonici Gneznensis, presentibus discretis viris, dominis Vincencio vicario kathedralis Gneznensis10 et Johanne rectore parochialis ad Sanctum Nicolaum in suburbyo Gneznensi ecclesiarum11 necnon Peregrino Clementis de Pampycze12 et Arnoldo Hampconis de Gnezna clericis, notariis publicis13, testibus circa premissa rogatis specialiter et vocatis.
Et ego Andreas Bogussii de Croszyno clericus Wladislaviensis dyocesis, publicus imperiali auctoritate notarius9, quia predictarum litterarum exibicioni, recepcioni, peticioni, testium recepcioni et examinacioni ac confirmacioni aliisque omnibus et singulis, dum sic, ut premittitur, per prefatum dominum Nicolaum archidiaconum et comissarium et coram ipso agerentur et fierent, unacum prenominatis testibus presens interfui eaque sic fieri vidi et audivi, ideo manu propria conscribens in hanc publicam formam redegi, signo et nomine meis solitis et consuetis consignando unacum appensione sigilli predicti domini Nicolai archidiaconi in fidem et testimonium premissorum vocatus specialiter et requisitus.
[s. 140] Et ego Peregrinus alias Clementis de Pampycze clericus Gneznensis dyocesis, publicus imperiali auctoritate notarius12, quia predictarum litterarum exibicioni, recepcioni, peticioni et confirmacioni aliisque omnibus et singulis, preter examen testium, dum sic, ut premittitur, per prefatum dominum Nicolaum archidiaconum et comissarium et coram ipso agerentur et fierent, unacum prenominatis testibus presens interfui eaque sic fieri vidi et audivi, aliis predictise negociis per alium fideliter scribi procuravi et in hanc publicam formam redegi, signo et nomine meis solitis et conswetis consignando unacum appensione sigilli predicti domini Nicolay archidiaconi in fidem et testimonium premissorum specialiter vocatus et requisitus.
awypisane w całości Kop.
bnast. nieskreślone in Kop.
ctak Kop., zamiast presentatas
dbrak Kop.
etak Kop., zamiast prepeditus
1Mikołaj Kicki archidiakon gnieźn. 1408, wikariusz generalny pozn. 1423-28, zm. 1429 (PSB XII s. 392).
2Wlaszewo to zapewne Waliszewo, wieś par. na pd. od Kłecka. Pleban Jakub skądinąd nie znany.
3Kiszkowo na pd.-zach. od Łagiewnik. Pleban Jakub być może ident. z Jakuszem wyst. już 1398 (SHGWlkp.).
4Pomorzany (dziś Pomarzany) na pn. od Łagiewnik. Pleban Grzegorz wyst. także 1398 (SHGWlkp.).
5Witkowice par. Sławno, wieś dziś nie istniejąca koło Łagiewnik (Koz. 5 s. 479).
.Dobiesław wyst. 1397-1411, Wiktor skądinąd nie znany (SHGWlkp.).
. 6Pomorzany (jak w przypisie 4). Jarosław wyst. 1399-1415 (KDW VII nr 706), nie żył już 1425 (KDW VIII nr 1019).
7Jaroszewo par. Popowo Kościelne, na pn.-zach. od Kłecka (Koz. 4 s. 302). Mikołaj wyst. także 1403 (SHGWlkp.).
8Żdżarowita, dziś Mała Wełna, lewy dopływ Wełny.
9Andrzej z Kruszyna.
10Wincenty wikariusz wieczysty w katedrze gnieźn. skądinąd nie znany.
11Jan pleban Św. Mikołaja w Gnieźnie nie zidentyfikowany, najpewniej jednocześnie jeden z gnieźn. wikariuszy wieczystych, którzy obsadzali plebanie kościołów gnieźn.
12Peregryn z Pępic.
13Arnold syn Hampka z Gniezna. [Ju]


Dokument Nr 1874
[Kalisz], 26 kwietnia 1409
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, rzeźnik Kasper, zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 66. Tytuł: Eiusdem sequitur (co odnosi się do nagłówka ze s. 64: Secuntur domini Johannis Golisch).

Nos consules Kalisienses Paulus Golisch prothoconsul, Johannes Renis, Henricus Schelesil, Jacobus institor, Petrus Bochner et Martinus Hedloff tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in (presenciaa) scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Nicolai Cranch, Thome Wartinberg, Vincencii institoris, Erasmi Margrabii, coram Jacobo Zacharie advocato1, constitutus in bannito iudicio honestus vir Casper carnifex, noster concivis, sanus et integer racione, non compulsus, nec coactus, sed voluntarie, iusto vendicionis titulo mediam marcam census annui currenc(ium) in et super domo sua in platea Thoruniensi, penes domum Coser Smedirinne sita, rite ac racionabiliter resignavit solvendam atque dandam annis singulis in et super festo Penthecostes discreto domino Johanni Golusch altariste parrochialis eclesie Sancti Nicolai civitatis nostre predicte suisque legitimis successoribus, ipsius altaris rectoribus pro tempore existentibus, de anno ad annum tamdiu, quousque dominus Casper aut heredes seu ipsius legitimi successores eandem mediam marcam census pro quinque marcis latorum grossorum Pragensium Polonicalis numeri duxerit seu duxerunt reemendam, censu tamen persesso iuxta decursum temporis primitus persoluto. In cuius rei testimonium nostre civitatis et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima post dominicam Misericordia Domini anno Domini millesimo CCCCo nono.
abrak Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1408/09, zob. wyżej, dok. nr 1871. [Ju]


Dokument Nr 1875
Żnin, 2 czerwca 1410
Rajcy miasta Żnina polecają mieszczanina Zygmunta Bognera rajcom toruńskim.
Or.: Toruń, WAP, Katalog III, L. cech. nr 4280. Papier 243-245 × 152-149 cm, ze śladami złożenia 3 razy wzdłuż i 3 razy wszerz; po złożeniu nacięcia przechodzące przez wszystkie pola listu dla przeprowadzenia zamykającego paska. Na odwrociu ślad po odciśnięciu pieczęci w czarnym wosku średnicy ok. 41 mm.

a-b
Dem erszamen borgermeyster und ratmannen czu Thorn sol der brif myt irberkeyt
.
Unsern fru(n)tlichen grus mit stetem dinst nu und czu allen czeyten. Wisset / erbern liber frunde, daz Segemunt Bogner, czeygher dis briffes, hot mit uns / gewont eczliche czeyt, alzo daz wir ym danken, und sich irberclichen / und frumlichen bey uns gehalden hant. Darumme bite wir iur irberk(ei)t, daz ir dissem worgem(ei)nte Sigemunt guten willen bewisset und gute gunst. Daz welle wir vordynen und tun an eynem grossern ader an eynem glichen wordru(n)g, ist er werk treb und vorheyt ist an ym der friden. Gegeben under unserem ingesigel noch Christus gebort M CCCC X iar a(n) dem mantag noch dem suntag, da man singhet Factus est Dominus protector meus.
Burgermeyster und ratleut czu Znenen.
a-bna odwrociu Or. [Ju]


Dokument Nr 1876
Poznań, 17 listopada 1410
Biskup poznański eryguje parafię w Rydzynie.
Kop.: Poznań, AAP, Acta consistorii 118, k. 53-53v. Wpis w lipcu 1548 w transumpcie biskupa pozn. Andrzeja Łaskarza (niżej, nr 1968), wg podartego i pociętego or.
Uw.: Por. też dok. tegoż wystawcy z tejże daty, ustanawiający w katedrze pozn. altarię fundacji Jana z Rydzyny, z identyczną listą świadków (KDW V nr 167).

In nomine Domini amen. Albertus Dei gracia episcopus Posnaniensis1. Ad perpetuam rei memoriam. Cordi nobis est iuxta debitum assumpti officii conservationem ecclesiarum nobis creditarum pro cultu divino intendere ac paci et commodis subditorum, quantum possumus, providere, quia, dum ab eis lites et scandala reprimimus, in quiete eorum quiescimus et prosperitate fovemur. Inde est, quod cum alias praedecessorum nostrorum, episcoporum Posnaniensium temporibus infra limites ecclesiae parochialis in Damecz2, ex ipsorum predecessorum nostrorum episcoporum licencia et consensu, una videlicet in villa Kloda3 et alia in opido Ridzin4 diocesis nostri basilic(a) seu capellis fundatis et erectis, ecclesia et capellae ipsae extunc in praesenciarum per unum pro tempore rectorem insimul tentae fuerunt et gubernatae, nos attento, quod ecclesia et capellae eedem in Regni Poloniae et diocesis nostrae finibus Posnaniensis, in quibus crebra commocione gwerrarum periculis facientibus per impietatem hostium loca habitabilia ut sepe de facili desolantur, consistant et a se ab invicem non longi itineris intervallo seiunctae sint, tam vicinitate locorum, quam frequencia gwerrarum et desolationum huiusmodi invitati, necessarium ad conservationem finium Regni et diocesis nostrae praedictorum providimus, capellam praedictam in opido Ridzin in parochialem ecclesiam erigendam et creandam et eam ac praedictam capellam in Kloda cum dicta ecclesia in Damecz, a qua dependebat, in unam agregari et uniri ac de venerabilium fratrum nostrorum Posnaniensis capituli consilio et conssensua erigimus, creamus, agregamus et unimus per praesentes, fontem baptismalem et caetera insignia ecclesiam parochialem faciencia haberi et sacramenta ecclesiastica postulantibus in ipsa ecclesia in opido Ridzin, quam veluti in medio parochiae sittam et impedimentis omnibus cessantibus parochianis commodius accesibilem et pro securiore rectoris residencia habitabilem perspeximus, ministrari inantea decernentes, proviso tamen et per rectorem pro tempore solicita providentique cura disposito, quatenus in dicta ecclesia in Damecz divina misteria singulis dominicis et festivis diebus praestante Domino peragantur. Et insuper merita nobilis Joannis Czerninski domini in Ridzin5, quibus commodum et incrementa mensae nostrae episcopalis, quae favente Altissimo sub nostro recepit regimine, fidelibus et sinceris studiis promovendo, erga nos et ecclesiam nostram se dignum reddidit et probatum, non indebite retributione condigna conpensantes, decimas seu census decimales mensae nostrae praedictae de terra et agris locatis et locandis in antiquo allodio in Damecz, inter viam, quae ducit in Thworziianicze6 penes ecclesiam in Damecz ad Wschowa, et inter opidum Ridzin necnon de mericis desertis ultra limites villae Kloda iacentibus, Tarnowa Ląka vocatis7, usque ad sylvam Maslow8, dum eas extirpari et locari contigerit, de dicti capituli nostri consensu pro sustentatione rectoris pro tempore ac debitis dictae ecclesiae in Ridzin supportandis oneribus damus et donamus eique ecclesiae incorporamus et appropria(m)us praesencium per tenorem, supplicationibus quoque dicti Joannis non indiscretis merito inclinati, ne ecclesiae ipsius in Ridzin parochiam pristina dispositione distinctam et deputatam in suis limitibus temeritate cupida terminos pervadencium alienos divellia finesque diocesis nostrae, in quibus ecclesia iacet, ut praefertur, confundi aut iura eius contingat imposterum gwerrarum temporibus occupari, ne quoque rectores ipsius ecclesiae pro tempore ea, quae sua non sunt, sibi vendicent et usurpent, iura et parrochiam eiusdem ecclesiae in Ridzin suis [k. 53v] vocabulis praesentibus censuimus inscribenda, primo videlicet allodium, quod Zbithky dicitur, in fine dictae villae Kloda9 cum omni iure et dominio ex causa permutacionis pro allodio, quod ad ecclesiam in Damecz antiquitus spectabat, item iure parochiae opidum ipsum Ridzin et de domo qualibet ac de quolibet horto in eo et ante ipsum opidum locato per unum grossum, item duae villae Marawczewo10 cum iuribus parochialibus in aliis nostris et capituli nostri praedicti literis plenius expressatis11, item villa Przibina12 cum iuribus, cum quibus a temporibus praescriptis legittime ad ecclesiam praedictam in Damecz pertinebat, item villae Damecz et Kloda atque Tworziianicze utraque necnon praedictae mericae Tarnowa Ląka usque ad dictam sylvam Maslow cum allodiorum decimis et annonis missalibus, Lyubiathowa13 nomine parochiae cum grano missalium, censibus tamen decimalibus mensae nostrae episcopalis, ad quam pertinent, dum locabitur ipsa Lyubyathowa, salvis in eadem. Quae omnia et singula et, si quae sunt, alia iura per dictam ecclesiam infra parochiam suam iuste et pacifice possessa et praescripta legittime, ut inconvulsa et illibata ecclesiae in Ridzin praedictae permaneant, praesentis scripti patrocinio confirmamus perpetuo duratura. In quorum omnium et singulorum fidem et testimonium nostrum et capituli nostri praedicti sigilla praesentibus sunt appensa. Actum et datum Posnaniae sub anno Domini millesimo quadringentesimo decimo, decima septima mensis Novembrisb, in capitulo generali, praesentibus et consencientibus venerabilibus fratribus nostris Pelca praeposito14, Nicolao de Chlapowo Posnaniensi15, Santhkone Pczewensi archidiaconis16, Nicolao de Gorca cancellario17, Michaele Glideya decretorum doctore18, Vincencio de Marczynkowo19, Joanne de Nyeparth20, Bartholomeo21, Przibislao22, Alberto Glussinensi23, Nicolao Lawthmana24, Petro Luciani25, Joanne de Czechel26, Nicolao Cziothczani27, Alberto de Kostrzino28, Floriano de Poklyathki29, Mathia Glida30 et Loduico31 praelatis et canonicis eccesiae nostrae Posnaniensis tunc capitulariter congregatis.
atak Kop.
bpoprawiane z Decembris Kop.
1Wojciech Jastrzębiec.
2Dąbcze na pn. od Rydzyny, Kłoda, tuż na pd. od Rydzyny (SHGPoz. I s. 331 i II s. 208-209) i sama Rydzyna.
3Dąbcze na pn. od Rydzyny, Kłoda, tuż na pd. od Rydzyny (SHGPoz. I s. 331 i II s. 208-209) i sama Rydzyna.
4Dąbcze na pn. od Rydzyny, Kłoda, tuż na pd. od Rydzyny (SHGPoz. I s. 331 i II s. 208-209) i sama Rydzyna.
5Jan z Rydzyny i Czerniny starosta wschowski, potem kasztelan międzyrzecki 1418, zm. 1423 (PSB XXXIII s. 455-456).
6Tworzanice (Tworzyjanice) par. Rydzyna, na pn.-wsch. od Rydzyny (Koz. 3 s. 344-345).
7O Tarnowej Łące i Masłowie zob. SHGPoz. II s. 209-210, III s. 94, 613.
8O Tarnowej Łące i Masłowie zob. SHGPoz. II s. 209-210, III s. 94, 613.
9Zbytki przy Kłodzie, zwane też Wenecją, poświadczone też w XVI i XVII w. (Koz. 3 s. 466).
10Moraczewo i Moraczewo Małe na pd.-wsch. od Rydzyny (SHGPoz. III s. 187-191).
11Dokumenty nie zidentyfikowane.
12Przybina par. Rydzyna, na pd.-wsch. od Rydzyny (Koz. 3 s. 97-98).
13Lubiatowa, miejsce nie zidentyfikowane koło Rydzyny, zob. SHGPoz. II s. 613.
14Pełka syn Włościbora z Grabowej (w Radomskiem?) kantor pozn. 1405-20, wikariusz generalny pozn. 1410-12, kanonik krak. 1410, dziekan kielecki 1421, w l. 1410-11 występuje z tytułem prepozyta pozn., ale ostatecznie nie utrzymał się na tej prałaturze. Mylnie traktowany jako dwie osoby w KDW VII nr 563/6 i 711/9 (BullPol III nr 1278, 1310, 1382).
15Mikołaj z Chłapowa archidiakon pozn. 1404-20 (KDW VII nr 525/8).
16Sędek, Sędziwój, archidiakon pszczewski 1407? (1409) - 1413 (1422?), zob. SHGPoz. III s. 626.
17Mikołaj Górka, z Miejskiej Górki, kanonik gnieźn. 1389, kanclerz pozn. 1399, zm. 1439 (SHGPoz. I s. 632-634).
18Michał Blida, Bliden, dr, z Poznania?, kanonik pozn. 1403-16, oficjał pozn. 1411-16, zm. ok. 1416 (KDW VIII nr 775/1).
19Wincenty syn Mikołaja z Marcinkowa (koło Żnina) bakałarz w Pradze 1393, kanonik pozn. 1400, pleban w Dolsku do 1403, w Górze koło Żnina od 1403, kanonik gnieźn. 1408, dziekan gnieźn. 1410, wikariusz generalny pozn. 1416-22, gnieźn. 1422, arcybiskup elekt gnieźn. 1423, zm. 1425 (GąsSkOf s. 85).
20Jan pleban w Nieparcie (koło Miejskiej Górki) kanonik pozn. 1393, rektor szkoły katedralnej pozn., oficjał i wikariusz generalny pozn., wyst. do 1414 (KDW VII nr 447/1; SHGPoz. III s. 272).
21Bartłomiej syn Rynka mieszczanina z Poznania i Kościana, brat Erazma Naramowskiego z Poznania (WAP Poznań, Poznań Z. 6 k. 82v), kanonik pozn. 1401, wikariusz generalny pozn. 1422, prepozyt kolegiaty średzkiej 1423, zm. 1426 (KDW VIII nr 823/6).
22Przybysław, zapewne z Krzyczek w Ciechanowskiem (zob. Erratę do nr 465), kanonik pozn. 1396-1416, pleban w Pniewach 1404-08 (KDW VI nr 371/21, VII nr 465/7, VIII nr 775/3).
23Wojciech syn Wincentego z Będlewa, kanonik pozn., włocławski, prepozyt w Głuszynie koło Poznania 1393-1411 (SHGPoz. I s. 500; BullPol III s. 245), najpewniej różny od Wojciecha [syna Mikołaja] z Będlewa archidiakona pozn. 1380-1401 (KDW VI nr 227/17).
24Mikołaj Lantman, mgr, rektor szkoły par. w Poznaniu 1404, kanonik pozn. 1407, gnieźn. 1410, pleban kościoła par. Św. Marii Magdaleny w Poznaniu 1415-46, zm. 1446 (KDW X nr 1391/12).
25Piotr syn Łucjana kanonik pozn. 1403-14, bliżej nie znany (KDW VII nr 488/21).
26Jan (Jasiek) syn Budka z Czechla, pleban w Gozdowie, notariusz publiczny 1398, kanonik pozn. 1403, agent Wojciecha Jastrzębca w Rzymie 1412, kanonik gnieźn. 1411 (1414), kanonik krak. 1420, dziekan gnieźn. 1426, zm. 1444 (KDW X nr 1391/8).
27Mikołaj Ciotczany z Niesłusza (pod Koninem), student w Krakowie 1404, kanonik pozn. 1407-43, zm. 1443 (KDW X nr 1391/10).
28Kanonik pozn. Wojciech z Kostrzyna wyst. 1410-14 (KDW V nr 167, 168, 181, 219), bliżej nie znany, może identyczny z Wojciechem ze Szlachcina, występującym jako kanonik pozn. 1407-09, również w dolnych rejonach wykazów członków kapituły pozn. (KDW V nr 112, VII nr 640/12).
29Florian z Poklatek kanonik pozn. 1401, pleban w Dolsku, zm. 1433 (KDW VIII nr 789/5).
30Maciej Blida z Poznania kanonik pozn. 1376-1411 (KDW VII nr 466/2).
31Ludwik kanonik pozn. 1399-1411, pleban w Komornikach (na pd.-zach. od Poznania) 1383-1409 (KDW VII nr 488/29; SHGPoz. II s. 270). [Ju]


Dokument Nr 1877
Gniezno, [8-20 września 1411]
Kapituła gnieźnieńska zawiadamia, że po śmierci arcybiskupa Mikołaja [Kurowskiego] wybrała Mikołaja Strzeszkowica z Łagiewnik administratorem archidiecezji.
Kop.: Kal. 9175, s. 115-116. Tytuł: Eleccio administratoris post decessum archiepiscopi.
Uw.:Dok. pozbawiony jest daty. Wyznacza ją skład kanoników, możliwy tylko dla czasu sediswakancji po śmierci Mikołaja Kurowskiego, nie zaś jego imiennika, Mikołaja Trąby (zm. 1422). Dokładną datę dok. wyznaczają: data śmierci arcybiskupa Kurowskiego (7 września 1411) i pierwsza wzmianka o Mikołaju Strzeszkowicu jako administratorze sede vacante - 20 września (Acta capitulorum I nr 1447; GąsSkOf s. 75).

Nos Nicolaus Strosberg prepositus1, Petrus cantor2, Michael scolasticus3, Nicolaus archidiaconus4, Jacobus custos5 et Jacobus prepositus Wnouiensis6, prelati et canonici totumque capitulum sancte Gneznensis ecclesie universis et singulis reverendis in Christo patribus, dominis Crac(ouiensi), Wrat(islauiensi), Wlad(islauiensi), Plocensi, Poznaniensi et Lubucensi episcopis, suffraganeis ecclesie Gneznensis prefate et venerabilibus viris prepositis, decanis, archidiaconis, abbatibus, abbatissis, prioribus, gwardianis ceterisque prelatis ecclesiasticis et eorum vicesgerentibus necnon collegiis, capitulis se(u) conventibus ac universis et singulis clericis ecclesiastica officia seu beneficia obtinentibus et laycis utriusque sexus in dicta Gneznensi et dictorum dominorum suffraganeorum ecclesie Gneznensis civitatibus et dyocesibus constitutis oraciones devotas et omne bonum. Universalis cura sollicitudine Domino concedente super incolas et civitatum et dyocesum in provincia et metropoli Gneznensis ecclesie per decessum reverendissimi in Christo patris et domini, domini Nicolai bone memorie olim archiepiscopi Gneznensis invigilare comodis et remediis nos compellit ipsorumque periculis, quantum poterimus, obviare et eorum nichilominus magnis parcere laboribus et expensis, maxime cum ipsa mater ecclesia Gneznensis pastore suo orbata existit tempore pro presenti, ut prefertur, quare scripta et subscripta desiderantes toto conamine adimplere, nuper in capitulo nostro generali nobis cap(it)ulariter congregatis, prehabita nobiscum mentema diligenti deliberacione et tractatu ecciama inter nos pluries repetito solempni, ex submissis meliora prospicientes, nec dubitantes, ea nobis et provincie Gneznensis ecclesie suffraganeisque et eorumb ac dicte ecclesie Gneznensis clericis profutac et subdit(i)d locum administrator(is) Gneznensis metropollis et provincie in Gnezn(am) devolut(is) facilem habebunt accessum, nominandum [s. 116], eligendum, constituendum et ordinandum duximus ac in futurum ipsa sede duntaxat vaccante esse volumus continue per presentes et pro administratore in spiritualibus generali memorate sancte Gneznensis ecclesye venerabilem fratrem nostrum carissimum Nicolaum Strzesconis canonicum dicte ecclesie Gneznensis7, presbiterum et iurisperitum, de cuius legalitate et sufficiencia experti sumus, in nostrum et ecclesie Gneznensis ac provincie seu metropoli(s) supradicte crimene, eligimus, nominamus, ordinamus, constituimus et esse volumus administratorem generalem tantum in spiritualibus, f-g
in hiis scriptis sibi civitatem Gneznensem pro huiusmodi officio administracionis exercendi iuxta et secundum omnimodam iuris canonici disposicionem et ad cedendum iusticiam hominibus inibi presidentibus in causis quibuscumque ad officium suum spectantibus
, comitten(do) ei domino Nicolao administratori nostro et eclesie Gneznensis huiusmodi administracionis negocium et officium, quod in omnibus et singulis causis, tam parvis, quam magnis ad eandem sedem matropolliticama Gneznensem per appellacionem seu quoscumque modos alios de iure et consuetudine devolutas vel devolvendas possit et debeat procedere in eisdem coniunctim et divisim, et iurisdicionem ac censuram ecclesiasticam et rebelles et contumaces quosdam, cuiuscumque status vel ordinis extitent, libere exercere, salva iurisdicione capituli nostri Gneznensis prelatorum et canonicorum, quash iudicandos per nos vel illum, cui hoc comiseremusi per literas nostras speciales, specialiter reservamus, appellaciones quoque ad sedem metropolliticam Gneznensem interpositas per quoscumque recipere, diffinire, sentencias diffinitivas seu interlocutorias confirmare vel insinuare per se vel suum surrogandum, excomunicare et absolvere ac excomunicatos et absolutos mandare publice nuncciare et rebellum crescente contumacia, prout ordo iuris et intervalla temporis exigunt, coharcere, punire, carceribus mancipare, detinere, ab officio et beneficio suspendere, literas quoque, tam comendancias, quam eciam investituras super vacantibus seu vacaturis beneficiis curatis eclesiarum parochialium et non curatis, presentatosj per patronos et ad vota patronorum petencium dare, investire et confirmare necnon abbatuuma et prepositorum, cuiuscumque ordinis extiterint, Gneznensis diecesisa, similiter dare, comendare et investire ac ipsas literas, investituras et comendancias super quibuscumque beneficiis, tam cathedralium, quam collegiatarum ecclesiarum valentibus duntaxat personis et servatis servandis canonicorum et prelatorum ecclesiarum predictorum dare, concedere et comendare atque omnia et singula iudicandi, faciendi et exercendi, que per sedem metropolliticam ab olim de presenti iudicari et exerceri deberet et deberent ac possent, eidem domino Nicolao Strzesconis administratori in spiritualibus sepefate Gneznensis ecclesie damus et concedimus tenore presencium plenam et omnimodam potestatem. In cuius rei testimonium sigillum nostrum manibusa presentibus est appensum. Actum et datum Gnezne etc.
atak Kop.
bnast. skreślone subditi in causis Kop.
ctak Kop., zamiast prosint, profuerint itp. lub profuisse
dwydaje się, że za subditi powinny znaleźć się słowa in causis, jak w ustępie skreślonym nieco wyżej (por. przyp. b), tak by zdanie brzmiało: subditi in causis suis ad locum administratoris... in Gneznam devolutis facilem habebunt accessum
etak Kop., zamiast creamus
f-gw zdaniu tym brakuje orzeczenia
htak Kop., zamiast quos
itak Kop., zamiast comiserimus
jtak Kop., zamiast presentatis
1Mikołaj Strosberg.
2Piotr Kuropatwa z Grodziny (Grudzyn) kantor gnieźn., zob. o nim Errata do dok. 361/12.
3Michał z Krowicy i Łaska kanonik krak. 1390, gnieźn. 1398, scholastyk gnieźn. 1399, oficjał krak. 1411-12, gnieźn. 1413-14, zm. 1418 (KDW VII nr 420/6; GąsSkOf s. 75-76).
4Mikołaj z Kik.
5Jakub Pałuka ze Starego kanonik gnieźn. 1394, kustosz 1401, zm. 1414/15 (KDW VII nr 420/5; AAG ACap. B 14 k. 58).
6Jakub prepozyt uniejowski i kanonik gnieźn. zapewne identyczny z J. z Jeziorska kanonikiem gnieźn. już 1411, prepozytem uniejowskim jeszcze 1421-26 (Kor. II s. 177; BullPol IV s. 517).
7Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik. [Ju]


Dokument Nr 1878
[Kalisz], 8 stycznia 1412
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Mikołaj Bodzen zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 62-63. Tytuł: Secuntur litere domini Nicolai de Lanc(icia).

Nos consules Calisienses Paulus Golysch prothoconsul, Martinus Hedloff, Johannes Renis, Martinus Wucherer, Nicolaus Cranch et Erasmus Maregrefe tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum [s. 63] nostre civitatis subscriptorum, puta Johannis Stronchini, Nicolai Clensmed, Cloze braseatoris, Hanuth arcuficis, Mathie Bachner, Johannis Russowsky et Andreaa Brechtil, in bannito iudicio, Petro Bochner advocato nostre civitatis existente1, constitutus personaliter in bona mentis et corporis valitudine honestus vir Nicolaus Rorb Bodzen noster (c-concivis, non-d) compulsus, non coactus, nec aliquo errore devio seductus, sed sponte, libere et voluntarie, iusto vendicionis titulo precedente, unam marcam census annui in et super domo sua aciali in civitatis nostre circulo sita, vicina domui domini Gremil, rite et racionabiliter resignavit, solvendam atque dandam singulis annis in et super quelibet Quatuor Tempora anni unum fertonem grossorum Pragensium et Polonicalis numeri, honorabili viro, domino Nicolao doctor(is) altariste in eclesia p(a)rochiali Sancti Nicolai Episcopi et Confessoris civitatis nostre predicte et suis legitimis successoribus, ipsius rectoribus pro tempore existentibus, de anno ad annum, quousque dictus Rorb Bodzen aut heredes seu ipsius legitimi successores eundem censum pro decem marcis grossorum similium predictorum duxerit seu duxerint reemendum, et quandocumque ipse census reemptus fuerit, extunc pecunia pro eo soluta ad sacras edes debet deponi et conservari fideliter, donec alter census eque bonus et eque certus pro eadem pecuniama fuerit comparatus. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima post festum Epifanie Domini sub anno nativitatis eiusdem millesimo CCCCo duodecimo.
atak Kop.
bodczyt niepewny, można też czytać Rocz
c-dbrak Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1411/12: burmistrz Paweł Golisz, rajcy: Marcin Heydloff, Jan Renis, Marcin Wucherer, Mikołaj Kranch, Erazm Margref, ławnicy: Jan Strönchin, Mikołaj Kleinschmied, Mikołaj Klose, Jan Hanut, Maciej Bochner, Jan Rusowski, Andrzej Brechtel, wójt Piotr Bochner. [Ju]


Dokument Nr 1879
[Kalisz], 29 kwietnia 1412
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski, piekarz Augustyn zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 90. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówka ze s. 89: Secuntur domini Thome ad Sanctum Nicolaum in Calis).

Nos consules Kalisienses Paulus Golisch prothoconsul, Martinus Hedloff, Johannes Renis, Martinus Wucherer, Nicolaus Crach et Erasmus Margrefe tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Johannis Stronchini, Nicolai Clensmed, Close braseatoris, Hanuth arcuficis, Mathie Bachner, Johannis Rosowski et Andree Brechtil, coram Petro Bochner advocatus1, constitutus in bannito iudicio honestus vir Augustinus pistor, noster concivis, non compulsus, nec coactus, sed sponte, libere et voluntarie, iusto vendicionis titulo precedente, mediam marcam census annui in et super domo sua ex opposito Sczudlonis sita rite et racionabiliter resignavit solvendam atque dandam annis singulis in et super quelibet Quatuor Tempora anni sex grossos currentis monete, discreto viro, domino Thome altariste in eclesia parrochiali Sancti Nicolai civitatis nostre predicte et suis legitimis successoribus, ipsius altaris rectoribus pro tempore existentibus, de anno ad annum, quousque dictus Augustinus aut heredes seu ipsius legitimi successores eandem mediam marcam census pro quinque marcis usualis Polonicalis monete tunc currentis, demptis parvulis, duxerit seu duxerint reemendam. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima post dominicam Jubilate sub anno Domini Mo CCCCo XII.
1Władze Kalisza kadencji 1411/12 zob. wyżej, dok. poprzedni. [Ju]


Dokument Nr 1880
Opatówek, 21 stycznia 1413
Arcybiskup gnieźnieński zatwierdza ugodę Pawła plebana ze Stawiszyna z miastem Stawiszynem w sprawie prawa prezenty altarii w kościele parafialnym w Stawiszynie.
Kop.: Kal. 9176, s. 93. Tytuł: Secuntur litere alteristarum de Stawiszino, primo domini Zigrod Lucas.
Uw.: Dok. fundacyjny tej altarii z 6 listopada 1401, zob. wyżej, nr 1816.

In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Nos Nicolaus Dei gracia sancte Gneznensis eclesie archiepisopus significamus tenore presencium, quibus expedit, universis, tam presentibus, quam futuris, quod veniens ad presenciam nostram discretus vir, dominus Paulus rector eclesie parrochialis in Stawiszino nostre diocesis1 publice est confessus, quod collacio seu ius presentandi presbiterum ydoneum ad altare, quod ad honorem omnipotentis Dei et Assumpcionis Beate Marie Virginis gloriose, quod ipse dominus Paulus in dicta sua eclesia erexit et fundavit ac dotavit de sex marcis annui census, quas sex marcas per comunitatem opidi Staviszino singulis annis altariste altaris predicti pro censu anni cuiuslibet decurrentis persolvendas aput eandem comunitatem emit temporibus perpetuis duratur(o), ad ipsum dominum Paulum plebanum, quamdiu vitam ducet in humanis, pertinebit, post decessum vero suum huiusmodi heredibus ius presentandi altaristam altaris predicti ad ipsam comunitatem dicti opidi Staviszino devolvetur et erit devolutum, petens huiusmodi suam confessionem, ut contractus inter ipsum et dictam comunitatem factus robur obtineat perpetue firmitatis, per nos approbari et nostris literis confirmari. Nos igitur peticionibus dicti domini Pauli aclinati, predictam confessionem admittimus, approbamus et post decessum dicti domini Pauli plebani ius presentandi altaris predicti in dictam comunitatem opidi Stawiszin transferimus per presentes. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum in Opatow sabbato ipso die sancte Agnetis Virginis gloriose anno Domini millesimo quadringentesimo tredecimo.
1Paweł pleban w Stawiszynie wyst. także 1405, jednocześnie jako altarysta w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu (KDW V nr 70). [Ju]


Dokument Nr 1881
[Kalisz], 12 maja 1413
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Jan Beserich zapisał czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 67-68. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówka ze s. 64: Secuntur domini Johannis Golisch).

Nos consules Kalisienses Paulus Golisch prothoconsul, Martinus Hedloff, Johannes Renis, Martinus Wucherer, Nicolaus Cranch et Jaczko tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Erasmi Margrabii, Johannis Stronchini, Nicolai Clensmed arcuficis institoris, Cloze braseatoris, Hanuth arcuficis et Vincencii de Costrzino, in bannito iudicio, Petro Bochner advocato nostre civitatis existente1, constitutus personaliter in bona mentis et corporis valitudine circumspectus vir Johannes Beserich noster concivis, non compulsus [s. 68], nec deceptus, nec aliquo errore devio seductus, sed sponte, libere et voluntarie, iusto vendicionis titulo precedente, unam marcam census annui in et super domo sua aciali in platea Castrensi penes domum Nicolai Nygeseyna necnon super maccello suo carnium, libere, rite et racionabiliter resignavit solvendam atque dandam annis singulis super Carnisprivium, currentis monete, discreto viro, domino Johanni Hedloff altariste in eclesia parrochiali Sancti Nicolai Episcopi et Confessoris nostre civitatis Kal(is) predicte et suis legitimis successoribus, ipsius altaris rectoribus pro tempore existentibus, de anno ad annum, quousque prefatus Johanes Beserich aut heredes seu ipsius legitimi successores eandem marcam census predicti numeri prenominati, monete Polonicalis tunc currentis, duxerit seu duxerint reemendam. In cuius rei testimonium nostre civitatis et predictorum scabinorum sigilla nostra ex certa sciencia presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima post dominicam Misericordia Domini plena est terra alleluia, sub anno nativitatis Domini millesimo quadringentesimo tredecimo etc.
aodczyt niepewny, można też czytać Nyczeseyn
1Władze Kalisza kadencji 1412/13: burmistrz Paweł Golisz, rajcy: Marcin Heydloff, Jan Renis, Marcin Wucherer, Mikołaj Kranch, Jaćko, ławnicy: Erazm Margref, Jan Strönchin, Mikołaj Kleinschmied, Mikołaj Klose, Jan Hanut, Wincenty z Kostrzyna, wójt Piotr Bochner. [Ju]


Dokument Nr 1882
Opatówek, 15 maja 1413
Arcybiskup gnieźnieński potwierdza postanowienia arcybiskupów Janisława, Jarosława i Jana w sprawie głoszenia w Kaliszu kazań w święta NMP.
Kop.: 1. Kal. 9175, s. 445-446. Tytuł: Inhibicio archiepiscopi contra prepositum Sancti Nicolai et monachos in Calis, ne sermones fierent ipso die Beate Marie Virginis; 2. Kal. 9176, s. 234 (brak zakończenia). Tytuł: Sequitur litera domini Nicolai archiepiscopi Gneznensis in papiro scripta etc.
Uw.: Wydanie oparto na Kop. 1.

Nicolaus Dei gracia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus religiosis fratribus Johanni preposito ad Sanctum Nicolaum1 et Martino gwardiano ordinis fratrum minorum monasterii in Calis2 salutem et perfectam in Christi nomine caritatem. Fratres in Christo dilecti! Noveritis, quod privilegia, sentencias et statuta predecessorum nostrorum, archiepiscoporum Gneznensium Janislai, Jaroslai et Johannis3 vidimus ecclesie Beate Marie Virginis in Calis concessa de non faciendis sermonibus in ecclesiis vestris in festivitatibus omnibus Beate Marie Virginis et expedicione mana et celeri missarum in eisdem ecclesiis vestris propter sermonem et sollenpnitatem misse in dicta ecclesia Beate Marie Virginis in eisdem festis Beate Marie celebrande, que privilegia et statuta, ut vicarii dicte ecclesie Beate Marie Virginis asserunt, vos non tenere, nec advertere wltis, in eisdem festis Beate Marie Virginis sermones facientes et missas pertrahentes in ecclesiis vestris, quare fraternitates vestras [s. 446] ob reverenciam Dei et Beate Marie Virginis rogamus, petimus et hortamur, quatenus hoc, quod pro honore Dei genitricis Virginis Marie est statutum et decretum (pera) predecessores nostros, mori forsitan aliqua cupiditate non velitis impedire, sed cum missarumb celebracione et aliis officiis divinis in ecclesiis vestris predictis mane in predictis festis vos expedire disponatis et specialiter vos, domine preposite, perpecimusc, rogamus et hortamur, quatenus intencionem vestram per vos vel predicatorem vestrum in ecclesia vestra in ambone coram populi multitudine exponatis, quod hominibus utriusque sexus in parrochia vestra existentibus ad ecclesiam Beate Virginis predictam causa devocionis visitare et ibi divina officia audire ac confitere vicariis eiusdem ecclesie auctoritatem nostram habentibus non prohibuistis, nec prohibere intendetis aliqua racione. Alioquin si in premissis contrarium feceritis, nobis non imputetis, quia extunc nos opportebit sequi vestigia predecessorum nostrorum predictorum. Datum in Opathow die XV mensis Maii anno Domini Mo CCCCo decimo tercio, nostro sub sigillo.
abrak Kop. 1
btu urywa się tekst Kop. 2
ctak Kop. 1, zamiast precipimus
1Zapewne identyczny z Janem Rost, który wyst. jako prepozyt jeszcze 1416 (KDW VIII nr 781).
2Marcin gwardian franciszkanów kal. nie zidentyfikowany.
3Arcybiskupi gnieźn. Janisław (1317/18-41), Jarosław Skotnicki (1342-74) i Jan Suchywilk (1374-82). Ich postanowienia z 24 marca 1332, 9 września 1346 i 13 marca 1380 wydane wyżej, zob. nr 1724, 1729, 1760. [Ju]


Dokument Nr 1883
Gniezno, 29 (15?) czerwca 1413
I. N. Benedykt z Modły archidiakon łęczycki i kanonik gnieźnieński ustanawia swoich prokuratorów.
Kop.: Kal. 9175, s. 537-540. Tytuł: Procur(atorium) ad Curiam Romanam.
Uw.: O dacie zob. niżej, przypis a.

In nomine Domini amen. Sub anno nativitatis eiusdem millesimo quadringentesimo tredecimo, indicione sexta [s. 538], pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri, domini Johannis divina providencia pape vicesimi tercii anno tercio, die Jovis penultimaa mensis Junii, Gnezne in domo habitacionis honorabilis viri, domini Nicolai archidiaconi Gneznensis1, hora vesperarum vel quasi, in mei notarii publici infrascripti et testium presencia constitutus personaliter honorabilis vir, dominus Benedictus Mathie archidiaconus Lanciciensis et canonicus Gneznensis2, modo, iure et forma melioribus, quibus potuit, fecit, constituit et ordinavit honorabiles, discretos ac nobiles viros, dominos Nicolaum de Gosczino3, Nicolaum Thomasconis4 et Andream notari(os) consistorii Gneznensis5, dicte eclesie Gneznensis vicarios necnon Nicolaum in Zneyna6 et Nicolaum in Cleczsko burgrabios7 ac Johannem Sobyeiucha de Modliszevo8 absentes tanquam presentes, omnes in solidum, ita quod non (sitb) melior cordiciac occupantis, sed quod unus eorum inceperit, alter eorum prosequi possit et finire, in suos veros et legittimos procuratores, actores, factores, negociorum suorum gestaresd et nu(n)ctios suos speciales ad presequendum graciam, per reverendissimum in Christo patrem et dominum Nicolaum archiepiscopum Gneznensem in Gneznensi kathedrali et collegiata Lanciciensi eclesiis, vigore facultatis per prefatum dominum nostrum papemd eidem domino archiepiscopo concesse, sibi factam, dans et concedens eisdem procuratoribus suis et cuilibet eorum plenum mandatum et omnimodam potestatem ad accipiend(um) prebendam in dicta Gneznensi vel dignitatem, personatum vel officium in eadem Gneznensi vel Lanciciensi predictis eclesiis, si qua vel si quis aut si quod vaccat ad presens vel cum vocaverite, nulli alii preter quam [s. 539] dicto domino Benedicto debitori vel debitum per eundem dominum Nicolaum archiepiscopum auctoritate appostolica reservatam vel reservatum infra mensem et per eundem sibi de dictis prebenda aut dignitate, perpersonatuf vel officio per quemcumque seu quoscumque subexecutorem seu subexecutoremd post acceptacionem huiusmodi nomine dicti domini Benedicti provideri et se ad eandem prebendam seu dignitatem, personaturg vel officium in dictis eclesiis recepi et stallum in choro et voce in capitulo sibi assignare, iuramentum quoque de observandis statutis et consuetudinibus dictarum eclesiarum prestandum, possessionem corporalem et realem prebende vel dignitatus aut personatus seu officii predictorum, iurium et pertinenciarum eorundem apprehendendum, nanciscendum, continuandum, intrandum, fructus, redditus et proventus levandum, exigendum et tollendum et quod ipsis et quibuslibet iuris, prebende, dignitatis, personatus seu officii predictorum agendum, defendendum, peticiones offerendum, litis con(te)standum, iuramentum calumpn(i)e et veritatis prestandum, ponendum, articulandum, posicionibus respondendum, testes et iura producendum, copias quarumcumque literarum et sentencias interlocutorias et diffinitivas petendum et ab eis appelandum, appellaciones prosequendum, insinuandum et ipsis adhereri petendum, h-procuravimus indempnitate-i, cauciones fideiussor(ias) et quascumque alias dandum et faciendum, alium vel alios procuratorem seu procuratores substituendum et revocandum et omnisj procuracionis in se re(a)ssumendum et generaliter omnia alia et singula faciendum, gerendum et prorendumd, que imd premissis et quolibet [s. 540] premissorum necessaria fuerint seu quolibet oportuna et que veri et legittimi procuratores et substitutus seu substituti facere possunt et que ipsemet constituens faceret, si premissis et ea tangentibus personaliter interesset, eciam si maiora sint superius expressatis et ad ea exigatur mandatum magis speciale, promittens michi notario publico infrascripto ratum, gratum atque firmum habere et tenere exnunc et perpetue observari, quidquid per dictos procuratores et substitutum vel substitutos k-aut ipsis actum-l actum, factum, gestum seu procuratum fuerit in premissis et quolibet premissorum iudicio sisti et iudicatum salivił sub omnium bonorum suorum ipoteca. Super quibus omnibus et singulis premissis prefatus dominus constituens peciit sibi fici presens publicum instrumentum a me notario publico infrascripto. Acta sunt hec anno, indicione, pontificatu, die, mense, hora et loco, quibus supra, presentibus viris, dominis Nicolao Johannis de Samino9 et Mathia Nicolai de Grodzecz clericumd10 Gneznensis et Vladislauiensis diocesum, testibus circa premissa.
Et ego Gromislaus Michaelis de Scotniky clericus Wladislauiensis diocesis, publicus imperiali auctoritate notarius11, predictis procur(atorum) constitucioni, ordinacioni, promissioni et ratihabitacioni ceterisque omnibus et singulis, dum sic, ut premittitur, agerentur et fierent, unacum prenominatis testibus presens interfui eaque omnia et singula sic fieri vidi et audivi et in hanc publicam formam redegi manu propria me subscribens, sigonod et nomine meis solitis et consuetis consignavi rogatus et requisitus in fidem et testimonium omnium et singulorum premissorum.
aodczyt niepewny, pv, co może być skróceniem od penultima, ale także zniekształconym zapisem zamiast XV
bbrak Kop.
ctak Kop., zamiast condicio
dtak Kop.
etak Kop., zamiast vacaverit
ftak Kop. zamiast personatu
gtak Kop., zamiast personatum
h-itak Kop., zamiast procuraciones indempnitatis
jtak Kop., zamiast onus
k-ltak Kop.
łtak Kop., zamiast solvi
1Tj. Mikołaja z Kik.
2Benedykt z Modły.
3Mikołaj Goszczyński.
4Mikołaj syn Tomaszka z Gniezna altarysta i wikariusz katedralny gnieźn., pleban w Kiszkowie, częsty surogat oficjałów gnieźn. (GąsSkOf s. 70).
5Notariusz Andrzej nie zidentyfikowany.
6Żnin, miasto arcybiskupie na pn. od Gniezna. Burgrabia Mikołaj być może ident. z Mikołajem z Warzymowa(?), nazwanym 1413 starostą żnińskim (KDW V nr 218).
7Kłecko na pn.-zach. od Gniezna. Burgrabia Mikołaj skądinąd nie znany.
8Modliszewo par. Modliszewko, na pn. od Gniezna. Jan Sobiejucha wyst. 1411-27, wieloletni uczestnik sądu ziemskiego w Gnieźnie (KDW VIII nr 892/8).
9Zapewne jednak ident. z Mikołajem synem Jana, Janusza, z Sumina (Siemienie), w diecezji płockiej, nie gnieźn., zob. o nim niżej, nr 1888.
10Maciej syn Mikołaja zapewne z Gródźca par. Zgłowiączka w powiecie brzeskim kujawskim.
11Gromisław syn Michała ze Skotnik wyst. także jako notariusz publiczny 1418 (Epist. I/1 s. 47: błędnie Slotniki) i 1419 (KDW VIII nr 852/8). [Ju]


Dokument Nr 1884
[Kalisz], 25 sierpnia 1413
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że Małgorzata wdowa po mieszczaninie kaliskim Andrzeju Kluge zapisała czynsz na rzecz altarii w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 68-69. Tytuł: Eiusdem (co odnosi się do nagłówka ze s. 64: Secuntur domini Johannis Golisch).

Nos subvocati Paulus Golisch proconsul, Martinus Hedleff, Johannes Renis, Martinus Wucherer, Nicolaus Cranch et Jaczko consules Kalisienses tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Erasmi Margrabii, Johannis Stronchini, Nicolai Clensmed, Vincencii institoris, Cloze braseatoris, Hanuth arcuficis et Wincencii de Costrzino, in bannito iudicio, Petro Bochner adwocato nostre civitatis existente1, constituta presencialiter in bona mentis et corporis valitudine virtuosa domina Margaretha relicta Cluge Andr(is) nostra concivis unacum Katherina filia sua legitima tunc presente et assenciente resignaverunt rite ac racionabiliter mediam marcam census annui in et super domo ipsarum in platea Thoruniensi, vicinoa domui Johannis Rusowsky, solvendam atque dandam annis singulis in et super festo sanctoa Jacobi Maioris Apostoli [25 VII], usualis monete Polonicalis, discreto viro, domino Johanni Hedloff altariste in eclesia parrochiali Beati Nicolai Episcopi et Confessoris prefate nostre civitatis Kalis et suis legitimis successoribus, ipsius altaris rectoribus pro tempore existentibus, de anno ad annum tamdiu, quousque dicta domina Margaretha et Katherina filia sua legitima seu ipsarum legitimi successores eandem mediam marcam census pro quinque marcis predicte monete Polonicalis duxerit seu duxerint reemendam. In cuius rei testimonium nostre civitatis et predictorum scabinorum sigilla ex certa nostra sciencia presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta in crastino beati Bartholomei [s. 69] Apostoli sub anno Domini millesimo quadringentesimo tredecimo etc.
atak Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1412/13, zob. wyżej, dok. nr 1881. [Ju]


Dokument Nr 1885
Kalisz, 13 września 1413?
I. N. Mieszczka kaliska Jutka Piątkowa czyni zapis testamentowy na rzecz altarii w kolegiacie NMP w Kaliszu.
Kop.: 1. Kal. 9176, s. 57-58. Tytuł: Sequitur instrumentum eiusdem; 2. Tamże, s. 27-28. Tytuł ręką XVI w.: Altare Sanctae Annae ad Sanctam Mariam in Calis, 2 macella et debita.
Uw.: 1. Obydwa przekazy podają datę roczną: 1414, ale wszystkie inne elementy datacyjne zgodne są tylko z rokiem 1413; 2. Wydanie oparto na Kop. 1.

In nomine Domini amen. Sub anno nativitatis eiusdem millesimo quadringentesimo quartodecimo, indiccione sexta, mensis Septembris die vero Mercurii tredecima, hora sexta, pontificatu sanctissimi in Christo patris et domini, domini Johannis divina providencia pape vicesimi tercii, anno ipsius quarto, in sacristia seu cripta eclesie collegiate Sancte Marie in Cal(is) Gneznensis diocesis, in meia imperiali auctoritate notarii publici et testium subscriptorumb presencia personaliter constituta provida domina Juthka alias Piankovac civis Kalisiensis1 dicte Gneznensis diocesis, non compulsa, non coacta, nec aliquo errore devio seducta, sed matura deliberacione prehabita, in bona mentis et corporis valitudine existens, pensans, quod nil sit cercius morte et nichilid incercius hora mortis, taliter de bonis ipsius disposuit et ordinavit, ne propter ipsa in futuro detrimentum paciatur anima ipsius, sed suffragio et interventu sanctorum meretur ad perpetue beatitudinis consorcium pervenire, diem quoque messionis extreme perveniree volens operibus misericordie, de prefatis bonis ipsius mobilibus et immobilibus sibi a Deo collatis in Dei gazophilacium mittere intendens, ut sic terrena pro celestibus, eterna pro transitoriis et pro per(i)turis mansura felicitatef obtineret, omnia mobilia et immobilia, primo videlicet duo maccella carnium, super (quibusg) speciales litere h-consulibus Kalisiensibus-i sunt confecte, et omnia debita christianosj apud homines exigenda et in censum pro altari in eclesia Sancte Marie ibidem in Calis iam erecto, creato, fundato et de lapidibus quadratis fundato ac murato redigendik, eundo ad chorum in parte sinistra, sub honore et vocabulo Dei omnipotentis et intemerate Virginis matris eius Marie et omnium festivitatum eiusdem, sancti Johannis Baptiste, Petri et Pauli, Andree, Jacobi et Bartholomei Apostolorum ac Divisionis eorundem, Stanislai, Adalberti, Felicis et Aucti, Laurencii, Stephani Martirum, [s. 58] Martini, Nicolai Confessorum, Katherine, Margarethe, Dorothee, Agnetis, Barbare Virginum et Omnium Sanctorum dedican(do) [s. 28] dedit, donavit et nomine veri et legitimi testamenti irrevocabilisl assignavit, revocando omnia testamenta prius facta, discreto viroł Michaeli clerico tanquam principali et domino Paulo presbitero, fratribus germanis Petri Pelkonis de Dobrcza2 dicte Gneznensis diocesis, ita tamen, si prefatus Michael clericus ordinabitur presbiter, sin autem, tunc ad prefatum dominum Paulum presbiterum totaliter devolvetur. Ius vero patronatus sive presentandi ad idem altare apud vicarios dicte eclesie Sancte Marie voluit perpetue remanere, ipsis omnimodam potestatem conferens presentandi temporibus perpetuis duraturam, qui vicarii post mortem istorum fratrumm expressorum seniorem vicarium, non etate sed statu, ad idem altare presentabunt, ita tamen, n-si iidem vicarii in eadem eclesia aliud altare non habent, quod si haberi-o, alium vicarium post ipsum seniorem presentare debent et tenentur, onerans ipsum ministrum dicti altaris, quicumque fuerit, duabus missis in septimana legend(is) et complend(is) pro remedio anime ipsius Juthcze et suorum proximorum predecessorum, una videlicet pro defunctis et alia p-pro devocione-q habebit, tali sub condicione, quod prefata domina ipsis bonis uti debet, quamdiu vita fungitur in humanis, post mortem vero prefate domine dicti fratres Michael et Paulus, recollectis omnibus debitis in pecuniarum summis ac rebus aliis ad unum certum annuum censum redigere tenentur et sunt astricti pro altari memorato. Ut autem testamentum, donacior, legacio et huiusmodi assignacio suum debitum effectum sortiri debeat, Michael et Paulus prefati a me notario publico infrascripto pecierunt sibi confici unum vel plura, publicum seu publica instrumenta. Acta sunt hec anno, indicione, mense, die, hora, pontificatu, quibus supra, presentibus discretis viris, dominis Johanne Sliwka3, Martino Barans4, Petro Przibconist vicariis perpetuis ecclesie Sancte Marie5, Vincencio doctor(is) altarist(a)6, Petro Backelu7, Henrico de Stauisschinv8 et Nicolao presbiteris9 ac Martino sartore, layco, opidano Kalisiensi10, testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Et ego Mathias w-Johannis Molner de Stauisschin clericus Gneznensis diocesis, publicus-x imperiali auctoritate notarius11, quia huic testamenti assignacioni, donacioni et irrevocabilitery collacioni aliisque, prout superius premissa sunt, unacum prenominatis testibus presens interfui eaque omnia sic fieri vidi et audivi, ideo manu propria scripsi et in hanc publicam formam redigiz, signo et nomine meis solitis et conswetis consignando in fidem et testimonium omnium premissorumaa.
aw Kop. 1 nast. nieskreślone notarii
bsuprascriptorum Kop. 2
cPanthcowa Kop. 2
dtak Kop. 1
etak Kop. 1, prevenire Kop. 2
ftak Kop. 1, feliciter Kop. 2
gbrak Kop. 1
h-itak Kop. 1, consulum Calisiensium Kop. 2
jipsius Kop. 2
ktak Kop. 1, zamiast redigendo
lirrevocabiliter Kop. 2
łviro, domino Kop. 2
mnast. duorum fratrum Kop. 2
n-otak Kop. 1, poprawnie w Kop. 2: si idem vicarius in eadem ecclesia aliud altare non habuerit, quod si heberet
p-qtak obie Kop., raczej pasowałoby prout devocionem
rdevocio Kop. 2
sBaratus Kop. 2
tPrzypkonis Kop. 2
uBekikyel Kop. 2
vStawssyn Kop. 2
w-xetc. Kop. 2
yirrevocabili Kop. 2
zredegi Kop. 2
aaet singulorum premissorum rogatus et requisitus Kop. 2
1Jutka Piątkowa wyst. jeszcze 1420 (niżej, dok. nr 1921), nie żyła już 1422, zob. niżej, dok. nr 1939. Jej mąż Piątek skądinąd nie znany.
2Paweł kapłan, altarysta (zapewne ident. z wyst. jeszcze 1422 i 1422: niżej, dok. nr 1939 i 1957) i Michał kleryk oraz ich brat Piotr Pełka ze wsi Dobrzec pod Kaliszem.
3Wikariusz Jan Śliwka wyst. także 1406 i 1409 (KDW V nr 69, VII nr 631) oraz 1417 (niżej, dok. nr 1901).
4Marcin Baran wikariusz u NMP wyst. także 1415 i 1416 (niżej, dok. nr 1894 i 1897).
5Wikariusz Piotr syn Przybka być może ident. z wikariuszem Piotrem wyst. 1419 i 1420 (niżej, dok. nr 1915 i 1923).
6Wincenty syn Doktora(?) altarysta u Św. Mikołaja w Kaliszu wyst. także 1420 i 1424 (niżej, dok. nr 1926, 1927 i 1961), najpewniej ident. z późniejszym altarystą u NMP w Kaliszu 1433 (KDW IX nr 1338).
7Piotr Bekel był potem 1426 wikariuszem u NMP w Kaliszu (niżej, dok. nr 1975), zapewne ident. z wikariuszem i altarystą u NMP w Kaliszu 1436?, 1439-59, wiceoficjałem i oficjałem? kal. 1458-59, wspomn. jako zm. 1460 (I. Skierska, Oficjalat kaliski w XV wieku, Rocznik Kaliski 25, 1994-95, s. 120-121).
8Henryk ze Stawiszyna altarysta w kościele par. w Stawiszynie jeszcze 1422 (niżej, dok. nr 1943).
9Kapłan Mikołaj nie zidentyfikowany.
10Marcin krawiec, zapewne ident. z późniejszym rajcą kal. 1416/17 i n. (zob. niżej, dok. nr 1898-1967).
11Maciej syn Jana Młynarza ze Stawiszyna notariusz publiczny, skądinąd nie znany. [Ju]


Dokument Nr 1886
[Kalisz], 19 stycznia 1414
Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczka kaliska Katarzyna Kormanowa zapisała czynsz na rzecz fundacji codziennej mszy w kościele Św. Mikołaja w Kaliszu.
Kop.: Kal. 9176, s. 104-105. Tytuł: Eiusdem, co odnosi się do nagłówka ze s. 98: Secuntur litere misse Beate Virginis in parrochiali eclesia ad Sanctum N(icolaum) in Kalis.

Nos consules Paulus Golysch prothoconsul, Martinus Hedloff, Johannes Renis, Nicolaus Cranch, Erasmus Margrabii et Jaczko consules Kalisienses tenore presencium publice recognoscimus universis, quod in presencia scabinorum nostre civitatis subscriptorum, puta Thome Wartinberg, Nicolai Clensmed, Close braseatoris, Hanuth arcuficis, Johannis Rusowsky, Johannis Beserich et Nicolai Radost, in bannito iudicio, Petro Bochner advocato nostre civitatis1 existente, constituta presencialiter in bona mentis et corporis valitudine virtuosa domina Katherina Cormanny nostra concivis, non compulsa, nec coacta, nec aliquo errore devio seducta, sed sponte, libere et voluntarie, bona fruens in omnibus racione, dedit, contulit et donavit ac congruaa donacionis titulo, rite et racionabiliter resignavit mediam marcam census annui in et super domo Johannis Strochini olim concivis nostri pie recordacionis in civitatis nostri circulo sita, vicinamb aree Smedechin, ad missam Sancte Marie Virginis, quam singulis diebus in eclesia parrochiali Beati Nicolai Episcopi et Confessoris civitatis nostre Kalis ad laudem et [s. 105] honorem omnipotentis Dei ac genitricis eius decantare tenentur, solvendam atque (dandamc) eandem mediam marcam census annis singulis in et super festo beati Martini Episcopi et Confessoris [11 XI], usualis monete Polonicalis tunc currentis, unum videlicet fertonibusd census religiosis dominis ac fratribus, canonicorume regularibus ordinis sancti Augustini de monasterio Wrat(islauiensi) in Arena, qui sunt vel pro tempore fuerint, missam eandem celebrantibus, et reliquum fertonem scolaribus eandem missam cantantibus, de anno ad annum, quousque filii aut heredes Johannis Stronchini predicti aut ipsorum legittimi successores eandem mediam marcam census pro quinque marcis duxerint reemendam. Et quandoque ipse census reemptus fuerit, pecunia pro eo soluta ad sacras edes deb(eat) deponi et fideliter conservari, donec alter census eque certus et eque bonus pro eadem fuerit comparatus. Quem censum extunc, prout exnunc ipsa domina Katherina prefata, que fuit et est testatrix istius testamenti, ob remedium et salvaminef ipsius anime et omnium suorum progenitorum ad missam prefatam deputavit temporibus perpetuis duraturum. In cuius rei testimonium civitatis nostre et predictorum scabinorum sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum feria sexta proxima ante festum sancte Agnetis Virginis sub anno Domini millesimo quadringentesimo quartodecimo.
atak Kop., zamiast congrue
btak Kop., zamiast vicina
cbrak Kop.
dtak Kop., zamiast fertonem
etak Kop., zamiast canonicis
ftak Kop.
1Władze Kalisza kadencji 1413/14: burmistrz Paweł Golisz, rajcy: Marcin Heydloff, Jan Renis, Mikołaj Kranch, Erazm Margref, Jaćko, ławnicy: Tomasz Wartemberg, Mikołaj Kleinschmied, Mikołaj Klose, Jan Hanut, Jan Rusowski, Jan Beserich, Mikołaj Radost, wójt Piotr Bochner. [Ju]


Dokument Nr 1887
Gniezno, 24 kwietnia 1414
I. N. Mikołaj Kicki archidiakon gnieźnieński, prokurator Andrzeja Łaskarza, przejmuje kantorię gnieźnieńską wakującą po śmierci Piotra Kuropatwy.
Kop.: Kal. 9175, s. 532-534. Tytuł: Instrumentum acceptacionis et provisionis cantorie et prebende.

In nomine Domini amen. Sub anno nativitatis millesimo quadringentessimo quartodecimo, indicione septima, pontificatu sanctissimi in Christo patris et domini nostri, domini Johannis divina providencia pape vicessimi tercii, anno ipsius quarto, die vicesima quarta mensis Aprilis, hora primarum vel quassi, in domo habitacionis venerabilis domini Nicolai de K(i)ky archidiaconi eclesie Gneznensis1 sita circa ipsam eclesiam Gneznensem, in mei notarii publici et testium infrascriptorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum presencia constitutus personaliter prefatus dominus Nicolaus archidiaconus dicte eclesie Gneznensis, procurator procuratorio nomine reverendissimi in Christo patris et domini, domini Andree Laskarii Sedis Appostolice prothonotarii, decretorum doctoris, prepositi Vladislauiensis2, de cuius procuracionis mandato michi notario pre et infrascriptia per publica constabat documenta, tenens atque habens inb suis manibus literas appostolicas prefati domini Johannis pape vicesimi tercii, unam videlicet graciosam cum filis sericeys crocei et rubei coloris et aliam executoriam in cardulac canapp(i) more Romane Curie impedente bullat(as)3, [s. 533] sanas, salvas et integras et in nulla parte sui suspectas, gracie eidem domino Andree de canonicatu sub expectacione prebende ac dignitate, personatu vel officio per prefatum dominum nostrum papam facte et processum inde secutum reverendissimi in Christo patris, domini Johannis abbatis monasterii Clare Tumbe Cracouiensis diocesis4, executoris eiusdem gracie, canonicatum et prebendam necnon cantoriam dicte eclesie Gneznensis, vacantes per obitum quondam Petri dicti Curop(a)twa ultimi et inmediati rectoris dictorum canonicatus et prebende ac cantorie5, si et in quantum eidem domino Andree et nulli alteri vigore dicte gracie debentur, modo et forma melioribus, quibus potuit, in nomine Domini acceptavit, protestans solenniter et expresse, quod si ius eidem domino Andree in dictis canonicatu et prebenda ac cantoriad non compet(eret), quod extunc dicta gracia et ius (salvae) et illesa remaneant ad al(i)osf prebendam ac dignitatem, personatum vel officium acceptandag, et ibidem idem dominus Nicolaus archidiaconus dicto nomine procuratoriec prefati domini Andree Laskarii mox et incontinenti vigore eorumdem literarum et processus monuit et requesivitc honorabilem virum, dominum Thomam dictum Biscupicz rectoremb parochialis eclesie in Vanczewoc Gneznensis diocesis6 ibidem presentem et audientem tanquam subexecutorem dicte gracie, quatenus sibi nomine dicti Andree de dictis canonicatu et predenda ac cantoria eclesie Gneznensis, sic, ut profertur, per obitum dicti quondam Petri Curopatwa vacantibus et (pere) ipsum dicto nomine acceptatis, provideret sub penis et censuris in dictis processibus contentis. Quiquidem dominus Thomas subexecutor predictus mox (ete) incontinenti prefatis literis appostolicis a dicto domino Nicocalaoc archidiacono manualiter receptis et processu, [s. 534] volens tanquam filius obediencie mandatis appostolicis humiliter obedire mox et incontinenti eidem domino Nicolao procuratorio nomine dicti domini Andree Laskarii principalis de dictis canonicatu et prebenda ac cantoria dicte eclesie Gneznensis modo premisso vacantibus in nomine Domini providit ipsumque dicto nomine prefati domini Andree de eisdem per birriti tradicionem et capiti suo inposicionem investivit de eisdem, curam et administracionem spiritualium et temporalium eidem comittendo in eisdem possessionemque eorundem canonicatus et prebende ac cantoriah, quantum in eo fuit, assignavit eidem, in quantum ius eidem domino Andree vigore dicte gracie competit in eisdem. Super quibus omnibus singulis et premissis prefatus dominus Nicolaus archidiaconus peciit sibi per me notarium infrascriptum fieri (ete) confici unum vel plura, publicum seu publica instrumentum seu instrumenta. Acta sunt hec anno, indicione, pontificatu, die, mense, hora et locai, quibus supra, presentibus discretis viris, dominis Alberto plebano in Pawlowo7 et Paulo de Glodawa notario publico8, testibus Gneznensis diocesis vocatis specialiter et rogatis.
Et ego Mathias quondam Johannis Linkonis clericus Gneznensis diocesis, publicus imperiali auctoritate notarius9, quia predictis acceptacioni, protestacioni, provisioni et institucioni aliisque omnibus et singulis premissis, dum sic, ut premittitur, agerentur et fierent, unacum prenominatis testibus presens interfui eaque taliter fieri vidi et audivi, ideo me aliis occupatus negociis per alium fidelem scribi procuravi, me hinc subscribens, signo et nomine meis solitis et consuetis consignando, rogatus et requesitusc in fidem et testimonium omnium et singulorum premissorum.
atak Kop., zamiast infrascripto
bpowtórzone Kop.
ctak Kop.
dnast. nieskreślone ius Kop.
ebrak Kop.
fnast. nieskreślone et Kop.
gtak Kop., zamiast acceptandos
htak Kop., zamiast cantorie
itak Kop., zamiast loco
1Mikołaj z Kik.
2Andrzej Łaskarz z Gosławic, posiadacz licznych beneficjów, potem biskup pozn. (WSB s. 430-431). Na kantorii gnieźn. skądinąd nie potwierdzony; przebywał potem na soborze w Konstancji; kantorię złożył zapewne dopiero 1417, po objęciu biskupstwa pozn.; w tymże 1417 r. pojawia się dopiero nowy kantor gnieźn., Jan z Brzostkowa.
3Dokumenty papieża Jana XXIII nie znane.
4Mogiła pod Krakowem. Jan Stecher opat klasztoru cystersów 1403-24 (Diplomata monasterii Clarae Tumbae..., Kraków 1865, s. 93).
5Piotr Kuropatwa z Grodziny (Grudzyn) żył jeszcze 10 kwietnia 1414 (AAG ACap. B 14 k. 44).
6Może Janczewo, Juncewo, wies par. na zach. od Żnina. Pleban Tomasz (i dziedzic w Mielęcinie) wyst. także 1417 (SHGPoz. III s. 114), ale por. także z Dzięczmarem plebanem w J. 1414 (KDW VII nr 721).
7Pawłowo, może P. na pd.-zach. od Gniezna. Pleban Wojciech skądinąd nie znany.
8Paweł z Kłodawy notariusz publiczny, zapewne ident. z Pawłem prokuratorem w konsystorzu gnieźn. 1414 (KDW VII nr 729/18), synem Stanisława z Kłodawy, kreowanym na notariusza publicznego 1422 (BullPol III nr 1010, IV s. 489; Not. nr 526)?; por. też niżej, dok. nr 1968/21.
9Maciej syn Jana Linka (najpewniej z Gniezna) wyst. też 1414 (KDW VII nr 733). [Ju]


Dokument Nr 1888
Grabie, 29(?) kwietnia 1414
I. N. Benedykt z Modły archidiakon łęczycki przejmuje kanonię gnieźnieńską wakującą po śmierci Mikołaja Długiego.
Kop.: Kal. 9175, s. 525-527. Tytuł: Instrumentum acceptacionis prebende et canonicatus Gneznensis domini B(enedicti).
Uw.:29 kwietnia w 1414 r. wypadał w niedzielę, a nie w środę! W tejże sprawie por. i dok. następny.

In nomine Domini amen. Sub anno eiusdem millesimo quadringentisimo quartodecimo, indicione septima, pontificatus sanctissimi in Christo patris, domini nostri, domini Johannis divina providencia pape vicesimi tercii anno quarto, die Mercurii, penultima mensis Aprilis, hora terciarum vel quasi, in villa Grabye Wladi(slauiensis) diocesis1, in domo Agnetis relicte, in mei notarii publici testiumque infrascriptorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum presencia constitutus personaliter honorabilis vir, dominus Benedictus Mathie de Modla archidiaconus eclesie collegiate Sancte Marie Lanciciensis, Gneznensis diocesis, canonicatum et prebendam eclesie Gneznensis, vacantes per obitum quondam Nicolai Longi ultimi et inmediati rectoris eorumdem2, vigore gracie per reverendissimum in Christo patrem et dominum, dominum Nicolaum sancte Gneznensis eclesie archiepiscopum, ex vi indulti seu facultatis per prefatum dominum nostrum papam eidem domino Nicolao archiepiscopo concessi et concesse, sibi facte, si et in quantum eidem domino Benedicto et nulli alteri vigore dicte gracie de iure debentur, modo et forma melioribus, quibus potuit, in nomine Domini acceptavit, protestans solenniter et expresse, quod si ius eidem domino Benedicto in dictis canonicatu et prebende non competet, quod extunc dicta gracia et ius salva et illesa remaneant ad alia beneficia sibi debita acceptanda, et ibidem dictus Benedictus honorabilem virum, dominum Symonem rectorem eclesie in Stav dicte Gneznensis diocesis3 vigore processus seu literarum dicti domini archiepiscopi [s. 526] ymoverius apostolicarum monuit et requesivita, quatinus sibi de dictis canonicatu et prebenda predicte ecclesie Gneznensis diocesisa, sic, ut prefertur, per obitum dicti quondam Nicolai Longi vacantea et (perb) ipsum dominum Ben(e)dictum acceptatis provideret sub penis et censuris in dictis processibus contentis, expressis. Quiquidem dominus Symon predictis mox et incontinenti volens tanquam filius obediencie mandatis prefati domini archiepiscopi ymoverius apostolicis humiliter obedire, eidem domino Benedicto de dictis canonicatu et prebenda dicte Gneznensis eclesie modo premisso vacantea in nomine Domini providit ipsumque de eisdem canonicatu et prebenda per birreti tradicionem et capiti suo inposicionem investivit, curam et administracionem spiritualium et temporalium eidem comittendo possesionemque dictorum canonicatus et prebende, quantum in eo fuit, sibi assignavit, in quantum ius sibi competit in eisdem. Super quibus omnibus et singulis prefatus dominus Benedictus peciit sibi a me notario publico infrascripto confici presens publicum instrumentum. Acta sunt hec anno, indicione, pontificatu, die, mense, hora et loco, quibus supra, presentibus ibidem discretis et nobili viris, dominis Nicolao de Sonnyno Plocensis4, Alberto Gliczmaronis de Zemenyna baccalariis, notariis publicis5, clericis et Volemiro Derslai de Jaczkowo layco Gneznensis dioc(esis)6 ondictea testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Et ego Lambertus Stanislai de Couale clericus Wlaud(islauiensis)a diocesis, publicus imperiali auctoritate notarioc7, quia predictis acceptacioni, protestacioni, provisioni et investiture aliisque omnibus et singulis premissis, dum (sicb), ut premittitur, agerentur et fierent, unacum prenominatis testibus presens interfui eaque omnia et singula sic fieri vidi et audivi, ideoque hoc [s. 527] presens publicum instrumentum manu propria scriptum exinde confici, d-sub meis solitis et consuetis consignavi-e in fidem et testimonium omnium et singulorum premissorum vocatof specialiter et requisitus.
atak Kop.
bbrak Kop.
ctak Kop., zamiast notarius
d-etak Kop., winno być: et meis signo et nomine solitis et consuetis consignavi, lub: sub meis signo et nomine solitis et consuetis
ftak Kop., zamiast vocatus
1Najpewniej chodzi tu o Grabie (Grabowo, Grabiny), wieś par. na pd.-wsch. od Gniewkowa w powiecie brzeskim, gdzie w tym czasie rezydował król Władysław Jagiełło, spotykający się z wielkim mistrzem. Występujące tu osoby znajdowały się najpewniej w otoczeniu króla.
2Mikołaj Długi żył jeszcze 10 kwietnia 1414 (AAG ACap. B 14 k. 44).
3Szymon ze Stawu (w Sieradzkiem) kanonik łęcz., potem kal., oficjał i wikariusz in spiritualibus arcybiskupów gnieźn. w Kamieniu Krajeńskim, oficjał pomorski w diecezji włocławskiej, oficjał kal., zm. po 1446, por. A. Gąsiorowski, I. Skierska, Początki oficjalatu kamieńskiego archidiecezji gnieźnieńskiej (wieki XIV-XV), Kwartalnik Historyczny 103, 1996, nr 2, s. 19-20; KDW X nr 1474/6.
4Mikołaj syn Janusza z Sumina (Siemienie par. Łęg Kościelny w ziemi płockiej), notariusz publiczny już 1413 (wyżej, nr 1883/10, Epist. I/1 nr 45 i AGAD, dok. perg. 593 - inf. dra Huberta Wajsa), potem pleban w Chruślinie 1418, kandydat do prelatur w kapitule łęcz. 1419 (BullPol IV s. 559), najpewniej ident. z późniejszym scholastykiem pozn. 1420-34 (KDW VIII nr 889/6).
5Wojciech syn Glicznara nie zidentyfikowany, może z Gniezna, gdzie 1398 wyst. mieszczanin Glicznar (por. Słownik staropolskich nazw osobowych II, Wrocław 1968, s. 123).
6Jacków w ziemi łęczyckiej. Wolimir skądinąd nie znany, najpewniej brat notariusza publicznego, późniejszego kanonika i oficjała gnieźn. Andrzeja syna Dziersława z Jackowa (o nim niżej, nr 1904/10).
7Lambert syn Stanisława z Kowala (na Kujawach) jako notariusz publiczny wyst. także 1415 (KDW VII nr 768/10). [Ju]


Dokument Nr 1889
Gniezno, 25 maja 1414
I. N. Benedykt z Modły archidiakon łęczycki przedstawia dokumenty arcybiskupa gnieźnieńskiego w sprawie ekspektatywy na kanonię gnieźnieńską wakującą po śmierci Mikołaja Długiego.
Kop.: Kal. 9175, s. 492-494. Tytuł: Instrumentum super publicacionem, acceptacionem et provisionem.
Uw.: Por. w tejże sprawie i dok. poprzedni.

In nomine Domini amen. Sub anno nativitatis eiusdem millesimo quadringentissimo quartodecimo, indicione septima, pontificatus [s. 493] sanctissimi in Christo patris et domini nostri, domini Johannis divina providencia pape vicesimi tercii anno quarto1, die Veneris vicesima quinta mensis Maii, hora sexta vel quasi, in eclesia metropollitica Gneznensi et in loco capitulari eiusdem eclesie, reveren(dissimo) in Christo patre, domino Nicolao archiepiscopo necnon Vincentio decano2, Michaele scolastico3, Nicolao archidiacono4, Swanthopelkone cancellario5, Nicolao Strzesconis6, Petro de Cobilino7, Nicolao Gorka8, Martino9, Alberico10, Blisborio11, Nicolao Jarothsky12 et Paulo de Czeschowo13 prelatis et canonicis dicte eclesie in dicto loco capitulari et capitulariter congregatis ac capitulum facientibus, in mei notarii publici et testium infrascriptorum presencia constitutus personaliter honorabilis vir, dominus Benedictus Mathie archidiaconus Lanciciensis14 tenens suis in manibus literas prefati domini archiepiscopi, ipsius sigillo rotunde figure, intus de rubea, extra vero de comuni cera, in filis rubeis sericeis subappendente sigillatas manuque Pauli Stanislai de Brest clerici Wladislaviensis diocesis, publici imperiali auctoritate notarii15 scriptas et publicatas Gn(e)z(ne) de canonicatu sub expectacione prebende necnon dignitate, personatu ac officio in eadem eclesia Gneznensi vigore facultatis per eundem dominum nostrum papam prefato domino Nicolao archiepiscopo concesse et per ipsum dominum Nicolaum eidem domino Ben(e)dicto archidiacono sanccionem in se continentes unacum duobus instrumentis publicis, uno purificacionis seu insinuacionis literarum predictarum et recepcionis in canonicatum ipsius domini Benedicti, sub uno contextu de manu mea, et alio acceptacionis prebende vaccantis post mortem Nicolai Longi in dicta eclesia Gneznensi et provisionis eiusdem prebende, eciam sub uno contextu de manu Martini Pauli de Goloczicze clerici Gneznensis diocesis, publici dicta imperiali auctoritate notarii16, satisfaciendo regule cancellarii dicti domini nostri pape, acceptacionem et provisionem predictas de dicta prebenda prefati Nicolai Longi in dicta Gneznensi eclesia prefatis dominis Nicolao archiepiscopo necnon prelatis, canonicis capitulariter congregatis intimavit, insinuavit et publicavit. Super quibus omnibus et singulis prefatus dominus Benedictus peciit sibi fieri et confici a me notario publico infrascripto unum vel plura, [s. 494] publicum vel publica instrumentum vel instrumenta. Acta sunt hec anno, indicione, pontificatu, mense, die, hora et loco, quibus supra, presentibus honorabilibus viris, dominis Johanne Pella preposito Crusviciensi17, Vincentio archidiacono Vneyoviensi18 et Nicolao de Gosczino canonico Sancti Georgii in castro Gneznensi19 testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Et ego Andreas Bogussii de Crossino clericus Vladislauiensis diocesis, publicus imperiali auctoritate notarius20, quia predictarum acceptacionis et provisionis intimacioni et publicacioni aliisque omnibus et singulis, dum sic, ut premittitur, agerentur et fierent, unacum prenominatis testibus presens interfui eaque omnia et singula sic fieri vidi et audivi, ideo negociis aliis arduis occupatus per alium fideliter scribi procuravi, manu propria hic me subscribens, in hanc publicam formam redegi, signo et nomine meis solitis et consuetis consignando.
1Quarto w podstawie nie budzi wątpliwości. Jan XXIII został koronowany 25 maja 1409, a więc 25 maja 1414 zaczyna się piąty rok jego pontyfikatu.
2Wincenty z Marcinkowa.
3Michał z Krowicy.
4Mikołaj z Kik.
5Świętopełk syn Hektora z Zadusznik, zw. Koszyszko, Kosisko, kantor krak. 1395-1409, kanclerz gnieźn. 1409-26, zm. 1426/27 (KDW VII nr 646/2; BullPol III nr 843).
6Mikołaj Strzeszkowic z Łagiewnik.
7Piotr syn Wojciecha z Kobylina dziekan pozn. 1398-1428, kanonik praski, gnieźn., wrocławski, krak., włocławski, zm. 1428 (KDW IX nr 1094/1).
8Mikołaj Górka.
9Zapewne Marcin Chrapek (Chrupek) kanonik gnieźn. 1401-29 (KDW VIII nr 863/16).
10Alberyk syn Stanisława z Modły kanonik gnieźn. 1404-30, sekretarz królewski, zm. 1430/31 (KDW IX nr 1129/16).
11Blizbor syn Dziersława z Kwiatkowa notariusz królewski, kanonik gnieźn. i kal. 1404, pozn. 1407, zm. 1415/16 (WSB s. 58-59).
12Mikołaj Jarocki (niegdyś z Jarocina) z Czeszewa kanonik gnieźn. 1405, archidiakon kal., kanonik krak., zm. 1433 (KDW IX nr 1092/3; AAG ACap. B 14 k. 148v).
13Paweł syn Marcina z Czechowa (koło Czerniejewa) kanonik pozn. 1407, gnieźn. 1409, archidiakon śremski 1421, pleban w Kłodawie, zm. 1428/29 (KDW IX nr 1094/8).
14Benedykt z Modły.
15Notariusz Paweł z Brześcia skądinąd nie znany.
16Marcin syn Pawła z Gołocic wyst. od 1412, notariusz publiczny 1414-29 (Not. nr 330).
17Jan Pella (Pełła) syn Alberyka z Niewiesza prepozyt kruszwicki 1403, potem biskup włocławski 1421, zm. 1428 (Radzimiński II s. 74-76).
18Wincenty syn Tomisława z Sierakowa archidiakon uniejowski 1399-1424, altarysta gnieźn. (BullPol III s. 291, IV s. 559).
19Mikołaj Goszczyński.
20Andrzej syn Boguszy z Kruszyna. [Ju]


Dokument Nr 1890
Gniezno, [ok. 21 października 1414]
Arcybiskup gnieźnieński zawiadamia, że ustanowił kanonika gnieźnieńskiego Mikołaja Strzeszkowica z Łagiewnik swym wikariuszem in spiritualibus et temporalibus oraz oficjałem z powodu swojego wyjazdu na sobór w Konstancji.
Kop.: Kal. 9175, s. 106-109. Tytuł: Forma constitucionis vicarii in spiritualibus et temperalibus [!] per archiepiscopum euntem ad Curiam Romanam et omnium bonorum generalem.
Uw.: Dok. pozbawiony daty. Nominacja Mikołaja Strzeszkowica na gnieźn. oficjała i wikariusza generalnego miała miejsce 21 października 1414; nastąpiła z powodu wyjazdu dotychczasowego oficjała, Michała z Krowicy, na sobór do Konstancji (GąsSkOf s. 76). Data ta wyznacza i czas spisania niniejszego dok.

Nicolaus divina et Appostolice Sedis providenciea sancte (Gneznensisb) ecclesye archiepiscopus universis et singulis in Christoc patribus, dominis Cracouiensi, Wrat(islauiensi), Wlad(islauiensi), Poznaniensi, Plocansid et Lubucensi episcopis, suffraganeis nostris ac venerabilibus et discretis viris abbatibus, abbatissis, decanis et scolasticis, archidyaconis, cantoribus, custodibus, thezaurariis, canonicis, prioribus, gwardianis ceterisque prelatis personatus, officia seu dignitates quecumque obtinentibus cathedralium seu conventualium ecclesiarum, necnon ecclesiarum parochialium rectoribus, altaristis, vicariis perpetuis et generaliter omnibus et singulis clericis curatis et non curatis secularibusque utriusque sexus personis nostre et dictorum nostrorum [s. 107] sufraganeorum episcoporum dyocesum et provincie Gneznensis et insuper et specialiter nostrorum cast(r)orum capitaneis, burgrabiis, thenatoriise civitatum et villarum, et villarum mense nostre archiepiscopalis incolis et aliis omnibus cura temporali nobis subiectis reddituariis, censuariis in civitatibus dict(e) etd diocesis ubilibet constitutis salutem et sinceram in Domino caritatem in omnium Salvatore. Cum idem Salvator noster Deus homo factus, a Patre descendens, oves perditas fuso sangwine proprio invenit et custodire fecit inventas sibi corregnantasf dicens principi appostolorum: "Pasce oves meas!"1, cum igitur ipsa cura pastoralis inter alia officii nostri subditis nobis iure metropollitico iuberet comodius involareg ipsorumque perriculis obviare ac procereh magensd laboribus et expensis, de loco ad locum, de dy(o)cesi ad dy(o)cesem suffraganeorum nostrorum pro nostris ac eorum negociis moveri et maxime ad concilium generale in civitate Constan(ciensi) modo celebrando vocati constitutii nos opportet, ut et sic ea, que iurisdicionis nostre noscuntur esse in predictis civitatibus dyocesum suffraganeorum nostrorum et ipsorum subditorum iure matropolliticod et provincie iuxta traditam nobis dispensacionis officium personaliter exercere nequeamus, eapropter ipsorum subditorum comodius invigilare et obviare periculis ac eorum sumptibus et expensis parcere cupientes, de consilio venerabilium fratrum nostrorum capituli Gneznensis, honorabilem fratrem nostrum carissimum, dominum N(icolaum) Strezs(conis) canonicum nostre ecclesie Gneznensis, presbiterum ibidem, iurisperitum et ydoneum, prout de cuius legalitate et industria plurimum experti fuimus, ad supplendum nostrum ac dicte nostre ecclesie Gneznensis vicarium in spiritualibus et temporalibus necnon officialem generalem nominavimus, elegimus, constituimus et ordinamus per presentes, eidem domino N(icolao) plenam et omnimodam facultatem, omnem iurisdiccionem nobis tam iure metropollitico, quam ordinario in subditis nostris competentem in civitate Gneznensi et alias, ibi sibi comodius expedire videbitur, et ipsos subditos, cuiuscumque status, gradus, condicionis aut preeminencie extiterint, coram eo citandi et evocandi, causas quascumque perwasd et magnas, civiles et criminales, ordinarias, appelacionum, delegat(ionum) et subdelegat(ionum) et alias, quascumque ad nos et nostram ad ecclesiam metropolliticam Gneznensem de iure vel conswetudine et alias quamlibetj devolutas et devolvendas, iudicio spirituali vel seculari prok se vel alium seu alios audiendi, [s. 108] decidendi et fine debito terminandi, sentencias interlocutorias, diffinitivas et quascumque alias pronuncciaciones et decreta pronuncciandi, fe(re)ndi, confirmandi vel infirmandi, execuciones debite demandandi, audiendi in causis, casibus nobis a iure reservandis absolvendi et in vot(is) dispensandi absoluciones et dispensaciones et in aliis, que ad vicariatus in spiritualibus et temporalibus officium pertinent, vices suas comittendi, suffraganeos quoque ad consecrandum sanctum crisma et oleum aut sacras moniales et clericos ordinandi, ecclesias consecrandi, evocandi, constituendi et ordinandi, beneficia quecumque ecclesiastica ad collacionem, provisionem seu quamvis aliam disposicionem nostram spectantibusl cum cura vel sine cura personis ydoneis sine tamen preiudicio nostro et personarum, que a nobis semper super hu(i)usmodi beneficiis vigore indulti obtinent literas graciarum, conferendi et comendandi, resignaciones quorumcumqued et permutaciones beneficiisł quorumcumque et iuramenti a quibuscunque personis permuttare aut resignare volentibus, quod in ipsis permutacionibus, resignacionibus f(r)aus, dolus, nec aliqua symoni(a)ca posicio non interveniat, exigendi et recipiendi, ad ipsaque beneficia et quecumque alia m-n
vocancia et vocatura
personas, post quoscumque seu quibuscumqued personas presentatas observato iuris ordine investiendi et confirmandi ac ipsis personis de fructibus, redditibus et obvencionibus universis beneficiorum huiusmodi per quoscumque reddituarios et censuarios responderi mandandi et compellendi, monestariad et ecclesias et alia loca beneficiorum quecumque
et personas, in quibuscumque ius visitacionis nobis de iure competit vel competere poterit in futurum, visitandi et eorum defectus supplendi, corrigendi, reformandi, confessiones in foreo penitencie a personis quibuscumque confiteri volentibus audiendi et in casibus nobis a iure reservatis et in loca emiss(a) absolvendi, dispensandi et penitencias salutares pro modo culpe iniungendi, personis infamatis purgacionem canonicam indicendi et insontes ad famam restituendi, rebelles sceleratos, contumaces, malefactores et quocunque delinquentes per censuram ecclesiasticam compellendi, cohercendi, corrigendi et puniendi et penas quascumque, circa tamen effusionem sangwinis et menbrid mutilacionem et alias a iure concessas infligendi, ab officiis