KODEKS DYPLOMATYCZNY WIELKOPOLSKI
TOM VI
Pamięci Ignacego Zakrzewskiego, Twórcy i bezimiennego Wydawcy czterech pierwszych tomów "Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski".


SOCIETAS LITTERARUM POSNANIENSIS FONTES COLLEGII HISTORICI
TOMUS XVIII
CODEX DIPLOMATICUS MAIORIS POLONIAE
TOMUS VI
comprehendit: diplomata nr 1 - 400
ex annis 1174 - 1400
recensuerunt
ANTONIUS GĄSIOROWSKI et HENRICUS KOWALEWICZ
adnotavit
ANTONIUS GĄSIOROWSKI
VARSOVIAE - POSNANIAE MCMLXXXII


POZNAŃSKIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ NAUK
WYDAWNICTWA ŹRÓDŁOWE KOMISJI HISTORYCZNEJ
TOM XVIII
KODEKS DYPLOMATYCZNY WIELKOPOLSKI
TOM VI
zawiera dokumenty nr 1 - 400
z lat 1174 - 1400
wydali i opracowali
ANTONI GĄSIOROWSKI i HENRYK KOWALEWICZ
komentarzem opatrzył
ANTONI GĄSIOROWSKI
WARSZAWA-POZNAŃ 1982
PAŃSTWOWE WYDAWNICTWO NAUKOWE


WYDAWNICTWA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK
Główny Redaktor: JERZY WISŁOCKI
KOMITET REDAKCYJNY:
Helena Chłopocka, Brygida Kürbis, Czesław Łuczak, Witold Maisel, Ryszard Walczak
Wydano z pomocą finansową Polskiej Akademii Nauk
PAŃSTWOWE WYDAWNICTWO NAUKOWE ODDZIAŁ W POZNANIU
Wydanie pierwsze. Nakład 350+100 egz. Ark. wyd. 38. Ark. druk. 31,875. Papier druk. sat. V kl. 70 g, 70x100. Oddano do składania w lipcu 1981 r. Podpisano do druku i druk ukończono w sierpniu 1982 r. Zam. nr 580/122. N-16/195.
DRUKARNIA UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU


Przedmowa

W 1877 r. "staraniem Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego" a nakładem Biblioteki Kórnickiej ukazał się w Poznaniu "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, obejmujący dokumenta tak już drukowane, jak dotąd nie ogłoszone, sięgające do roku 1400". Inicjatorem i wydawcą całości był podpułkownik Ignacy Zakrzewski (1823 - 1889), który zresztą nie sygnował wydawnictwa swoim imieniem, podobnie jak i nie podpisał wielu innych swoich publikacji. W 1872 r. Zakrzewski wystąpił z armii pruskiej i osiadł w Poznaniu. Wkrótce zaczął działać w Towarzystwie Przyjaciół Nauk Poznańskim: w 1874 r. został nawet przewodniczącym jego odnowionego właśnie Wydziału Historycznego. Z tego też roku prezydencji Zakrzewskiego w Wydziale pochodzą najstarsze znane nam dziś wiadomości o pracach nad KDW1. Ożywienie prac nad Kodeksem spowodowane zostało wkrótce przejęciem mecenatu nad KDW przez Jana Działyńskiego z Kórnika, co miało miejsce najpewniej wiosną 1875 r. W lutym 1877 r. manuskrypt tomu I oddany został do drukarni, a w połowie marca gotowe już były pierwsze arkusze, całość tomu ukazała się w grudniu tego roku. W rok później (1878) wyszedł tom II Kodeksu, a w dwa lata później (1879) - tom III. W 1881 r. tom IV zawarł suplement do całości wydawnictwa, obszerny indeks, podobizny pieczęci oraz mapę historyczną Wielkopolski z obszernymi "Uwagami do mapy Wiel­ kopolski", będącymi w rzeczywistości pierwszą gruntowną i dokładną monografią podziałów administracyjnych Wielkopolski XII - XIV w. W sumie Kodeks objął 2073 dokumenty wielkopolskie do 1399 r.
Po wydaniu tomu IV Ignacy Zakrzewski nie kontynuował wydawnictwa KDW, który programowo zamknął na schyłku XIV w. Pracował potem nad własnymi opracowaniami, przygotowywał reedycję akt sporów Polski z zakonem krzyżackim, działał w sejmie pruskim, nadal aktywnie pracował w PTPN. Zbierał także dokumenty do przyszłego suplementu KDW. Zmarł w 1889 r. We wstępie do tomu I KDW uzasadniał położe­ nie cezury wydawniczej na roku 1400 faktem, że w XV w. gwałtownie rośnie liczba zachowanych dokumentów, a jednocześnie pojawiają się inne źródła, które zastąpić powinny historykowi dokumenty, przede wszystkim księgi sądowe. Sądził, że dla XV w. powinno się wydawać księgi sądowe, zaś piętnastowieczne dokumenty tylko w formie regestów zawierających mniej lub bardziej szczegółowe ekscerpty treści oraz listy świadków. Takich piętnastowiecznych regestów sam sporo opracował i pozostawił w swojej spuściźnie naukowej.
Poglądy Zakrzewskiego nie wytrzymały próby czasu. Wydawanie ksiąg sądowych, rozpoczęte w 1887 r. przez Józefa Lekszyckiego, przyniosło w rezultacie publikację zaledwie dwu tomów, w których znalazło się kilka ksiąg wielkopolskich ze schyłku XIV w. Następny tom wydali dopiero w 1960 r. K. Kaczmarczyk i K. Rzyski. Na ewentualne wydanie - coraz mniej realne - czeka blisko setka dalszych ksiąg ze schyłku XIV i z XV w. Natomiast dokumenty piętnastowieczne, acz rzeczywiście liczniejsze niż te ze stuleci poprzednich, okazały się możliwe do wydania, przynajmniej jeżeli chodzi o pierwszą połowę XV w. Dla tego okresu opublikowano wiele dokumentów małopolskich, zgromadzonych przede wszystkim w kodeksach małopolskich Franciszka Piekosińskiego i Stanisława Kurasia, także we lwowskich Aktach grodzkich i ziemskich oraz w szeregu innych wydawnictw. Dla syntezy dziejów Polski schyłku wieków średnich coraz bardziej brakowało materiału wielkopolskiego. Kontynuacja KDW do wieku XV okazała się niezbędna.
Po śmierci Zakrzewskiego brakowało jednak w Poznaniu potencjalnego wydawcy dalszych tomów KDW. Podobnie zresztą było z drugą jego edycją - wydawnictwem Lites ac res gestae inter Polonos ordinemque Cruciferorum - śmierć Zakrzewskiego zahamowała ją na blisko 50 lat. Ze śmiercią Zakrzewskiego zbiegł się zresztą (choć nie był to zapewne przypadkowy zbieg okoliczności) początek lat kryzysowych w Wydziale Filozoficzno-Historycznym PTPN, w którym wydawca KDW i Lites działał aktywnie do końca życia. Po Zakrzewskim pozostał znaczny zbiór odpisów i regestów dokumentów wielkopolskich tak z XIII - XIV w., jak i z pierwszej połowy XV w. PTPN zabiegało, aby dokumenty te wydać pod nazwiskiem Zakrzewskiego, upamiętniając w ten sposób jego imię, zatajone przezeń w pierwszych czterech tomach Kodeksu. U schyłku XIX w. prowadzono w tym duchu rozmowy ze Stanisławem Krzyżanowskim i Bolesławem Ulanowskim z Krakowa, które nie przyniosły jednak rezultatu. Jeszcze w 1900 r. Towarzystwo odmówiło przekazania materiałów Zakrzewskiego ubiegającemu się o nie Franciszkowi Piekosińskiemu, który zgłosił chęć ich publikacji na własną rękę. Ostatecznie jednak w rok później, po porozumieniu Towarzystwa z Komisją Historyczną Akademii Umiejętności w Krakowie, Piekosiński otrzymał spuściznę po Zakrzewskim. Latem 1901 r. Piekosiński - już wówczas mocno schorowany - zjechał do Poznania i Gniezna, gdzie prowadził kwerendy, przygotowując materiały do KDW, a jednocześnie gromadząc wybór zapisek sądowych wielkopolskich z lat 1400 - 1410.
Kwerenda Franciszka Piekosińskiego mogła z natury rzeczy mieć charakter tylko przypadkowy. Wyznaczały ją w znacznej mierze otrzymane po Zakrzewskim notatki, uzupełniane odkryciami dokonanymi podczas letniego pobytu krakowskiego badacza w Wielkopolsce. W zgromadzonych przez niego i przygotowanych do druku materiałach znalazły się ostatecznie przede wszystkim oryginały z archiwów poznańskich i gnieźnieńskiego oraz zbiorów Biblioteki Raczyńskich i PTPN, ponadto dokumenty z kilku kopiariuszy przechowywanych w tych archiwach i bibliotekach. Uzupełniło ten zbiór szereg dokumentów pochodzących z ksiąg konsystorza gnieźnieńskiego i poznańskiego (również z materiałów Zakrzewskiego) oraz, już w znacznie mniejszej liczbie, inne drobniejsze zespoły. Do zasobów dawnego Archiwum Koronnego dotarł Piekosiński tylko poprzez Teki Naruszewicza (63 odpisy) przechowywane w Bibliotece Czartoryskich, nie zdołał już natomiast wykorzystać wielkopolskich oryginałów znajdujących się w zbiorach tejże biblioteki. Poza kwerendą pozostał szereg zespołów, jak przede wszystkim piętnastowieczne (a i późniejsze) wielkopolskie księgi sądowe z archiwum poznańskiego (podobnie księgi ziemskie kaliskie i konińskie przechowywane wówczas w archiwum warszawskim), podobnie bogate zasoby AGAD (przede wszystkim dokumenty pergaminowe i Metryka koronna) i wiele innych. Co więcej, Piekosiński nie zdołał konsekwentnie wykorzystać prawie żadnego z przeglądniętych zespołów: np. w archiwum poznańskim zespoły oryginałów poszczególnych klasztorów (Przemęt, Ołobok i inne) wydane zostały tylko w niezrozumiałym dziś wyborze. Poza zasięgiem kwerendy pozostały także dokumenty uszkodzone, trudno czytelne, takie, których kopiowanie wymagałoby większego nakładu czasu.
Ostatecznie tom V KDW ukazał się w 1908 r., już po śmierci Piekosińskiego. Prace redakcyjne nad tym tomem dokończył S[tanisław] K[utrzeba], poświęcając też we wstępie do tomu krótkie wspomnienia obydwu wydawcom Kodeksu. Obszerny tom objął w sumie 738 pozycji z lat 1400 - 1444, z tego jednak aż 383 dokumenty wydane zostały tylko w regestach lub w ekscerptach o różnym stopniu dokładności.
Wydanie suplementu do KDW stanowiło postulat dla kilku pokoleń badaczy działających w Wielkopolsce XX w. Jeszcze przed pierwszą wojną światową jakieś prace nad kontynuacją KDW prowadził Kazimierz Kaczmarczyk; prace te przerwała wojna. Szeroka kwerenda Zakrzewskiego nie wyczerpała oczywiście całości zachowanych dokumentów XIII - XIV w. Było wiadomo, że większość dokumentów wielkopolskich z pierwszej połowy XV w. pozostała poza tomem V KDW. Dokumenty uzupełniające KDW, zbierane jeszcze przez Zakrzewskiego, przekazane następnie Piekosińskiemu, a przez tego ostatecznie nie wydane, weszły w skład jego spuścizny naukowej w postaci "Tek Piekosińskiego" w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie.
Do wydania kontynuacji KDW najbardziej powołane było Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, którego staraniem ukazały się przecież poprzednie tomy KDW w latach 1877 - 1881 i 1908. W 1975 r. PTPN wydał przygotowany już wcześniej przez Z. Perzanowskiego zbiór dokumentów opactwa Benedyktynów w Lubiniu, zaopatrując go tytułem ogólnym: Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski - nowa seria, t. I. W tym samym roku zarząd PTPN uchwalił powołanie Pracowni Edytorskiej Źródeł do Dziejów Wielkopolski przy Komisji Historycznej Towarzystwa; głównym celem Pracowni jest - na początek - przygotowywanie suplementów do KDW. W ten sposób PTPN przejęło wcześniejsze inicjatywy, podejmowane w ostatnich latach w organizacyjnych ramach Komisji Badań Regionalnych Oddziału PAN w Poznaniu oraz Oddziału Poznańskiego Polskiego Towarzystwa Historycznego. W połowie 1980 r., gdy piszemy te słowa, zasadniczy zrąb kwerend prowadzonych przez Pracownię został zakończony. Zgromadzono ponad 1800 odpisów dokumentów (lub w wypadku braku pełnego tekstu - ich regestów czy ekscerptów). Dla zdecydowanej większości z nich, obok odpisów, Pracownia posiada podobizny podstawy wydania: fotografie, kserokopie, względnie mikrofilmy. W miarę wydawania poszczególnych tomów Kodeksu podobizny te deponowane będą w Bibliotece PTPN w Poznaniu.
Prace nad wydawaniem dokumentów wielkopolskich biec mają w PTPN dwoma nurtami, uchwalonymi na posiedzeniu Komisji Historycznej PTPN dnia 19 stycznia 1977 r., po dyskusji nad referatem podpisanego pt. Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski - stary i nowy. Jeden - to wydawanie dokumentów dotąd w KDW nie publikowanych. Ten ciąg oznaczamy tytułem Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski - tomy VI i następne, nawiązując bezpośrednio do edycji Ignacego Zakrzewskiego. Drugi - to seria nowa KDW, zapoczątkowana publikacją Z. Perzanowskiego - w niej będziemy starali się dokonywać reedycji wielkopolskich dyplomów skupionych tematycznie wokół jednego wystawcy lub jednego odbiorcy. W tej serii w przygotowaniu znajduje się tom przywilejów miasta Poznania.
Poznań, 24 czerwca 1980
Antoni Gąsiorowski
Przewodniczący Komisji Historycznej PTPN
Już po oddaniu niniejszego tomu do Wydawnictwa, 16 lutego 1981 r. zmarł w Poznaniu po długotrwałej chorobie prof. dr hab. Henryk Kowalewicz. Paleograf, filolog, badacz polskiej średniowiecznej łaciny i wydawca wielu zabytków piśmiennictwa polskiego, z Kodeksem był związany od chwili, gdy namawiać zaczął podpisanego przed kilkunastu laty do kontynuacji tomu V. Dla obecnego wydawnictwa położył wielkie zasługi. Jego śmierć jest niepowetowaną stratą dla całego polskiego edytorstwa historycznego.
1Por. ostatnio H. Chłopocka, Ignacy Zakrzewski, wydawca Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski i Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum, "Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej'' 14, 1978, s. 51 - 76; A. Gąsiorowski, Sto lat Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski, "Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza", 24, 1977, s. 141 - 152 (tam dokumentacja niniejszych uwag).
Wstęp

I
Do przygotowywanych obecnie tomów suplementu KDW oznaczanych numerami VI i następnymi weszły dokumenty dotąd w Kodeksie (w tomach I - V i w tomie I serii nowej) nie wydane, tak nie publikowane nigdzie, jak i ogłoszone w innych zbiorach źródeł, w artykułach, drobnych wydawnictwach, w aneksach itp. Wydajemy więc na nowo między innymi dokumenty opublikowane niegdyś przez B. Ulanowskiego w jego zbiorze dokumentów kujawskich i mazowieckich (DKM), w wizytacjach dóbr arcybiskupów gnieźnieńskich, podobnie w wyborze z ksiąg konsystorza i kapituł poznańskiej, gnieźnieńskiej i kaliskiej. Dążymy w ten sposób do stanu, w którym wszystkie dokumenty wielkopolskie znajdą się w obrębie KDW. Jest to tym bardziej pożądane, że większość starych wydawnictw źródłowych, ze starym Kodeksem Edwarda Raczyńskiego na czele, jest już dziś bardzo trudno dostępna.
Publikujemy zawsze pełne teksty dokumentów. Nie ekscerpujemy. Wyjątek stanowią tylko - nieliczne zresztą - publikowane już dokumenty dotyczące pozawielkopolskich posiadłości wielkopolskich posiadaczy (przede wszystkim klasztorów) - tu ograniczamy się do publikacji regestu z odesłaniem do innego wydawnictwa. Dotyczy to przede wszystkim pomorskich posiadłości klasztoru Cystersów w Lądzie - por. też o tym niżej.
Zasada publikacji dokumentów in extenso obowiązywała i w pierwszych czterech tomach KDW. Dopiero F. Piekosiński w tomie V, wykorzystując w znacznej mierze materiały zebrane już wcześniej przez I. Zakrzewskiego (który, jak wiadomo, był zwolennikiem wydawania piętnastowiecznych dokumentów tylko w ekscerptach) udostępnił blisko 400 dokumentów w ekscerptach, czy krótszych lub dłuższych streszczeniach. Dla oszczędności miejsca dokumentów tych nie będziemy w dalszych tomach publikować w całości - wyjątek zrobimy tu tylko dla oryginałów, dla dokumentów monarszych, wreszcie dla tych dyplomów, których regesty czy streszczenia były w tomie V błędne (szczególnie daty) czy zbyt lakoniczne.
Nie publikujemy też w zasadzie dokumentów papieskich wydanych w Vetera Monumenta Theinera oraz w Monumenta Poloniae Vaticana. Nie mieliśmy możliwości korzystania z archiwum watykańskiego dla kontroli publikowanych przekazów i uzupełniania dokumentów brakujących w tych wydawnictwach. Wiadomo zresztą, że wydawnictwo regestów dokumentów papieskich przygotowują - po kwerendach watykańskich - Irena i Stanisław Kurasiowie (z prawdziwą wdzięcznością trzeba tu wspomnieć, że doc. Stanisław Kuraś postawił do dyspozycji wydawców cały swój zbiór regestów z XIII i XIV w.). W niniejszym wydawnictwie publikujemy więc tylko te dokumenty papieskie, których oryginały lub kopie zachowały się w polskich archiwach, i te, które wydane zostały poza dziełami Theinera i Ptaśnika.
Inaczej niż stary kodeks Zakrzewskiego niniejszy nie ogranicza się do publikowania tylko tych dokumentów, których tekst po dziś dzień zachował się w całości. Wydajemy również dokumenty przetrwałe tylko w formie regestów czy wyraźnych wzmianek o ich istnieniu. Mimo odzywających się niekiedy głosów, aby starych regestów czy ekscerptów nie traktować tak samo jak pełne dokumenty, uważamy, że korzyści z ich publikowania w jednym ciągu z innymi, "pełnymi" dokumentami znacznie przewyższają ewentualne niedogodności.
Zakres tematyczny niniejszego wydawnictwa tylko pozornie jest jasno sprecyzowany tytułem: Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Ignacy Zakrzewski zakreślił ongi bardzo szerokie ramy swojemu Kodeksowi. Wydawał on mianowicie nie tylko te dokumenty, których "przedmiot [...] jest całkiem lub w części wielkopolski", te, w których występują książęta wielkopolscy, i wreszcie te, które "rzucają światło na historię Wielkopolski", ale również dokumenty "odnoszące się do historii kościoła polskiego", do całej archidiecezji gnieźnieńskiej, w końcu wszystkie dokumenty znajdujące się w wielkopolskich archiwach. Obecnie zakres ten zostaje ograniczony do terytorium historycznej Wielkopolski właściwej, czyli mniej więcej obszaru dawnych późnośredniowiecznych województw poznańskiego i kaliskiego. Wyłączamy z Kodeksu dokumenty dotyczące np. mazowieckiej części diecezji poznańskiej, podobnie łęczyckie, sieradzkie i małopolskie pertynencje archidiecezji gnieźnieńskiej, nie mówiąc już o dokumentach tyczących się gnieźnieńskiej prowincji kościelnej. Za Wielkopolskę traktujemy jednak te wszystkie ziemie, które w momencie wystawiania dokumentu były do Wielkopolski zaliczane - jak np. w XIII - XIV w. okolice Kępna, wchodzącego potem w obręb ziemi wieluńskiej (por. np. nr 160 czy 224), nie mówiąc już o ziemiach utraconych przez późnośredniowieczną Wielkopolskę na zachodzie.
Mimo ustalenia tych zasad pozostaje szeroki margines wątpliwości. Wynika on z faktu, iż "wielkopolskość" ma dwa oblicza - obok topograficznego (przed chwilą określonego), także i osobowy; i instytucjonalny. Za dokument wielkopolski uważamy przywilej wystawiony przez wielkopolskiego wystawcę dla wielkopolskiego odbiorcy. Za wielkopolski uważamy dalej dokument wystawiony dla odbiorcy pozawielkopolskiego, ale dotyczący miejscowości położonej na terytorium Wielkopolski. Pomijamy natomiast w zasadzie dokumenty wydawane dla Wielkopolan, a dotyczące np. ich posiadłości na Rusi, w Małopolsce, czy nawet na Słowacji. Zasada topograficzna dominuje tu więc nad osobową. Jednakże niekiedy łamiemy tę zasadę topograficzną, publikując i dyplomy dotyczące pozawielkopol­ skich posiadłości wielkopolskich posiadaczy. Dotyczy to przede wszystkim wspomnianego już przypadku wielkopolskich klasztorów Cystersów z Lądu i Łekna (na Pomorzu) oraz z Ołoboku (w ziemi wieluńskiej). W miarę występowania dalszych wątpliwości pojęcie Wielkopolski będziemy starali się pojmować poszerzająco - tak zresztą postępują chyba wszyscy wydawcy kodeksów regionalnych.
Niniejszy suplement poszerza też nieco graniczne daty poprzedniego Kodeksu. Wydany przez F. Piekosińskiego tom V sięgnął schyłku 1444 r. Obecna kwerenda objęła dokumenty do 1450 r. włącznie. Przedłużenie to wynika z chęci doprowadzenia wydawnictwa dokumentów wielkopolskich do tego samego roku, do którego doprowadzone zostało wydanie dokumentów małopolskich (Kodeks dyplomatyczny Małopolski i Zbiór dokumentów małopolskich). Jest to tym bardziej potrzebne, że lata najbliższe po 1444 r., okres bezkrólewia i początek panowania Kazimierza Jagiellończyka, to czasy bardzo ciekawe w dziejach Polski, warte jak najszybszego udokumentowania publikowanymi źródłami. Oczywiście - pisanie o wydawaniu dokumentów z lat 1445 - 1450 jest w tej chwili pisaniem o odległym czasie przyszłym, pisaniem o XI tomie KDW. Materiały zostały jednak zgromadzone ...
II
Materiałów do niniejszego suplementu - tomu VI i następnych - dostarczyła kwerenda przeprowadzona planowo w niektórych zespołach bibliotecznych i archiwalnych oraz znaleziska "przypadkowe". Planową kwerendę przeprowadzono w następujących zespołach:
1. Archiwum Państwowe w Poznaniu (WAP): przejrzano tu wszystkie wielkopolskie księgi sądowe - grodzkie i ziemskie - z XV w. (do 1500 r.) zbiory dokumentów miejskich, klasztornych oraz z zespołu Akt miasta Poznania. Wykorzystano również kopiariusze miast i klasztorów oraz zbiór odpisów dokumentów klasztorów kolońskich (altenberskich) sporządzony w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia przez H. Hockenbecka (zdecydowaną większość tych ostatnich skolacjonowano potem z podstawami odkrytymi później głównie w Kolonii).
2. Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu (AAP): przejrzano wszystkie piętnastowieczne księgi konsystorza poznańskiego, podobnie akta biskupie i akta posiedzeń kapituły z tego czasu. Wykorzystano zbiory dokumentów oryginalnych i luźnych kopii, ponadto wszystkie kopiariusze biskupstwa i kapituły poznańskiej. Rozpisano także sumariusz dokumentów poznańskiego kolegium wikariuszy katedralnych, sporządzony u schyłku XVIII w. przez kanonika poznańskiego Mateusza Zymchanowskiego według zaginionego dziś kopiariusza dokumentów wikariuszy z przełomu XV i XVI w. (tzw. Jura vicariorum).
3. W Archiwum Głównym Akt Dawnych (AGAD) w Warszawie wykorzystano dokumenty wpisane do Metryki Koronnej przed 1573 r. (na podstawie sumariuszy Metryki wydanych w MRPS) oraz zbiór dokumentów pergaminowych i papierowych, wreszcie rejestr przywilejów miast wielkopolskich w Archiwum Publicznym Potockich (rkps 304), sporządzony z okazji pierwszej lustracji dóbr monarszych w Wielkopolsce (korzystano także z innego egzemplarza tego rejestru znajdującego się w Bibliotece im. Edwarda Raczyńskiego w Poznaniu, rkps 85).
4. Archiwum Archidiecezji Gnieźnieńskiej (AAG): przeglądnięto wszystkie księgi konsystorza gnieźnieńskiego z XV w., najstarsze kopiariusze kapitualne (ACap. 1 - 7), wreszcie zbiór dokumentów gnieźnieńskich i - osobno sygnowanych - trzemeszeńskich.
5. Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Bydgoszczy: wykorzystano dokumenty klasztoru Benedyktynów w Mogilnie oraz Cystersów w Koronowie (w części dotyczącej Wielkopolski) oraz osiemnastowieczny sumariusz dokumentów klasztoru mogileńskiego.
6. Biblioteka Jagiellońska w Krakowie: Odpisy dokumentów wielkopolskich i ekscerpty z XIV - XV w. sporządzone w XIX w. przez Ignacego Zakrzewskiego, a nazywane obecnie Tekami Piekosińskiego. Podstawy tych odpisów w olbrzymiej większości odnaleziono zresztą w archiwach (głównie archidiecezjalnych w Poznaniu i w Gnieźnie). W Bibliotece Jagiellońskiej wykorzystano także szerzej dotąd nie znany obszerny kopiariusz (księgę formularzową) Mikołaja Strzeszkowica z Ułanowa z początku XV w. (rkps 143).
7. Biblioteka PAN w Krakowie: skopiowano dokumenty oryginalne (pergaminowe i papierowe) oraz przejrzano dwa zespoły odpisów: Teki Majkowskiego z początków XX w. (w których zachowało się przede wszystkim wiele odpisów z zaginionego dziś, a wspomnianego już tutaj kopiariusza Jura vicariorum) oraz Teki Ulanowskiego sporządzone przezeń dla Komisji Prawniczej Akademii Umiejętności. Kwerenda w tych ostatnich została przerwana w 1980 r. wskutek nagłego długoterminowego zamknięcia magazynów Biblioteki i będzie musiała być kontynuowana w przyszłości.
8. W Bibliotece Czartoryskich w Krakowie wykorzystano dokumenty pergaminowe, odpisy dokumentów w Tekach Naruszewicza oraz w Tekach Pstrokońskiego (obydwa te zespoły dały bardzo mało dokumentów).
9. Archiwum OO. Dominikanów w Krakowie: skopiowano dokumenty z dwu kopiariuszy klasztornych: dominikanów i dominikanek poznańskich (obydwa z XVII w.) - szczególnie ten ostatni dał wiele nie znanych dotąd dokumentów, od XIII w. poczynając.
10. W Archiwum Diecezjalnym we Włocławku wykorzystano doku
menty oraz księgi konsystorza kaliskiego (do 1510), wreszcie kopiariusz klasztoru cystersów w Lądzie z XVIII w.
11. Z archiwów zagranicznych uzyskano mikrofilmy dokumentów oryginalnych klasztoru lędzkiego oraz piętnastowiecznego kopiariusza tegoż klasztoru, wreszcie zespołu listów pisanych przez zakonników klasztorów cysterskich kolońskich (Ląd, Łekno, Obra) do parafii Św. Kolumby w Kolonii (mikrofilmy zawdzięczają wydawcy uprzejmości prof. G. Labudy). Drugi z wykorzystanych zespołów zagranicznych to zbiór listów zakonu krzyżackiego (Ordensbriefarchiv) w mikrofilmach przechowywanych w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Toruniu (nadzwyczaj życzliwie udostępnionych przez p. dyr. - dr Karolę Ciesielską).
Wiele dokumentów dostarczyły katalogi bibliotek, kwerendy uzupełniające, informacje literatury (np. wiele sygnatur cytowanych przez monografię ks. J. Nowackiego - Now. I i II), określenia proweniencyjne zachowane w odpisach I. Zakrzewskiego, informacje ludzi życzliwych wydawnictwu (wymienić tu trzeba szczególnie prof. Kazimierza Jasińskiego, doc. Stanisława Kurasia, dr Krystynę Górską-Gołaską i dr. hab. Jerzego Lucińskiego, mgr. Adama Bieniaszewskiego). Z tego typu informacji pochodzą drukowane w Kodeksie dokumenty przetrwałe w Metryce Koronnej czasów pojagiellońskich, w aktach konsystorskich i kapitulnych Poznania i Gniezna (XVI - XVIII w.), w wielkopolskich księgach grodzkich i ziemskich XVI - XVIII w., czy - podobnie - pojedyncze przekazy z archiwów państwowych w Toruniu, Krakowie, archidiecezjalnego we Wrocławiu, Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie, Ossolińskich we Wrocławiu, klasztoru Bożego Ciała na Kazimierzu w Krakowie itp.
III
Metoda wydawnicza nie odbiega od stosowanych zazwyczaj w polskich wydawnictwach dokumentów. Każdy tom - po "Wstępie" - rozpoczynamy wykazem dokumentów tam zawartych. Kolejne dokumenty traktowane są jako odrębne jednostki wydawnicze. W nagłówku każdego z nich umieszczamy kolejny numer (rozpoczynając od numeru 1 w tomie VI, zachowując potem ciągłość numeracji w tomach następnych), datę i miejsce wystawienia oraz regest dokumentu. Nazwy miejscowości wystawienia w nagłówku - podobnie jak i w przypisach rzeczowych - podajemy w formie dzisiejszej. Miejscowości nie zidentyfikowane pozostawiamy w formie przetrwałej w podstawie wydania (i wtedy piszemy je antykwą). Braku w podstawie miejsca wydania nie zaznaczano w regeście zwykłymi w takich wypadkach syglami "b.m.", podobnie nie zaznaczano braku daty dziennej. Daty podawano według dzisiejszego kalendarza, daty rekonstruowane - w nawiasach kwadratowych. Dokumenty pozbawione daty dziennej umieszczamy po wszystkich dokumentach tego roku, dokumenty datowane orientacyjnymi datami typu: od - do, pod najpóźniejszą z możliwych dat. Dokumenty fałszywe umieszczamy pod datami, jakie noszą falsyfikaty; o fakcie (czy domniemaniu) fałszerstwa lub interpolacji informują odpowiednie określenia przy dacie dokumentu w nagłówku.
Regesty wstępne są bardzo krótkie. Mają one na celu tylko zupełnie orientacyjne informowanie o treści dokumentu - jego pełen tekst znajduje się przecież tuż obok. Dla skrócenia objętości regestów zrezygnowano między innymi z podawania imion i pełnej listy godności tych wystawców, którzy wystawiali dokumenty z tytułu sprawowania określonego urzędu, np. zamiast: Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski, starosta generalny Wielkopolski i nakielski zaświadcza ..., piszemy krótko: starosta generalny Wielkopolski zaświadcza ... Zaniechano też podawania w regestach wstępnych pełnych i zmieniających się często tytulatur książęcych czy monarszych, pisząc krótko, np. Siemomysł książę kujawski, a przy książętach wielkopolskich i królach jeszcze krócej: książę Przemysł I, król Władysław Łokietek itp. Jeżeli wystawców lub odbiorców jest kilku, piszemy krótko: wymienieni dostojnicy (książęta, sędziowie polubowni itp.).
Wiadomości o przekazach źródłowych ugrupowano w zwykłej kolejności: oryginał, kopia, odpis, regesty i ekscerpty, wydania, wreszcie uwagi. Przy oryginałach podawano ich opis: materiał, wymiary, ewentualnie stan zachowania, sposób przytwierdzenia pieczęci i jej (ich) opisy, wreszcie zapiski dorsalne. Wszystkich elementów opisu oryginałów nie udało się podać w wypadkach, gdy wydawcy dysponowali tylko mikrofilmami oryginałów - dotyczy to np. dokumentów z archiwum krzyżackiego, podobnie z Kolonii (tutaj wymiary dokumentów dostarczyła wydawcom doc. dr Anna Dorothee von den Brincken z Kolonii). Pisząc o kopiach podawano informacje o czasie ich powstania, a w wypadku przetrwania w większych kodeksach rękopiśmiennych - dane o ich charakterze (kopiariusz - czyj, księga sądowa itp.). W wypadku, gdy nie zachował się oryginał dokumentu, odnotowywano wszystkie znane wydawcom jego kopie (i zazwyczaj wydawano tekst według wszystkich owych kopii). Odstępowano od zasady zestawiania wszystkich kopii wówczas, gdy znany był oryginał.
Od kopii odróżniano odpisy, określając tą nazwą nowożytne kopie powstające dla celów historiograficznych (typu odpisów Naruszewicza, Piekosińskiego, Zakrzewskiego, Majkowskiego itp.), a będące dziś niejednokrotnie jedynymi istniejącymi przekazami interesujących nas dokumentów.
Inaczej niż wydawnictwa dotychczasowe, w wypadku gdy oryginał nie zachował się, nie pisano: "Or. nieznany". To samo dotyczy kopii. Brak w nagłówku rubryk: Or., względnie Or. i kop. oznacza, że wydawcom nie były one znane. Wyjątek czyniono tu tylko przy oryginałach obecnie nie znanych, których opisy (lub inne dane) przetrwały w innych znanych nam przekazach (np. w średniowiecznych potwierdzeniach notariuszy publicznych lub w nowożytnych odpisach historyków).
W przytoczonych tekstach dokumentów w zasadzie przyjęliśmy wskazówki zawarte w Projekcie instrukcji wydawniczej dla pisanych źródeł historycznych do połowy XVI wieku przygotowanym przez Adama Wolffa. Okazało się jednak, że niekiedy trzeba było dla dobra wydawnictwa wprowadzić pewne zmiany. Kierowaliśmy się tu z jednej strony ogólnie przyjętą tradycją w zakresie wydawania średniowiecznych dokumentów, z drugiej zaś strony zamierzaliśmy ułatwić badaczom korzystającym z publikowanych tekstów lepsze ich zrozumienie. Chociaż ogólne zasady wydawnicze zostały już w praktyce edytorskiej ustalone, to jednak uważaliśmy za słuszne niekiedy przyjąć własne rozwiązania.
W dokumentach pochodzących z okresu średniowiecza zachowano wszystkie cechy graficzne dokumentu, również wtedy, kiedy bywały one indywidualnymi cechami graficznymi poszczególnych pisarzy. Ujednolicono jednak pisownię liter v i u według zasad pisowni klasycznej, pokrywającej się z wymową, a także wprowadzono podwójne i na końcu wyrazów (ii) tam, gdzie pisarz lub kopista postawił y (ij). To ujednolicenie pisowni nie dotyczy imion własnych, transliterowanych wiernie według przekazu. Bez zmian pozostawiamy natomiast podwojone v (w) w wyrazach typu: wlgariter lub w zapisach fonetycznych.
Ujednolicenie dotyczy też pisowni łącznej i rozłącznej wyrazów. Dajemy więc fidedignus, christifidelis, quamplures, chociaż często w rękopisach zapisywano je rozłącznie; dotyczy to wielu innych wyrazów, w których trzeba było wprowadzić normalizację w zakresie łączenia lub dzielenia ich części.
Wspomniane wyżej zasady są zgodne z dotychczasowymi przepisami dotyczącymi wydań źródłowych. Zgodnie z utartą praktyką w wyrazach skróconych, które można było pisać w różny sposób (np. litera, littera; nihil, nichil) dostosowaliśmy się do ogólnie przyjętego w średniowieczu sposobu pisania (litera, nichil), a w miarę możności do zwyczajów graficznych danego pisarza, w dokumentach skopiowanych w wiekach późniejszych dostosowaliśmy pisownię wyrazów skróconych do ortografii danego okresu. Zaniechano natomiast ujednolicania (klasycyzowania) pisowni w tekstach publikowanych wedle podstaw pochodzących z lat po 1550. Podstawy te charakteryzują się - aż głęboko w wiek XVII - bardzo niekonsekwentnymi formami pisowni, po części będącymi tworem pisarzy XVI i XVII w., po części zaś przejętymi z kopiowanych tekstów średniowiecznych. Gdy więc XVII-wieczny pisarz napisze: ecclesie, nie poprawiamy tego na: ecclesiae.
Ujednolicone zostało stosowanie dużych i małych liter, a to według ogólnie obecnie przyjętych norm. Dużą literą zaczynamy zatem wszystkie imiona własne, lecz także wszystkie przymiotniki od nich pochodzące, np. Posnania (lub, jeśli tak jest w przekazie: Poznania), Posnaniensis (Poznaniensis); Gnesna (Gniezna), Gnesnensis.
Dużymi literami piszemy: Regnum Polonie oraz nazwy innych krajów, piszemy również Sedes Apostolica. Od dużej litery zaczynamy nazwy świąt, np. dominica Letare, dominica Oculi, Assumpcio Beate Marie Virginis. W nazwach świąt małą literą piszemy wyrazy sanctus i beatus przed imieniem świętego, natomiast dużą literą jego przydomki, ponieważ stanowią część składową nazwy święta, np. in octava sancti Adalberti Episcopi et Martyris, in die beate Lucie Virginis, ante festum sancti Jacobi Apostoli. Jednak wyrazy sanctus i beatus piszemy dużą literą, jeśli wchodzą w skład nazwy, np. ecclesia Sancti Johannis, ecclesia Sancte Marie Magdalene.
Dużą literą piszemy "nomina sacra", a więc Deus, Dominus (anno Domini), Spiritus Sanctus, Sancta, Trinitas. Piszemy też Beata Virgo Maria, ale przy często występującym nagromadzeniu przydomków maryjnych (np. sancta Dei genitrix virgo beatissima ... itd.) rezygnujemy z pisania ich dużą literą. Również dużą literą oznaczamy nazwy zakonów, np. ordo Cisterciensis, ordo Sancti Sepulchri.
Zgodnie z zasadami ortografii łacińskiej nazwy miesięcy piszemy dużą literą, podobnie jak wyrazy Idus, Kalende oraz rzymskie określenia dni tygodnia, np. dies Martis. Średniowieczną nomenklaturę chronologiczną piszemy od małej litery. Pisownię roku, często w przekazach niejednolitą, wiernie transkrybujemy.
Jako zasadę przyjęliśmy rozwiązywanie wszystkich skrótów bez wyjątku. Rozwiązujemy więc również wyrazy występujące często, np. dominus, sanctus, venerabilis, także i miary czasu, wagi i wartości: festum, grossus i in., wychodząc z założenia, że wymaga tego jasność tekstu, a pozostawianie niektórych wyrazów w postaci skróconej może utrudnić korzystanie. W tych przypadkach, gdy rozwiązanie skrótów nie zawsze bywało jednoznaczne, a dotyczy to zwłaszcza końcówek niektórych wyrazów, oznaczanych - szczególnie w kancelaryjnej kursywie - skrótami schematycznymi, które mogły być rozwiązane na kilka sposobów, naszą propozycję rozwiązania skrótu ujmowaliśmy w nawias okrągły, rezerwując nawiasy kwadratowe dla wstawek pochodzących od wydawców oraz do zaznaczania ubytków, najczęściej mechanicznych, w podstawie wydania. O ubytkach informują najczęściej przypisy tekstowe ("dziura", "słowo nieczytelne", "zalane" itp.) - odstępowano od umieszczania notek w nawiasach wówczas, gdy ubytków w tekście było bardzo dużo i omówione one zostały dokładnie w opisie podstawy wydania: liczne notki w każdym nawiasie kwadratowym, szczególnie przy wypełnianiu owych nawiasów rekonstrukcjami, bardzo zaciemniają czytelność tekstów.
Często występujące skrócenie @Xpc@ rozwiązywaliśmy stale jako: Christus, chociaż ta forma w średniowieczu występowała niezmiernie rzadko. Wyraz ten, zgodnie z wymową, w postaci nieskróconej pisano zawsze jako Cristus. W tym wypadku dostosowaliśmy się do przyjętej w edytorstwie światowym praktyki. Dotyczy to również skrótu @Ihs@, transkrybowanego przez nas jako Iesus, a nie Ihesus, chociaż ten drugi sposób zapisywania był w średniowieczu powszechny, jeśli kopista wyrazu nie skrócił. Od powyższej zasady transkrypcji odstępowaliśmy tu jedynie w tych przypadkach, jeśli pisarz lub kopista dokumentu wniósł w innym miejscu to imię w postaci nieskróconej jako Cristus.
Wyrazy polskie występujące w łacińskich tekstach zostały przytoczone w transliteracji i oznaczone drukiem rozstrzelonym.
Teksty w języku niemieckim przepisano tu w dosłownej transliteracji.
Aparat krytyczny do tekstów:
1. Przypisy tekstowe, numerowane małymi literami alfabetu, podają odmianki tekstów, potwierdzają lekcje podstawy wydania ("tak Or.", "tak Kop.", "tak Odpis"), informują też o poprawkach czy skreśleniach w podstawie wydania. Poprawki te odnotowywane są skrupulatnie przy wydawaniu oryginałów; mechanicznych błędów pisarzy kopii, szczególnie kopii późnych, nie zaznaczano.
2. W przypisach rzeczowych objaśniano przede wszystkim osoby i miejscowości. Osób bardzo znanych nie objaśniano - dotyczy to królów polskich, znaczniejszych książąt wielkopolskich (ich identyfikacja zawarta jest zresztą w regestach wstępnych: książę Bolesław Pobożny, książę Przemysł II, król Kazimierz Wielki), także arcybiskupów gnieźnieńskich. Nie objaśniano także większych miast, szczególnie miast wielkopolskich. Osoby objaśniano poprzez zestawianie informacji o ich urzędach i godnościach oraz o latach występowania, przywołując przede wszystkim wydawnictwa typu biograficznego (PSB, WSB), w których zestawiona została zazwyczaj bibliografia o danej osobie. W dalszej kolejności cytowano opracowania monograficzne, spisy urzędników, wreszcie inne wydawnictwa źródłowe, szczególnie nowsze, gdzie znów zazwyczaj zestawiana bywa szersza bibliografia i dalsze przekazy źródłowe. Zacytowanie więc jako informacji o danej osobie np. Zbioru dokumentów miasta Płocka nie oznacza, że osoba owa występuje tylko tam, ale że w wydawnictwie tym zestawiono już wcześniejszą literaturę dotyczącą interesującej nas postaci. Osoby objaśniano przy pierwszym wystąpieniu w Kodeksie; przy następnych odsyłano do pierwszej wzmianki (numer dokumentu/numer przypisu).
Przy objaśnianiu miejscowości stosowano określenie jej położenia w stosunku do najbliższego większego ośrodka miejskiego, tak istniejącego wówczas ("na pn. od Gniezna"), jak powstałego później ("na wsch. od Rawicza"). Gdy dokument wymienia kilka sąsiadujących ze sobą wsi, położenie dalszych określano niekiedy stosunkiem do poprzedniej. W identyfikacjach stosowano dzisiejsze brzmienie nazw - tylko wówczas, gdy różni się ono wyraźnie od średniowiecznego, podawano obydwa. Miejscowości dziś nie istniejące otrzymują zazwyczaj nazwy rekonstruowane, szczególnie te, które występują już w literaturze (przede wszystkim w licznych studiach ks. Stanisława Kozierowskiego). W wypadkach wątpliwych, niejasnych itp. odsyłano z reguły do kartoteki Słownika historyczno-geograficznego Wielkopolski w średniowieczu, znajdującej się w poznańskiej pracowni Instytutu Historii PAN. Cytowanie SHGWlkp. oszczędza wiele miejsca w przypisach. Jest też wynikiem przeświadczenia, że nie sposób zajmować się dziś osadnictwem średniowiecznej Wielkopolski bez kontaktu z kartotekami słownika. Kartoteki te stanowią też punkt odniesienia przy objaśnieniach szeregowych przedstawicieli stanu szlacheckiego: objaśniając zidentyfikowanego Jana z Będlewa czy Kusza z Wir, piszemy, że występuje on w latach od - do i odsyłamy do SHGWlkp. Wydawcy winni wdzięczność Autorom kartotek za zgodę na ich wykorzystanie, za pomoc przy identyfikowaniu miejscowości zaciągnęli też wielki dług wdzięczności u Współautorki słownika, dr Krystyny Górskiej-Gołaskiej.
IV
Niniejszy tom Kodeksu zawiera 400 dokumentów - całych i regestów. Z nich jeden datowany jest XII wiekiem, 64 pochodzi z XIII, pozostałe 335 - z XIV w. 110 z nich zostało już wydanych wcześniej - dotyczy to głównie dokumentów najwcześniejszych, trzynastowiecznych - tutaj publikujemy zaledwie (ale jednocześnie i aż) 18 nowych dokumentów. Nie publikowanych dotąd dokumentów z XIV w. tom zawiera 272.
Jest rzeczą oczywistą, że dokumenty publikowane w suplemencie nie są tak atrakcyjne, jak wydane w pierwszych tomach Kodeksu - nie znajdziemy tu nowej bulli gnieźnieńskiej, czy nowego przywileju koszyckiego. Tom przynosi jednak wiele interesujących dokumentów do dziejów osadnictwa - cofa metrykę występowania wielu osad, nawet lokacji miast, uzupełnia w sposób istotny jakże ciągle skąpe wiadomości o ludziach średniowiecza. Z niewielką tylko dozą przesady można powiedzieć, że dla dziejów Polski XIII, a i XIV w. każdy dokument jest ważny. Z tym przeświadczeniem oddajemy niniejszy tom do rąk badaczy. Dedykujemy go pamięci twórcy Kodeksu i bezimiennego wydawcy pierwszych czterech tomów - Ignacego Zakrzewskiego.
Wydawnictwo niniejsze powstało jako owoc pracy dość licznego zespołu osób, które zechciały poświęcić swój wolny, "pozaetatowy" czas na kwerendy, kopiowanie, kolacjonowanie i różnego rodzaju prace pomocnicze. W kwerendach pomagali wydawcom dr hab. Jerzy Luciński, dr Krystyna Gołaska, mgr Adam Bieniaszewski, Ireneusz Gazda, Jacek Latzke, Janina Wejchertowa. W kopiowaniu obok obydwu wydawców udział brali dr hab Jerzy Luciński, dr Krystyna Gołaska, mgr Alina Brzóstkowska, Hanna Marcinkowska, Danuta Pędzińska, Janina Wejchertowa, zaś dr Franciszek Sikora udostępnił wydawcom wstępnie opracowany edytorsko zbiór dokumentów gnieźnieńskiego domu bożogrobców, przeglądnął też część maszynopisów tomu VI, nie szczędząc cennych uwag. Dr Maria Kowalczykówna zechciała w Krakowie skolacjonować odpisy z księgi formularzowej Mikołaja Strzeszkowica (Bibl. Jag., rkps 143), zaś doc. Irena i Stanisław Kurasiowie - w archiwum watykańskim kilka już wcześniej wydanych drukiem dokumentów papieskich, teraz przedrukowywanych. Mgr Piotr Łysiak współdziałał w pracach nad identyfikacją miejscowości występujących w tomie VI. Szczególnie wiele Kodeks zawdzięcza jednak mgr Danucie Pędzińskiej, czynnie działającej we wszystkich stadiach opracowywania tekstów, która wreszcie przepisała na maszynie całość tomu VI i współuczestniczyła w jego kolacjonowaniu. Mgr Jerzy Łojko już w korekcie uściślił wiele ustaleń osobowych komentarza.
Z dwójki wydawców niniejszego tomu, Henryk Kowalewicz wziął na siebie pieczę nad filologiczną i paleograficzną poprawnością tekstów, zaś Antoni Gąsiorowski opracowanie aparatu wydawniczego oraz całość prac redakcyjnych.
Wydając pierwszy tom suplementu Kodeksu z prawdziwą przyjemnością i wdzięcznością wspomnieć też trzeba serdeczną i bardzo daleko idącą pomoc, jaką otrzymali wydawcy od gestorów największych zbiorów archiwaliów wielkopolskich - ks. doc. dra Mariana Banaszaka, dyrektora AAP, ks. dra Władysława Zientarskiego, dyrektora AAG, a także dra Stanisława Kłysa, dyrektora poznańskiego WAP. Bez ich pomocy, wychodzącej daleko poza formalne ramy udostępniania zbiorów, nie byłoby możliwe zgromadzenie w Poznaniu tak znacznej liczby podobizn i odpisów dokumentów, a tym samym i wydanie Kodeksu.
Pochodzenie dokumentów publikowanych w KDW VI
Lp.
Archiwum, biblioteka
Or.
Kop.
Odpis
Reg.
Razem
1
Berlin-Dahlem, GS
3
1
-
-
4
2
Brno, Státní oblastní archiv
1
-
-
-
1
3
Bydgoszcz, WAP
1
-
-
11
12
4
Erfurt, Wiss. Algemeinebibliothek
-
1
-
-
1
5
Gniezno, AAG
8
58
-
9
75
6
Kolonia, Historisches Archiv
16
30
-
-
46
7
Kórnik, Bibl. Kórn.
2
3
-
-
5
8
Kraków, Archiwum OO. Dominikanów
-
10
-
-
10
9
Kraków, Bibl. Czart.
3
-
-
-
3
10
Kraków, Bibl. Jag.
-
3
2
-
5
11
Kraków, Bibl. PAN
-
1
34
-
35
12
Kraków, Klasztor Kanoników Later.
1
-
-
-
1
13
Kraków, WAP
4
1
-
-
5
14
Poznań, AAP
4
25
-
40
69
15
Poznań, Bibl. Racz.
-
2
-
-
2
16
Poznań, WAP
17
36
1
9
63
17
Warszawa, AGAD
4
32
-
4
40
18
Watykan, archiwum
-
1
-
-
1
19
Włocławek, Archiwum Diecezjalne
-
6
-
-
6
20
Wrocław, Archiwum Archidiecezjalne
1
1
-
-
2
21
Wrocław, Bibl. Oss.
1
-
-
-
1
22
Inne, różne, wydane wg zachowanych publikacji, fotografii itp.
1
8
1
3
13
Ogółem
67
219
38
76
400
Praefationis argumentum breve

Societatis litterarum Posnaniensis sumptibus prolata sunt in lucem ab anno 1877 usque ad annum 1881 quattuor volumina Codicis Diplomatici Maioris Poloniae (= CDMP, qui Polonice KDW signatur). Quibus voluminibus continentur plus quam 2000 documentorum, quae ante annum 1400 conscripta sunt. Volumen quintum autem, quod varia diplomata, quae ab anno 1400 usque ad annum 1444 confecta sunt, exhibet, publici iuris factum est anno 1908. Hanc fontium seriem, quam nunc prae manibus habes lector, et cui nonnulla volumina posterius addentur, reapse supplementum esse volumus illorum quinque voluminum, ante annos plurimos iam editorum.
De iisdem diplomatibus edendis iam brevi post primum bellum mundiale cogitatum est, sed consilium illud anno demum 1975 perfici poterat, cum Societatis litterarum Posnaniensis auspiciis facta est Officina fontibus historicis edendis historiam Poloniae Maioris illustrantibus. Plus quam 1800 documenta, quae ante annum 1450 conscripta sunt quaeque in Codice Diplomatico Maioris Poloniae vetere frustra quaeras, diligentissime inventa congestaque sunt et nunc primum in publicum mittuntur. Examinata sunt sagaciter quae in Archivo Publico Posnaniensi asservantur diplomata pergamenea et chartacea, libri apographorum, acta terrestria et castrensia saeculi XV, ea quae in Archivo Archidioecesiali Posnaniensi reperiuntur diplomata pergamenea, libri apographorum, acta consistorii Posnaniensis, acta capituli Posnaniensis, acta episcopalia saeculi XV, liber beneficiorum anno 1510 exaratus. In Archivo Archidioecesiali Gneznensi autem investigabantur accuratissime documenta originalia, libri apographorum, acta consistorii Gneznensis saeculi XV. Ex Chartophylacio Maximo Varsaviensi usi sumus documentis pergameneis et chartaceis necnon apographis, quae usque ad annum 1572 in Metrica Regni relata sunt. Ex variis etiam collectionibus manuscriptorum in Bibliothecis Jagellonica et Cracoviensi nomine Czartoryski nuncupata, in Bibliotheca Academiae Scientiarum Polona Cracoviensi, in Bibliotheca Cornicensi et Posnaniensi nomine Raczyński nuncupata asservatis multa documenta ab editoribus noviter eruta sunt. In allis autem documentis investigandis, quae in monasteriis ordinis Cisterciensium (i.e. Landensi, Leknensi, Obrensi) olim fuerunt, nunc vero collectionibus fontium extraneis nempe Archivo Coloniensi adiuncta sunt, necnon in examinanda epistularum collectione Ordinis Sanctae Mariae Iherosolimitani, quae nunc Berolini-Dahlem asservatur, taeniolis photographicis tantum uti poteramus. Hoc volumine aliqua tantum pars documentorum, nuper a nobis repertorum, primum eduntur. Codice Diplomatico Maioris Poloniae novo similiter atque Codice vetere continentur etiam documenta ad historiam Poloniae Maioris spectantia, id est ea documenta, quae cum territorio vetere Posnaniensi, Calissiensi Gneznensique, nempe cum terris ad fluvios Warta, Wełna, Noteć et Prosna positis, coniuncta esse scimus. Quae terrae medio aevo exeunte capitaneatus Posnaniensis et Calissiensis in Republica Polonorum fuerunt. Hoc volumine nulla continentur diplomata nisi quae cum vicis atque oppidis in Polonia Maiore sitis coniuncta sunt, et praeterea ea documenta, quae ad possessiones institutorum imprimis monasteriorum Poloniae Maioris extra eius fines sitas, spectant. Omittuntur tamen hoc libro documenta pertinentia ad magna bona archiepiscopatus Gneznensis atque episcopatus Posnaniensis extra fines Poloniae Maioris posita. Hoc quoque volumine facile inveniri possunt etiam nonnulla diplomata hominum in Polonia Maiore natorum possessiones alias sitas perscribentia vel eorum opera confecta in terris alienis illustrantia. Huius generis documenta modo nominata semper editorum selectioni subicinatur necesse est. Omnia igitur documenta cum in lucem prolata, tum ea, quae in variis editionibus vel commentationibus (e.g. ut additamentum) iam edita sunt, nunc iterum in extenso impressa, in hoc Codice Diplomatico Poloniae Maioris, lector benevole, invenies. Praetermittuntur autem documenta iam antea in publicum emissa, quae ad commemoratas Poloniae Maioris monasteriorum possessiones extra illius regionis fines positas spectant.
Praeter documenta, quae integra aetatem tulerunt, continentur hoc supplemento etiam ea, quae regestorum et summariorum formam habent; omnia insuper documentorum certa indicia adiecta sunt.
Ratio ac via, quam in hoc volumine edendo secuti sumus, minime ab recentioribus documentorum editionibus medii aevi Polonorum distat. Diplomatum textus instructi sunt inscriptione, qua editionis fundamentum planius explicatur: originale, vel cum id desideratur, apographa eius describuntur. Cum originale deest, discrepantias, quae inter quaedam apographa occurrunt, in singulis notis, quae litteris signantur, ad oculos posuimus. In his adnotationibus facile etiam errores et lapsus invenies, quibus scriptoris imprudentia originale aut apographum laborant ("tak Or." = sic in originali, "tak Kop." = sic in apographo). Personae, loca, necnon difficiles textus loci explicantur in adnotationibus, quae numeris indicantur. Personae vel loca aliquotiens in documentis laudata, primo tantum loco illustrantur. In sequentibus adnotationibus lector ad primam eorum mentionem revocatur vocabulo "cf. supra" aliisque eius modi locutionibus. Personae et loca planius illustrabuntur in indicibus, qui horum supplementorum volumini ultimo addentur. Ibi etiam index rerum adicietur.
In Latinum vertit Casimirus Liman
Wykaz skrótów
Literatura, źródła, instytucje
AAG - Archiwum Archidiecezji Gnieźnieńskiej.
AAP - Archiwum Archidiecezji Poznańskiej.
Acta capitulorum - Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta, wyd. B. Ulanowski, t. I - III, Kraków 1894 - 1918.
AGAD - Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie.
Bibl. Czart. - Muzeum Narodowe w Krakowie. Biblioteka Czartoryskich.
Bibl. Jag. - Biblioteka Jagiellońska w Krakowie.
Bibl. Kórn. - Biblioteka Kórnicka Polskiej Akademii Nauk.
Bibl. Ossolineum - Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.
Bibl. PAN - Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.
Bibl. Racz. - Miejska Biblioteka Publiczna im. Edwarda Raczyńskiego w Poznaniu.
Bielińska, Kancelarie - M. Bielińska, Kancelarie i dokumenty wielkopolskie XIII wieku, Wrocław 1967.
Bieniak, Wlkp. - J. Bieniak, Wielkopolska, Kujawy, ziemie łęczycka i sieradzka wobec problemu zjednoczenia państwowego w latach 1300 - 1306, Toruń 1969.
Caro, Liber cancellariae - J. Caro, Liber cancellariae Stanislai Ciołek. Ein formelbuch der polnischen Königskanzlei aus der Zeit der hussitischen Bewegung, "Archiv für österreichische Geschichte", t. 45, 1871, s. 319 - 545, t. 52, 1874. s. 1 - 273.
DKM - Dokumenty kujawskie i mazowieckie przeważnie z XIII wieku, wyd. B. Ulanowski, Kraków 1887.
Eubel, Hierarchia - C. Eubel, Hierarchia catholica medii et recentioris aevi, t. I, Monasterii 1913.
GS - Geheimes Staatsarchiv (Preussischer Kulturbesitz).
GUrz. - A. Gąsiorowski, Urzędnicy wielkopolscy 1385 - 1500. Spisy, Poznań 1968.
KDKK - Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej Ś. Wacława, wyd. F. Piekosiński, t. I - II, Kraków 1883.
KDM - Kodeks dyplomatyczny Małopolski, wyd. F. Piekosiński, t. I - IV, Kraków 1876 - 1905.
KDW - Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, t. I - IV, Poznań 1877 - 1881, t. V, wyd. F. Piekosiński, Poznań 1908, t. VII n. - w przygotowaniu, materiały u wydawców, seria nowa, t. I, wyd. Z. Perzanowski, Poznań 1975.
Kor. - J. Korytkowski, Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 do dni naszych, t. I - IV, Gniezno 1883.
Kozierowski, Obce ryc. - S. Kozierowski, Obce rycerstwo w Wielkopolsce w XIII - XVI wieku, Poznań 1929.
KPol. - Kodeks dyplomatyczny Polski, t. I - IV, wyd. L. Rzyszczewski, A. Muczkowski, J. Bartoszewicz, M. Bobrowski, Warszawa 1847 - 1887.
Krzyżanowski, Dyplomy - S. Krzyżanowski, Dyplomy i kancelaria Przemysława II, Pamiętnik Akademii Umiejętności w Krakowie, Wydziały Filologiczny i Historyczno-Filozoficzny, t. VIII, 1890, s. 122 - 192.
Lekszycki II - Die ältesten grosspolnischen Grodbücher, t. II, Leipzig 1889.
Militzer - K. Militzer, Kölner bürgersöhne im Zistercienserorden, "Historische Jahrbuch'' 99, 1979, s. 161 - 195.
Lites 1320, Lites 1339, Lites 1414 - Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum: proces 1320 - 1321, wyd. Wrocław 1970; proces 1339, wyd. Poznań 1890; proces 1414, wyd. Warszawa 1935.
Łukaszewicz, Obraz - J. Łukaszewicz, Obraz historyczno-statystyczny miasta Poznania, t. I - II, Poznań 1838.
Maleczyński, Zarys - K. Maleczyński, Zarys dyplomatyki polskiej wieków średnich, cz. I, Wrocław 1951.
MPH - Monumenta Poloniae Historica, t. I - VI oraz MPH nova series (n.s.), t. I n.
MPVat. - Monumenta Poloniae Vaticana, szczególnie t. III: Analecta Vaticana, Kraków 1914.
MRPS - Matricularum Regni Poloniae summaria, t. I - V, Warszawa 1905 n.
Nakielski, Miechovia - S. Nakielski, Miechovia, sive promptuarium antiquitatum monasterii Miechoviensis, Kraków 1634.
Now. - J. Nowacki, Dzieje archidiecezji poznańskiej, t. I - II, Poznań 1959 - 1964.
Pakulski, Zarembowie - J. Pakulski, Ród Zarembów w Wielkopolsce w XIII i początkach XIV wieku, Prace Wydziału Nauk Humanistycznych Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego, Seria C, nr 16, 1975, s. 103 - 137.
Perlbach, Lond - M. Perlbach, Die Cistercienser - Abtei Lond im stadtkölnischen Archiv, Mitteilungen aus dem Stadtarchiv von Köln, 2, 1883, s. 71 - 118.
Piekosiński, Pieczęcie - F. Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich, Kraków 1889.
Poz. I - Die ältesten grosspolnischen Grodbücher, t. I, Leipzig 1887.
Poz. II - Księga ziemska poznańska 1400 - 1407, Poznań 1960.
Preuss. Urkundenbuch - Preussisches Urkundenbuch, t. I - V, 1882 (reedycja Aalen 1961) - Marburg 1975.
PSB - Polski słownik biograficzny, t. I n.
Reg. Teut. - Regesta historico-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum, t. I - II, wyd. E. Joachim, W. Hubatsch, Göttingen 1948 - 1950.
Rosin, Słownik - R. Rosin, Słownik historyczno-geograficzny ziemi wieluńskiej w średniowieczu, Warszawa 1963.
SHGWlkp. - Kartoteki Pracowni Słownika historyczno-geograficznego Wielkopolski średniowiecznej w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu.
Sikora, Dokumenty - F. Sikora, Dokumenty i kancelaria Przemysła I oraz Bolesława Pobożnego 1239 - 1279, Wrocław 1969.
Spisy - Spisy urzędników średniowiecznych opracowane w ramach prac zespołu badawczego w problemie MR III.1, przechowywane i przygotowywane do druku w Instytucie Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu pod red. Antoniego Gąsiorowskiego: łęcz(yckie) - opr. A. Szymczakowa; młp. (małopolskie) - opr. P. Wojciechowski, T. Nowakowski, B. Wyrozumska; sier(adzkie) - opr. U. Zarzycka i A. Szymczakowa; wlkp. (wielkopolskie - opr. M. Bielińska, J. Łojko, A. Gąsiorowski.
St. Źr. - "Studia Źródłoznawcze'', t. I n.
Sułkowska-Kurasiowa, Dokumenty - I. Sułkowska-Kurasiowa, Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370 - 1444, Warszawa 1977.
WAP - Wojewódzkie Archiwum Państwowe.
Wizytacje - Wizytacje dóbr arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i kapituły gnieźnieńskiej z XVI wieku, wyd. B. Ulanowski, Kraków 1920.
WSB - Wielkopolski słownik biograficzny, Poznań 1981.
WSvP - A. Warschauer, Stadtbuch von Posen, Posen 1892.
Zajączkowscy, Materiały - S. Zajączkowski, S. M. Zajączkowski, Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych ziem łęczyckiej i sieradzkiej do 1400 roku, cz. I - II, Łódź 1966 - 1970.
Zb. dok. Płocka - Zbiór dokumentów i listów miasta Płocka, wyd. S. M. Szacherska, t. I, Warszawa 1975.
ZDKDK - Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej, wyd. S. Kuraś, t. I n., Lublin 1965 n.
ZDM - Zbiór dokumentów małopolskich, t. I n., wyd. S. Kuraś i I. Sułkowska-Kurasiowa, Wrocław - Warszawa 1962 n.
Skróty językowe
dok. - dokument
gnieźn. - gnieźnieński
ib. - ibidem
ident. - identyczny
I.N. - instrument notarialny
kal. - kaliski
kop. - kopia
or. - oryginał
pd. - południe, południowy
pn. - północ, północny
por. - porównaj
pozn. - poznański
reg. - regest
streszcz. - streszczenie
uw. - uwagi
tłum. - tłumaczenie
wg - według
wlkp. - wielkopolski
wsch. - wschód, wschodni
wyd. - wydanie
wyst. - występuje
zach. - zachód, zachodni
zm. - zmarł
Z.N. - znak notarialny
zob. - zobacz
Wykaz dokumentów

1
Ląd, 30 kwietnia 1174 (falsyfikat) Książę Mieszko Stary uposaża klasztor Cystersów w Lądzie dochodami z soli wielickiej

2
Rogoźno, 16 czerwca 1202? (falsyfikat) Książę Mieszko Stary (?) nadaje miasto Czarnków z przyległościami komesowi Mikołajowi wojewodzie kaliskiemu

3
[1228 - 1239?] Książę polski Władysław nakazuje nie pobierać opłat celnych od cystersów z Lądu

4
Poznań, 1240 Paweł biskup poznański nadaje dziesięciny z 10 wymienionych wsi kościołowi w Nieparcie

5
Wrocław, 28 sierpnia 1241 (falsyfikat) Tomasz biskup wrocławski oświadcza, że zamienił z biskupem poznańskim wieś Czermin (?) na dziesięciny z wymienionych wsi, które to dziesięciny przeznaczył na uposażenie kościoła w Zdunach

6
Gniezno, 17 stycznia 1243 (falsyfikat) Książę Przemysł I z bratem Bolesławem i matką Jadwigą nadają Dębogórę, Grylewo i Pińsko klasztorowi Cystersów w Łeknie, obdarzając je określonymi wolnościami

7
Gniezno, 24 lutego 1243 Książę Przemysł I z bratem Bolesławem i matką Jadwigą nadają Dębogórę, Grylewo i Pińsko klasztorowi Cystersów w Łeknie, obdarzając je określonymi wolnościami

8
[1243 - 1249] Wykaz powinności poddanych bożogrobców gnieźnieńskich (ordynacja)

9
Międzyrzecz, 23 czerwca 1252 Książę Przemysł I nadaje Kaszczor, Wieleń, Łupice i Obrzycko komesowi Beniaminowi

10
Gniezno, 10 maja 1253 Książę Przemysł I potwierdza posiadłości i nadaje wolności domowi Bożogrobców w Gnieźnie

11
Kalisz, 1 marca 1255 (Reg.) Książę Bolesław Pobożny nadaje klasztorowi Bożogrobców w Miechowie prawo lokacji Grodziska na prawie niemieckim

12
Sieradz, 16 września 1262 Janusz arcybiskup gnieźnieński nadaje dziesięciny ze wsi Skomlin klasztorowi Cysterek w Ołoboku

13
Gniezno, 24 sierpnia 1263 Książę Bolesław Pobożny nadaje wieś Święcia klasztorowi Cystersów w Lądzie

14
Kalisz, 3 czerwca 1264 Książę Bolesław Pobożny nadaje sołectwo w Borkowie sołtysom Hartratowi i Gotszalkowi

15
Gniezno, 27 kwietnia 1268 (Reg.) Książę Bolesław Pobożny zamienia swoje wsie Żerniki i Krakanowo (?) na Zbiersko klasztoru Benedyktynów w Mogilnie

16
Poznań, 29 czerwca 1269 Mikołaj biskup poznański nadaje Henrykowi i Hankowi prawo lokacji wsi Szamarzewo

17
Dłusk, 6 stycznia 1270 Książę Bolesław Pobożny nadaje komesowi Świętomirowi immunitet dla wsi Rozdrażew

18
Dłusk, 29 września 1271 (interpolowany?) Książę Bolesław Pobożny nadaje Goranin Przybysławowi synowi Pacyńca

19
Gniezno, 13 grudnia 1271 ? (falsyfikat ?) Książę Przemysł II rozsądza spory o dziesięciny pomiędzy kanonikiem gnieźnieńskim Szymonem a Wojsławem ze Stawu i Januszem z Małachowa

20
Gniezno, 1271 Książę Bolesław Pobożny nadaje wieś Mierzewo Przybysławowi z Fulsztyna

21
Dłusk, 28 maja 1274 Książę Bolesław Pobożny nadaje Chwałkowice rycerzom Piotrowi, Wacławowi i Chwalisławowi

22
1274 (Reg.) Książę Bolesław Pobożny potwierdza zwrot wsi Druszkowo klasztorowi Cysterek w Ołoboku przez wojewodę kaliskiego Arkenbolda

23
Gniezno, 6 stycznia 1275 Książę Bolesław Pobożny nadaje dąbrowę koło Goranina Przybysławowi synowi Pacyńca

24
[Obra], 1 marca 1278 S. opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Wilhelm cysters z Obry rozporządził swoją ojcowizną w Kolonii

25
[1273 - 1278?] Książę Przemysł II zawiera przymierze z Henrykiem IV Prawym

26
Kalisz, 22 czerwca 1280 Książę Przemysł II nadaje klasztorowi Cystersów w Lądzie prawo lokowania wsi Wierzbno na prawie niemieckim

27
Kalisz, 18 października 1280 Książę Przemysł II potwierdza posiadłości klasztoru Cystersów w Lądzie i obdarza je określonymi wolnościami

28
Łekno, 15 sierpnia 1282 Książę Przemysł II nadaje klasztorowi Cystersów w Łeknie prawo lokacji na prawie niemieckim Rgielska z przyległościami

29
Kalisz, 27 grudnia 1282 (1283?) Książę Przemysł II uposaża klasztor Dominikanek w Poznaniu

30
Dłusk, 25 stycznia 1283 Książę Przemysł II uwalnia mieszkańców Pyzdr od płacenia ceł na obszarze swego księstwa

31
Rogoźno, 2 sierpnia 1283 Książę Przemysł II nadaje Dobiejewo z przyległościami klerykowi Ambrożemu i jego synom

32
Pyzdry, 23 listopada 1283 Książę Przemysł II nadaje saliny pod Pyzdrami mieszczaninowi pyzdrskiemu Henrykowi z Soli

33
Kalisz, 14 lutego 1285 Komes Dzierżykraj syn Walenty nadaje trzy jatki w Kaliszu klasztorowi Cysterek w Ołoboku

34
17 stycznia 1288 Jan II biskup poznański zleca lokację miasta Pszczewa Janowi zwanemu Lubinowo

35
[Ląd?], 24 sierpnia 1288 Gerard opat klasztoru Cysterów w Lądzie zamienia określone dziesięciny z Jakubem arcybiskupem gnieźnieńskim

36
26 kwietnia 1289 Wymienieni synowie wojewody Janka Zaremby zwracają Siekierzyn biskupowi lubuskiemu

37
Rieti, 5 czerwca 1289 Wymienieni arcybiskupi i biskupi nadają odpusty nawiedzającym kościół Dominikanek w Poznaniu

38
Poznań, 1289 Książę Przemysł II nadaje połowę wsi Polanowo Bogusławowi podkomorzemu poznańskiemu i kasztelanowi ujskiemu

39
[Obra], 12 października 1290 NN. opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Henryk cysters z Obry rozporządził swoją częścią domu w Kolonii

40
Dłusk, 1290 Książę Przemysł II obdarza przywilejami i wolnościami wymienionych synów Peregryna z Grabianowa (?)

41
Gniezno, 26 kwietnia 1291 Książę Przemysł II potwierdza przywilej księcia pomorskiego Mściwoja II z 31 lipca 1280 dla klasztoru Cystersów w Lądzie

42
Rzym, 22 lipca 1291 Papież Mikołaj IV bierze pod swą opiekę klasztor Dominikanek w Poznaniu

43
1291? Siemowit książę dobrzyński nadaje cystersom z Lądu prawo połowów na Wiśle, koło ich wsi Łęg

44
Poznań, 11 września 1293 Jan II biskup poznański ustala zasady połączenia biskupiego Zimnowa z działem Wojciecha Ociosańca (?) w Domachowie i lokacji całości na prawie niemieckim

45
Dłusk, 11 grudnia 1293 Książę Przemysł II nadaje rycerzowi Gerwardowi prawo lokowania wsi Koszuty na prawie niemieckim

46
[Obra], 24 października 1294 Wilhelm opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Krzysztofa w Kolonii, że Henryk cysters z Obry zrzekł się praw do swej ojcowizny w Kolonii

47
1294 Książę Przemysł II sprzedaje wójtostwo w Stawiszynie Mikołajowi synowi Floriana

48
Poznań, 22 maja 1295 Książę Przemysł II nadaje rycerzowi Wojciechowi synowi Jana prawo lokacji Janowca na prawie niemieckim

49
Gniezno, 1295 Książę Przemysł II przysądza wieś Przybysław biskupowi lubuskiemu

50
Poznań, 1295 Przemysł II potwierdza swój dokument z 1287 r. dotyczący wsi Krerowa

51
[przed 1296] Testament Pawła Grabi (fragment)

52
Poznań, 10 maja 1296 Książę Władysław Łokietek przekazuje kościół w Żoniu klasztorowi Cystersów w Łeknie

52a
Poznań, 16 września 1296 Książę Władysław Łokietek zaświadcza, że Mikołaj wojewoda kaliski zamienił swój Główiew na Marlewo biskupa poznańskiego

53
Pyzdry, 1 stycznia 1297 Książę Władysław Łokietek potwierdza nadanie patronatu kościoła Św. Marii Magdaleny w Poznaniu dominikankom poznańskim

54
Poznań, 25 stycznia 1297 Książę Władysław Łokietek zezwala wojewodzie Mikołajowi z Gostynia na budowę wodociągu w Poznaniu

55
Żnin, 14 września 1297 Tomasz opat klasztoru Benedyktynów w Mogilnie zamienia określone dziesięciny z Jakubem Świnką arcybiskupem gnieźnieńskim

56
Pyzdry, 7 - 12 grudnia 1297 Książę Władysław Łokietek nadaje prawo zakładania kramów sukiennych mieszkańcom Pyzdr

57
Wiązów, 1 stycznia 1298 Jan biskup wrocławski widymuje dokument Przemysła II dla biskupa lubuskiego z 1295 r.

58
Pyzdry (?), 16 maja (?) 1298 Książę Władysław Łokietek zatwierdza przywilej księcia Przemysła II z 28 grudnia 1286 dla dóbr kazimierskich biskupstwa lubuskiego

59
Poznań, 25 lipca 1298 (?) Beniamin i Wacław synowie wojewody poznańskiego Beniamina nadają Przysiekę Niemiecką (potwierdzają nadanie?) klasztorowi Cystersów w Wieleniu

60
Gniezno, 25 października 1298 Jakub Świnka arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Liskowie swemu podwładnemu Lagusowi

61
Kalisz, 15 - 20 czerwca 1299 Książę Władysław Łokietek zaświadcza, że orki wykonane przez ludzi klasztoru Cystersów w Lądzie w majątkach książęcych nie stanowią powinności klasztoru

62
Gniezno, 25 czerwca 1299 Książę Władysław Łokietek wyłącza dobra klasztoru Cystersów w Lądzie spod jurysdykcji podłowczych lędzkich

63
Mogilno, 30 lipca 1299 (Reg.) Książę Władysław Łokietek potwierdza przywileje książąt Bolesława i Mieszka dla klasztoru Benedyktynów w Mogilnie i nadaje klasztorowi prawo łowów w klasztornym lesie Niebóż

64
Poznań, 30 czerwca 1300 Andrzej Zaremba biskup poznański eryguje kolegium wikariuszy w katedrze poznańskiej

65
Pyzdry, 5 czerwca [1301 ?] Mikołaj starosta Królestwa Polskiego zaświadcza, że klasztor Cystersów w Lądzie wolny jest od wymienionych ciężarów prawa polskiego

66
Kalisz, 21 stycznia 1302 Fryderyk z Čachovic komornik Królestwa Polskiego i Mikołaj wojewoda kaliski rozsądzają spór pomiędzy Konradem opatem lędzkim i Stojgniewem kasztelanem lędzkim

67
Poznań, 11 listopada 1302 Fryderyk z Čachovic najwyższy komornik Królestwa Polskiego zleca lokację Podarzewa i "Desente" Menkowi mieszczaninowi z Pobiedzisk

68
1302 Komes Szymon z Myśliborza sprzedaje sołectwo w Sługocinie niejakiemu Sule

69
1302 (Reg.) Jakub Świnka arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Czerlejnku

70
Przemęt, 25 lipca 1303 (interpolowany ?) Jan starosta Wielkopolski zaświadcza, że Jakub z Sączkowa sprzedał łany sołeckie w Sączkowie księdzu Roznosowi

71
Kalisz, 1 sierpnia 1303 (Reg.) Komes Roszek łowczy kaliski nadaje część gruntu w Kaliszu klasztorowi Cysterek w Ołoboku

72
Żnin, 25 marca 1304 Jakub Świnka arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Sulinowie Urbanowi synowi Wita

73
Gdańsk, 5 (6) sierpnia 1304 (Reg.) Wymienieni dostojnicy pomorscy zaświadczają, że przysądzili wieś Kłodawę klasztorowi Cystersów w Lądzie

74
Gniezno, 26 grudnia 1304 Mikołaj prepozyt gnieźnieński zaświadcza, że Jasiek kanonik gnieźnieński i jego brat Stefan, wójtowie gnieźnieńscy, zrezygnowali z ról koło kościoła Św. Michała w Gnieźnie na rzecz domu Bożogrobców w Gnieźnie

75
Poznań, 25 lutego 1306 Andrzej Zaremba biskup poznański rozsądza spór pomiędzy kanonikiem poznańskim Adamem z poznańskimi wikariuszami katedralnymi

76
13 marca 1306 (Reg.) Mikołaj opat benedyktynów w Mogilnie zawiadamia wojewodę pomorskiego Święcę, że sprzedał wsie klasztorne Trąbki i Koźmin klasztorowi Cystersów w Lądzie

77
[Obra], 11 października 1307 Wilhelm opat klasztoru Cystersów w Obrze, zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Henryk cysters z Obry rozporządził swoją częścią domu w Kolonii

78
Poznań, 24 czerwca 1308 Andrzej Zaremba biskup poznański ustanawia i uposaża swoich penitencjarzy w katedrze poznańskiej

79
Byczyna, 1311 (Reg.) Gunter z Handlungsbach zobowiązuje się zwrócić 18 łanów i 4 jatki w Kępnie klasztorowi Cysterek w Ołoboku

80
6 stycznia 1312 Mikołaj opat klasztoru Benedyktynów w Mogilnie zaświadcza, że sprzedał Trąbki i Koźmin klasztorowi Cystersów w Lądzie

81
Legnica, 4 maja 1312 Książę Henryk II głogowski nadaje Dytmarowi z Paniowic Osową Sień

82
Poznań, 2 lipca 1313 Andrzej Zaremba biskup poznański eryguje ołtarz w katedrze poznańskiej

83
Dobrzyń (?), 9 (?) lutego 1314 (interpolowany?, falsyfikat?) Książę Władysław Łokietek nadaje prawo lokacji miasta w Łobżenicy Wincentemu synowi Piotra

84
Pyzdry, 13 września 1314 Książę Władysław Łokietek potwierdza wszystkie nabytki uzyskane przez klasztor Cystersów w Lądzie od chwili objęcia rządów w Polsce przez króla czeskiego Wacława

85
Poznań, 6 listopada 1314 Książę Władysław Łokietek nadaje wieś Zarzeczyn synom Jakuba Domaratowica ze Smogulca

86
Eberswalde, 8 września 1315 Jan margrabia brandenburski nadaje wsie Bledzew i Sokola Dąbrowa klasztorowi Cystersów w Zemsku

87
[Pyzdry], 11 listopada 1315 Jasiek wójt Pyzdr potwierdza prawo pobierania w Pyzdrach czynszu pięciu kamieni łoju przez klasztor Cystersów w Lądzie

88
23 lutego 1316 (Reg.) Wdowa Elżbieta z synem Michałem nadaje swoje dworzyszcze w Ołoboku tamtejszemu klasztorowi Cysterek

89
[Altenberg], 1318 Opat klasztoru Cystersów w Altenbergu przesyła opatowi klasztoru cystersów w Łeknie uchwały finansowe kapituły generalnej

90
Brześć Kujawski, 19 listopada 1319 Książę Władysław Łokietek rozsądza spór pomiędzy Żyrą synem Trojana a klasztorem Cystersów w Lądzie o wieś Łęg

91
Poznań, 30 czerwca 1320 Domarat biskup poznański odnawia przywilej na sołectwo w Skarboszewie Klemensowi Włodyczce

92
Gniezno, 12 grudnia 1322 Janisław arcybiskup gnieźnieński zleca Mikołajowi synowi Serwina lokację wsi Ostrowite Kapitulne na prawie średzkim

93
Poznań, 1 lipca 1323 Domarat biskup poznański nadaje sołectwo w Warszewie krawcowi Piotrowi

94
[Łekno], 30 września 1323 Mikołaj opat klasztoru Cystersów w Łeknie zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że zezwolił Tylmanowi cystersowi z Łekna na swobodne rozporządzanie swoją ojcowizną

95
1323 (Reg.) Janisław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Biskupicach Smolanych (Bieniszowicach) Andrzejowi Smolce

96
Brześć Kujawski, 15 lipca 1324 Janisław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Siedlimowie Marcjanowi Siekierce

97
Gniezno, 20 czerwca 1325 Janisław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Biskupinie Krystynowi i Mateuszowi

98
Uniejów, 22 lutego 1326 Wymienieni biskupi polscy nadają odpusty nawiedzającym kościół parafialny w Iwanowicach

99
Gniezno, 25 kwietnia 1326 Janisław arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Lubczu Ciechosławowi synowi Marcina

100
Ląd, 12 marca 1327 Ugoda Konrada sołtysa z Kościoła z klasztorem Cystersów w Lądzie

101
Gniezno, 27 kwietnia 1327 Janisław arcybiskup gnieźnieński zamienia z Hebrardem i Ditrychem synami Zygfryda dwa łany w Kędzierzynie na część Kębłowa

102
Poznań, 2 - 7 listopada 1327 Król Władysław Łokietek przysądza Białokosz dominikanom poznańskim

103
Gdańsk, 23 kwietnia 1328 (Reg.) Bartłomiej i Piotr bracia z Rusocina sprzedają błoto koło Kłodawy klasztorowi Cystersów w Lądzie

104
Opatówek, 13 października 1328 Janisław arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Trojanowie Wojciechowi Wierciałce

105
Pyzdry, 13 grudnia 1328 Król Władysław Łokietek, oddaliwszy pretensje Żyry Trojanowica do wsi cystersów lędzkich Łęgu, obdarza wieś wolnościami i zaświadcza, że klasztor lędzki zamienił tę wieś z biskupem włocławskim na Godziszewo i dziesięciny z wymienionych wsi

106
Uniejów, 31 stycznia 1329 Janisław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwa w Solcu i Malanowie niejakiemu Brudzowi

107
Kłodawa, 1329 (Reg.) Maciej opat klasztoru Cystersów w Lądzie lokuje wieś Trąbki na prawie niemieckim

108
Kalisz, 14 lutego 1330 (Reg.) Mikołaj z Niechanowa nadaje swoje posiadłości klasztorowi Cysterek z Ołoboku

109
Kalisz, 5 listopada 1331 Janisław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo we wsi Trzęsów Maciejowi synowi Cetna

110
[Obra], 30 września 1332 Jan opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że otrzymał 40 marek należących do Arnolda cystersa z Obry

111
[Obra], 1332 Jan opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Arnold cysters z Obry rozporządził swoją ojcowizną i macierzyzną w Kolonii

112
[Obra], 15 kwietnia 1333 Jan opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Ludwik cysters z Obry rozporządził swoją ojcowizną w Kolonii

113
Poznań, 30 czerwca 1333 Jan III biskup poznański odnawia przywilej na sołectwo w Gradowicach sołtysom Mikołajowi i Janowi

114
Elbląg, 4 lipca 1333 (Reg.) Luder wielki mistrz krzyżacki potwierdza klasztorowi Cystersów w Lądzie dokument Mściwoja księcia pomorskiego z 30 lipca 1280

115
1323 ?, 1333 ? (Reg.) Janisław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo we wsi Ilmie

116
1333 Maciej opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje sołectwo w Godziszewie Mikołajowi z Żelichowa

116a
[przed 19 października 1335] Królowa czeska Elżbieta (Reiczka) zapisuje w testamencie określone świadczenia katedrze poznańskiej oraz klasztorom Cysterek w Owińskach i Klarysek w Gnieźnie (ekscerpt)

117
Kłodawa, 15 kwietnia 1336 (Reg.) Maciej opat klasztoru Cystersów w Lądzie zaświadcza, że przedstawił dwu świadków przy rozgraniczaniu wsi Kłodawy i Granssin

118
Poznań, 18 marca 1337 Wymienieni sędziowie polubowni przysądzają prawo patronatu kościoła Św. Marii Magdaleny w Poznaniu dominikankom poznańskim

119
Poznań, l6 marca 1337 Król Kazimierz Wielki potwierdza dominikankom poznańskim prawo patronatu kościoła Św. Marii Magdaleny w Poznaniu

120
Gniezno, 25 kwietnia 1337? Mikołaj archidiakon kaliski zleca Stefanowi synowi Pawła lokację Wójcinka na prawie średzkim

121
13 czerwca 1337 (Reg.) [Jan IV biskup poznański] nadaje sołectwo w Brzeziu

122
Ląd, 24 czerwca 1338 Maciej opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje sołectwo we wsi Lipia Góra niejakiemu Ulrychowi

123
Gdańsk, 26 czerwca 1338 (Reg.) Winrich von Kniprode komtur gdański widymuje dokument Bartłomieja i Piotra z Rusocina z 23 kwietnia 1328 dla klasztoru Cystersów w Lądzie

124
Gniezno, 23 maja 1339 Andrzej z Koszanowa starosta Wielkopolski i kasztelan poznański zaświadcza, że komes Ptolemeusz ze Strzyżewa sprzedał brzeg rzeki Bystrzycy Przybysławowi skarbnikowi arcybiskupa gnieźnieńskiego

125
Kraków, 24 lipca 1339 Janisław arcybiskup gnieźnieński nadaje dziesięciny z Tyńca szpitalowi Św. Ducha w Kaliszu

126
Ląd, 2 lutego 1340 Maciej opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje sołectwo we wsi Święcia niejakiemu Albertowi

127
Inowrocław, 17 kwietnia 1341 Andrzej z Koszanowa starosta Wielkopolski i kasztelan poznański zaświadcza, że Andrzej ze Słaboszewa zrzekł się swych praw do części Korabnik na rzecz biskupa włocławskiego Macieja

128
Gniezno, 24 kwietnia 1341 Janisław arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Białożewinie Waldkowi synowi Boguszy z Piotrowic

129
Kalisz, 10 listopada 1342 Ofka wdowa po Janie z Dobrzycy sprzedaje sołectwo w Michałowie Markowi i Jakubowi

130
[Gostyń], 20 grudnia 1342 Mikołaj dziedzic Gostynia nadaje wolny łan w Brzeziu Janowi Krzywińskiemu

131
Poznań, 15 czerwca 1343 (falsyfikat?) Król Kazimierz Wielki zamienia swoje miasto Czarnków z przyległościami na Rogoźno, Studzieniec i Gościejewo Sędziwoja z Czarnkowa i obdarza dobra Sędziwoja określonymi wolnościami

132
Brześć Kujawski, 24 czerwca 1343 Maciej biskup włocławski zaświadcza, że otrzymał od Jana opata klasztoru Cystersów w Lądzie trzy dokumenty dotyczące wsi Łęg

132a
Kalisz, 8 lipca 1343 Arcybiskup gnieźnieński, biskupi włocławski i poznański zrzekają się praw do odszkodowań za szkody wyrządzone przez zakon krzyżacki

133
Gniezno, 13 lipca 1343 Wymienieni przełożeni klasztorów wielkopolskich zrzekają się praw do odszkodowań za szkody wyrządzone przez zakon krzyżacki

134
Raciążek, 28 sierpnia 1343 Maciej biskup włocławski zaświadcza, że otrzymał od Jana opata klasztoru Cysterów w Lądzie trzy dokumenty króla Władysława Łokietka dotyczące wsi Łęg

135
Gniezno, 13 stycznia 1344 Benedykt prepozyt bożogrobców gnieźnieńskich zezwala Mikołajowi synowi Jana na lokację opuszczonej wsi Grochowiska Księże na prawie średzkim

136
Przemęt, 28 sierpnia 1344 Król Kazimierz Wielki potwierdza Wincentemu z Granowa posiadanie wsi Bukowiec i Grotniki

137
Poznań, 27 lutego 1345 Jan IV biskup poznański eryguje kolegium wikariuszy w katedrze poznańskiej

138
Gniezno, 28 kwietnia 1345 Jarosław arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Cerkwicy Małej Hynkowi z Obrowa

139
Bydgoszcz, 21 września 1345 Król Kazimierz Wielki zaświadcza; że Wojciech wojewoda brzeski sprzedał wieś Łąsko swemu bratu Hektorowi

140
Kalisz, 6 lutego 1346 Stefan i Janusz dziedzice Sośnicy sprzedają sołectwo w Godzieszach Małych Budkowi i Staszkowi

141
Poznań, 14 maja 1346 Król Kazimierz Wielki nadaje wolności kmieciom z Donatowa

142
Gniezno, 29 marca 1347 Jarosław arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Płociczu Olbrachtowi synowi Piotra

143
Gniezno, 24 kwietnia 1347 Jan prepozyt klasztoru Kanoników Regularnych w Trzemesznie wydzierżawia klasztorną część Brzyskorzystwi Wincentemu dziekanowi gnieźnieńskiemu

144
[Ląd], 26 - 31 lipca 1347 Jan opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje sołectwo we wsi Wierzbno Janowi zwanemu der Kinder

145
Konin, 21 listopada 1347 Król Kazimierz Wielki zezwala rzeźnikom kaliskim na budowę jatek w mieście

146
Konin, 22 listopada 1347 Król Kazimierz Wielki zwalnia handlujących mięsem mieszczan z Pyzdr od ceł na terenie Królestwa

147
Pyzdry, 22 listopada 1347 Kró1 Kazimierz Wielki potwierdza prawo Andrzeja wójta Pyzdr do wyrębu drewna na potrzeby młyna w Pyzdrach

148
Inowrocław, 19 marca 1348 Król Kazimierz Wielki zatwierdza wyrok sędziów, którzy rozsądzili spory o ziemię pomiędzy klasztorem Cystersów w Byszewie a wymienionymi rycerzami

149
Żnin, 19 kwietnia 1348 Jarosław arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Orle niejakiemu Piotrowi

150
Gniezno, 23 kwietnia 1348 Iwan prepozyt gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Złotkowie Pawłowi synowi Michała ze Słupcy

151
Gniezno, 30 kwietnia 1348 (Reg.) NN. przysądza połowę jeziora Lubieszewo klasztorowi Benedyktynów w Mogilnie

152
Opatówek, 13 lipca 1348 Jarosław arcybiskup gnieźnieński zaświadcza, że Jachna wdowa po Żegocie z Żernik zeznała; iż Żegota nadał dochody z młyna w Żernikach kościołowi w Gołuchowie

153
Brześć Kujawski, 1348 Dobiesław syn Żyry, dziedzic Kościoła zrzeka się na rzecz klasztoru Cystersów w Lądzie swej wsi Łęg

154
Łowicz, 30 czerwca 1349 Jarosław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Garyszewie Hankowi Fluk

155
Gniezno, 26 kwietnia 1350 Jarosław arcybiskup gnieźnieński nadaje wójtostwo w Żninie Męclowi z Żarnowa

156
Gniezno, 26 kwietnia 1352 Piotr kanonik gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Parlinku Andrzejowi synowi Przybysława

157
Pyzdry, 4 czerwca 1352 (Reg.) Sąd wiecowy w Pyzdrach przysądza połowę jeziora Lubieszewo opactwu Benedyktynów w Mogilnie

158
[Ląd], 30 czerwca 1352 Gizylbert opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje młyn w Kopojnie młynarzowi Tworzyjanowi

159
Kalisz, 6 lutego 1353 Król Kazimierz Wielki ustala zasady sprzedaży sukna w Kaliszu

160
Kalisz, 7 lutego 1353 Król Kazimierz Wielki nadaje kościołowi parafialnemu w Ostrzeszowie dochody z tamtejszego cła

161
[Ląd], 4 maja 1353 Gizylbert opat klasztoru Cystersów w Lądzie odnawia przywilej na sołectwo w Kowalewie sołtysowi Stanisławowi

162
Gniezno, 17 września 13(5)3 Jarosław arcybiskup gnieźnieński zawiadamia żupników w Bochni i Wieliczce o sposobach wybierania przez gnieźnieńskich wikariuszy katedralnych należnych im z żup pieniędzy

163
Poznań, 20 września 1353 Mikołaj z Gortatowa sprzedaje sołectwo w Gortatowie niejakiemu Maciejowi

164
Poznań, 16 sierpnia 1354 Wojciech biskup poznański nadaje dziesięciny z 7 wymienionych wsi klasztorowi Cystersów w Łeknie

165
7 grudnia 1354 Dzierżek z Chyciny zarządca Kębłowa zaświadcza, że zwrócił klasztorowi Cystersów w Wieleniu prawo do korzystania z części połowów (toni?) na jeziorze Mochy

166
1354 (Reg.) Jarosław arcybiskup gnieźnieński rozsądza spory pomiędzy plebanami z Cerekwicy i Żnina o dziesięciny z Żukowic

167
1354 (Reg.) [Wojciech biskup poznański] nadaje sołectwo we wsi Ołaczewo

168
Gniezno, 24 kwietnia 1355 Wincenty kanonik gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Gościeszynie Mikołajowi

169
[Poznań], 3 października 1355 Władze miasta Poznania zaświadczają, że Mikołaj rajca poznański zapisał czynsz Andrzejowi archidiakonowi poznańskiemu

170
Bolesławiec, 5 stycznia 1356 (Reg.) Klasztor Cysterek w Ołoboku nadaje 10 lat wolnizny mieszkańcom wymienionych wsi w ziemi wieluńskiej

171
[Poznań], 18 maja 1356 Władze miasta Poznania zaświadczają, że Nesa wdowa po Henryku zapisała czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

172
Powidz, 8 września 1356 Król Kazimierz Wielki nakazuje nie pobierać w Wielkopolsce opłat celnych od mieszczan Słupcy

173
koło Kowala, 14 września 1356 Król Kazimierz Wielki nakazuje nie pobierać opłat celnych od mieszczan Pyzdr wiozących towary przez Mątwy i Inowrocław do Torunia

174
Pyzdry, 14 listopada 1356 Dobiesław sędzia kaliski przysądza jezioro Jeziorzany bożogrobcom gnieźnieńskim

175
Poznań, 21 stycznia 1357 Król Kazimierz Wielki nadaje swoją wieś Studzieniec Bądymirowi synowi Marzenisa z Pomorzan

176
Zajączkowo, 25 listopada 1357 Bernard von Eleden wójt miasta Tczewa zaświadcza, że Herman opat klasztoru Cystersów z Łekna i Piotr syn Arnolda z Wytrębowic prosili go o dokonanie pomiarów wsi Połęczyn

177
Kruszwica, 20 stycznia 1358 Król Kazimierz Wielki nadaje Paskowi kasztelanowi gnieźnieńskiemu prawo lokacji w Benicach miasta na prawie średzkim

178
Kruszwica, 20 stycznia 1358 Król Kazimierz Wielki zezwala biskupowi poznańskiemu Janowi na założenie miasta na terenie wsi Ślesin i nadaje jego mieszkańcom zwolnienia od ciężarów królewskich

179
Wronki, 22 kwietnia 1358 Wierzbięta z Paniewic starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Hamlet z Ćmachowa i Hektor z Pierwoszewa dokonali zamiany pewnych ról

180
Konin, 22 listopada 1358 (Reg.) Wierzbięta z Paniewic starosta generalny Wielkopolski zakazuje urzędnikom królewskim użytkowania lasu Nieboż należącego do klasztoru Benedyktynów w Mogilnie

181
1358 (Reg.) Jarosław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Jaroszewie niejakiemu Straszowi

182
Konin, 30 stycznia 1359 Król Kazimierz Wielki nadaje Wilhelmowi mieszczaninowi z Sieradza wójtostwo w Koninie

183
Żnin, 3 lutego 1359 Król Kazimierz Wielki nadaje klasztorowi Cystersów w Byszewie prawo założenia miasta Koronowa i lokacji wymienionych wsi na prawie magdeburskim

184
4 kwietnia 1359 Wasyl prepozyt bożogrobców gnieźnieńskich sprzedaje sołectwo w Dziechowie Mikołajowi z Gdańska i Mikołajowi Ostróżce

185
Konin, 14 kwietnia 1359 Jan Sławęcic z Mikorzyna sprzedaje sołectwo we wsi Sławęcin niejakiemu Marcinowi

186
1359 (Reg.) Wymienieni dziedzice Gogołkowa sprzedają sołectwo tamże Maciejowi z Goczałkowa

187
Pobiedziska, 19 lutego 1360 (Reg.) Król Kazimierz Wielki nadaje sołectwo w Węglewie

188
Raciążek, 30 kwietnia 1360 (Reg.) Maciej z Gołańczy biskup kujawski potwierdza wcześniejsze zamiany wymienionych świadczeń i dziesięcin dokonane pomiędzy biskupstwem kujawskim a opactwem Benedyktynów w Mogilnie

189
Poznań, 30 czerwca - 5 lipca 1360 Mikołaj Poppo komandor domu Joannitów pod Poznaniem zaświadcza, że Dominik wicekustosz katedry poznańskiej zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

190
Gniezno, 26 września 1360 Jarosław arcybiskup gnieźnieński nadaje dożywotnio wieś Cotoń Franciszkowi z Cerekwicy

191
Wina, 1 października 1360 Maciej z Gołańczy biskup włocławski zaświadcza, że otrzymał od opata klasztoru Cystersów w Lądzie dokument księcia Władysława dotyczący wsi Łęg

192
Pyzdry, 28 października 1360 Król Kazimierz Wielki sprzedaje sołectwo w Krzywogórze Marcinowi Błyskawicy

193
[1352 - 1360] Wierzbięta z Paniewic starosta generalny Wielkopolski nadaje 1/3 dochodów z młyna w Śremie młynarzowi Mikołajowi

194
1360 (Reg.) Jan V biskup poznański zapisuje czynsz na rzecz altarii w katedrze poznańskiej

195
Pyzdry, 8 marca 1361 (Reg.) Sąd w Pyzdrach potwierdza granice wymienionych posiadłości opactwa Benedyktynów w Mogilnie

196
1361 (Reg.) Jarosław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Żeleźnicy Janowi z Piotrowa

197
1361 (Reg.) Król Kazimierz Wielki potwierdza podział majątku pomiędzy synów Mikołaja z Biechowa

198
Chodecz, 9 stycznia 1362 Król Kazimierz Wielki poleca celnikom między Bochnią a Sieradzem, aby pobierali tylko połowę cła i mostowego od wiozących sól mieszczan ze Stawiszyna

198a
Ciążeń, 22 stycznia 1362 Król Kazimierz Wielki nadaje sędziemu kujawskiemu Stanisławowi z Ostrowa prawo lokacji w swych dobrach miasta Goliny

199
Pobiedziska, 24 stycznia 1362 (falsyfikat?) Król Kazimierz Wielki zatwierdza postanowienia testamentowe dotyczące podziału majątku Sędziwoja z Czarnkowa kasztelana nakielskiego

200
Poznań, 30 stycznia 1362 Jakub archidiakon pszczewski i oficjał poznański zaświadcza, że Adam kmieć z Winiar zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

201
Radziejów, 31 stycznia 1362 (Reg.) Sąd w Radziejowie rozgranicza Padniewo posiadłość opactwa Benedyktynów w Mogilnie od Padniewka

202
Opatówek, 1 marca 1362 Jarosław arcybiskup gnieźnieński rozsądza spór o dziesięciny pomiędzy prepozytem kościoła Św. Mikołaja w Kaliszu a plebanem z Dobrca

203
Opatówek, 6 listopada 1362 Jarosław arcybiskup gnieźnieński zatwierdza sprzedaż sołectwa we wsi Michałów i transumuje jej dokument lokacyjny

204
Poznań, 6 lipca 1363 Jan V biskup poznański potwierdza fundacje dokonane przez archidiakona czerskiego Dytka Pradla

205
Godziszewo, 29 października 1363 Jan opat klasztoru Cystersów w Lądzie potwierdza dokument lokacyjny wsi Trąbki z 1329 r.

206
Wieluń, 18 listopada 1363 Jarosław arcybiskup gnieźnieński konsekruje kościół w Brudzewie i potwierdza jego uposażenie

207
Pyzdry, 11 grudnia 1363 Władze miasta Pyzdr zaświadczają, że Henryk syn Henryka Mokronosa nadał łan roli szpitalowi w Pyzdrach

208
Poznań, 2 lipca 1364 Jan V biskup poznański potwierdza zapis czynszu na rzecz altarii w katedrze poznańskiej

209
Pobiedziska, 18 stycznia 1365 Król Kazimierz Wielki nadaje określone wolności wsiom dominikanek poznańskich

210
Trzemeszno, 3 marca 1365 Król Kazimierz Wielki nadaje zamek Kępno z przyległościami kasztelanowi poznańskiemu i staroście wielkopolskiemu Wierzbięcie z Paniewic

211
Gniezno, 25 czerwca 1365 Jarosław arcybiskup gnieźnieński potwierdza uprawnienia zakonu Franciszkanów do sprawowania sakramentu Eucharystii

212
Gniezno, 26 czerwca 1365 Jarosław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Sławnie niejakiemu Klemie

213
Opatówek, 2 września 1365 Jarosław arcybiskup gnieźnieński rozstrzyga spory o prawo patronatu kościoła parafialnego w Chlewie

214
Poznań, 29 września 1365 Król Kazimierz Wielki zamienia swoje wymienione wsie na Źrenicę sędziego poznańskiego Przecława z Margonina

215
Złotków, 18 kwietnia 1366 Mikołaj z Kórnika kanonik gnieźnieński zaświadcza, że Mikołaj Kochan sprzedał sołectwo w Złotkowie Henrykowi, Wawrzyńcowi i Mikołajowi z Jabłonki

216
Awinion, 4 maja 1366 Papież Urban V zezwala Wierzbięcie z Kępna na słuchanie mszy w miejscach obłożonych interdyktem

217
1366 Jadwiga przeorysza klasztoru Dominikanek poznańskich sprzedaje sołectwo w Donatowie Maciejowi i Piotrowi

218
Pobiedziska, 1 - 6 marca 1367 (Reg.) Król Kazimierz Wielki zezwala Januszowi z Podlesia na lokację miasta w dąbrowie zwanej Skoki

219
Gniezno, 22 maja 1367 Jarosław arcybiskup gnieźnieński zezwala kanonikowi gnieźnieńskiemu Klemensowi na fundację ołtarza w katedrze gnieźnieńskiej i ustala zasady jego uposażenia

220
Gniezno, 17 kwietnia 1368 Jarosław arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Ostrowitem Pawłowi Witoszce

221
Pyzdry, 30 maja 1368 Wierzbięta z Paniewic kasztelan poznański i starosta generalny Wielkopolski nadaje młyn w Sabaszczewie młynarzowi Mikołajowi

222
Inowrocław, 16 grudnia 1368 Król Kazimierz Wielki nadaje w lenno Rogoźno z przyległościami panom von Osten

223
[Płock], 2 kwietnia 1369 (Reg.) Król Kazimierz Wielki zezwala na kolonizację lasu Nieboż należącego do klasztoru Benedyktynów w Mogilnie

224
Płock, 10 kwietnia 1369 Król Kazimierz Wielki zezwala na przeniesienie na prawo niemieckie wsi opactwa Św. Wincentego z Wrocławia: Opatowa, Słupi i Opatowca

225
Gniezno, 24 kwietnia 1369 Jan kantor gnieźnieński sprzedaje sołectwo nowej wsi koło Niestronna kmieciowi Januszowi zwanemu Wielki Tobół

226
Gniezno, 31 lipca 1369 Jarosław arcybiskup gnieźnieński odnawia przywilej sołectwa w Słupi Kapitulnej Michałowi, Jakubowi i Stanisławowi braciom ze Słupi

227
Poznań, 7 grudnia 1369 Jan V biskup poznański eryguje altarię fundacji Zbyluta prepozyta płockiego w katedrze poznańskiej

228
Żnin, 26 stycznia 1370 Król Kazimierz Wielki potwierdza posiadłości klasztoru Cystersów w Wieleniu, zezwalając na ich lokację na prawie niemieckim

229
Paradyż, 25 listopada 1370 Andrzej opat klasztoru Cystersów w Paradyżu zaświadcza, że rajcy Nowego Gorzowa dzierżawią część wsi klasztornej Karnin

230
1333 - 1370 Król Kazimierz Wielki widymuje dokument Władysława Łokietka z 14 lutego 1331 dla klasztoru Cysterek w Owińskach

231
1370 Piotr biskup lubuski zobowiązuje się wypłacać kustoszowi gnieźnieńskiemu Wierzbięcie określony czynsz roczny w zamian za zwrot biskupstwu wsi Przybysław

232
1370 Wymienieni dziedzice zaświadczają, że Otto wraz ze swym siostrzeńcem Świętkiem kupili sołectwo w Lutówku od Lutka sołtysa z Iłowa

233
Ląd, 3 listopada 1371 Jan opat klasztoru Cystersów w Lądzie określa prawa i obowiązki karczmarzy we wsi Kłodawa

234
Żnin, 2 stycznia 1372 Jarosław arcybiskup gnieźnieński wydzierżawia grunty folwarku Czaple mieszkańcom Żnina

235
Kalisz, 9 stycznia 1372 Tomisław z Gołańczy sędzia kaliski zaświadcza, że Heling prepozyt bożogrobców gnieźnieńskich wykupił z zastawu wieś Konikowo

236
Poznań, 10 czerwca 1372 Królewski sąd komisarski wydaje wyrok na Janka z Czarnkowa

237
Odolanów, 27 czerwca 1373 Bartosz Wezenborg z Odolanowa nadaje wójtostwo w Odolanowie Mikołajowi zwanemu Nawac

238
Awinion, 12 lipca 1373 Papież Grzegorz XI udziela prowizji na kanonikat gnieźnieński Jarandowi z Bełszewa

239
Koszyce, 3 października 1373 Królowa Elżbieta Łokietkówna potwierdza mieszkańcom Pyzdr wolności celne w Strzelnie i Jarocinie

240
Poznań, 9 grudnia 1373 Jan V biskup poznański eryguje kościół parafialny w Skokach

241
Kalisz, 10 kwietnia 1374 (Reg.) Sędziwój z Szubina starosta generalny Wielkopolski nadaje sołectwo we wsi Główiew Gallowi Żupcy

242
Poznań, 19 czerwca 1374 I. N. Potwierdzenie dokumentu biskupa poznańskiego Jana dla poznańskich wikariuszy katedralnych

243
Kostrzyn, 13 stycznia 1375 Jan pleban w Kostrzynie sprzedaje sołectwo w Libartowie Miłkowi synowi Andrzeja

244
Awinion, 26 marca 1375 Papież Grzegorz XI potwierdza wolności i przywileje bożogrobców gnieźnieńskich

245
Poznań, 18 listopada 1375 Mikołaj z Kórnika biskup poznański wprowadza Henryka syna Grzegorza z Poznania na altarię w katedrze poznańskiej

246
Sobowidz, 16 czerwca 1376 Winrich von Kniprode wielki mistrz krzyżacki zwalnia cystersów lędzkich z Godziszewa z obowiązku budowy grobli we wsi Żuława Steblewska

247
Poznań, 2 lipca 1376 Mikołaj z Kórnika biskup poznański sprzedaje sołectwo w Wierzbocicach Janowi zwanemu Żary

248
Konin, 4 sierpnia 1376 (Reg.) Oswald z Płonkowa kasztelan inowrocławski i starosta koniński zwalnia grunty należące do młyna w Czarkowie od wszelkich opłat

249
Gniezno, 2 września 1376 Wierzbięta kustosz gnieźnieński sprzedaje sołectwo we wsi Duszno Witowi synowi Idzika

250
Poznań, 27 lutego 1377 Mikołaj z Kórnika biskup poznański nadaje dożywotnio Jarandowi kanonikowi gnieźnieńskiemu wieś Leśniewo

251
[Ląd], 31 marca 1377 Tylman opat klasztoru Cystersów w Lądzie zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Gerlach cysters z Lądu rozporządził swoją ojcowizną w Kolonii

252
Gniezno, 27 maja 1377 Tomisław z Gołańczy sędzia kaliski zaświadcza, że przysądził zarośla koło Goranina Stefanowi i Przybysławowi z Goranina

253
Wrocław, 27 lipca 1377 Jakub archidiakon legnicki i wrocławski wikariusz kapitulny potwierdza dokument biskupa wrocławskiego Tomasza z 28 sierpnia 1241 dotyczący Zdun

254
Kraków, 26 sierpnia 1377 Piotr kanonik wrocławski, papieski sędzia delegowany wydaje wyrok w sporze pomiędzy arcybiskupem gnieźnieńskim Janem Suchymwilkiem a kantorem poznańskim Mikołajem Strosbergiem

255
Zwoleń, 10 listopada 1377 Król Ludwik zastawia wsie Łagiewniki, Turostowo i Węglewo Arnoldowi, Mikołajowi i Piotrowi braciom de Lowen

256
Żnin, 6 kwietnia 1378 Jan Suchywilk arcybiskup gnieźnieński nadaje łany w Podgórzynie do wykarczowania mieszczaninowi żnińskiemu Mikołajowi Włocławskiemu

257
[Ląd], 17 maja 1378 Jan opat klasztoru Cystersów w Lądzie zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Filip cysters z Lądu rozporządził swoją częścią domu w Kolonii

258
Poznań, 27 maja 1378 Domarat z Iwna starosta Wielkopolski zaświadcza, że Stefan podstoli i Wojciech bracia z Trląga dokonali podziału dóbr

259
11 grudnia 1378 Król Ludwik w zamian za Ruś daje Władysławowi Opolczykowi ziemie dobrzyńską i bydgoską za wyjątkiem Wałcza i Złotowa

260
Poznań, 6 maja 1379 I. N. Potwierdzenie dokumentu biskupa poznańskiego Jana z 6 lipca 1363 dotyczącego fundacji dziekana Dytka Pradla

261
Kalisz, 26 czerwca 1379 Domarat starosta generalny Wielkopolski zleca młynarzowi Jakuszowi zbudowanie w Stawiszynie młyna konnego

262
Kalisz, 7 września 1379 Władze miasta Kalisza zaświadczają, że mieszczanin kaliski Jakub Marszowicki (?) zapisał czynsz Annie zakonnicy klasztoru Cysterek w Ołoboku

263
Poznań, 4 kwietnia 1380 Damian oficjał i kanclerz poznański zaświadcza, że mieszczanin poznański Marcin Kukla zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

264
Poznań, 6 kwietnia 1380 Damian oficjał i kanclerz poznański zaświadcza, że mieszczanin poznański Hanek syn Grzegorza zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

265
Gniezno, 24 kwietnia 1380 Jan Suchywilk arcybiskup gnieźnieński nadaje dożywotnio Mikołajowi plebanowi z Kościelca dziesięciny z Wiśniewa i Smuszewa

266
Gniezno, 15 maja 1380 Jan archidiakon gnieźnieński sprzedaje pół łana ziemi i karczmę w Śnieciskach Piotrowi Golonce z Jaszkowa sołtysowi w Śnieciskach

267
Wójcin, 11 czerwca 1380 Jarand Pomian kanonik gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Wójcinie Betkowi synowi Adama

268
Konin, 1 września 1380 (Reg.) Świętosław z Szubina podkomorzy poznański i starosta koniński ustala obowiązki młynarza młyna pod Czarkowem

269
Gniezno, 5 września 1380 Benedykt oficjał gnieźnieński rozstrzyga spór pomiędzy plebanem z Modliszewa a dziedzicami Modliszewka

270
Gniezno, 21 października 1380 Jan Suchywilk arcybiskup gnieźnieński zamienia z Benedyktem prepozytem bożogrobców gnieźnieńskich dziesięciny we wsiach Przepałkowo, Sikorze, Wielowicz i Świdwie na wieś klasztorną Witkowo

271
Czarnków, 20 czerwca 1381 (podejrzany) Jan i Wincenty bracia z Czarnkowa zlecają założenie wsi w Trzebini niejakiemu Piotrowi

272
Pobiedziska, ok. 15 lipca 138[1?] Wymienieni dostojnicy poręczają księciu mazowieckiemu Siemowitowi IV za Dzierżka z Iwna

273
Konin, 18 lipca 1381 (Reg.) Król Ludwik potwierdza dokument Sędziwoja z Szubina starosty generalnego Wielkopolski z 10 kwietnia 1374 dotyczący sołectwa we wsi Główiew

274
Gniezno, 23 października 1331 Jan Suchywilk arcybiskup gnieźnieński nadaje dożywotnio Jarandowi kanonikowi gnieźnieńskiemu wieś Cotoń

275
Poznań, 26 lutego 1382 Domarat z Iwna kasztelan poznański i starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że młynarz Henlin sprzedał młyn w Poznaniu mieszczaninowi poznańskiemu Hankowi synowi Grzegorza

276
Radomsko, 17 kwietnia 1382 Król Ludwik potwierdza swój dokument z 11 grudnia 1378 dla Władysława Opolczyka dotyczący nadania mu ziemi dobrzyńskiej i bydgoskiej

277
Poznań, 22 maja 1382 Świętopełk z Żernik sprzedaje pół młyna w Kobylempolu młynarzowi Tworkowi

278
Poznań, 29 czerwca 1382 Wymienieni rękojmie poręczają dług zaciągnięty przez Dzierżykraja u Żyda Jordana

279
Poznań, 13 grudnia 1382 Mikołaj Strosberg kantor i oficjał poznański zaświadcza, że Maciej Ptaszkowski mieszczanin ze Śródki złożył zeznanie w sporze o dziesięciny z Gaju i Kiączyna

280
Poznań, 30 czerwca 1383 Kapituła poznańska zaświadcza, że Piotr kanonik poznański i pleban w Tarnowie zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

281
Gniezno, 22 października 1383 Bodzęta arcybiskup gnieźnieński nadaje 2 łany w Podgórzynie mieszczaninowi żnińskiemu Mikołajowi Włocławskiemu

282
Poznań, 17 listopada 1383 Bartek Cieszymir mieszczanin poznański prezentuje Ludwika plebana z Komornik na altarię w katedrze poznańskiej

283
Poznań, 31 stycznia 1384 Mikołaj z Wenecji sędzia kaliski przysądza Wrąbczyn(ek?) klasztorowi Cystersów w Lądzie

284
10 czerwca 1384 Wincenty z Książa sprzedaje młyn w Kobylempolu młynarzowi Tworkowi

285
1384 (Reg.) Bodzęta arcybiskup gnieźnieński dokonuje zamiany dóbr i dziesięcin z Janem z Szołdr plebanem ze Żnina

286
Kościan, 26 lutego 1385 Rada miejska Kościana uposaża szpital i kaplicę Św. Ducha pod Kościanem

287
Kraków, 21 kwietnia 1385 Królowa Jadwiga uposaża szpital Św. Ducha pod Kościanem

288
Poznań, 21 grudnia 1385 Peregryn z Węgleszyna starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że młynarz Staszek sprzedał młyn w Poznaniu młynarzowi Hallinowi

289
[Poznań, 17] sierpnia 1386 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że Hannos Kempe zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

290
Sandomierz, 27 września 1386 Król Władysław Jagiełło nadaje Sędziwojowi z Szubina wojewodzie kaliskiemu i staroście krakowskiemu miasto Czerniejewo i wsie Strzyżewo, Rakowo i Rusiec

291
Gniezno, 23 października 1386 Bodzęta arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Kędzierzynie Janowi Piotrowskiemu

292
[Poznań], 1386 (Reg.) Bartek Cieszymir mieszczanin poznański uposaża ołtarz w katedrze poznańskiej

293
[Poznań, 6 lutego] 1387 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że mieszczanin poznański Mikołaj Goldberg zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

294
Gniezno, 8 marca 1387 Peregryn z Węgleszyna starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Arnold z Beniewic sprzedał swoją część Beniewic miastu Pyzdrom

295
Gniezno, 24 kwietnia 1387 Bodzęta arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo we wsi Wola Frąckowi z Legnicy

296
Gniezno, 24 kwietnia 1387 Bodzęta arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w nowo lokowanej wsi Bożacin Mikołajowi kmieciowi ze Strzyżewa

297
Gniezno, 24 kwietnia 1387 Bodzęta arcybiskup gnieźnieński zezwala radzie miejskiej Żnina na nakładanie czynszów na rzemieślników miejskich

298
Pyzdry, 15 maja 1387 Peregryn z Węgleszyna starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Świętopełk z Radoliny sprzedał Sławęcin klasztorowi Cystersów w Lądzie

299
Ląd, 27 maja 1387 Świętopełk z Radoliny sprzedaje swoją wieś Sławęcin klasztorowi Cystersów w Lądzie, zatrzymując sobie w niej dożywocie

300
[10 sierpnia] 1387 (Reg.) Dobrogost Nowodworski biskup poznański eryguje ołtarz fundacji oficjała poznańskiego Michała w katedrze poznańskiej

301
Gniezno, 7 listopada 1387 (Reg.) Sąd w Gnieźnie potwierdza wytyczenie granic pomiędzy Padniewem, posiadłością opactwa Benedyktynów w Mogilnie, a Padniewkiem

302
1387 (Reg.) Poznańscy wikariusze katedralni zobowiązują się do odprawiania 3 mszy tygodniowo z tytułu otrzymania czynszu od Michała oficjała poznańskiego

303
Gniezno, 7 kwietnia 1388 Bodzęta arcybiskup gnieźnieński sprzedaje pożytki z młyna koło Bożacina Świętosławowi synowi Lutomira z Pobiedzisk

304
[Poznań, 9 sierpnia] 1388 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że mieszczanin poznański Jerzy Merkiel zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

305
[Poznań, 4 października] 1388 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że mieszczanie poznańscy Janusz Stuler, Janusz Bogna i Janusz Siekierka zapisali czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

306
[Poznań], 1388 (Reg.) Jan Borngraber oficjał poznański zaświadcza, że Jerzy pleban ze Skórzewa, wypełniając wolę mieszczanina poznańskiego Bartka Cieszymira, zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

307
Kraków, 2 lutego 1389 Król Władysław Jagiełło potwierdza dokument Kazimierza Wielkiego z 22 listopada 1347 dla mieszczan Pyzdr

308
Kraków, 2 lutego 1389 Król Władysław Jagiełło potwierdza dokument Elżbiety Łokietkówny z 3 października 1373 dla mieszczan Pyzdr

309
[Poznań, 2 kwietnia] 1389 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że mieszczanin poznański Janusz Bogna zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

310
[Poznań, 19 maja] 1389 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że mieszczanin poznański Wierzbięta zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

311
Gniezno, 18 czerwca 1389 Maciej i Mikołaj dziedzice Strzyżewa zawierają ugodę z bożogrobcami gnieźnieńskimi w sprawie budowy młyna i sadzawki na potoku Bystrzyca

312
Konin, [4 lipca 1389 ?] Król Władysław Jagiełło transumuje dokumenty dla mieszczan Słupcy, wydane przez Elżbietę Łokietkównę, Kazimierza Wielkiego i Władysława Łokietka 12 czerwca 1372, 14 czerwca 1346 i 29 grudnia 1315

313
Gniezno, 5 maja 1390 Kapituła gnieźnieńska zleca Borzkowi z Rakowa lokację Ostrowa na prawie średzkim

314
Poznań, 14 sierpnia 1390 Świętosława, Anna, Dobrosława zakonnice klasztoru Dominikanek w Poznaniu wydzierżawiają Słępowo kanonikowi gnieźnieńskiemu Mikołajowi Strzeszkowicowi

315
Pyzdry, 1 października 1390 Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski i starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Katarzyna z Beniewic sprzedała połowę swej wsi Beniewice miastu Pyzdrom

316
Poznań, 8 października 1390 Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski i starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Przybysława z Beniewic sprzedała swój dział we wsi Beniewice miastu Pyzdrom

317
Gogolewo, 23 października 1390 Dobrogost Nowodworski biskup poznański eryguje kościół parafialny w Gogolewie i zatwierdza jego uposażenie

318
Trzemeszno, 26 listopada 1390 Zakonnicy klasztoru Kanoników Regularnych w Trzemesznie zawiadamiają [wikariusza kapitulnego archidiecezji gnieźnieńskiej] o wyborze kanonika Pawła na prepozyta

319
[Poznań, 31 grudnia] 1390 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że mieszczanin poznański Jan Czump zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

320
[Poznań], 1390 (Reg.) Rada miasta Poznania zapisuje czynsz kanonikowi poznańskiemu Henrykowi synowi Grzegorza

321
[Poznań], 1390 (Reg.) Wojciech Będlewski poznański wikariusz generalny zaświadcza, że Przedpełk ze Stęszewa kasztelan międzyrzecki zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

322
[Poznań], 1390 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że Jakub Sołtysek z żoną Dzierżką zapisali czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

323
1390 (Reg.) Wojciech Będlewski poznański wikariusz generalny rozsądza spór o dziesięcinę pomiędzy poznańskimi świątnikami i wikariuszami katedralnymi

324
[Łekno], 18 listopada 1391 Tylman Crumbach opat klasztoru Cystersów w Łeknie zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Wilhelm cysters z Łekna rozporządził swoją częścią domu w Kolonii

325
1391 (Reg.) Mikołaj ze Spławia zapisuje czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

326
Słupca, 1 marca 1392 Pozew kolektora papieskiego Dobrogosta Nowodworskiego dla Pawła prepozytora klasztoru Kanoników Regularnych w Trzemesznie

327
Piotrków, 8 maja 1392 Król Władysław Jagiełło potwierdza przywileje miasta Wielunia i zrównuje jego mieszkańców z mieszkańcami Kalisza

328
Pyzdry, 1 października 1392 Król Władysław Jagiełło nadaje Andrzejowi z Gorazdowa prawo budowy młyna koło Gorazdowa

329
[Łekno], 1392 Tylman Crumbach opat klasztoru Cystersów w Łeknie zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Chrystian cysters w Łeknie rozporządził swoją ojcowizną w Kolonii

330
Poznań, 29 czerwca 1393 (Reg.) Jan Borngraber oficjał poznański rozsądza spór o dziesięciny pomiędzy kanonikiem poznańskim Mikołajem Jamińskim a Dzierżkiem z Rogaczewa i Niczkiem z Iłowca

331
Golina, 9 września 1393 Sągniew z Goliny stolnik kaliski wraz ze swą żoną Jadwigą sprzedają łan w Golinie tamtejszemu mieszczaninowi Boglonowi

332
Poznań, 12 listopada 1393 Dobrogost Nowodworski biskup poznański zamienia z kasztelanem zbąskim Mścigniewem z Piątkowa biskupią dziedzinę zwaną Mnichów Kąt na część Piątkowa

333
[15 listopada] 1393 (Reg.) Dobrogost Nowodworski biskup poznański eryguje altarię fundacji kanonika poznańskiego Jana z Żerkowa (?) w katedrze poznańskiej

334
Mchy, 17 listopada 1393 Janusz Furman z Mchów zapisuje czynsz kościołowi w Małej Kępie

335
Poznań, 1393 (Reg.) Wojciech Będlewski poznański wikariusz generalny zaświadcza, że Jakub młynarz ze Śródki zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

336
[Poznań], 1393 (Reg.) Wojciech Będlewski poznański wikariusz generalny zaświadcza, że wymienieni bracia z Gowarzewa zapisali czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

337
[Poznań], 1393 (Reg.) Jan Borngraber oficjał poznański zaświadcza, że Piotr Melsdorff mieszczanin poznański zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

338
Poznań, 13 lutego 1394 (Reg.) Jan Borngraber oficjał poznański zaświadcza, że NN (z Bilina?) zapisał czynsz kanonikowi poznańskiemu Mikołajowi Jamińskiemu

339
Gniezno, 8 maja 1394 Mikołaj kanclerz gnieźnieński sprzedaje sołectwo we wsi Gałęzewo Mikołajowi dziedzicowi Cotonia

340
Gniezno, 21 października 1394 Dobrogost Nowodworski arcybiskup gnieźnieński zaświadcza, że mianował Mikołaja Strosberga oficjałem gnieźnieńskim i swym wikariuszem generalnym

341
[Poznań], 1394 (Reg.) Jan Borngraber oficjał poznański zaświadcza, że Świętopełk z Sarbi zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

342
[Ląd], 2 maja 1395 Jan opat klasztoru Cystersów w Lądzie sprzedaje sołectwo w Koszutach braciom Piotrowi, Janowi i Januszowi

343
Pyzdry, 25 maja 1395 (Reg.) Władze miasta Pyzdr potwierdzają zamianę ogrodu pomiędzy Romanem gwardianem klasztoru Franciszkanów w Pyzdrach a mieszczaninem Janem Sparer, pozwalają klasztorowi zbudować na nowej parceli cegielnię i zwalniają ją od podatków

344
Kalisz Pomorski, 27 lipca 1395 Henryk Pape prepozyt kaliski zatwierdza fundację ołtarza w kościele parafialnym w Tucznie

345
[Poznań, I - IX] 1395 (Reg.) Wojciech Będlewski poznański wikariusz kapitulny zaświadcza, że Bogufał z Głęboczka zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

346
[Poznań, I - IX] 1395 (Reg.) Wojciech Będlewski poznański wikariusz kapitulny wprowadza Mikołaja Pomer na altarię w katedrze poznańskiej

347
Gniezno, 27 października 1395 Mikołaj Strosberg oficjał i wikariusz generalny gnieźnieński rozstrzyga spór pomiędzy altarystą gnieźnieńskim Mirosławem Brudzewskim a księdzem Janem z Popowa o prawa do kościoła Św. Michała w Gnieźnie

348
27 grudnia 1395 Stefan ze Srocka i Wilczek z Kotowiecka poręczają Małgorzacie żonie Szybana Tadera za jej dłużnika Piotra Raszkowskiego

349
Pobiedziska, 27 lutego 1396 Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski i starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Mikołaj z Siekierek oprawił na Siekierkach wiano swej żonie Sawanie

350
Gniezno, 22 października 1396 Dobrogost Nowodworski arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Górze niejakiemu Marcinowi

351
Rzym, 27 października (8 listopada ?) 1396 Papież Bonifacy IX zezwala rajcom miasta Kościana na erekcję ołtarzy w kościele parafialnym NMPanny oraz kaplicy za Bramą Głogowską w Kościanie

352
[Poznań], 1396 (Reg.) Jan Borngraber poznański wikariusz generalny zaświadcza, że kanonik poznański Florian syn Szczedrzyka zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

353
[Poznań], 1396 (Reg.) Jan Borngraber oficjał poznański zaświadcza, że kasztelan poznański Domarat z Iwna zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

354
(Poznań), 1396 (Reg.) Jan Borngraber oficjał poznański rozsądza spór o dziesięciny pomiędzy kanclerzem kapituły poznańskiej a jego wikariuszem katedralnym Mikołajem Maginką

355
1396 (Reg.) Henryk syn Grzegorza kanonik i altarysta poznański ceduje czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

356
1396 (Reg.) Domarat z Iwna kasztelan poznański zapisuje czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

357
Poznań, 10 stycznia 1397 Jan dziedzic Jarogniewic zapisuje czynsz klasztorowi Dominikanów w Poznaniu

358
[Poznań], 26 stycznia 1397 Władze miasta Poznania zaświadczają, że ksiądz Henryk syn Grzegorza sprzedał swoją sukiennicę w Poznaniu Piotrowi ze Środy

359
Kcynia, 25 marca 1397 Sędziwój z Szubina wojewoda kaliski i starosta generalny Wielkopolski nadaje młyn w Kcyni niejakiemu Januszowi

360
Kalisz, 25 kwietnia 1397 (Reg.) Królowa Jadwiga przywraca klasztorowi Cysterek w Ołoboku prawo do młyna w Dzietrzkowicach

361
Gniezno, 24 maja 1397 Dobrogost Nowodworski arcybiskup gnieźnieński nadaje wymienione dziesięciny kościołowi parafialnemu w Wenecji

362
Poznań, 1 grudnia 1397 Władze miasta Poznania zobowiązują się dawać 16 kamieni łoju klasztorowi Cysterek w Owińskach

363
Kunowo, 1397 Wojsław z Krerów podczaszy brzeski zaświadcza, że Stachna młynarka z Kunowa dała połowę młyna swemu mężowi Wojciechowi

364
Pyzdry, 11 lutego 1398 Tomek z Węgleszyna podczaszy krakowski i starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Mikołaj z Wenecji sędzia kaliski zapisał klasztorowi Cystersów w Lądzie 100 grzywien na swej wsi Mokownica

365
Gniezno, 26 kwietnia 1398 Dobrogost Nowodworski arcybiskup gnieźnieński odnawia przywilej na sołectwo w Kokaninie sołtysowi Mikołajowi synowi Jana

366
Gniezno, 17 maja [1398] Mikołaj Strosberg oficjał gnieźnieński mianuje swoim zastępcą Bogusława wicekustosza i altarystę gnieźnieńskiego

367
Poznań, 20 czerwca 1398 (Reg.) Borek poznański wikariusz generalny zaświadcza, że Kusz z Wir zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

368
Ląd, 20 października [1398] Mikołaj z Wenecji sędzia kaliski nadaje klasztorowi Cystersów w Lądzie wieś Mokownicę, zachowując w niej dożywocie

369
[Poznań], 1398 (Reg.) Borek poznański wikariusz generalny zaświadcza, że NN (z Radomicka?) zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

370
[Ląd], 6 lutego 1399 Gerhard opat klasztoru Cystersów w Lądzie informuje parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Jan cysters z Lądu rozporządził swoim domem w Kolonii

371
Poznań, 3 kwietnia 1399 Mikołaj Kurowski biskup poznański eryguje ołtarz fundacji Wojciecha archidiakona poznańskiego w katedrze poznańskiej

372
Inowrocław, 6 maja 1399 Dobrogost Nowodworski arcybiskup gnieźnieński zaświadcza, że Grzymek z Brzyskorzystwi dowiódł w sądzie króla swych praw do dzierżenia Dębienka

373
Inowrocław, 7 maja 1399 Król Władysław Jagiełło zakazuje powoływać przed sądy Sędziwoja z Szubina wojewodę kaliskiego

374
Gniezno, 29 maja 1399 Przybysław prepozyt bożogrobców gnieźnieńskich zaświadcza, że Mikołaj Szczytnicki sprzedał sołectwo w Jeziorzanach młynarzowi Markowi

375
Gniezno, 27 października 1399 Dobrogost Nowodworski arcybiskup gnieźnieński nadaje kanonikat w kościele Św. Jerzego w Gnieźnie księdzu Mikołajowi

376
Wschowa, 11 grudnia 1399 Tomek z Węgleszyna podczaszy krakowski i starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Małgorzata żona Mikołaja z Radomicka skwitowała swego ojca Wyszaka Kotwicza z należnych jej pieniędzy

377
[Poznań], 1399 (Reg.) Jan oficjał poznański zaświadcza, że Paweł Wyskota zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

378
[Poznań], 3 (Reg.) Jan oficjał poznański zaświadcza, że Henryk syn Grzegorza kanonik poznański przekazał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

379
[Poznań], 1399 (Reg.) Jan oficjał poznański zaświadcza, że Mroczek z Iwna zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

380
[Ląd, około 1399] Gerhard opat klasztoru Cystersów w Lądzie zatwierdza cesję wolnego łanu koło wsi Wola dokonaną przez Michała sołtysa w Woli na rzecz jego brata, karczmarza Jana

381
Kalisz, 11 stycznia 1400 Tomek z Węgleszyna podczaszy krakowski i starosta generalny Wielkopolski zaświadcza, że Ubisław ze Skrzebowy zapisał wiano swej żonie Zofii

382
24 marca 1400? (Reg.) Mikołaj Strosberg prepozyt gnieźnieński przysądza dziesięciny z Wójcina opactwu Benedyktynów w Mogilnie

383
[Łekno ?], 25 marca 1400 Chrystian opat klasztoru Cystersów w Łeknie sprzedaje sołectwo we wsi Sarbka

384
Stawiszyn, 6 kwietnia 1400 Król Władysław Jagiełło ustanawia targ doroczny w Trzemesznie

385
Żnin, 15 kwietnia 1400 Męcel i jego siostra Łucja wójtowie żnińscy sprzedają swe wójtostwo miastu Żninowi i kwitują otrzymaną ratę należności

386
Kościan, 25 kwietnia 1400 Król Władysław Jagiełło zaświadcza, że Jan Orszula sprzedał połowę wójtostwa w Śremie radzie i pospólstwu miasta

387
Kościan, 27 kwietnia 1400 Król Władysław Jagiełło nadaje prawo niemieckie Kościanowi i należącym do niego wymienionym wsiom

388
Inowrocław, [2 czerwca 1400?] Król Władysław Jagiełło prosi wielkiego mistrza krzyżackiego o nierozsądzanie sprawy pomiędzy mieszczaninem gdańskim Konradem Lankow a mieszczanami poznańskimi Piotrem i Katarzyną, rozstrzygniętej już przez poznański sąd miejski

389
Kraków, 17 lipca 1400
Król Władysław Jagiełło nadaje prawo niemieckie Kościanowi i należącym do niego wymienionym wsiom
390
Poznań, 3 sierpnia 1400 (Reg.) Wojciech Jastrzębiec biskup poznański eryguje altarię fundacji Henryka syna Grzegorza w katedrze poznańskiej

391
Gostyń, 22 września 1400 Hinczka Wezenborg nadaje prawo swobodnego posiadania 300 owiec Stefanowi sołtysowi z Brzezia

392
Owińska, 10 listopada 1400 Anna opatka klasztoru Cysterek w Owińskach nadaje sołectwo we wsi Barcinek sołtysowi Chwałowi

393
Uchorowo, 20 grudnia 1400 Wymienieni dziedzice Uchorowa prezentują Stefana plebana z Uchorowa na altarię w katedrze poznańskiej

394
[Poznań], 1400 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że mieszczanin poznański Rysiek zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

395
[Poznań], 1400 (Reg.) Jan oficjał poznański zaświadcza, że Jarosław z Siedlca zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

396
[Poznań], 1400 (Reg.) Władze miasta Poznania zaświadczają, że mieszczanin poznański Mikołaj Plicht zapisał czynsz poznańskim wikariuszom katedralnym

397
- zob. wyżej, nr 52a

398
- zob. wyżej, nr 116a

399
- zob. wyżej, nr 132a

400
- zob. wyżej, nr 198a
Dokumenty


Dokument Nr 1
Falsyfikat Ląd, 30 kwietnia 1174
Książę Mieszko Stary uposaża klasztor Cystersów w Lądzie dochodami z soli wielickiej.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 28v - 29 (XV w.).
Wyd.: DKM, s. 349 - 350, nr 1 (wg Kop.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 84 (wg Kop.).
Uw.: Z. Kozłowska-Budkowa, Repertorium, nr 73 - tu obszerne uwagi o tekście tego dok.

In nomine Domini amen. Memorie oblivio novercatur et longinquitate temporis gestorum series obscuratur, nisi vivacibus literarum indiciis ad posteros propaletur. Igitur nos Mesico Dei gracia dux Polonie, ad honorem Dei et sancte genitricis semperque virginis Marie fundavimus monasterium ordinis Cisterciensis in loco, qui dicitur Lenda, et iisdem fratribus videlicet abbati et ceteris ibidem Deo famulantibus cupientes plenius providere contulimus eis beneficium ad Magnum Sal in Kracouia1 quod croua wlgariter vocatur, iure hereditario in perpetuum possidendum, unde singulis septimanis veniunt [k. 29] octo scoti currentis monete. Ne igitur hec nostra donacio per aliquem in posterum molestetur, presentem paginam sigilli nostri appensione duximus roborandam. Huius autem rei testes sunt: Jarostius palatinus2, Odollanus pincerna3, Janco potcomore4 et alii quamplures. Datum in castro Lendensi anno Domini MoCoLXXoIIIIo in octava beati Alberti Episcopi et Martiris.
1Saliny wielickie koło Krakowa.
2Wojewoda kal. Jarost, cześnik Odolan, podkomorzy Janek wyst. wyłącznie w falsyfikatach lędzkich (KDW I, nr 20, 26, 27, 28) tego czasu.
3Wojewoda kal. Jarost, cześnik Odolan, podkomorzy Janek wyst. wyłącznie w falsyfikatach lędzkich (KDW I, nr 20, 26, 27, 28) tego czasu.
4Wojewoda kal. Jarost, cześnik Odolan, podkomorzy Janek wyst. wyłącznie w falsyfikatach lędzkich (KDW I, nr 20, 26, 27, 28) tego czasu.


Dokument Nr 2
Falsyfikat Rogoźno, 16 czerwca 1202 (?)
Książę Mieszko Stary (?) nadaje miasto Czarnków z przyległościami komesowi Mikołajowi wojewodzie kaliskiemu.
Rz. Or. nieznany. Miał być pergaminowy, opatrzony pieczęcią na czerwonym sznurze.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 79, k. 251v - 253. Wpis w transumpcie króla Zygmunta Augusta z daty: Kraków, 9 grudnia 1552, gdzie opis rz. Or.
Wyd.: KPol., t. II, Warszawa 1852, s. 744 (wg Kop.).
Reg.: MRPS V, nr 4987 (wg Kop.); 2. S. Okolski, Orbis Polonus splendoribus caeli ..., t. II, Kraków 1641, s. 245 (tu pod datą 16 czerwca 1192).
Uw.:Falsyfikat potwierdzony przez Zygmunta Augusta na prośbę dworzanina królewskiego Stanisława Sędziwoja Czarnkowskiego, został przez niego najpewniej sporządzony. Nie można wykluczyć, że rz. Or. nie istniał, a transumpt sporządzony został również przez Czarnkowskiego. Lista świadków wzięta z jakiegoś dok. Przemysła II z lat około 1290 - 1292.

In nomine Domini amen. Multis incommodis prudenter occurimus, cum aetatis nostrae negotia litterarum ac testium munimentis roboramus. Igitur nos Meczslaus Quintus Dei gratia rex Poloniae1 notum facimus universis, tam praesentibus, quam futuris, praesens scriptum inspecturis, quod intuentes fidelia grataque obsequia dilecti baronis nostri, comitis Nicolai palatini nostri Calissiensis2, quae nobis multipliciter impendit et semper impendere est paratus, damus, tradimus et conferimus sibi suisque successoribus castrum nostrum Czarnkow3 vulgariter nuncupatum, cum omnibus possessionibus et redditibus ad dictum castrum pertinentibus iure haereditario possidendum, cum agris cultis et incultis, aquis, lacubus, pratis, sylvis, nemoribus, mellificiis, molendinis, piscinis, venationibus in hiis sylvis Vytrin4 et Sluhawy5 ac omnibus utilitatibus et pertinentiis, que nunc ibi sunt aut in futuro poterint exoriri, volentes autem dictum comitem ad nostra beneplacita reddere promptiorem, tradimus sibi omne ius nostri ducatus et omnem authoritatem, prout nos ipse in praedicto castro habuimus, videlicet iudicia magna et parva, utputa capitis, amputationem [k. 252v] et membri cuiuslibet mutilationem, cremationem, bellum duorumb et examen aquae frigide et ferventis, prout castellania nostra superius dicta facere consuevit, liceat. Itaque eidem comiti civitatem ibi cum foro libere locare, firmare et omnia obtinere, quae ad ius civitatis dignoscuntur pertinere. Cives vero civitatis dictae, quocunque per terras nostras cum mercibus suis deveniunt, theloneum poenitus non solvant nec aliquis advocatorum nostrorum ibidem antiquam authoritatem iudicandi, sed solius comitis. Advocatus omnem iurisditionem exerceat et poenas infligat pro debiti qualitate, fructus iudicii percipien(do) ex integro. Praeterea damus comiti praedicto haereditates has nostras: Gąbicze6, Valkowicze7 et alias duas in districtu Walcensi sittas Barcholdek8 et Lemnicza9 iure haereditario in perpetuum possidendas cum omnibus utilitatibus et proventibus ad ipsas spectantibus, redimen(do) ipsas ab omnibus exactionibus et solutionibus ad nostrum dominium pertinentibus et serviti@ universis donantes ei liberum arbitrium ut ipsas vendere, donare, commutare seu alio quolibet modo valeat alienare, et ne super his in posterum dubitetur, praesentes conscribi iussimus et sigilli nostri munimine fecimus communiri. Datum in Rogozno10 in crastino beati Viti anno gratiae Domini millesimo centesimoa secundo, praesentibus his testibus comitibus: Stanislao palatino Posnaniensi11, Beniamin castellano et iudice Gnesnensi12, Pertconeb castellano Posnaniensi13, Gnewomiro Posnaniensi14, Boguslao subcamerario Posnaniensi15. Ego Jasco notarius domini mei ducis praedicti16 his omnibus interfui et de mandato ipsius praesens privilegium conscripsi.
aPoczątkowe ce na razurze, wpisane w miejsce innej, dłuższej daty, najpewniej ducentesimo Kop.
btak Kop.
1Chodzi tu najpewniej o księcia wielkopolskiego Mieszka Starego. Fałszerz nie znał jednak dokładnej daty śmierci księcia, który zm. 13 (15) marca 1202.
2Postać zapewne fikcyjna. Współcześnie ze świadkami niniejszego dok. występował wojewoda kaliski Mikołaj Przedpełkowic (przełom XIII i XIV w.).
3Czarnków nad Notecią - por. ostatnio S. Chmielewski, Początki Czarnkowa, Rocznik Nadnotecki VIII, 1977, z. 2, s. 60 - 107.
4Zapewne Wyszyny na pd. od Chodzieży.
5Może wieś Tłukawy na pn.-zach. od Rogoźna, na pd. od Wyszyn.
6Gębice na wsch. od Czarnkowa.
7Walkowice na wsch. od Trzcianki.
8Barchołdek, dziś Brzeźniak na pn. od Człopy.
9Łomnica (wieś powstała w XVI w. - SHGWlkp.) na pn.-zach. od Piły
10Por. niżej, nr 131 - dok. zamiany Rogoźna na Czarnków.
11Skądinąd nieznany.
12Beniamin Zaremba był kasztelanem i sędzią gnieźn. 1290 - 1292, zob. niżej, nr 9/1.
13Piotrek był kasztelanem pozn. 1284 - 1297, zob. niżej, nr 27/14.
14Gniewomir, zapewne sędzia pozn. wyst. 1276 - 1298 (KDW I - II, nr 459 - 780).
15Bogusław Domaradzic był podkomorzym pozn. 1276 - 1294, zob. niżej, nr 28/3.
16Jasiek to zapewne Jasiek brat Tylona, notariusz Przemysła II 1286 - 1296, zob. niżej, nr 38/8. Jego formuła skrypcyjna, prawie identyczna jak tutaj, w KDW II, nr 693, 694, 700 (1293).


Dokument Nr 3
[1228 - 1239?]
Książę polski Władysław nakazuje nie pobierać opłat celnych od cystersów z Lądu.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 28v (XV w.).
Wyd.: DKM, s. 350, nr 2 (wg Kop.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 85 (wg Kop.).

Wladislaus Dei gracia dux Polonie1, omnibus castellanis, tribunis ac theloneariis sub nostri dicione constitutis salutem et graciam. Notum vobis esse cupimus dilectos fratres Lyndenses Cisterciensis ordinis in nostram defensionem ac proteccionem suscepisse, ubicunque locorum in terra nostra sive cum curribus sive navigio bona ac neccessaria domus sue ducunt, eosque ab omni exaccione tholoneia ac iuris Polonicalis omnimodis absolvisse. Quocirca vobis mandamus, quatenus ubicunque vel quocienscunque predictos fratres Lindenses cum bonis ac neccessariis domus sue per thelonea ac castra vobis commissa transire contigerit, in nulla prorsus exaccione thelonei vel iuris Polonicalis nullatenus molestetis.
atak Kop.
1Władysław, zapewne Odonic, książę wielkopolski, zm. 1239.


Dokument Nr 4
Poznań, 1240
Biskup poznański nadaje dziesięciny z 10 wymienionych wsi kościołowi w Nieparcie.
Kop.: Poznań, AAP, Acta consistorii, 118, k. 54. Wpis 13 lipca 1548.
Wyd.: Nasza Przeszłość, 4, 1948, s. 282 - 285 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Quoniam in oblivionem multa per temporum elapsum et varietatem [dilabuntura], necesse est, quod ea, quae perpetuare volumus, ad scriptab redigamus firmitatem. Noverint igitur universi praesens scriptum inspecturi, quod nos Paulus Dei gracia episcopus ecclesiae Posnaniensis1 cum unanimi consensu et communi consilio nostri capituli ad honorem Dei et ob reverenciam beatorum Petri et Pauli Apostolorum ecclesiae de Nyeparth2 contulimus decimam villarum, quae vocantur Voszchowo3, Reczchouo4 et ipsum Nyeparth, Gogolyewo5, Lasczino6, Zolenicza7, Gosthkowo8, Sarnowa9, Sirakowo10, Prziborowo11 ad sustentationem sacerdotis ibidem iugiter deservientis. Ut autem nostra donatio a successoribus nostris inviolabilis imperpetuum teneatur, nos praesentem paginam sigillorum, nostrib videlicet et capituli, munimine roboravimus. Acta sunt haec in Posnania anno Domini millesimo ducentesimo quadragesimo, praesentibus Vichąslaob decano12, Petro archidiacono13, Boguphalo cantore14, Nicolao custode15, Michaele16, Thwardomiro17, Vincencio18, Gregorio19, Petriko20, Joanne21, Elwigo22, Alberto23, Gerardo24, Florencio25, Blasio26, Nicolao27, Andrea28, Jacoboc29, Nicolao30, Joanne31 canonicis Posnaniensibus.
abrak Kop.
btak Kop.
cJacobi Kop.
1Paweł syn Jana biskup pozn. 1211, zm. 1242 (Now. II, s. 55 - 56; PSB XXV).
2Niepart na pd. od Krobi.
3Woszczkowo na wsch. od Niepartu.
4Rzyczkowo na pd.-wsch. od Niepartu.
5Gogolewo na pn.-wsch. od Niepartu.
6Łaszczyn na pn. od Rawicza.
7Żołędnica tuż na pn.-wsch. od Łaszczyna.
8Gostkowo tuż na pd.-zach. od Niepartu.
9Sarnowa na pn.-wsch. od Rawicza.
10Sierakowo tuż na pn.-wsch. od Rawicza, dziś w obrębie miasta.
11Przyborowo na zach. od Niepartu.
12Witosław, Szaszor?, dziekan pozn. 1212 - 1243 (KDW I, nr 104; KDW n.s. I, s. 72; Now. II, s. 433).
13Piotr archidiakon 1220 biskup pozn. 1253, zm. 1254 (Now. II, s. 56).
14Boguchwał kantor pozn. 1230 - 1240 (zob. Wyd. 1).
15Mikołaj kustosz pozn. 1236 - 1240 (KDW I, nr 196, 212, 213).
16Michał jako kanonik pozn. wyst. od 1230; utożsamia się go z kapelanem Przemysła I i jego notariuszem 1246 - 1256 (PSB XX, s. 615 - 616).
17Twardomir skądinąd nieznany; może jednak chodzi tu o Teodoryka, wyst. od 1237 (Wyd. 1; KDW I, nr 203).
18Wincenty kanonik pozn. 1230 - 1256 (Wyd. 1).
19Grzegorz kanonik pozn. 1230 - 1240 (Wyd. 1).
20Pietrzyk, Piotr, syn Drogosława ze Skórzewa, kanonik pozn. 1234 - 1240, prepozyt pozn. 1243 - 1268, biskup elekt pozn. 1265/66 (PSB XXVI, s. 429 - 430).
21Dwu wyst. tu Janów kanoników pozn. (tu, i niżej, przypis 31) utożsamia się z późniejszym kantorem i scholastykiem pozn. albo z kanclerzem Przemysła I i Bolesława Pobożnego, archidiakonem pozn., potem dziekanem, łącząc wreszcie z osobą późniejszego biskupa pozn. 1277 - 1286 Jana Wyszkowica, Łodzica - por. PSB X, s. 430 - 431; Now. II, passim).
22Helwig kanonik pozn. 1234 - 1240, potem kantor pozn. 1244 - 1252 (Wyd. 1).
23Wojciech kanonik pozn. 1230 - 1252 (Wyd. 1).
24mgr Gerard kanonik pozn. 1236 - 1243, potem scholastyk pozn. 1251 (1252?) - 1254, dziekan pozn. 1256 - 1257 (Wyd. 1).
25Florencjusz kanonik pozn. 1238 - 1240 (Wyd. 1).
26Błażej kanonik pozn. 1234 - 1240 (Wyd. 1).
27Mikołaj kanonik pozn. 1236 - 1240 (KDW I, nr 196, 212, 213).
28Andrzej kanonik pozn. 1238 - 1240 (Wyd. 1).
29Jakub kanonik pozn. 1230 - 1257 (Wyd. 1).
30Mikołaj kanonik pozn. 1238 (KDW I, nr 212).
31Zob. wyżej, przypis 21.


Dokument Nr 5
Falsyfikat Wrocław, 28 sierpnia 1241
Biskup wrocławski oświadcza, że zamienił z biskupem poznańskim wieś Czermin (?) na dziesięciny z wymienionych wsi, które to dziesięciny przeznaczył na uposażenie kościoła w Zdunach.
Kop.: Wrocław, Archiwum Archidiecezjalne, sygn. K 3 (Wrocław 28 VIII 1241 - 27 VII 1377), w or. transumpcie Jakuba archidiakona legnickiego i wrocławskiego wikariusza kapitulnego z daty: Wrocław, 27 lipca 1377 - zob. niżej nr 253; tam też opis rzekomego Or. oraz pieczęci wystawcy i kapituły wrocławskiej.
Wyd.: 1. DKM, s. 351 - 352, nr 4 (wg Kop.); 2. W. Schulte, Die Urkunde des Bischofs Thomas I. von Breslau vom 28. August 1241 über Zduny, Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens, 38, 1904, s. 288 - 289 (wg Kop.).
Reg.: C. Grünhagen, Regesten zur schlesischen Geschichte, nr 582b.
Lit.: W. Schulte (wyd. 2); M. Młynarska-Kaletynowa, Pierwsze lokacje miast w dorzeczu Orli w XIII wieku, Wrocław 1973, s. 52 - 60.
Uw.:Wyd. 1 nie kwestionuje autentyczności. Wyd. 2 uważa dok. za zbitkę z dwu części: pierwsza miałaby powstać po 1266 r., zaś druga (od słów: Nos vero Thomas...) zostać wystawiona zapewne przez biskupa wrocławskiego Jana Romkę w 1293 r. Podobnie - po szerokim omówieniu lit. - przypuszcza M. Młynarska. Za "notoryczny fałsyfikat z lat 1355 - 1377" uważa słusznie dok. Now. (II, s. 492 - bez argumentacji). Dok. zawiera rzeczywiście wiadomości z szeregu warstw chronologicznych: zamianę dziesięcin, która mogła nastąpić zapewne dopiero po nadaniu Zdun biskupom wrocławskim przez księcia Bolesława Pobożnego w 1266 r., potem fundację kościoła Św. Jana Chrzciciela i Św. Jadwigi (kanonizowanej przecież dopiero w 1267 r.). Z osobą wystawcy biskupa Tomasza I (1232 - 1268) lub II (1270 - 1292) nie korespondują duchowni świadkowie dok., możliwi w l. 1293 - 1300 (Schulte), kiedy to biskupem wrocławskim był jednak Jan Romka. Świadkowie świeccy, dwaj Doliwici Mikołaj i Szymon z Dębna i Chrzanu, zwrócili uwagę Młynarskiej na oddanie Zdun przez biskupów wrocławskich w zarząd Doliwicie kanonikowi Mikołajowi (ok. 1355, KDW III, nr 1331) - z jego to zapewne inspiracji pleban w Zdunach Tomasz przedłożył sporządzony - może wedle starych zapisek lub mniej dla plebana atrakcyjnych dokumentów - rzekomy Or. do potwierdzenia we Wrocławiu. Celem fałszerstwa - zapewne przynajmniej częściowo formalnego - było uzyskanie potwierdzenia uposażenia kościoła parafialnego w Zdunach.

In nomine Domini amen. Ad pleniorem memoriam futurorum expedit, ut ea, que sunt longevis temporibus duratura, literarum apicibus roborentur. Noverint ergo universi presencium [noticiama] habituri, quod nos Thomas Dei gracia episcopus Wratislauiensis1 una cum consensu nostri Wratislauiensis capituli considerantes difficilimas exacciones decimarum in villis ac hereditatibus ad nostram ecclesiam pertinentibus, collocatis sub Poznaniensi diocesi prope Gneznam propter viarum discrimina ac incommoda infinita cambium sive commutacionem facientes cum venerabili in Christo patre eadem gracia episcopo Poznaniensi2 villam Czirnino3 cum aliis possessionibus ibidem pertinentibus, que nostram tangebant ecclesiam, perpetuo tribuimus possidendam, pro nostra autem ecclesia villas seu decimas istarum villarum, videlicet villam Hermanni4, Coslinino5, Golinino4, Poczkouo6, Bokouo7, Ceszkouo8 diocesis Gneznensis suscepimus, sitas in metis nostre Wratislauiensis diocesis et Gneznensis. Nos vero Thomas episcopus Wratislauiensis una cum consensu nostri capituli in nostrarum remedium animarum fundantes ecclesiam in Coslinino in honorem sancti Johannis Baptiste et in honore beate Hedwigis, quod Sdunki alio nomine nuncupavimus5, decimas predictarum villarum cum decima ville, que Piszice9 appellatur, quam Msciborius iudex Cracouiensis curie9 eciam eidem contulit, procuravimus condonari. Insuper decimam ibidem in Sdunki cum duobus magnis mansis liberis, molendinum cum piscina et silvam a superiori rivulo, ubi con seu cumulus lapidum vulgariter nuncupatus usque ad finem silve, que Ponicla dicitur, versus viam, que ducit de Brczebicziskob10 in civitatem Sdunki a sinistris cum mellificiis et utilitatibus omnibus dicte silve, decimam insuper fabrice in eodem rivulo, sive fabrica, sive molendinum locatum fuerit, semper decima ecclesie nullatenus denegetur. Preterea unum macellum carnium et unum panis ibidem in Sdunki pretacte ecclesie tribuimus perpetuo possidenda. In cuius rei testimonium presentes scribi iussimus nostro nostrique sigillo capituli fecimus communiri. Actum et datum Wratislauie anno Domini millesimo CCmo quadragesimo primo, quinto Kalendas Septembris, presentibus testibus infrascriptis, videlicet: Conrado preposito11, Andrea decano12, Semyano archidiacono13, Nicolao custode14, prelatis Wratislauiensibus, Nicolao cum fratre Symone de Debna et de Crzank15, Msciborio de Piszice iudice curie prefato9, Srzebkone de Brzebeczskob10 ac multis aliis fidedignis.
abrak Kop.
btak Kop.; wyd. 2 emenduje tu tekst na Trcze...
1Tomasz I biskup wrocławski 1232 - 1268, por. Historia Śląska, t. II, z. 1, Kraków 1939, s. 144 - 159, lub Tomasz II biskup w l. 1270 - 1292 (ib., s. 164 n.).
2Wyd. 1 ma: patre B., eadem gracia episcopo, co spowodowało w literaturze próby dopasowania daty dok. do lat episkopatu biskupów Bogufała II (1242 - 1253) lub Bogufała III (1254 - 1265). Jednakże w podstawie brak tego sygla.
3Wieś identyfikowana z Czerminem koło Pleszewa (M. Młynarska-Kaletynowa, o.c., s. 53) lub Czerlejnem koło Kostrzyna (ib., s. 52), najprawdopodobniej dziś zaginiona wieś koło Komornik pod Poznaniem (Now. II, s. 371 nazywa ją Ciemną; por. też KDW II, nr 931).
4Wieś niezlokalizowana (M. Młynarska-Kaletynowa, o.c., s. 52).
5Koźlinin (?), wieś w miejsce której powstało - jak widać - miasto Zduny (na pograniczu wielkopolsko-śląskim, w późniejszym powiecie kaliskim, por. ib., passim). Jest to jedyna wzmianka o Koźlininie - jeżeli jest prawdziwa, nakazywało by to przesunąć początki związków biskupa wrocławskiego ze Zdunami na czas przed powstaniem miasta Zduny.
6M. Młynarska-Kaletynowa, o.c., s. 52 utożsamia z Baszkowem na pn.-zach. od Zdun; może jednak jest to Boczków koło Odolanowa (tak. Reg.).
7Bokowo na pd.-zach. od Zdun, lub bliżej nieznana wieś, potem opuszczona, pod Zdunami (M. Młynarska-Kaletynowa, o.c., s. 52 - 53).
8Cieszkowo, osada zaginiona na pn. od Zdun, koło Konarzewa (ib., s. 53).
9Perzyce koło Zdun. Mścibor skądinąd nieznany (ib., s. 56); być może był niegdyś sędzią krakowskim z ramienia Henryka IV Prawego (a więc przed 1291)
10Trzebicko, na pd. od Zdun. Świadkujący niżej dziedzic Źrebek skądinąd nieznany.
11Konrad prepozyt wrocławski 1289 - 1304 (ib., s. 55).
12Andrzej dziekan wrocławski 1293 - 1301 (ib.).
13Siemian archidiakon wrocławski 1293 - 1300 (ib.).
14Mikołaj kustosz wrocławski 1287 - 1296 (ib.).
15Dębno nad Wartą powyżej Nowego Miasta i pobliski Chrzan, wsie Doliwitów wielkopolskich. Mikołaj wyst. także 1279 i 1283, Szymon - 1279 (KDW I, nr 488, 528).


Dokument Nr 6
Falsyfikat Gniezno, 17 stycznia 1243
Książę Przemysł I z bratem Bolesławem i matką Jadwigą nadają Dębogórę, Grylewo i Pińsko klasztorowi Cystersów w Łeknie, obdarzając je określonymi wolnościami.
Rz. Or.: do 1945 r. w Poznaniu, Bibl. Racz., dok. 237, dziś zaginiony. Pergamin 271 × 137+17 mm, pismo wkrótce po połowie XIII w. Biało-żółte sznury do przywieszenia dwu pieczęci, na odwrocie: De Dambagora, Pinko et Grilewo (XIV w.); Dambagora, 1243 donatio Dembagora, Grylewo, Pinko, Premislius dux (XVII w.); 79 habet in lib. antiquiori fol. 62 (XVIII w.).
Wyd.: Kwartalnik Historyczny, 40, 1926, s. 192 - 193 (wg. rz. Or., tu też jego opis).
Reg.: Bielińska, Kancelarie, s. 238, nr P 7.
Uw.: K. Maleczyński (Wyd.) uznał dok. za autentyczny. Późniejsze uwagi krytyczne wobec dok. podsumował F. Sikora, Dokumenty, s. 21 n., który po szczegółowej krytyce uznał dok. za falsyfikat powstały w klasztorze po połowie XIII w. (zapewne tuż po śmierci Przemysła I). Celem fałszerstwa było rozszerzenie uprawnień immunitetowych klasztoru, otrzymanych dla wymienionych w dok. posiadłości w innym, późniejszym dok. Przemysła I, wystawionym 24 II 1243 (por. nr następny tego tomu).

In nomine Sancte et Individue Trinitatis amen. Honestum ac beatum constat esse votum, immo sanctum ac laudabile patet esse commertium d|are sua transitoria et recipere pro hiis eterna. Igitur nos Primilza divina permissione dux Polonie cum dilecto fratre nostro Bolezlauo | et cum karissima matre nostra domina Haduige notum esse volumus omnibus christifidelibus, tam presentibus, quam futuris, presens scriptum inspecturis, | quod ob remedium animarum nostrarum et pii patris nostri necnon omnium predecessorum successorumque nostrorum contulimus has hereditates: Dambagora1, Griloue2 et Pincko3, omnipotenti Deo et beate Marie atque sancto Petro necnon monasterio Lucknensi4 et fratribus inibi Deo famulantibus, iure hereditario in perpetuum possidendas; quibus hereditatibus subnotatam conferimus libertatem, videlicet ut nec potvoroue, nec prevot, nec naras, nec strosam, nec prewoz, nec sokol, nec bovem, nec vaccam, que super viciniam accipitur, quod opolne dicitur, nec ceteras iniquasb exactiones solvere teneantur. Hoc autem firmiter servari precipientes, ut coram omnibus castellanis seu aliis iudicibus citati non astent, nisi coram nobis nostro sigillo provocati. Quicunque autem hoc felix factum nostrum irritare vel ausu temerario infringere presumpserit, indignacionem Dei omnipotentis se noverit incursurum. Et ut hec rata in perpetuum perseverent, dedimus hoc scriptum nostrorum sigillorum munimine roboratum. Datum et actum in Gnezna anno Domini MCCoXoLIIIo, XVIo Kalendas Februarii. Cum hec fierent, hii astiterunt: Dyrsicray palatinus Gneznensis5, Zantozlauus castellanus de Nakil cum suis fratribus Zbyluto et Henrico6, Domeradus iudex7, Zbylutus de Coselz cum filio suo Drogmiro8, Henricus procurator Gneznensis9, Henricus capellanus de Neccinia10 et alii quamplures fidedigni11.
atak Wyd.
bunquas Wyd.
1Dębogóra na pn. od Kcyni.
2Grylewo na pn. od Wągrowca.
3Pińsko na zach. od Szubina.
4Klasztor Cystersów na pn.-wsch. od Wągrowca.
5Dzierżykraj wojewoda gnieźn. (kal.) 1235 - 1258 (Spisy wlkp.).
6Świętosław Drogomirowic, Pałuka, kasztelan nakielski 1256 - 1268 (Spisy wlkp.); o jego braciach zob. Wyd. 1, s. 187; F. Sikora, o.c., s. 23.
7Domarat sędzia dworski (pozn.) 1235 - 1257 (Spisy wlkp.).
8Kozielsko na wsch. od Łekna. Zbylut Pałuka wyst. 1256 - 1258 (KDW I, nr 334, 367), jego syn Drogomir wyst. 1258 (KDW I, nr 367).
9Mieszczanin Henryk włodarz gnieźn. 1247 - 1267 (Wyd. 1, s. 187).
10Henryk kapelan, zapewne z Nieczajny (na pd.-zach. od Obornik) wyst. 1258 (KDW I, nr 367).
11Świadkowie Dzierżykraj, Świętosław, Zbylut i Drogomir, wreszcie kapelan Henryk wyst. na dok. Bolesława Pobożnego dla klasztoru w Łeknie z 1258 - F. Sikora, o.c., s. 23 udowadnia, że właśnie z tamtego dok. trafili do niniejszego falsyfikatu.


Dokument Nr 7
Gniezno, 24 lutego 1243
Książę Przemysł I z bratem Bolesławem i matką Jadwigą nadają Dębogórę, Grylewo i Pińsko klasztorowi Cystersów w Łeknie, obdarzając je określonymi wolnościami.
Or.: Poznań, WAP, Dokumenty wiejskie, nr 117., Pergamin 203 × 132+13 mm, bardzo dobrze zachowany, mała dziurka na złożeniu. Na czerwonym sznurze pieczęć Władysława Odonica, ojca wystawcy, w żółtym wosku, dobrze zachowana (małe uszkodzenia u dołu), jak KDW IV, pieczęć nr XI (Piekosiński, Pieczęcie, nr 78). Na odwrocie: Dux Premilz [s.] cum fratre suo Bolezlauo et matre domina Hadewige dedit Dambagora, Grilowe et Pincko (XIV w.); Grylewo donacio, Dambagora et Pincko collegio sancto famulantium Deo 1243 (XVII w.); Habet in libro antiquiori fol. 62 (XVIII w.).
Wyd.: Kwartalnik Historyczny, 40, 1926, s. 193 (wg Or.).
Reg.: Bielińska, Kancelarie, s. 239, nr P 8.
Uw.: O stosunku do dok. tychże wystawców dla tegoż odbiorcy z daty: 17 stycznia 1243, por. uwagi przy poprzednim dok.

aIn nomine Sancte et Individue Trinitatis amen. Ego Premizl divina permissione dux Polonie | cum dilecto fratre meo Bolezlao iuniore et cum karissima matre nostra domina Haduige notum | facimus omnibus christifidelibus, tam presentibus, quam futuris, quod in remedium animarum nostrarum et patris nostri nec non omnium | predecessorum successorumque nostrorum contulimus has villas Dambagoram1, Grileuo2 et Pinzco3 ad honorem Dei et sancte Marie, sancti Petri monasterio Lucnensi4 et sancto collegio ibidem famulanti Deo, iure hereditario in perpetuum possidendas. Quibus villis hanc conferimus libertatem, ut nec poduoroue, nec strosam, nec pouoz, nec ceteras iniquas exactiones solvere teneantur. Hoc firmiter servari precipientes, ut coram omnibus castellanis seu aliis iudicibus citati non astent, nisi coram nobis sigillo nostro provocati. Quicunque autem hoc felix factum nostrum irritare, vel ausu temerario contraire presumpserit, indignationem Dei omnipotentis et nostram se noverit incursurum. Et quia sigillum nostrum ad presens non habuimus, sigillo patris nostri presens scriptum curavimus communire. Datum anno gracie @M CC XXXX III@ feria tercia ante Cineres in Gnezna.
ainicjał wysokości 4 wierszy Or.
1Por. dok. poprzedni (nr 6).
2Por. dok. poprzedni (nr 6).
3Por. dok. poprzedni (nr 6).
4Por. dok. poprzedni (nr 6).


Dokument Nr 8
[1243 - 1249]
Wykaz powinności poddanych bożogrobców gnieźnieńskich (ordynacja).
Kop.: 1. Poznań, WAP, Akta m. Gniezna I/155 (kopiariusz bożogrobców gnieźnieńskich z połowy XVI w.), k. 2. Pod tekstem: Collanotat atque concordat ad verbum cum suo originali; 2. Kraków, Bibl. Jag., rkps 56 (kopiariusz klasztoru Św. Jadwigi na Stradomiu z połowy XVI w.), k. 1. Tytuł: Ex pervetusta charta pergamenea de laboribus colonorum coenobii Sancti Johannis extra muros Gnesnenses fideliter descriptum.
Wyd.: St. Źr., 19, 1974, s. 73; tamże s. 68 - 72 uwagi o dok.
Tłum. (częściowe): F. Piekosiński, Ludność wieśniacza w Polsce w dobie piastowskiej, Kraków 1896, s. 149 - 150.

Istae sunt servitutes et constitutiones omnium villarum domus ecclesiae Beati Joannis de Gnezna, quas contulit gloriosus dux Premisl Poloniae cum fratre suo duce Boleslavo et cum dilecta matre ipsorum ducissaa Heduigi1, ut omnes homines villarum dictae domus fideliter domui et dominis ipsorum serviant: Zdziechovab2 quolibet anno duos armigeros dare tenetur ad serviendum. Insuper omni sabbato de praedicta villa quisque per familiasc currum lignorum ducere tenetur. Etiam in dicta villa unusquisque tres currus feni falcare tenetur et quinque capetia annonae metere. Ad estivalia arare tenentur collectam et aliam ad hiemalia in pane domus nominatae. Similiter duas collectas falcare tenentur et duas metere in pane dominorum. Item in Quadragesima unam domum novam aedificare tenentur et aliam veteram corrigere, in autumno similiter. Omnes vero ville praefatae domus sine occasione tenentur laborare, quicquidd eis praeceptum fuerit in proprio pane. Item piscatores tenentur duo bis in septimana pisces portare, viginti in una ligatura longitudine duorum pedum, aliam ligaturam minorum piscium sine numero et duodecim verua clavigero, quos claviger debet comedere cum pauperibus clericis aut aliis quibusvis elemosinariis. Dicti vero piscatores squillas tenentur custodire et ubicumque eos iamdicti domini cum sagena ire praeceperint ine hieme vel aestate, ire tenebuntur. Nos vero Deif gratia dux Premisl Poloniae cum fratre nostro duce B(oleslauo) et dilecta matre nostra praenominata ob remedium et salutem animarum nostrarum et nostrorum successorum contulimus libertatem omnibus villis, ut si quis adinvicem g-h
inter eos
fuerint occisi, dicta domus caput accipiet, neque ante castrum citati comparebunt, neque povolove, neque bovem, neque vaccam opolnam solvent. Ab omni autem expeditione et castrorum munitione et ab aliis omnibus solutionibus eosi totaliter reddimus absolutos.
abrak Kop. 2
bZdechoua Kop. 2
cfamulos Kop. 1
dquidquid Kop. 2
ebrak Kop. 1
fDeo Kop. 2
g-hw Kop. 1 stoi przed adinvicem i jest skreślone
ibrak Kop. 1.
1Przemysł I i Bolesław Pobożny ze swą matką Jadwigą, wdową po Władysławie Odonicu.
2Zdziechowa na pn.-zach. od Gniezna.


Dokument Nr 9
Międzyrzecz, 23 czerwca 1252
Książę Przemysł I nadaje wsie Kaszczor, Wieleń, Łupice i Obrzycko komesowi Beniaminowi.
Kop.: Poznań, WAP, Poznań Gr. 1164, k. 502v - 503, w oblacie z 1782 r.
Wyd.: Zapiski Historyczne, 31, 1966, z. 2, s. 52 - 53 (wg Kop.).
Reg.: Bielińska, Kancelarie, s. 252, nr P 45.

In nomine Domini amen. Quoniam saepius a memoria hominum recedit, quod scripto aut bono testimonio non confirmatur, quam ob rem nos Premisll divina institutione dux Poloniae notum esse volumus universis praesentibus et futuris praesens scriptum inspecturis, quod perspecto fideli servitio comitis Beniamin filii quondam Laurentii1 de consensu et bona voluntate fratris nostri domini Bolezlai ducis eiusdem Poloniae de nostra non ficta voluntate contulimus ipsi [k. 503] et suae posteritati quatuor haereditates in districtu Przemiąt2 sitas, Plove3 videlicet, Wielen4, Lupicza5, Obrzycha6 cum omnibus attinentiis earum et utilitatibus, quae nunc in eis sunt et in posterum poterunt provenire, et cum omnimoda libertate, iure haereditario, nullo obstaculo interveniente, perpetuo possidendas adiicientes, quod inhabitatores earum a podvorove, a strosa, a powoz, a naraz, a prze uod et a citacione cuiuslibet castri omnimoda gaudeant libertate nec etiam coram aliquo iudice nostro aut palatino citati comparebunt nisi prius nostro sigillo fuerint provocati. Dedimus etiam memorato comiti plenam potestatem dictas haereditates vendendi, commutandi, donandi sive ad quamcunque domum religiosam ob salutem animae suae conferendi. Ut autem haec nostra donatio et promissio a nobis et nostris successoribus inviolabiliter observatur, praesenti documento eam inserentes, sigilli nostri appensione paginam duximus roborandam. Datum in Mederetia in vigilia beati Joannis Baptistae anno incarnationis Dominicae millesimo ducentesimo quinquagesimo secundo, indictione decima. Huius rei testes interfuerunt: Bogumilus palatinus7, Herkemboldus castellanus de Kalis8, Pacoslavus venator curiae9, Bogussa subcamerarius10, Bozeta dapifer Gnesnensis11, Phalio procurator12, Debrimus13, Nicolaus14, Michael15, Miroscius16, Ambrosius17, Petrus18 capellani et alii quamplures.
1Beniamin Zaremba syn Wawrzyńca, podkomorzy kal. 1249, kasztelan radzimski 1256, przemęcki 1257, międzyrzecki 1265, wojewoda pozn. 1274 - 1287, 1294 - 1296, zm. ok. 1298 (PSB I, s. 435; Pakulski, Zarembowie; Spisy wlkp.). O okolicznościach jego nadania zob. Wyd. 1.
2Przemęt na pd.-wsch. od Wolsztyna.
3Kaszczor pomi€™dzy Wolsztynem a Wschową.
4Wieleń Zaobrzański tuż na wsch. od Kaszczora.
5Łupice na zach. od Kaszczora.
6Obrzycko (Obrzyca), dziś zaginiona koło Ciosańca i Kolska, nad rz. Obrzycą, przy granicy śląskiej (SHGWlkp.).
7Bogumił wojewoda pozn. 1240 - 1252 (Spisy wlkp.).
8Arkembold syn Olbrachta Zaremby, sędzia kal. 1246, kasztelan kal. 1252 - 1253, wojewoda kal. 1257 - 1284 (Pakulski, Zarembowie, s. 109 - 110; Spisy wlkp.).
9Pakosław łowczy pozn. 1246 - 1252 (KDW I, nr 256, 307, 308; Spisy wlkp.).
10Bogusza podkomorzy Przemysła I 1247 - 1256 (Spisy wlkp.).
11Bożęta stolnik gnieźn. 1250 - 1252 (Spisy wlkp.).
12Chwał prokurator kal., zapewne ident. z włodarzem Chwaliszem 1280 - 1282 (niżej, nr 26/11; KDW I, nr 511).
13Detwig kapelan Władysława Odonica 1232 - 1239, potem Przemysła I 1244 - 1252 (tu ostatnia wzmianka), także Bolesława Pobożnego 1245 (Maleczyński, Zarys, s. 178 - 182).
14Kapelan Mikołaj nie zidentyfikowany.
15Michał, por. wyżej, nr 4/16.
16Mirost kapelan Bolesława Pobożnego 1243 - 1250, 1257 - 1259, Przemysła I 1250 - 1252 (Maleczyński, Zarys, s. 180, 182; Bielińska, Kancelarie, s. 99, 101 - 102).
17Ambroży kapelan Przemysła I już 1244 (KDW I, nr 243), por. też z klerykiem Ambrożym przy Przemyśle II (niżej, nr 31/2).
18Piotr, mgr, kapelan Przemysła I 1246, kanonik gnieźn.?, potem pisarz Bolesława Pobożnego 1263, kanclerz tegoż 1266 - 1274, kanonik i archidiakon pozn. 1260, zm. po 1273 (Bielińska, Kancelarie, s. 136 - 140; Maleczyński, Zarys, s. 179, 183, 184).


Dokument Nr 10
Gniezno, 10 maja 1253
Książę Przemysł I potwierdza posiadłości i nadaje wolności domowi Bożogrobców w Gnieźnie.
Kop.: 1. Poznań, WAP, Akta m. Gniezna I/155 (kopiariusz bożogrobców gnieźnieńskich z połowy XVI w.), k. 7v - 8 (wg Or.). Tytuł: Sequuntur literae ducis Premisli Maioris Poloniae, in quibus descriptae sunt omnes passessiones villarum ecclesiae Sancti Joannis ante Gneznam in monte principis wulgariter dicto Grzibowo; 2. tamże, k. 9, w transumpcie oficjała gnieźnieńskiego Mikołaja z Kalisza, z daty: Gniezno, 21 sierpnia 1447 (zob. niżej); 3. Kraków, WAP, Relationes castr. Crac. 199, s. 321 - 322 (wg Kop. 2).
Wyd.: Kwartalnik Historyczny, 40, 1926, s. 194 (wg Kop. 1 i 2).
Reg.: Bielińska, Kancelarie, s. 255 (wg Wyd.).

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Haec sunt nomina villarum, quae homines orthodoxae fidei in salutem animarum in usus fratrum de domo Sancti Sepulchri Domini devote contulerunt perpetuo possidendas. Prima est in Gnezna, quae dicitur ecclesia Sancti Sepulchri, cum duabus tabernis et molendino ibidem. Et ad istam ecclesiam pertinet villa, quae dicitur Kantrin1, alia vocatur Scavina2, quam dux magnus illis contulit, pro villa, quae dicitur Ostrovi3, nomine Mesko4. Alia villa dicitur Grochowyske5, quae quondam fuit episcopi de Wratislavia, alia dicitur Pawlovicz6, quam contulit Paulus, alia dicitur Grodzysh7, quam contulit ducissa magna8. Quod a nostris senioribus est institutum ad etatis nostre notitiam non venissent, si celassent testimonia et obsequia scripturarum. Quamobrem nos Premisl divina institutione dux Poloniae notum esse volumus universis christifidelibus presentibus et futuris presens scriptum inspecturis, quod de consensu et voluntate fratris nostri ducis Boleslai ob remedium animae nostrae et omnium parentum nostrorum libertatem a patre nostro felicis memoriae duce [k. 8] Wladislao omnibus villis Sancti Sepulchri institutam et concessam de nostra non ficta voluntate, authoritate nostra innovamus et confirmamus, que talis est. Quia omnes ville iam dictae, quas praedicta ecclesia ad presens possidet vel deinceps quoquomodo possidebit, a podworove, a povolove, a stroza, a povoz, a naraz, a prevod, a bove, a vacca o polna, et a solutione capitis, excepta sola recenti ferina, quam ad proximam villam per conductum educere tenebantur et a citatione cuiuslibet castri et iudicis, cum earum inhabitatoribus perpetuo gaudebunt omnimoda libertate. Nec etiam coram nostra presentia citati comparebunt, nisi prius nostro sigillo fuerint provocati. Et quia homines villarum ecclesiae memoratae a venatoribus nostris et a podvoda sepius gravabantur ob amorem et reverentiam domus Sancti Sepulchri in remissionem omnium peccatorum nostrorum et nostrorum successorum eos ab hoc gravamine absolvimus ita, quod canes nostros non pascant, nec venatores cuiuslibet offitii suscipiant, ab omni autem expeditione et castrorum munitione et ab omnibus aliis exactionibus et solutionibus eos totaliter reddimus absolutos. Ut autem haec nostra promissio et confirmatio a nobis et a nostris successoribus presentibus temporibus et futuris inviolabiliter observetur presenti documento eam inserimus sigilli nostri corroboravimus appensione. Datum in Gnezna sexto Idus Maii anno incarnationis Dominicae millesimo ducentesimo quinquagesimo tercio, indictione undecima
1Osada koło Zdziechowy, dziś nie istniejąca, w XVIII w. Kantryny (SHGWlkp.).
2Szczawinko, dziś nie istniejące, koło Wełnicy, na pn.-wsch. od Gniezna (SHGWlkp.).
3Ostrowy - nie zlokalizowane.
4Tj. książę Mieszko Stary.
5Grochowiska Księże koło Rogowa, na pd. od Żnina.
6Najpewniej Pawłowo Żońskie na pn. od Wągrowca.
7Najpewniej Grodzisko nad Prosną, koło Pleszewa - zob. też dok. następny. O wszystkich tych wsiach por. F. Sikora, Najstarsze dokumenty i dzieje klasztoru bożogrobców w Gnieźnie, St. Źr. XIX, 1974, s. 47 n., szczególnie 59 - 61.
8Zapewne Eudoksja żona Mieszka Starego od ok. 1151 (PSB VI, s. 317).


Dokument Nr 11
Kalisz, 1 marca 1255
Książę Bolesław Pobożny nadaje klasztorowi Bożogrobców w Miechowie prawo lokacji Grodziska na prawie niemieckim.
Reg.: Sumariusz dok. bożogrobców miechowskich z ok. 1826 r., przechowywany w w. XIX w Kielcach, potem w AGAD, spalony podczas ostatniej wojny. Tekst Reg. wydany wg sumariusza w Kodeksie dyplomatycznym Małopolski, t. II, s. XXXVII, nr 13; wg niego Reg. drukuje Bielińska, Kancelarie, s. 264, nr (P 5).
Uw.: Tekst regestu sformułowany niejasno. Wspomniany tam książę Władysław wymieniony został w dok. zapewne jako ojciec (Władysław Odonic) wystawcy i jego brata. F. Piekosiński (Kodeks, o. c.) podnosi ponadto liczne błędy w rozwiązywaniu dat przez autora sumariusza; nakazuje to ostrożność wobec daty niniejszego Reg.

1255, w Kaliszu, dnia 1 marca. - Boleslawa książęcia polskiego przywilejów Władysława za pozwoleniem xiążąt Przemysława brata starszego, dla konwentu miechowskiego wsi Grodzisko1 prawem teutonicznem erygowania dozwalający przywilej.
1Grodzisko nad Prosną-zob. dok. poprzedni, przypis 7.


Dokument Nr 12
Sieradz, 16 września 1262
Arcybiskup gnieźnieński nadaje dziesięciny ze wsi Skomlin klasztorowi Cysterek w Ołoboku.
Kop.: Poznań, WAP, kl. Ołobok C 17c, k. 58 (Kopiariusz klasztorny z XVII w.). Wpis w wypisie z akt grodu kaliskiego (oblata 30 czerwca 1620 wg Or.).
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 332 - 333 (wg Kop.).

In nomine domini nostri Jesu Christi amen. Quoniam ex officii nostri debito iuxta canonicas sanctiones religiosam vitam eligentibus congrua nos oportent consideratione perspicere, ne alicuius necessitatis occasio aut desides faciat, aut robur, quod absit, contagionis infringat, iuxta illud: gloria episcopi est pauperum opibus providere. Idcirco nos Janussius divina miseratione Gnesnensis ecclesiae archiepiscopus, abbatissae ac eius conventus in Olobok1 Christo famulantium considerata paupertate, decimam villae ipsarum nomine Skomlino2 de consensu fratrum nostrorum Gnesnensis ecclesiae capituli ad sustentationem abbatissae ac eius conventus de Olobok contulimus perpetuo possidendam. Et ne in posterum cuiquam hoc vertatur in dubium, praesentem litteram eis contulimus nostro et nostri capituli Gnesnensis sigillis roboratam. Actum anno gratiae Mo CCo LoX secundo, indictione quinta, XVI Calendis Octobris in synodo in Siradz3.
1Opatka klasztoru Cysterek w Ołoboku (na pd. od Kalisza) nieznana; w 1266 wyst. opatka Anna (KDW I, nr 421).
2Skomlin w ziemi wieluńskiej, na pn.-zach. od Wielunia (Rosin, Słownik, s. 152).
3Synod w Sieradzu i obecność na nim arcybiskupa Janusza potwierdzony i 17 września - KDW I, nr 402.


Dokument Nr 13
Gniezno, 24 sierpnia 1263
Książę Bolesław Pobożny nadaje wieś Święcia klasztorowi Cystersów w Lądzie.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 22 - 22v (XV w.).
Wyd.: DKM, s. 355, nr 6 (wg Kop.).
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 86 (wg Kop.); 2. Bielińska, Kancelarie, s. 285, nr B 54.

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Ab humana facilius labuntur memoria, que nec scripto, nec voce testium perhennantur. Ideo necesse est, ut res digna memorie scripto confirmetur, quo canescens antiquitas crebrius valeat renovari. Agnoscat igitur presens etas et sciat postera, ad quorum presenciam presens scriptum pervenerit, quod nos Boleslaus Dei gracia dux Polonie, ob honorem et reverenciam Domini nostri Ihesu Christi necnon pie ac gloriose genitricis sue semper virginis Marie, in remissionem peccaminum meorum ac omnium parentum nostrorum, ut cum in futuro ante tribunal Dei omnipotentis steterimus, eo mercedem [k. 22v] omnes una reportare valeamus, domnoa abbati de Landa eiusque fratribus in eodem claustro commorantibus ordinis Cisterciensis contulimus hereditatem ex integro illam, que wlgariter Swencza1 nuncupatur, que sita est inter Zoreuo2 et Cizeuo3, et adiacens ville, nomine Morsco4, fratrum predictorum et cum omnibus utilitatibus prefate ville spectantibus eis in perpetuum iure hereditario possidendam. Et ne in posterum aliquo malignante nostra tam sollempnis donacio valeat irritari, presentem literam sigilli nostri appensione et testium annotacione iussimus roborari. Testes autem sunt, qui huic donacioni intefuerunt: primus Symon castellanus Gneznensis5, Andreas iudex magnus6, Segota castellanus Wilcouie7, Sdesco subthezaurarius8, Sixtus subcamararius9, Johannes cancellarius10 et quamplures alii. Datum in Gnezna anno gracie Domini MoCCoLXIIIo, indiccione sexta, in die beati Bartholomei Apostoli. Ego magister Petrus notarius curie11 hiis interfui et de mandato domini ducis manu propria ista conscripsi.
atak Kop.
1Święcia, na pd.-zach. od Konina.
2Zarzew i Czyżew, wsie koło Święci.
3Zarzew i Czyżew, wsie koło Święci.
4Morsko, dziś nieznane, leżało w okolicy Kuchar Kościelnych, w pobliżu Święci (SHGWlkp.).
5Szymon Zaremba kasztelan gnieźn. 1253 - 1274, przedtem cześnik kal. 1245 (Pakulski, Zarembowie, s. 111; Spisy wlkp.).
6Andrzej z Ryszewa (na pd.-zach. od Rogowa), Zaremba, sędzia gnieźn.-kal. 1260 - 1288, zm. po 1309 (Pakulski, Zarembowie, s. 114 - 115; Spisy wlkp.).
7Żegota z Gołuchowa, Zaremba, kasztelan wilkowyjski 1263, potem stolnik kal. 1265, łowczy 1276 - 1284, łowczy gnieźn. 1294, sędzia kal. 1306 (Bieniak, Wlkp. s. 206; Pakulski, Zarembowie, s. 123 - 124).
8Zdzisiek podskarbi skądinąd nieznany; istnienie urzędu potwierdzone 1282 - 1294, kiedy to sprawował go Paweł Grabia (zob. niżej, nr 31/5).
9Sykstus podkomorzy wyst. tylko tutaj, może ident. z komesem Sykstusem 1264 (zob. niżej, nr 14/6).
10Jan kapelan Władysława Odonica 1235, kanclerz Przemysła I, potem Bolesława Pobożnego 1252 - 1264, archidiakon pozn., utożsamiany niekiedy z późniejszym biskupem pozn. Janem Wyszkowicem (Bielińska, Kancelarie, s. 74 - 75, 102 - 103).
11Notariusz Piotr, zob. wyżej nr 9/18.


Dokument Nr 14
Kalisz, 3 czerwca 1264
Książę Bolesław Pobożny nadaje sołectwo w Borkowie sołtysom Hartratowi i Gotszalkowi.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 37, k. 383v - 384v. Wpis w transumpcie króla Zygmunta z daty: Kraków, 12 marca 1523. Tytuł: Littere Stanislai Schyskowsky. Borkowo.
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 333 - 335 (wg Kop.).
Reg.: MRPS IV, suppl. nr 32 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Quia preteritorum non semper possumus recordari, ideo ad eternam memoriam notum facimus presens scriptum omnibus cristifidelibus inspecturis, quod nos Boleslaus Dei gracia dux Polonie, scultetis nostris Hartrato et Gozalco villam nostram contulimus iure Theutonico [k. 384] locandam, que vulgariter nuncupatur Borcowo1, eo iure, quo inhabitantes Novum Forum utuntur in provincia Sliezie, cum libertate octo annorum a proximo festo beati Martini [11 XI] quadraginta trium dictis nostris scultetis mansorum compleri numerum promittentes. Expirante autem iam dicta libertate, nobis in prenominato festo beati Martini singulis annis duodecim mensuras bladi, videlicet quatuor tritici, quatuor siliginis et quatuor avene, sicut villani de Cocanino2 persolvent ad mensuram eandem et fertonem argenti, ita tamen, quod dominus archiepiscopus duos scotos et bladi percipiat medietatem. Damus etiam dictis nostris scultetis [eta] ipsorum posteris sextum et septimum mansum liberum ab omni nostra exactione et solucione perpetuo absolutum, venientes itaque ad prenominatam villam eam morandi, cuiuscumque sint nacionis, sive cum mercibus, sive cum utensilibus, domus theloneum non solvant per nostre terre districtum infra spacium libertatis. Insuper sepedictis nostris scultetis et ipsorum posteritati damus tabernam liberam, maccellum carnificum et macellum pistorum similiter liberum. Item damus molendinum liberum in persona eisdem et posteritati ipsorum in loco, qui Doyvtron3 dicitur, construendi. De bona etiam voluntate venerabilis patris nostri domini archiepiscopi Gneznensis eclesie4 in sepedicta villa eclesiam dedimus licenciam construendi, dantes eidem eclesie duos mansos liberos, nobis iure patronatus reservato. Item concedimus supradictis nostris scultetis et villanis dicte ville prenominate venaturam capreolorum, leporum et vulpium et decem annis in nostra silva pro domibus edificia resecandi. Et si forte aliquo casu fortuito interveniente prenominatam villam ignis incendio concremari contingat, ad construendas domos in casu prenominato, quocienscumque actiderit, damus licenciam in silva nostra edificia resecandi. In iudicio vero causarum sepedicti nostri sculteti cognoscent, nisi ultimum supplicium obveniat vel truncacio membrorum quorumlibet, tunc in nostri nunctii presencia sentenciabunt et nobis in omni causa iudicii duo denarii cedent et tercius nostris scultetis sepius nominatis. Et si sepedicti sculteti in persona molendinum edificare non poterint, tunc in Swadra5 edificabunt. Ut autem hec nostra donacio firma et rata permaneat, presentem paginam nostri sigilli munimine fecimus roborari. Actum in Kalisz feria tercia intrante Iunio, presentibus: commite Sixto6, Stephano canonico Poznaniensi7, Vilimo, Henrico Stuzenca civibus [k. 384v] Calissiensibus, Richeuino advocato Calissiensi8. Datum anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo quarto.
abrak Kop.
1Borków Stary na pn.-wsch. od Kalisza. Sołtysi skądinąd nieznani.
2Kokanin tuż na pd.-zach. od Borkowa.
3Dojutrów na pn.-zach. od Kalisza.
4Arcybiskup gnieźnieński Janusz 1258 - 1271.
5Swędrnia, prawy dopływ Prosny, uchodzący do niej pod Kaliszem.
6Komes Sykstus może ident. ze stolnikiem kal. tego imienia 1265 (KDW I, nr 413) lub łowczym 1264 (ib., nr 411, 412, także 440).
7Stefan kanonik pozn. nie zidentyfikowany.
8Rychewin, Rytwin, wójt i domniemany lokator Kalisza wyst. 1264 - 1265 (KDW I, nr 412, 416). Mieszczanie kal. Wilhelm skądinąd nieznany, zaś Henryk Studzienka (?) może ident. z Henrykiem zw. Stango mieszczaninem kal. 1268 (KDW I, nr 434).


Dokument Nr 15
Gniezno, 27 kwietnia 1268
Książę Bolesław Pobożny zamienia swoje wsie Żerniki i Krakanowo (?) na Zbiersko klasztoru Benedyktynów w Mogilnie.
Reg.: Bydgoszcz, WAP, Mogilno kl. C 12 (sumariusz klasztorny ze schyłku XVIII w.), s. 1, nr A 5; wyd. reg.: J. Płocha, Najdawniejsze dzieje opactwa benedyktynów w Mogilnie, Wrocław 1969, s. 145, przyp. 311.
Wzmianka: Bielińska, Kancelarie, s. 301, nr (B4).

1268vo, quinto Kalendas Maii in Gnesna. Privilegium Boleslai ducis Poloniae, quo mediante idem Boleslaus dux cum Pribislao abbate de Mogilna1 commutationem fecit, nempe idem abbas ecclesiae Sancti Joannis Evangelistae de Mogilno cessit eidem duci Boleslao villam Giebersko2 in districtu Calissiensi iam vero praefatus Boleslaus dux pro eadem haereditate Giebersko praedicto abbati contulit duas haereditates, nimirum Krakanowoa Płoweckie3 et Sierniki4 in castellania Gnesnensi iacentes, perpetuis temporibus.
alub Krakunowo Reg.
1Opat mogileński Przybysław skądinąd nieznany.
2Zbiersk na pn. od Stawiszyna, por. J. Płocha, Najdawniejsze dzieje opactwa benedyktynów w Mogilnie, Wrocław 1969, s. 145.
3Krakunowo Płowieckie nie zidentyfikowane, ale por. Spławce koło Kleczewa niżej, nr 55/4.
4Najpewniej Siernicze Wielkie na pn.-zach. od Kleczewa. J. Płocha, l. c., identyfikuje osadę z Żernikami, późniejszą własnością klarysek gnieźn. (KDW II, nr 736).


Dokument Nr 16
Poznań, 29 czerwca 1269
Biskup poznański nadaje Henrykowi i Hankowi prawo lokacji wsi Szamarzewo.
Kop.: Poznań, AAP, Acta episcopalia, 4, k. 107v - 108. Wpis w kwietniu (?) 1508, w transumpcie biskupa poznańskiego Andrzeja Łaskarza z daty: Poznań, 13 listopada 1422. Tytuł: Privilegium scultecie Schamarzeuuo.
Wyd.: Nasza Przeszłość, 4, 1948, s. 292 - 294 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Nos Nicolaus Dei gracia episcopus1, Joannes praepositus2, Joannes decanus3 totumque capitulum ecclesiae Poznaniensis notum facimus omnibus praesens scriptum inspecturis, quod Henrico et Hanzoni fratribus dedimus de nemore et parum de terra culta in circuitu rivuli, qui Vresna4 dicitur, sexaginta mansos magnos iure Theuthonico pro nobis locandos, ita quod postquam exiverint duodecim anni locacionis, incolae eorumdem mansorum dabunt ad mensam episcopalem de singulis mansis dimidiam marcam argenti, quod pro tempore tunc curret in moneta, et novem mensuras triplicis annonae, tres videlicet tritici, tres siliginis, tres avenae. De quibus mansis prefati Henricus et Henzo recipient pro se et suis successoribus sextum mansum tam in argento quam in annona et habebunt tercium denarium in iudicio et maccellum pistorum et tabernam et quotquot molendina facere poterint in praenominato rivulo Vresna. Quibus eciam dedimus molendinum nostrum ibidem iam constructum et concessimus in rivulo, qui vocatur Vresna, si possunt edificare, unum molendinum, ita tamen, quod non destruant prata hominum nostrorum, et aliud molendinum super fluvio Virber5, postquam convenit cum praefato rivulo, qui Vresna nuccupatur, ita quod non fiat detrimentum nostro molendino ex aquae restagnacione. Et ut haec [k. 108] nostra ordinacio rata et stabilis perseveret, praesentem literam sub nostris sigillis ipsis duximus conferendam. Acta sunt haec anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo nono, praesentibus dominis et fratribus nostris: Joanne praeposito, Joanne decano, Jacobo scolastico6, Petro archidiacono7, Joanne cantore8, Bascone custode9 ac toto capitulo Poznaniensi in festo beatorum Apostolorum Petri et Pauli. Data per manus magistri Floriani scriptoris nostri10.
1Mikołaj, Lis (?), biskup pozn. od 1267, zm. 1278 (PSB XXI, s. 84 - 85).
2Jan prepozyt pozn. 1269 (tutaj; KDW I, nr 439), zapewne ident. ze wspomnianym jako zmarłym 1289 (niżej, nr 37).
3Jan dziekan pozn. 1269 - 1278 (KDW I, nr 439, 478).
4Wrześnica, prawy dopływ Warty. Powstała tu osada, jak wynika z tytułu oblaty, otrzymała nazwę Samarzewa (na pn.-wsch. od Pyzdr).
5Virber dopływ Wrześnicy, dziś bez nazwy.
6Jakub scholastyk pozn. 1269 - 1278 (KDW I, nr 478).
7Piotr archidiakon pozn. zob. wyżej, nr 9/18).
8Jan kantor pozn. 1269 - 1276 (KDW I, nr 462). Now. II, s. 62 utożsamia go z późniejszym archidiakonem pozn. 1278 - 1286 i biskupem pozn. 1286 - 1297 Janem Herbiczem, albo też z biskupem pozn. 1277 - 1286 Janem Wyszkowicem (por. PSB X, s. 430 - 431).
9Baszek - Gotszalk - Godzisław, skarbnik biskupa pozn. 1252, kustosz pozn. 1256 - 1269 (PSB I, s. 350 - 351; Now. II, s. 129; MPH n.s. VIII).
10Florian pisarz biskupi, zapewne ident. z plebanem w Wilkowyji 1276 (KDW I, nr 462; Wyd. 1).


Dokument Nr 17
Dłusk, 6 stycznia 1270
Książę Bolesław Pobożny nadaje komesowi Świętomirowi immunitet dla wsi Rozdrażew.
Or. w 1555 r. przedstawiony był w kancelarii koronnej (MRPS V, nr 6911: in pelle pecorina anno 1270 in Dlusco scriptas, sigillo mediocri pensili communitas); w XVII w. przechowywał go Wacław z Rozdrażewa na zamku Blatna w Czechach; dziś nieznany.
Kop.: 1. Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 119, k. 100v - 101. Oblata w marcu 1579, tytuł: Literae comitum de Rozrarzow iussu magnifici domini cancellarii regestratae; 2. Wien, Nationalbibliothek, rkps 9040, k. 25v - 27v, kopia z ok. 1619 r. (wg Or.).
Wyd.: Korespondencja Hieronima Rozdrażewskiego, wyd. P. Czaplewski, t. I, Toruń 1930, s. 9 - 10 (wg Kop. 2).
Reg.: Bielińska, Kancelarie, s. 301, nr (B 5).
Wzmianka: B. Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, Kraków 1858, s. 238 - 239.
Uw.: Analizę treści dok. przeprowadził F. Sikora, Jeszcze o przywilejach rycerskich synów Odonica, St. Źr., 16, 1971, s. 194 - 196. Uznał on dok. za produkt kancelarii wystawcy (koncept notariusza Świętosława), w części: Hoc etiam interserimus - extirpandi, następnie: iuxta quod - voluntate być może nieudolnie interpolowany (w XIV w. ?).

In nomine Domini amen. Dum vivit literaa, vivit et actio commissa literaeb, cuius assertio nutrit memoriam et roborata suscipit incrementum. Igitur nos Boleslaus Dei gratia dux Poloniae notum esse volumus tam praesentibus, quam futuris, quod perspectis fidelibus servitiis comitis Suentomiri filii quondam comitis Bosnonis1, contulimus sibi et suis posteris super Rosdraseuoc2, ipsius patrimonio, huiusmodid libertatem, quae sequitur: a castro, a strosae, a poduorouef, a pouoloue, a nazazg, a preuodh, a pouos, a bove, a vaca et aliis solutionibus, quae iuris sunt Polonici. Damus etiam dicto militi et suis successoribus, ut si inter duos dictae villae incolas homicidium venerit, dictus haeres pro se recipiat. Hoci etiam interserimus, ut ferrum manuale in dicta villa habeatj nec non etk duelluml inter suos cmethones, nec cum opole solvat, quod solvit opole, censumqueł mellis non reddat tribuno m-n
cum opole
nec falconem custodiat in dicta villa per suos cmethones; porcos, scrophaso intromittat licite in fatamp villam; nec aliquis intromissas audeat occidere vel extra terminos suos fugare. Nostram sylvam, quae dicitur Vonelicir3, damus militi iam dicto et suae posteritati haereditaries possidendam cum omni facultate possidendi, venandi, extirpandii, iuxta placitum suae voluntatis. Dictamque villam deliberamust ab omni iure Polonico et damus fato militi potestatemu eam locandi iure Theutonico, iuxta quod ius Theutonicum sibi videbitur [k. 101] expedire, cedentes ei de nostro denario, qui nobis de magnis causis de iure cedit, ut in aliisv villis iure Theutonico locatis. Huicw autem nostro privilegio nullum aliud valeat praeiudicare, quod tam publice a nostra processit voluntate. x-y
Et ut
haec nostra donatio libertatis inviolabilis perseveret, praesentem literam nostro sigillo fecimus insigniri, praesentibus his testibus: comite Janconez palatino Posnaniensi4, magistro Petro cancellario Genesnensiaa5, comite Marthino6, comite Chroslaab7, domino Mathiaac praeposito et notario nostro8. Datum in Dlusco anno Domini M.CC. septuagesimoad, conscriptum ibidem in Epiphania Domini, octavo Idus Januarii.
alicentia Wyd.
bliteris Wyd.
cRozrazewo Wyd.
dhuiusmodi Wyd.
esrossa Wyd.
fpotworowe Wyd.
gnazach Wyd.
hprewot Wyd.
ibrak Wyd.
jmaneat Wyd.
kut Wyd.
lduellos Wyd.
łapumque Wyd.
m-nbrak Wyd.
oprophas Wyd.
pfactam Wyd.
qintromissas Wyd.
rRoulelloci sive Ueueloci Wyd.
shereditatem Wyd.
tliberamus Wyd.
uposteritatem Wyd.
villis Wyd.
wHuius Wyd.
x-yut vero Wyd.
zFrancone Wyd.
aagenerali Wyd.
abChirlla Wyd.
acMathica Wyd.
ad1220 Wyd.
1Świętomir syn komesa Bożna (w 1256 kasztelana międzyrzeckiego) wyst. 1271 (KDW I, nr 613), zapewne ident. z kasztelanem biechowskim 1293 - 1298 (Spisy wlkp.), por. też jego komemorację pod datą 10 maja (MPH V, s. 488).
2Rozdrażew na pd.-wsch. od Koźmina.
3Wolenice na pd.-zach. od Rozdrażewa.
4Komes Janek Zaremba był wojewodą pozn. od 1273; stąd Bieniak, Wlkp. s. 136, sugeruje konieczność przesunięcia daty dok.; F. Sikora, o.c., dopuszcza możliwość błędnego odczytu w Kop. Jancone zamiast Predpelcone (tj. Przedpełk Łodzic wojewoda pozn. do 1273 - zob. o nim WSB), co wydaje się jednak mało prawdopodobne.
5Kanclerz Piotr, zob. wyżej nr 9/18).
6Marcina J. Bieniak, PSB XIX, s. 559, utożsamia z Marcinem Lisem h. Zaremba (zob. o nim niżej nr 20/5).
7Kornes Chrosla (Chrostla) świadkował przy Bolesławie Pobożnym również 1256 (KDW I, nr 344).
8Maciej kapelan, potem notariusz kancelarii Bolesława Pobożnego, z tytułem prepozyta (jakiego?) wyst. także 1265, zm. ok. 1271 (PSB XIX, s. 5).
9Dłusk tuż na pn.-wsch. od Pyzdr.


Dokument Nr 18
Interpolowany? Dłusk, 29 września 1271
Książę Bolesław Pobożny nadaje Goranin Przybysławowi synowi Pacyńca.
Kop.: 1. Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 28, k. 66. Wpis w transumpcie króla Zygmunta z daty: Poznań, 19 kwietnia 1513. Tytuł: Confirmacio privilegiorum super Gorinino in terra Calisiensi et districtu Gneznensi sitta per Martinum de eadem Gorinino obtenta; 2. Poznań, WAP, Gniezno Z. 14, k. 51 - 51v. Wpis 9 marca 1534 w transumpcie jak Kop. 1; 3. Gniezno, AAG, dok. 1027 (XVIII w.).
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 340 - 341 (wg Kop. 1).
Reg.: MRPS IV, suppl. nr 41 (wg Kop. 1).
Uw.: F. Sikora, Przywileje rycerskie synów Odonica. Krytyka autentyczności, Roczniki Historyczne, 34, 1968, s. 43, uważa dok. za interpolowany w części dot. immunitetu. Por. też uwagi A. Gąsiorowskiego, St. Źr., 14, 1969, s. 213 i F. Sikory, Jeszcze o przywilejach rycerskich synów Odonica, tamże, 16, 1971, s. 188 - 194.

In nomine Domini amen. Dum vivit littera, vivit et actio littere, cuius et assercio nutrit memoriam et roborata suscipit incrementuma. Nos igitur Boleslaus Dei gracia dux Polonie notum esse volumus, tam presentibus, quam futuris, presentem paginam inspecturis, quia considerantes fidele et utile servicium nostri militis Pribislai filii quondam Pacinizb, dedimus ei et posteris eius legitimis hereditatem nostram, que Gorinino1 Polonice nominatur, nulli pertinentem nec alicui obligatum iure hereditario imperpetuum possidendam cum omnimoda libertate et iurisdicione, qua omnes nobiles in nostra Polonia perfruuntur, videlicet a poradlne et a quolibet conductu, a podworowe, a powod, a prewod, a narazc, a bove, a vacca, a falcone, a porco, a curru feni d-e
et pabuli
, a ponte, ab opolie, a strosza et a castri cittacione, a melle tributif et eciam a g-h
mardure nupciali
. Volumus eciami, quod nullus camerariorum prefatum Pribislaum vel suos posteros audeat cittare, nisi per nostram litteram ad nostram presenciam sit cittatus. Quibus omnibus supradictus Pribislaus una cum suis posteris imperpetuum gaudebit perfruendumj. Item dedimus eidem Pribislao et suis posteris in hereditate iam prefata super incolas plenam, ut superius diximus, iurisdicionem, videlicet si homicidium vel furtum, vel truncacio mem[k. 51v]brorum, peccatis exigentibus ingruerit ipse cum suis posteris iam dictis iudicium et penam pro se recipiet, sicut decet, quemlibet nobilemk in suo patrimonio perfrui iusto servicio et honore. Tabernas eciam duas liberas ibidem eis dedimus. [k. 66v] Damus eciam predictis Pribislao et suis posteris liberam facultatem eandem hereditatem locandi iure Theutonico cum omnibus libertatibus suprascriptis. Liberum eciam habeantl arbitrium ibidem in prefata hereditate sua faciendi clausuras quarumlibet ferarum et alienos porcos ad pascua sua intromittendi. Si erit solucio in terra cum frumento vel cum argento, ipse Pribislaus cum suis posteris pro se recipiet. Ut autem hec nostra donacio robur obtineat perpetue firmitatis, presentem paginam nostri sigilli munimine et testium aminiculo duximus roborandam, presentibus his testibus: comite Archoboldo palatino Gneznensi2 et magistro Petro cancellario ł-m
curie nostre
3, comite Mathia castellano de Lenda4, comite Mrochota castellano de Bninn5. Datum in Dluscoo6 in die beati Michaelis Archangeli anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo primo.
aincrementa Kop. 2
bPaczyniz Kop. 2
cnayaz Kop. 2
d-ea pabulo Kop. 2
ftribuni Kop. 2
g-hmardure tribuni ac eciam nupciali Kop. 2
iinsuper Kop. 2
jperfruendo Kop. 2
kbrak Kop. 2
lhabebunt Kop. 2
ł-mnostre curie Kop. 2
nBnyn Kop. 2
oDlusko Kop. 2.
1Goranin pomiędzy Czerniejewem a Gnieznem. Przybysław syn Pacyńca (?) wyst. także 1275 (niżej, nr 23).
2Arkembold Zaremba, zob. wyżej, nr 9/8.
3Piotr kanclerz, zob. wyżej nr 9/18.
4Maciej Awdaniec, z Pożegowa tuż pod Gostyniem, kasztelan lędzki 1261 - 1271, potem kal. 1278 - 1284? (Spisy wlkp.).
5Mrokota kasztelan bniński 1271 - 1283 (Spisy wlkp.).
6Dłusk, zob. wyżej nr 17/9.


Dokument Nr 19
Falsyfikat? Gniezno, 13 grudnia 1271?
Książę Przemysł II rozsądza spory o dziesięciny pomiędzy kanonikiem gnieźnieńskim Szymonem a Wojsławem ze Stawu i Januszem z Małachowa.
Wyd.: Kor. IV, s. 82, wg odpisu I. Zakrzewskiego z akt konsystorza gnieźn. z 1500 r.
Uw.: Wyd. nie kwestionuje autentyczności. Data dok. nie zgadza się z latami rządów wystawcy - przyjmuje się, że Przemysł II usamodzielnił się dopiero w 1273 r. - jeżeli nie, byłby to najwcześniejszy znany jego dok. Arenga, promulgacja i intytulacja typowe dla dok. Przemysła II. Świadkowie są możliwi dla 1271 r., choć częściowo nie potwierdzeni w tych latach. W tekście spotykamy sformułowania budzące wątpliwości, szczególnie wzmianki o szlachectwie i o rodzie Zarembów - mogą to jednak być tylko interpolacje.

In nomine Domini amen. Dum vivit litera vivit et actio commissa litere cuius assercio nutrit memoriam et roborata suscipit incrementum. Nos igitur Secundus Przemisl Dei gracia dux Polonie notum facimus universis, tam modernis, quam futuris, ad quorum noticiam presens pagina fuerit devoluta, quod veniens nostram ad presenciam aliorumque terre strenuorum militum nobilis vir Simeon canonicus Gneznensis1 iudicialiter processit et egit super Woyslaum heredem de Sthaw et super fratrem ipsius Janussium heredem de Malochow2 racione decimarum, quod ab ipsis decimam manipulatim volebat habere. Et idem Woyslaus una cum fratre suo Janussio evaserunt predictum Simeonem canonicum Gneznensem. Et nominati strenui milites, qui tunc temporis circa nobis videbantur presidere, sunt pro ipsis attestati, quod Woyslaus de Sthaw et frater suus Janussius de Malochowo essent nobiles et sunt nobiles istius clipei et clenodii atque genealogie Zaramba3. Nos vero de consensu strenuorum militum prefato Woyslao et Janussio iuxta aliorum nobilium consilia, ubi ipsis placuit atque coram legitimis successoribus eorum decimam porrigere adiudicamus, Simeoni vero et suis posteris perpetuis temporibus carere abiudicamus. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum, presentibus hiis testibus, qui supra conscienciam suam pro eis sunt attestati et sunt nobiles: primus Jarcambaldus palatinus Kalisiensis4, comes Janko castellanus Kalisiensis5, Zegotha venator Kalisiensis6, Bodzantha venator Gneznensis7, Sandivogius succamerarius Gneznensis8, comes Nicolaus dapifer Gneznensis9, Czechoslaus Coczelkovicz10. Datum et actum Gnezne in die beate Lucie Virginis, [per manus] Kothpolan11 notarii nostre curie, anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo primo.
1Szymon kanonik gnieźn. skądinąd nieznany.
2Staw na pn.-zach. od Słupcy i Małachowo na pn. od Stawu. Wojsław i Janusz skądinąd nieznani.
3Określenie rodu mianem Zaremba pochodzi dopiero z XIV w., por. Pakulski, Zarembowie, s. 105 - nie zna on jednak niniejszego dok.
4Arkembold był wojewodą kal. 1257 - 1284 (por. wyżej, nr 9/8).
5Janek Zaremba był kasztelanem kal. 1253 - 1273, zob. wyżej nr 17/4, także Pakulski, Zarembowie, s. 110 - 111.
6Żegota z Gołuchowa jako łowczy kal. potwierdzony jest dopiero od 1276 (zob. wyżej nr 13/7), ale mógł pełnić ten urząd już wcześniej.
7Bodzęta skądinąd nieznany - mógł jednak ok. 1271 być łowczym gnieźn.
8Sędziwój Jankowic z Jarocina, Zaremba, marszałek dworu Bolesława Pobożnego, podkomorzy gnieźn. ok. 1271 i 1294, pozn. 1282, kasztelan rudzki 1284 - 1285 i 1290/91, kasztelan pozn. 1298/99, wojewoda pozn. 1301/1302, zm. 1306 - 1308 (WSB).
9Mikołaj skądinąd nieznany, mógł jednak ok. 1271 być stolnikiem gnieźn.
10Ciechosław syn Kościełka był 1264 - 1286 cześnikiem kal., potem 1286 - 1287 kasztelanem kal. (Spisy wlkp.).
11Zapewne ident. z Gotpoldem kapelanem Bolesława Pobożnego 1272 (KDW I, nr 447; por. też Maleczyński, Zarys, I, s. 184).


Dokument Nr 20
[sprawdzony]
Gniezno, 1271
Książę Bolesław Pobożny nadaje wieś Mierzewo Przybysławowi z Fulsztyna.
Kop.: 1. Poznań, WAP, Gniezno Z. 23, k. 285 - 285v. Wpis z 1583 r. 2. Tamże, Gniezno Gr. 123, k. 506v - 507. Wpis z 1588 r.
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 339 - 340 (wg Kop. 1).

In nomine Sanctae et Individuae Trinitatis amen. Nos igitur Boleslaus Dei gratia dux Poloniae notum esse volumus universis, tam praesentibus, quam futuris, praesentem paginam inspecturis, quod cum bona deliberatione et fide non ficta considerantes fidele servitium nostri militis de Fulsthina Pribislaib nomine1 dedimus ei et posteris eius legittimis haereditatem nostram, quae wlgariter Myerzewoc2 nuncupatur, nulli pertinentem nec obligatam, iure haereditario in perpetuum possidendam. Item dedimus eidem et suis posteris sylvam, quae wlgariter Kroliewieczd nominatur, usque ad granitiem Jaworow3 et sylvam Lichine. Item eundem Pribislaumf et suos posteros liber(amus) ab omni exactione: a poradlne, a bove, vacca annuali, a podworowe, powolowe et aliarum rerum, ab omni penitus datione ac etiam nuptiali. Insuper [k. 507] volumus praefatum Pribislaumf et suos posteros nullus iudicum [k. 285v] et etiam castrensium sive camerariorum audeat citare, nisi per nostram literam ad nostram praesentiam sit citatus. Posterum coram se non cogi ad respondendum iudicibus inhibemus. Villam praefatam iure Theuthonicog ulterius, prout melius videbitur, locandam. Quae omnia in perpetuum descripta nos et nostri successores firmiter tenere et observare tenebuntur.
Datum Gneznaeh anno incarnationis domini nostri et salvatoris Jesu Christi millesimo ducentesimo septuagesimo primo. Scripta sunt haec et tradita per manus domini Mathiae notarii nostrae curiae4, praesentibus testibus: comite Martino cognomine Lisone castellano de Cybusini5, comite Cecho(s)laoj tunc pincerna Calissiensi6, comite Blizborok7 testibus.
aFulsztyn Kop. 2
bPrzibislai Kop. 2
cMierzewo Kop. 2
dKrolewiec Kop. 2
eLychin Kop. 2
fPrzibislaum Kop. 2
gTheutonico Kop. 2
hGnesna Kop. 2
iLabuszin Kop. 1
jCzecholao Kop. 2
kBlizborio Kop. 2.
1Przybysław z Fulsztyna, Fulštína (na pd. od Osobłogi, na Śląsku Opawskim), skądinąd nieznany, zapewne z rodu Herburtów, por. O. Łaszczyńska, Ród Herburtów w wiekach średnich, Poznań 1948, s. 8 n.; Kozierowski, Obce ryc., s. 42 - 43).
2Mierzewo na pn.-wsch. od Wrześni.
3Jaworowo na pd.-zach. od Witkowa.
4Notariusz Maciej, zob. wyżej nr 17/8.
5Marcin zwany Lis, Zaremba, może ident. z włodarzem Bolesława Pobożnego 1249, kasztelan międzyrzecki 1261, starogrodzki 1263, zbąszyński 1265, łowczy pozn. 1273, zm. po 1273 (Pakulski, Zarembowie, s. 112 - 113; PSB XIX, s. 559).
6Ciechosław syn Kościełka, zob. wyżej nr 19/10.
7Blizbor nie zidentyfikowany; Wyd. 1 utożsamia go z komesem Blizborem synem Piotra z Detlebowic koło Śmigla, wyst. 1249 - 1257.


Dokument Nr 21
Dłusk, 28 maja 1274
Książę Bolesław Pobożny nadaje Chwałkowice rycerzom Piotrowi, Wacławowi i Chwalisławowi.
Or.: Kraków, Bibl. Czart., perg. nr 71. Pergamin bardzo zniszczony, ze znacznymi ubytkami tekstu (brak prawej strony, dziury u dołu z lewej i prawej strony), obecnie ok. 230 × 180+30 mm. Na czerwono-wiśniowych niciach dobrze zachowana pieczęć piesza wystawcy (jak KDW IV, s. 339, nr XVI).
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka Koronna t. 69, k. 291 - 292. Wpis w transumpcie króla Zygmunta z daty: Kraków, 30 września 1545. Tytuł: Confirmatio privilegii nobilis Alberti Vagierski.
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 342 - 343 (wg Or. z uzupełnieniami wg Kop.); tamże po s. 344 także fot. Or.
Reg.: 1. W. Szelińska, J. Tomaszewicz, Katalog dokumentów pergaminowych Biblioteki Czartoryskich w Krakowie, cz. I, Kraków 1975, nr 66 (wg Or.); 2. MRPS IV, suppl. nr 38 (pod datą 30 maja 1269) - wg Kop.
Uw.: Niniejsze wyd. oparto na Or.; brakujące partie uzupełniono (w nawiasach kwadratowych) wg Kop.

aIn nomine Domini amen. Quoniam ea, que aguntur in tempore, simul labuntur cum tempore, nisi vigeant voce testium et testimonio lit[erarum. Igitur nos Boleslaus Dei gracia dux] | Polonie notum facimus, tam presentibus, quam futuris, presentem paginemb inspecturis, quod militibus nostris Pe[tro et Venceslao ac Falislao1, eorumque successoribus] | legittimis damus Falchouicz1 hereditatem pro eorum fideli servicio. Absolventes dictam hereditatem ab om[ni solucione Polonica, que nostro dinoscitur pertinere dominio: a narasz, a powosz, a [k. 291v] prewod, a stroza, a podvorove], a bove, a vacca, a citacione castri, a cifo mellis, [a capete siliginis, a curru feni, a falcone. Damus eciam] predictis nostris servitoribus, quod inter kmethones suos capitales sentencias et alia iura ipsi iudicent et penam [recipiant. Insuper damus ipsis venacionem in eadem hereditate] et structuris, que grode in Polonico dicuntur, cum retibus capreolos, lepores et perdices et quascunque alias aves [capere. Insuper damus predictis servitoribus nostris et eorum] successoribus angulum, qui transit de Uawual Dol ad gades et penam, que dicitur quindecem, illam post se [recipiant et gades habeant, que versantur inter Slunchice2] et Vselowo3 donec ad progon. Et si aliquis suas scrophas in eorum partem silve ad pascua minaverint, [flodarius et venator necnon subvenator eis non nocebunt]. Volentes insuper sepedictam hereditatem meliorare, tabernam liberam cum omni iure, quo alie [taberne in nostro dominio habent, perpetuo obtinebunt. Et ut nostra donacio] simulque confirmacio perpetuo et inviolabilis perseveret, presentem paginam nostri sig[illi munimine fecimus ro[k. 292]borari. Acta et data sunt hec in Dlusk4 in crastino Sancte] Trinitatis per manus domini Petri cancellarii curie nostre5 sub anno Domini M. CC. [septuagesimo quarto, presentibus baronibus nostris: comite Arbenkoldoc pallatino Callisiensi6], comite Beniamin palatino Poznaniensi7, comite Symone castellano Gne[snensi8, comite dicto Magno Crassek venatore9, comite Bogumilo] magno10, comite Johanne dicto Ogorzala11 et aliis multis fide dignis.
ainicjał wysokości 2 wierszy Or.
btak Or.
ctak Kop.
1Chwałkowice na pn.-zach. od Słupcy. Dziedzice skądinąd nieznani.
2Słomczyce na pn. od Słupcy.
3Wieś nie zidentyfikowana.
4Dłusk, zob. nr 17/9.
5Kanclerz Piotr, zob. wyżej, nr 9/18. Tu ostatnia o nim wzmianka.
6Arkembold Zaremba, zob. wyżej, nr 9/8.
7Beniamin Zaremba, zob. wyżej nr 9/1.
8Szymon Zaremba, zob. wyżej, nr 13/5.
9Łowczy Krasek skądinąd nieznany.
10Bogumił nie zidentyfikowany; może ident. z komesem Bogumiłem synem Jana, od 1291 właścicielem Drobnina (KDW II, nr 677), por. też niżej nr 68/6.
11Komes Piotr Ogorzała skądinąd nieznany; por. Jana Ogorzałę 1302, zob. niżej, nr 68/5).


Dokument Nr 22
1274
Książę Bolesław Pobożny potwierdza zwrot wsi Druszkowo klasztorowi Cysterek w Ołoboku przez wojewodę kaliskiego Arkenbolda.
Reg.: Poznań, WAP, Ołobok - kl. cysterek C 17c (sumariusz dok. z 1782 r.), k. 5v.

1274. Comes Erkenboldus pallatinus Calisiensis1 haereditatem Druszkowo2, quam ab aliquot annis illegitime possederat, conventui Ołobocensi restituit; harum ordinationem Boleslaus dux Poloniae approbat et confirmat3.
1Arkembold Zaremba, zob. wyżej, nr 9/8.
2Druszkowo, osada dziś zaginiona koło Strzyżewa i Biskupic Zabarycznych na pn. od Mikstatu (Rosin, Słownik, s. 77).
3Tj. książę Bolesław Pobożny.


Dokument Nr 23
Gniezno, 6 stycznia 1275
Książę Bolesław Pobożny nadaje dąbrowę koło Goranina Przybysławowi synowi Pacyńca.
Kop.: 1. Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 28, k. 66v. Wpis w transumpcie króla Zygmunta z daty: Poznań, 19 kwietnia 1513. Tytuł: Confirmacio privilegiorum super Gorinino in terra Calisiensi et districtu Gneznensi sitta per Martinum de eadem Gorinino obtenta; 2. Poznań, WAP, Gniezno Z. 14, k. 51v - 52. Wpis 9 marca 1534 w transumpcie jak Kop. 1; 3. Gniezno, AAG, dok. 1027 (XVIII w.).
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 343 - 344 (wg Kop. 1).
Reg.: MRPS IV, suppl. nr 46 (wg Kop. 1).

In nomine Domini amen. Dum littera vivit et actio littere vivit, cuius assercio nutrit memoriam et roborataa suscipit incrementa. Igitur nos Boleslaus Deib graciab dux Polonie notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, presentem paginam inspecturis, c-d
quod nos
intuentes fidele servicium et utile dilecti militis nostri Pribislai filii quondame Paciniz1 contulimus sibi suisquef successoribus legittimis mericam nostram, alias dambrowam, que iacet circa Gorinino1 a Dupe acg dimidiam Mosczeniczam inter silvam, que dicitur Wigorzel et pervenit usque ad pratum, quod nominatur Polonice Byelava et transit usque in Grodziscze2 per totamh mericam, cum omni libertate ipsius, qua antiquitus fruebatur, iure hereditario imperpetuumi possidendam. j-k
Volumus insuper, ut
habeant arbitrium in prefata sua merica clausuras quarumcumque ferarum faciendil et alienos porcos ibidem ad ł-m
pascua sua
introducendin. Et ut hec nostra o-p
confirmacio donacionis
rata sit, presentem litteram nostro sigillo fecimus communiri, pre[k. 52]sentibus his testibus: comite Precslaoq castellano Gneznensi3, comite Bozatar castellano de Lenda4. Datum in Gnezna anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo quinto. Conscriptum ibidem in Epifania Domini, octavo Idus Ianuarii.
amemorata Kop. 2
bbrak Kop 1
c-dbrak Kop. 2
ebrak Kop. 2
fet suis Kop. 2
gad Kop. 2
hbrak Kop. 1
iperpetuo Kop. 2
j-kliberum eciam Kop. 2
lfacere Kop. 2
ł-msua pascua Kop. 2
nintroducere Kop. 2
o-pdonacionis confirmacio Kop. 2
qPreczlao Kop. 2
rBozantha Kop. 1.
1Goranin, zob. wyżej nr 18/1.
2Grodziszcze dziś nieznane, por. też silva Grodnyk pod Goraninem 1437 (SHGWlkp.).
3Przecław z Gułtów na (pn.-wsch. od Kostrzyna), Grzymalita, kasztelan gnieźn. 1275 - 1288 (Spisy wlkp.: Bieniak, Wlkp., s. 140 - 141).
4Bodzęta z Lubrzy (Lubieniowa) i Widzimia, Dryja, kasztelan lędzki 1271 - 1278 i 1285 - 1293 (Spisy wlkp.), może ident. z kasztelanem gieckim (1279 -) 1280 - zob. wyżej, nr 26/10.


Dokument Nr 24
[Obra], 1 marca 1278
Opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Wilhelm cysters z Obry rozporządził swoją ojcowizną w Kolonii.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Bestand Columba Nr. 85. Pergamin 90 × 150+12 mm. Nacięcia po 2 paskach do przywieszenia pieczęci.

Nos Dei gracia S. abbas totusque conventus de Obra1 ordinis Cisterciensis viris discretis | et honestis officialibus parochie Sancte Columbe in Colonia ceterisque universis, ad quos | presens scriptum pervenerit, cognoscere veritatem. Universitati vestre notum esse volu|mus et tenore presencium protestamur, quod nos unanimi consilio et voluntate | nostrorum fratrum et fratris nostri Wilhelmi, filii quondam Henrici de Lomere civis Coloniensis2, | effestucavimus libere, pure et simpliciter super omnem hereditatem, que sita est in parochia | Sancte Columbe, ad manus Conradi dicti Monachi et uxoris sue Lyueradis, quod ad dictum | Wilhelmum ex morte patris sui est devoluta, ita quod ante dictus Conradus et uxor | sua Lyueradis omnem proprietatem, si qua in dicta hereditate habuimus, iure et sine | omni contradictione obtinebunt. Ina cuius rei testimonium et premissorum omnium | firmitatem presentes litteras sigillo abbatis nostri cum sigillo domini abbatis de | Linda3 communitas vobis duximus destinandas. Datum anno Domini @M CC LXXVIII@ | feria tercia ante Cineres.
aodtąd zmiana ręki i atramentu Or.
1Opat klasztoru Cystersów w Obrze skądinąd nieznany.
2Por. też niżej nr 39 i 77.
3Tj. z Lądu.


Dokument Nr 25
[1273 - 1278?]
Książę Przemysł II zawiera przymierze z Henrykiem IV Prawym.
Kop.: Innsbruck, Universitätsbibliothek, rkps 714 - zbiór formularzy, tzw. Summa Nycolay compilata per magistrum Henricum Italicum (z przełomu XIII i XIV w.), przepisany w XIV w.
Wyd.: K. Wutke, Über schlesische Formelbücher des Mittelalters, Darstellungen und Quellen zur schlesischen Geschichte, 26, 1919, s. 73 (tam też opis rękopisu).
Uw.: Wydanie oparto na Wyd. 1. O dacie por. niżej, przypis 5.

In nomine Domini amen. Cum tempus nostrum continua revolucione sic labatur, quod presencium oblivio successione subripiat, sapientis est consilium, ut acta queque digna scriptorum serventur memoria, ut pro successione futuri temporis certa veritate pateant incorrupta. Nos igitur P., Dei gracia iunior dux Polonie1, ad noticiam universorum volumus pervenire, quod promittimus sub fidei sacramento dilecto fratri nostro inclito duci Slesie, domino H(enrico)2, quamdiu vixerimus, assistere fideliter et corporaliter adiuvare in omnibus eius opportunitatibus, sumptibus et expensis, contra quemlibet hominem et ducem Polonie, cum ipso nos unum hominem insimul unientes, exceptis inclitis principibus serenissimo domino O. rege Bohemorum3 et domino W. duce Opuliensi4. Id ipsum nobis repromittit inclitus princeps dux Slesie superius nominatus, quoad vixerit cum suis baronibus idem fidei sacramentum, quod sibi pepigimus, fide data insolutum et firmiter observandum. In cuius rei etc.5
1Przemysł II, książę wielkopolski, zm. 1296.
2Henryk IV Prawy, książe śląski (wrocławski), potem i krakowski, zm. 1290 (PSB IX, s. 405 - 408).
3Przemysł II Ottokar król czeski, zm. 1278.
4Władysław książe opolski, zm. 1281 - 1282, mąż ciotki ojczystej Przemysła II (K. Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, III, Wrocław 1977, s. 27 - 29).
5Wyd. 1 określa datę wystawienia niniejszego dok. na lata 1270 - 1278 (ta ostatnia to rok śmierci Przemysła II Ottokara, a i stryja księcia Przemysła II - Bolesława Pobożnego), najpewniej na 1277. R. Grodecki w: Historia Śląska, t. I, Kraków 1933, s. 273 - 274, kładzie datę na 1273 -1275 (lata usamodzielnienia się Przemysła II i jego konfliktu ze stryjem) - podobna data u J. Mitkowskiego, PSB IX, s. 406.


Dokument Nr 26
Kalisz, 22 czerwca 1280
Książę Przemysł II nadaje klasztorowi Cystersów w Lądzie prawo lokowania wsi Wierzbno na prawie niemieckim.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 12v - 13 (XV w.).
Wyd.: DKM, s. 355 - 356, nr 7 (wg Kop.).
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 86 (wg Kop.); 2. Krzyżanowski, Dyplomy, s. 167 (wg Wyd. 1).

In nomine Domini amen. Omnis accio temporalis memoria indigens, ne pravorum hominum suggestionibus depravetur, utile visum est, ut scripture testimonio roboretur et iusticia debitum sorciatur effectum. Unde noverint universi presentem paginam visuri, quod nos Premisl Secundus, Dei gracia dux Polonie, cupientes, que ad divini nominis cultum spectant, nostris temporibus potius augeri, quam minui, et ea, prout possumus, liberius confovere, quapropter nos progenitorum nostrorum devocionem, quam semper habuerunt erga domum Landensem, pio prosequentes affectu, contulimus reverendo patri domino Hermanno abbati domus eiusdem1 et suis fratribus interpellantibus auctoritatem locandi in hereditate, que Virbna2 dicitur, villam cum Theutunicis et liberis Polonis pleno iure Theutunicorum, quam villam Lyndenow2 appellant, incipientes ab ipso fluvio Virbec usque in rivulum, qui Rechta3 vocatur, iuxta Dolan4. Verum quia donum Deo collatum legibus principum subiacere non debet, volumus predictam villam liberam et exemptam esse a pouoz, a preuod, a stroza, a-b
a dan, a naraz, a poduoroue, a targoue, a mostne
, a castrorum edificio sive poncium quorumlibet, a recepcione seu custodia vel conductu castorariorum, a vicinia, quod opole wlgariter nuncupatur, a custodia vel solucione erediorum, quod socol nuncupatur, et ab omni exaccione seu colleccione, que pouoloue dicitur, a vecturis et expedicionibus vel omnibus iuribus in Polonia constitutis, quibuscunque censeantur nominibus, hoc solo excepto, cum aliquis contra dominum nostrum insultum fecerit, quod coloni sepedicte ville una nobiscum tenebuntur defensare. Iudiciorum nichilominus omnium, ut est de contencione, percussione membrorum, mutilacione sive eciam capitis perpleccione, ut maiorem circa Deum in tremendo iudicio fiduciam habeamus, predictis fratribus per suum iudicem exequenda liberam auctoritatem concedimus; nulli ergo castellanorum aut iudicum sive citandi sive iudicandi in ipsa villa ius aliquod reservantes, has villas subsequentes domus prenotate Scarboseuo5, Suence6 et Goslauicz7 supradictorum iurium auctoritate potiri in perpetuum cupientes. In huius rei testimonium presentem paginam nostri sigilli munimine confirmamus, presentibus hiis: domino [k. 13] Andrea cancellario Gneznensi8, comite Cechoslao pincerna Kalisiensi9, comite Bozotha castellano de Gethe10, Phalisio procuratore Kalisiensi11. Datum in Kalis proximo sabato ante festum sancti Jo(hannis) Baptiste anno Domini MoCCoLXXXo, per Thilonem notarium nostrum12.
a-bbrak Wyd.
1Opat lędzki Herman skądinąd nieznany, może ident. z byłym opatem wspomnianym w nekrologu lędzkim (MPH V, s. 489).
2Wierzbno na pd.-wsch. od Słupcy. Nazwa Lyndenow nie utrzymała się; wydawca DKM (indeks, s. 369), utożsamia Lyndenow z Lądkiem koło Lądu.
3Strumień Wierzbiec, prawy dopływ Meszny. Koło Wierzbna przyjmuje on bezimienny strumień.
4Dolany na wsch. od Lądku.
5Skarboszewo na zach. od Słupcy.
6Święcia na pn. od Rychwału.
7Może Gosławice na pn. od Konina.
8Andrzej Zaremba kapelan książęcy 1265, archidiakon kal. 1280, kanclerz Przemysła II 1280, potem biskup pozn. 1297, zm. 1317 (Now. II, s. 63 - 66; Bieniak, Wlkp.; Pakulski, Zarembowie, s. 120 - 122; WSB).
9Ciechosław syn Kościełka, zob. wyżej, nr 19/10.
10Bożęta kasztelan giecki 1278 (1279?) - 1280 (Spisy wlkp.; KDW I, nr 482 (1278, albo 1279), może ident. z Bodzętą z Lubrzy (Lubinowa) kasztelanem lędzkim (zob. wyżej, nr 23/4).
11Falisz, Chwalisz, włodarz kal. 1280 - 1282 (KDW I, nr 511), zapewne ident. z włodarzem Chwałem 1252 (zob. wyżej, nr 9/12).
12Tylo notariusz, potem protonotariusz Przemysła II 1273 - 1287, kanonik pozn., proboszcz santocki, oficjał pozn., zm. 1311 (Bielińska, Kancelarie, s. 122 - 123; Krzyżanowski, Dyplomy, s. 37; Maleczyński, Zarys, s. 186; Now. I, s. 259, II, s. 130, 135, 309; WSB).


Dokument Nr 27
Kalisz, 18 października 1280
Książę Przemysł II potwierdza posiadłości klasztoru Cystersów w Lądzie i obdarza je określonymi wolnościami.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond I, 15. Pergamin 485 × 350+17 mm. Na różowym sznurze jedwabnym pieczęć wystawcy, przedstawiająca (wg wydawcy w DKM) stojącą postać księcia trzymającego włócznię w prawej, zaś w lewej ręce tarczę z postacią wyskakującego lwa; z obydwu stron księcia stoją trąbiący zbrojni [chyba na wieżach]. Opis przypomina pieczęć Przemysła I, a i II (por. KDW IV, pieczęć nr XV). Na odwrocie: Renovacio privilegii ducis Mesiconis (XV w.).
Kop.: Tamże, Kopiar, k. 15 - 16 (XV w.).
Wyd.: DKM, s. 356 - 358, nr 8 (wg Or.).
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 86 (wg Or.); 2. Krzyżanowski, Dyplomy, s. 168 (wg Wyd. 1).

|| In nomine Domini amen. || Quoniam quidem velocitate dierum nostrorum transituri sumus, quemadmodum fugere solet umbra vel evanescere fumus, | igitur nos Secundus Premizl Dei gracia dux Polonie, universis christifidelibus, tam presentibus, quam futuris, notum esse cupimus, quod pro dileccione domini nostri Ihesu Christi, liberatoris animarum | nostrarum, et pro veneracione gloriose genitricis eiusdem, perpetue virginis Marie et Omnium Sanctorum, innovamus dilectis in Christo fratribus, in domo Lendensi Domino famulantibus, privilegium gloriosi | proavi nostri, domini ducis Polonie Mezeconis1, confirmantes prefatis fratribus has hereditates subscriptas cum hominibus et omnibus utilitatibus, que in eis sunt ac in posterum provenire poterunt, in nostra eos defensione suscipientes et successoribus nostris per omne tempus defendendos committimus solo divine remuneracionis intuitu. Iam vero subnotantur possessionum loca: scilicet Kosczol2, ubi confirmamus esse forum omni libertate plenum, Dolan3, Morscho4, Cloba5 et Gotschene6. Istarum vero villarum homines tenentur singuli solvere in festo sancti Michahelis [29 IX] sexaginta manipulos siliginis, modium avene, mensuram tritici, tres urnas brazey, quinque capecia annone metere, tria plaustra feni totidemque lignorum, duos truncos de pino, per tres continuos dies cum tota familia segetes purgare, per unum diem singuli triturare, tres kithas lini dare. Confirmamus et has subnotatas hereditates cum hominibus et omnibus utilitatibus, que in eis sunt et post future esse poterunt, Szechouo cum cocis7, Irgouo cum sanctuariis et stabulariis8, Grabonowiz cum camerariis9, Slausco cum piscatoribus10, Wiranouo11. Quascouo, 12, Choren13, Staralancha14, Suinareuo15. Homines vero predictarum villarum tenentur rethe trahere infra Siraz16 et Vladislau17 per totam Poloniam18, cum necessitas fratrum exegerit, tam equestres, quam pedestres mandata ipsorum dirigere. Confirmamus preterea, ut piscatores et venatores fratrum iam dictorum piscatores venatoresque nostros ac posterorum nostrorum ubique piscando ac venando libere sequantur. Confirmamus eciam ad lumina conquirenda prefathe domui tria fora cum tabernis Chleu19, Thur20. Sobotka21, confirmamus eciam tabernarios harum villarum nusquam citari, nisi coram abbate. Quia vero donum Deo collatum legibus principum subiacere non debet, absolvimus omnes homines in premissis villis conmorantes a pouoz, ab omni preuod, a stroza, a dan, a naraz, poduoroue, targoue, mostne, a castrorum edificio seu poncium quorumlibet, a recepcione vel custodia aut conductu castorariorum, a recepcione venatorum qualiumcunque, a solucione et custodia herodiorum, quod socol dicitur, a vicinia, quod opole wlgariter nominatur, ab omni exaccione sive collectione, a vecturis et expedicionibus et ab omnibus iuribus in Polonia constitutis, quibuscunque censeantur nominibus. Nulli ergo castellanorum aut iudicum citandi seu iudicandi in prefatis hominibus vel villis eorum ius aliquod reservantes, sed cum gravis causa emerserit, que coram abbate vel eius iudice convenienter diffiniri non poterit, ab presenciam nostram cum annulo nostro citari debent remittentes abbati quicquit iure iudicii cesserit; et nusquam incarcerari nisi in abbatis stabulo. Ut autem hec nostra confirmacio ad honorem Dei sancteque genitricis eiusdem semper virginis Marie robur perpetue firmitatis obtineat, presentem cedulam sigilli nostri munimine duximus roborandam. Acta sunt hec in Kalis in die sancti Luce Ewangeliste anno Domini @M CC L XXX@, presentibus hiis testibus, videlicet: domino Andrea archidiacono et cancellario Kalisiensi22, comite Zegotha venatore Kalisiensi23, comite Petrkone pincerna Poznaniensi24, comite Nasanone conarski Kalisiensi25, comite Phalisio procuratore Kalisiensi26, et data per manus Thilonis notharii curie nostre27.
1Mieszko III (zm. 1202) był prapradziadem Przemysła II. Wspomniany tu dok. to falsyfikat z datą 23 kwietnia 1145 (KDW I, nr 10), przechowywany w formie rzekomego Or. powstałego w rzeczywistości w XIII w. - w archiwum lędzkim, dziś w Kolonii, Historisches Archiv, Kl. Lond I/1, por. też. o nim Z. Kozłowska-Budkowa, Repertorium, s. 43 - 45. Niniejszy dok. powtarza znaczną partię dok. z rzekomo 1145 r.
2Kościół, utożsamiany powszechnie z Lądkiem na wsch. od Lądu.
3Dolany, zob. wyżej, nr - 26/4.
4Morsko, zob. wyżej, nr 13/4.
5Kłobia, wieś parafialna na Kujawach, na pd. od Brześcia.
6Choceń, wieś parafialna na Kujawach, na pn. od Chodcza, na pd.-wsch. od Kłobi.
7Zapewne Szetlew na pd.-wsch. od Zagórowa; por. jednak Kuchary Kościelne 9 km na wsch. od Szetlewa.
8Rzgów na pn.-wsch. od Szetlewa. Świątniki tuż na zach. od Rzgowa.
9Grabienice, tuż na pd. od Rzgowa.
10Sławsk nad Wartą, na zach. od Konina.
11Wiranowo i Kwaskowo nie zidentyfikowane - wyst. także w falsyfikacie z 1145.
12Wiranowo i Kwaskowo nie zidentyfikowane - wyst. także w falsyfikacie z 1145.
13Chorzeń nad Wartą na pn.-zach. od Konina, dziś w granicach miasta Konina.
14Stara Łąka nie zidentyfikowana - wyst. także w falsyfikacie z 1145.
15Może Świniarzewo (Siniarzewo), wieś parafialna na Kujawach, na pn.-zach. od Brześcia, wieś wymieniona także w falsyfikacie z 1145.
16Sieradz.
17Włocławek.
18Polonia zapewne w znaczeniu Wielkopolska.
19Chlew (raczej tak, nie Glew), Tur i Sobótka trudne do identyfikacji, por. Zajączkowscy, Materiały II, s. 108 - 109.
20Chlew (raczej tak, nie Glew), Tur i Sobótka trudne do identyfikacji, por. Zajączkowscy, Materiały II, s. 108 - 109.
21Chlew (raczej tak, nie Glew), Tur i Sobótka trudne do identyfikacji, por. Zajączkowscy, Materiały II, s. 108 - 109.
22Andrzej Zaremba, zob. wyżej, nr 26/8.
23Żegota, zob. wyżej, nr 13/7.
24Piotrek, Pietrzyk, syn Prandoty, stolnik pozn. 1275, cześnik 1280, kasztelan pozn. 1284, wojewoda pozn. 1297 - 1299 (Spisy wlkp.).
25Naszan konarski kaliski 1280 - 1288 (Spisy wlkp.).
26Chwalisz (Falisz), zob. wyżej, nr 26/11.
27Tylo, zob. wyżej, nr 26/12.


Dokument Nr 28
Łekno, 15 sierpnia 1282
Książę Przemysł II nadaje klasztorowi Cystersów w Łeknie prawo lokacji na prawie niemieckim Rgielska z przyległościami.
Or.: Wrocław, Bibl. Ossolineum, dok. perg. 3101. Pergamin 330 × 270+40 mm, dobrze zachowany. Na czerwonym sznurze pieczęć wystawcy o średnicy ok. 73 mm, jak KDW t. IV, pieczęć XV, uszkodzona u dołu. Na odwrocie: De libertate in Regeliz collocandos Theutonicos.
Wyd.: DKM, s. 250 - 251 (pod błędną datą: 14 września).
Reg.: 1. Katalog dokumentów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, cz. II, Wrocław 1969, s. 203, nr 1548; 2. Krzyżanowski, Dyplomy, s. 169 (wg Wyd. 1).

|| aIn nomine Domini amen. || Humani generis acciones memoria | perpetua indigentes plerumque ab hominum noticia dilabuntur, que scripturarum seu testium munimine non renovantur. | Igitur nos Secundus Premizl Dei gracia dux Polonie, notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris presentem pa|ginam intuentibus, quod ob reverenciam Dei et Beate Marie Virginis et pro salute nostra nostrorumque progenitorum et eciam piis ac condignis peticionibus patris reverendi domini Petri abbatis de Luckna1 tociusque conventus fratrum ibidem Deo serviencium super hereditate domus supradicte, que Relitsco wlgariter nuncupatur, cum sortibus adiacentibus Durouo, Copiscino et Zlozini2 damus liberum arbitrium locandi ius Theutonicum eo iure, quo omnes civitates et ville per districtum nostri dominii libere possidentur. Dantes ibidem auctoritatem plenariam iudicandi omnes causas parvas et magnas, utpote mutilaciones, exustiones, homicidia, furta, effusionem sangvinis et alias omnes, que ibi possunt processu temporis exoriri, earumdem causarum fructus integraliter percipiendo ita, ut nemo nostrorum iudicum ad ipsam hereditatem in perpetuum respectum aliquem valeat optinere. Ut autem nostra donacio simulque confirmacio perpetuo inviolabilis perseveret, presentem paginam nostri sigilli munimine duximus confirmandam, presentibus hiis testibus: comite Boguslao castellano de Vsce3, comite Jacobo castellano de Rogozna4, comite Borislao castellano de Zun5, comite Troyano6. Datum in Luckna anno gracie Domini @M CC LXXXII, XVIII@ Kalendas Septembris, per manus Thilonis notharii curie nostre7.
ainicjał wysokości 8 wierszy Or.
1Opat Piotr z Łekna 1282 - 1291 (tutaj; KDW I, nr 521, 617, III, nr 2035).
2Najpewniej Rgielsko pomiędzy Wągrowcem a Łeknem. Durowo tuż na pn. od Wągrowca, nad Jez. Durowskim. Kopaszyn na pn. od Wągrowca i Durowa. Złoziny, osada dziś nieznana koło Durowa (SHGWlkp.), może identyczna z Bartodziejami.
3Bogusław Domaradzic, Grzymalita, podkomorzy pozn. 1276 - 1294 i kasztelan ujski 1280 - 1294, potem sędzia kal.-gnieźn. 1294, zm. ok. 1302 (Spisy wlkp.; Bieniak, Wlkp., s. 141 - 142).
4Jakub Domaradzic ze Smogulca i Prusiec, Grzymalita, kasztelan rogoziński 1280 - 1294, przedtem najpewniej kasztelan wieleński 1279 (Spisy wlkp.; Bieniak, Wlkp., s. 175).
5Borzysław kasztelan Żonia 1282 - 1289, może ident. z kasztelanem de Zanze (z Żonia lub Książa) 1296 (KDW II, nr 745; Spisy wlkp.).
6Komes Trojan nie zidentyfikowany, zapewne Pałuka.
7Tylo, zob. wyżej, nr 26/12.


Dokument Nr 29
Kalisz, 27 grudnia 1282 (1283?)
Książę Przemysł II uposaża klasztor Dominikanek w Poznaniu.
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 39.
Uw.: O dacie por. w tekście, przypis 6.

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti amen. Quoniam de manu regis regum et domini dominantium Dei, cuius dextera nec plasmavit principatum latum et spatiosum recepimus, dignum et iustum est, ut eius beneficiis respondere sollicite satagamus, quapropter post temporalia ad aeterna pervenire valeamus. Noverint igitur universi, praesentes et posteri, hanc paginam nostram [inspecturia], quod nos Secundus Premysl Dei gratia dux Poloniae, fecimus heredem et fundatorem claustri in civitate Posnaniensi ordinis sororum Beati Dominici, fratrum videlicet Praedicatorum, nos ipsis et nostros successores ad hoc in perpetuum obligantes, ut autem ad honorem beatae Dei genitricis Mariae in praefata civitate claustrum praedictum sororibus conservatur. Hec eidem claustro conferimus in perpetuum possidenda, videlicet aream circa ecclesiam Sanctae Mariae Magdalenae, quantacunque fuerit necessaria cum eadem ecclesia, cuius ius pertinet patrocinatusb1. Addidimus etiam has haereditates eidem claustro, scilicet Piątkowo2, Rudnice3, Zapartice4 totum etiam lacum nostrum, qui est iuxta Rosczymino5, ad usus eiusdem claustri damus cum omnibus utilitatibus et proventibus, quae in eisdem nunc et in perpetuum poterunt inveniri. Absolvimus autem praefatas hereditates ab omni solutione Polonica, quae nunc in nostro est dominio et processu temporis poterunt exoriri, videlicet a naras, a powos, a przewod, a stroza, a podworowe, poradlne, a castri citatione et a cuiuslibet alterius iudicis in terra nostra ratione dignitatis, honoris, officium, iudicandi, ita quod coram nullo compareant pro quacunque causa vel culpa, praeter eum, qui in praefatis villis pro temporibus constitutus fuerit procurator. Quaecunque autem fuerint pro homicidiis vel aliis culpis persolvenda ad praefatum claustrum plenarie convertatur. In cuius rei testimonium praesentem paginam nostro sigillo fecimus roborari. Datum in Kalis VI Kalendis Ianuarii anno gratiae Domini 1283, indictione XI6. Per manus Chilonis notarii curiae nostrae7, procurante idem privilegium fratre Theodorico dicto Lech, confessore nostro, fratre ordinis Praedicatorum8.
abrak Kop.
btak Kop.
1Kościół w Poznaniu; o prawie patronatu dominikanek pozn. istniejącym jeszcze w XV w., por. Now. II, s. 607 oraz A. Gąsiorowski w: Początki i rozwój Starego Miasta w Poznaniu, Warszawa 1977, s. 475 - 477, także niżej, dok. nr 53, 118, 119.
2Piątkowo na pn. od Poznania, dziś w granicach miasta Poznania.
3Rudnicze na pd.-zach. od Poznania, dziś w granicach miasta Poznania.
4Zaparcin na pd. od Stęszewa.
5Rościnno na pn. od Skoków - leży pomiędzy Jez. Budziszewskim i Skockim.
6Datę rozwiązujemy jako 27 grudnia 1282, zgodnie z ustaleniami Krzyżanowskiego, Dyplomy, (który poprawia analogiczną datę dok. KDW I, nr 530, na: Kalisz, 31 grudnia 1282), uznając, że kancelaria Przemysła II stosowała w tym wypadku styl a Nativitate - por. jednak uwagi K. Jasińskiego, w: Chronologia polska, Warszawa 1957, s. 64 - 65, gdzie dopuszczono i możliwość roku 1283, kiedy to Przemysł II dowodnie w grudniu w Kaliszu przebywał (MPH II, s. 849). Pod 27 grudnia 1283 akcję dok. wspomina Jan Długosz, Annales seu Cronicae, lib. 7 - 8, Warszawa 1975, s. 227 (371).
7Tylo, zob. wyżej, nr 26/12.
8Teodoryk skądinąd nieznany.


Dokument Nr 30
Dłusk, 25 stycznia 1283
Książę Przemysł II uwalnia mieszkańców Pyzdr od płacenia ceł na obszarze swego księstwa.
Or.: Kraków, Bibl. Czart., perg. nr 1255. Pergamin 385 × 225+25 mm. Na żółto-zielonym sznurze pieczęć piesza wystawcy (Piekosiński, Pieczęcie, nr 201). Na odwrocie: Super theloneum ad quacunque partem dicti cives et incole se transtulerint (XV w.).
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 346 - 347 (wg Or.) z mylnie rozwiązaną datą jako 21 stycznia. Tamże fotografia Or.
Reg.: W. Szelińska, J. Tomaszewicz, Katalog dokumentów pergaminowych Biblioteki Czartoryskich w Krakowie, cz. I, Kraków 1975, nr 72 (wg Or.).

|| aIn nomine Domini amen. || Humani generis actiones memoria perpetua in|digentes plerumque ab hominum noticia dilabuntur, que scripturarum seu testium munimine non renovantur. Igitur nos Secundus Premizl | Dei gracia dux Polonie notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, presentem paginam inspecturis, quod in reformacionem nostre civitatis Pisdrensis, que per nimie pauperitatis inopiam iam fere tota deserta existit et eciam eiusdem civitatis civibus nobis certissime fidelibus piis ac condignis peticionibus acquiescere cupientes, iam dicte civitati et eisdem ibi civibus in perpetuum manentibus plenariam damus in perpetuum libertatem per universum districtum nostri dominii ab omni theloney exactione, ad quamcumque partem se transtulerint pro suis mercimoniis peragendis. Volumus eciam, ut nullus de peditibus per pontem in Pogorelite1 transeuntibus theloneum solvere teneatur, quicunque autem presumptuose nostram terram transgressus fuerit, nostram se senciat indignacionem graviter incurrisse. Ut autem nostra racionabilis donacio perpetuo inviolabiliter perseveret, presentem paginam nostri sigilli munimine confirmamus. Presentibus hiis testibus: comite Albertho subcamerario Gneznensi et Kalisiensi2, domino Jascone advocato Pisdrensi3, nobili viro Oblino cive et monethario Pisdrensi4, qui omnes istud negocium pro bono terre nostre circa nos fideliter ordinaverunt. Datum in Dlusk5 anno gracie Domini @M CC L XXXIII@ in Conversione sancti Pauli, per manus Thilonis notharii curie nostre6.
ainicjał wysokości 2/3 tekstu Or.
1Pogorzelica nad Wartą na pd.-zach. od Pyzdr.
2Wojciech Krystynowic z Lubrzy (Lubieniowa), Dryja, podkomorzy pozn. 1275, kasztelan zbąszyński 1276, 1286 - 1294, podkomorzy kal.-gnieźn. 1283 - 1285, sędzia pozn. 1303, zm. po 1309 (Bieniak, Wlkp., s. 139).
3Jasiek wójt pyzdrski - nie wiadomo czy ident. z Jaśkiem wójtem 1299 - 1323.
4Oblin, Ubelin mieszczanin pyzdrski, "mercator specialis" Przemysła II 1280 (KDW I, nr 498), mincerz 1283 (tu i niżej, nr 32); wdową po nim była zapewne Zofia 1303 (KDW II, nr 877). Pisze o nim K. Jasiński, Ubelin - mincerz pyzdrski, z końca XIII wieku, Wiadomości Numizmatyczne XII, 1968, nr 3 - 4, s. 190 - 192.
5Dłusk, zob. wyżej, nr 17/9.
6Tylo, zob. wyżej, nr 26/12.


Dokument Nr 31
Rogoźno, 2 sierpnia 1283
Książę Przemysł II odnawia nadanie Dobiejewa z przyległościami klerykowi Ambrożemu i jego synom.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 55, k. 218v - 219. Wpis w transumpcie króla Zygmunta z daty: Kraków, 9 stycznia 1539. Tytuł: Confirmatio perpetuitatis bonorum villarum Dobogewo et Milesyno.
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 347 - 349 (wg Kop.).
Reg.: MRPS IV, suppl. nr 59 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Dum vivit littera, vivit et actio convulsa littere, cuius assercio nutrit memoriam et roborata suscepit incrementum. Igitur nos Secundus Premisl Dei gracia dux Polonie notum esse volumus, tam modernis, quam futuris, presens scriptum intuentibus, quod nos inspicientes fidele servicium et constans nostri clerici domini Ambrosii, hereditates, que vulgari nomine sic nuncupatur, videlicet Dobogewo1 cum dimidio lacu, Milesino, que quamvis tres sortes habeat, quarum nomina sunt hec: Socreczino, Miroladovo et Czieszyno, tamen uno nomine iam nominato Mileszyno2 censeantur, nostro privilegio innovamus, quas ut fide plena et approbata cognovimus a nostris progenitoribus constanter et fideli obsequio est adeptus hereditario perpetuo possidendas. Quod idem nos dicto domino Ambrosio filiisque suis, scilicet Philipo, Jacobo, Nicolao et Jasconi eorumque posteritati, iure hereditario confirmamus in perpetuum possidendas, excipientes absolventesque prelibatas hereditates ab aliis solucionibus et gravaminibus, que sequuntur, videlicet: a sthroza, a podworowe, a szaraza, a przewod, a powosz, a falcone, a castoribus, a solucione monete, a curru ferrib, a capete siliginis, a cittacione castri, a bove, a vacca, ab opole, in nullo penitus cum eo stare, et ab omnibus molestiis et gravaminibus, que [k. 219] in iure Polonico poterint exoriri. Ut autem hec nostra pia innovacio et confirmacio perpetuo firmitatis plenitudinem obtineat, presentem litteram nostram sigilli munimine iussimus communiri, presentibus his testibus: comite Mrochotha castellano de Bnyn3, comite Petro Pruteno4, comite Trąba subthesaurario Posnaniensi5, domino Thylone notario curie et canonico Posnaniensis ecclesie6 et comite Venceslao quondam filio Tolislai7. Actum anno Domini millesimo ducentesimo octuagesimo tercio. Datum et scriptum in Rogoszna in die beati Stephani Martiris atque Pontificis, quarto Nonas Augusti.
atak Kop., zamiast: naraz
btak Kop, najpewniej zamiast: feni.
1Dobiejewo na pn. od Kłecka, nad pn. częścią Jez. Kłeckiego.
2Mieleszyn na pn.-wsch. od Kłecka. Trzy źreby dziś nieznane. Kleryk Ambroży z synami nie zidentyfikowany, może ident. z kapelanem księcia Przemysła I w 1252 (zob. wyżej, nr 9/17).
3Mrokota, zob. wyżej nr 18/5.
4Komes Piotr Prusak świadkował przy Bolesławie Pobożnym także 1272 i przy Przemyśle II 1279 (KDW I, nr 447, 485).
5Paweł Grabia podskarbi Przemysła II 1282 - 1294 (Krzyżanowski, Dyplomy, s. 161; KDW I - II, nr 547, 568, 579, 625, 724, oraz niżej, nr 51/1).
6Tylo, zob. wyżej, nr 26/12.
7Komes Wacław syn Tolisława nie zidentyfikowany.


Dokument Nr 32
Pyzdry, 23 listopada 1283
Książę Przemysł II nadaje saliny pod Pyzdrami mieszczaninowi pyzdrskiemu Henrykowi z Soli.
Or. dziś nieznany. Był pergaminowy, 287 × 224+21 mm, dobrze zachowany, zaopatrzony w pieczęć wystawcy zawieszoną na żółto-czerwonym sznurze.
Odpis: 1. Kraków, Bibl. PAN, rkps 3521 (Teki Majkowskiego), k. 73 (Wg Or., z jego opisem jak wyżej), 2. Kraków, Bibl. Jag., rkps 8058 (Teki Piekosińskiego - recte Ignacego Zakrzewskiego), k. 9 (wg Or).
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 349 - 350 (wg Odpisu 2).

In nomine Domini amen. Humani generis | actiones memoria perpetua indigentes plerumque ab hominum noticia dilabuntur, | que scripturarum seu testium munimine non renovantur. Igitur nos Secundus Premizl | Dei gracia dux Polonie notum facimus universis, tam presentibus, | quam futuris, presentem paginam inspecturis, quod intuentesa fidele servicium et | utile dilecti civis nostri de Pizdr Henrici de Saleb1 sibi suisque successo|ribus nostrum sal situmc circa Pizdr2 dedimus ita videlicet, quod idem Henricus et sui | successores nobis de ipsod sale duas mensuras salis in perpetuum annis singulis solvere | tenebuntur, adiungentes eidem Henrico et sue posteritati omne nemus, quod dicto sali adiacet, pro agricultura comparanda iure hereditario in perpetuum possidendum cum | omnimoda libertate, ita quod nulli penitus de ipsis agris servire compellantur. In huius | rei testimonium presentem cartulam nostri sigilli munimine confirmamus, presentibus hiis | testibus: comite Alberto subcamerario Gneznensi3, Petro vlodario Pisdrensi4, Oblino mone|thario Pizdrensi5. Datum in Pizdr anno Dommi @M CC LXXXIII@ in die sancti Cle|mentis, per manus Thilonis notariie curie nostre6, indictione undecima.
ainthuentes Odpis 2
bSaler Odpis 2
csicum (siccum) Wyd. 1
diste Odpis 2
enotharii Odpis 2.
1Henryk mieszczanin pyzdrski (KDW II, nr 672), z Soli (wieś dziś nie istniejąca, leżała tuż koło Wrąbczynka, na zach. od Zagórowa - SHGWlkp.).
2Tereny solonośne koło Wrąbczyna pod Pyzdrami, por. też KDW II, nr 672 (1291).
3Wojciech, zob. wyżej, nr 30/2.
4Piotr włodarz książęcy w Pyzdrach skądinąd nieznany.
5Oblin, zob. wyżej nr 30/4.
6Tylo, zob. wyżej, nr 26/12.


Dokument Nr 33
Kalisz, 14 lutego 1285
Komes Dzierżykraj syn Walenty nadaje trzy jatki w Kaliszu klasztorowi Cysterek w Ołoboku.
Kop.: Poznań, WAP, Kalisz Gr. 440, k. 203v. Wpis w 1781 r.

In nomine Domini amen. Quia conditioni humanae imminente necessitate ac casu mortis cunctis obeuntibus generationique beneficio aliis succedentibus gesta hominum quantumcunque publice vel solenniter acta fuerint temporis mutabilitate et plurima distantia futurorum evadunt memoriam, si instrumentorum serie cum expressione testium non fuerint declarata. Hinc est, quod ego comes Dirsicragius filius Volente1 cum nepote meo comite Joanne filio Sandivogii2 caeterisque amicis nostris universis christifidelibus, tam praesentibus, quam futuris, notum desse volumus, quod tria macella, quae a cive Calissiensi nomine Stramo3, qui Boretae filii Sandivogii4 nostri nepotis interfector extitit, ad petitionem tam principis nostri, quam advocati Calissiensis ac civium eiusdem civitatis pro satisfactione recipientes cum bona voluntate ducis et advocati ac civium omnium supradictae civitatis pro anima eiusdem interfecti domui Beatae Virginis in Ołobok5 ab omni solutione tam ducis, quam advocati ac civium libera, iure haereditario contulimus possidenda. Praesentibus testibus his: comite Alberto succamerario ducis6, domino Victore procuratore ducis7, Henrico advocato Calissiensi8, Henrico burmagistro9, Joanne institore10. Ne igitur nostrae donationis confirmatio tractu temporis in oblivionem possit duci, in robur et memoriam supradictorum praesentem literam duobus sigillis, nostro videlicet et civium supramemoratorum duximus muniendum. Acta sunt autem haec in Kalisz anno Domini 1285to in die Praesbyteri et Martyris Valentini.
1Nie zidentyfikowani.
2Nie zidentyfikowani.
3Nie zidentyfikowani.
4Nie zidentyfikowani.
5Klasztor Cysterek w Ołoboku na pd. od Kalisza.
6Wojciech z Lubrzy, zob. wyżej, nr 30/2.
7Wiktor włodarz kal. Przemysła II 1284 - 1291 (KDW I - II, nr 536 - 674), żył jeszcze jako były włodarz 1297, (KDW II, nr 763).
8Henryk z Bytomia wójt kal. 1282 - 1298 (KDW I - II, nr 509 - 802).
9Skądinąd nieznani.
10Skądinąd nieznani.


Dokument Nr 34
17 stycznia 1288
Biskup poznański zleca lokację miasta Pszczewa Janowi zwanemu Lubinowo.
Kop.: Poznań, AAP, DK 121 (D. perg. 121), w or. transumpcie biskupa Wojciecha Jastrzębca z daty: Poznań, 20 sierpnia 1407, pociętym, podartym, z dużymi ubytkami tekstu.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 3521 (Teki Majkowskiego), k. 74 - 76 (wg Kop.).

In nomine domini nostri Jesu Christi amen. Hum[ani gen]eris acciones plerumque a memoria delabuntur, ni[si a]picibus literarum [.......tur]. Noverint igitur universi, tam presentes, quam [futuri], hanc litteram inspecturi, quod nos Johannes [miseraci]one divina Poznaniensis [ecclesie] episcopus1 [.....], de consensu et voluntate fratrum nostrorum capituli Poznaniensis, [vendi]dimus Johanni dicto Lubinowo2 heredita[tes nostre] Poznaniensis ecclesie, Pczewo3 et Sadce4 wlgariter nuncupatas, Theutunico iure locandas ac [sibi] suisque posteris perpetuo possidend [as.....], quod idem Johannes locabit civitatem in ipso Pczewo, cui civitati [........]ta et duos mansos Flamingi[cos,.....] annos libertatis. De quibus mansis scultetus ipse et sui posteri ha[......] et episcopo solvent de sexag[inta........] de quolibet manso Flamingico tres mensure tritici, tres s[iliginis et tres] avene in mensura [.......]. Eciam hec in nostra curia Pczewo presentabuntur. Damus eciam eid[em sculteto mole]ndinum et balne[um.......] suis usibus construenda. Item damus ei liberum arbitrium piscandi in lacu nostro Pczew5 [..... od trahitur ......] duobus lacubus, qui Jezercze vocantur6, concedimus civibus ibidem tam pauperibus, quam divitibus [facultatem pisc]andi [.......] liberum. Alios omnes lacus nostros pro nobis penitus reservamus et in ipsis omnibus prohibentes quamlibet p[iscaturam....] tercium damus denarium et duo cedent nobis. Maccella nobiscum per medium dividentur. Item de montibus cir[ca..........] humuletum vel orti construentur, nobis duo cedent denarii et tercius sculteto. Et si predictus scultetus val[.........] arabit, hoc habeat pro seipso. Preterea damus memorato sculteto centum et quinquaginta arbores pro [.........]adicio construendis. Venaciones eciam leporum et phazonum pretaxato sculteto liberaliter concedentes. Volumus insuper [....] per districtum Pczew iure Theutunico locabuntur pro sentenciis capitalibus iudicium civitatis Pczewo adire ab [........] aliqui teneantur. Et ne super hiis aliqualiter dubitetur, presentem literam nostro et nostri capituli sigillis duximus roborandam. Actum [................], presentibus dominis: Vincencio preposito7, Gregorio decano8, Alberto scolastico9, Henrico archidiacono10, Johanne cantore11, Thomka cus[tode12,...]tis canonicis Poznaniensibus, anno Domini millesimo CoCo LXXX octavo, XVIo Kalendas Februarii.
1Jan II Herbicz, Nałęcz, biskup pozn. 1286 - 1297 (Now. II, s. 62 - 63; PSB X, s. 431 - 432; WSB), może ident. z byłym kantorem pozn. 1269 (zob. wyżej, nr 16/8).
2Jan skądinąd nieznany.
3Pszczew (Pczew) na wsch. od Międzyrzecza.
4Najpewniej Szarcz na pd.-zach. od Międzychodu.
5Jez. Pczów, Pszczew, tuż przy Pszczewie - dziś tutaj niewielkie jez. Kochle (SHGWlkp.).
6Zapewne jez. Jeziorko na pn.-zach. od Pszczewa (SHGWlkp.).
7Wincenty syn wojewody pozn. Przedpełka, Łodzic, kanonik pozn. 1273, kanclerz Przemysła II 1277 - 1295, kantor pozn. 1278, scholastyk pozn. 1278?, prepozyt pozn. 1282, zm. po 1298? (KDW n.s., I, nr 29, 36; Maleczyński, Zarys, s. 185 - nazywają go także dziekanem gnieźn.; WSB).
8Grzegorz, mgr, dziekan pozn. 1283 - 1302 (KDW I - II, nr 529 n.).
9Wojciech scholastyk pozn. 1285 - 1290 (KDW I - II, nr 559 - 646), zapewne ident. z późniejszym prepozytem pozn. 1293 - 1297 (Now. II, s. 64).
10Henryk archidiakon pozn. 1287, potem scholastyk pozn. 1298 - 1303 (KDW I - II, nr 583 - 871; Now. II, s. 288, 293).
11Jan kantor pozn. 1288 - 1290, scholastyk pozn. 1296, prepozyt pozn. 1298 - 1320 (Bieniak, Wlkp., s. 201).
12Tomek, Tomasz, syn Unięty, kustosz pozn. 1285 - 1307 (KDW I - II, nr 559 n.).


Dokument Nr 35
[Ląd?], 24 sierpnia 1288
Opat klasztoru Cystersów w Lądzie zamienia określone dziesięciny z Jakubem arcybiskupem gnieźnieńskim.
Kop.: 1. Gniezno, AAG, ACap. B 3 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XV w.), k. 52v. Tytuł: Super comutacione decimarum abbatis Lendensis; 2. Poznań, AAP, Gniezno - arcybiskupstwo A 1 - uwierzytelniona kopia papierowa sporządzona na podstawie Kop. 1 w XVIII w.
Uw.: Dok. zamiany tychże dziesięcin, wystawiony przez arcybiskupa Jakuba tegoż dnia, wydany został w KDW I, nr 630.

In nomine Domini amen. Que geruntur in tempore, ne temporis defluant cum momento, necesse est ea, ut rata ac stabilia permaneant, scripti proborumque virorum testimonio confirmari. Hinc est, quod nos frater Gerhardus abbas cenobii Lendensis Cisterciensis ordinis1 notum esse volumus cunctis christifidelibus presentibus et futuris, quod nos de voluntate et consensu concordi tocius conventus nostri, habita sufficienti deliberacione, cum venerabili patre domino Jacobo, voluntate divina archiepiscopo sancte Gneznensis ecclesie2 et eius capitulo talem fecimus contractum ac permutacionem decimarum, videlicet, quod dedimus eis decimas nostras de villis istis integraliter de Wardowo Theutunicali et Polonicali3, de Thwardosyno4 ac de Scarbenschiz5 villam quoque nostram cum toto suo circuitu, que Zabartowo6 dicitur, in castellania de Nakel, iure perpetuo possidendas. Recipientes pro his omnibus ab eodem domino Jacobo archiepiscopo Gneznensi et eius capitulo decimas subnotatas, videlicet et Poliskowo7 et de Zezicz8 ac sortis, que Rokytnyza9 nucupatur, insuper decimas de Golkovicz10 et de villa comitis Gebhardi, que Contuna11 dicitur, ac de villula ipsius, que Cluscheniza12 nominetur, libere et integre in perpetuum possidendas. Acta sunt hec anno Domini millesimo ducentesimo octuagesimo octavo in die beati Bartholomei Apostoli, indicione prima, attestantibus fratribus nostris: 13-Enrico priore, Cunrado suppriore, Johanne cellario, Godsalko camerario, Ditmaro, Vilhelmo portario-14 et ceteris omnibus de conventu. In cuius facti testimonium ac robur eternum presens scriptum nostro sigillo ac dominorum abbatum Petri Luknensis15 et Engelberti Byssouiensis16 sigillis dedimus domino Jacobo archiepiscopo Gneznensi et eius capitulo fideliter ac firmiter comunitum.
1Gerard, Gerhard opat klasztoru lędzkiego 1288 - 1296 (KDW II, nr 629 - 747).
2Jakub Świnka arcybiskup gnieźn. od 1283, zm. 1314.
3Zapewne Twardów na pd.-wsch. od Jarocina.
4Zapewne Wardężyn na pn.-zach. od Rychwału.
5Zapewne Skarbienice, wieś arcybiskupów gnieźn. na pd. od Żnina.
6Zabartowo na Krajnie, na pd.-wsch. od Więcborka.
7Policko na pn.-zach. od Zagórowa.
8Dziedzice na pd.-zach. od Słupcy.
9Źreb Rokitnica, dziś nazwa nie przetrwała.
10Gołków na pd. od Słupcy.
11Kotunia tuż na pd. od Słupcy, na pn.-zach. od Gołkowa.
12Nie zidentyfikowane.
13Zakonnicy lędzcy nie zidentyfikowani, z nich może tylko podprzeor Konrad jest ident. z późn. opatem 1302 - 1306 (zob. niżej, nr 66/3).
14Zakonnicy lędzcy nie zidentyfikowani, z nich może tylko podprzeor Konrad jest ident. z późn. opatem 1302 - 1306 (zob. niżej, nr 66/3).
15Piotr opat klasztoru Cystersów w Łeknie, zob. wyżej, nr 28/1.
16Engelbert opat klasztoru Cystersów w Byszewie 1288 - 1290, R. Kozłowski, Rozwój uposażenia klasztoru cysterskiego w Byszewie (Koronowie) do końca XIV wieku, Warszawa 1972, s. 28 n.


Dokument Nr 36
26 kwietnia 1289
Wymienieni synowie wojewody Janka Zaremby zwracają Siekierzyn biskupowi lubuskiemu.
Or.: Kraków, WAP, Archiwum Sławuckie Sanguszków, dok. nr 2. Pergamin 220 × 123+30 - 28 mm, dobrze zachowany, atrament ciemnobrązowy. Nacięcia do przytwierdzenia 7 pasków pergaminowych do przywieszenia 7 pieczęci; zachowanych 5 pasków z 5 pieczęciami w żółtym wosku, mocno uszkodzonymi i zniszczonymi: 1) w mandorlę, ok. 25 × 38 mm, z wyobrażeniem 5 kwadratów ułożonych w kształt równoramiennego krzyża (Filipa?); drugiej brak (Sędziwoja?); 3) w mandorlę, ok. 50 × 77 mm, przedstawiająca postać biskupa z pastorałem w ręku, napis zatarty (arcybiskupa Jakuba Świnki); 4) dolna lewa połowa okrągłej pieczęci stojącej księcia Przemysła II (jak KDW IV, pieczęć nr XXVI); piątej brak (Olbrachta?); 6) trójkątna, wierzchołkiem w dół (ok. 40 mm wysokości, 30 mm szerokości), na niej tarcza herbowa z wyobrażeniem skrzydła i postaci zwierzęcej (?), napis zatarty (Mikołaja?); 7) w mandorlę, ok. 22 × 35 mm, obraz i napis zatarty (Michała?). Na odwrocie informacje o treści (XVI - XVIII w.).
Wyd.: Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie, t. II, Lwów 1888, nr 2 (wg Or. - tamże rysunki pieczęci).

|| aIn nomine Domini amen. || Noverint universi presentem paginam inspecturi, quod nos Phyllipvs archidiaconus | ecclesie Gneznensis, Sandiuoius, Albrahtus, Nicolaus, Mychael, filii comitis Janchonis, quondam palatini | Poznaniensis1, villam in epyscopatu Poznaniensi sitam, que Sykyrino2 wlgariter nuccupatur, quam pater noster felicis memorie, idem Jancho, ex concessione Lybuciensium episcoporum possedit tempore vite sue, ephiscopatui ecclesie Lybuciensis in presencia domini Premislii Dei gracia ducis Polonie et wenerabilis in Christo patris domini Jacobi miseracione divina sancte Gneznensis eclesie archiepiscopi3, restituimus eandem. Et, ut nostra restitucio inviolabilis perseveret, dominum Premislium ducem Polonie et wenerabilem patrem dominum Jacobum archiepiscopum Gneznensem rogavimus, presentem paginam ipsorum munimine sigillorum roborari. Nos eciam prefatam paginam nostrorum munimine sigillorum duximus roborandam. Datum anno Domini @M. C. CLXXXVIIII@, sexto Kalendas Maii.
ainicjał wysokości 3 wierszy Or.
1Janek Zaremba wojewoda kal.-gnieźn. 1252, kasztelan kal. 1253, wojewoda pozn. 1273, zm. po 1273. Z występujących tu jego synów Filip jako archidiakon gnieźn. potwierdzony jest 1283 - 1297. O Sędziwoju zob. wyżej, nr 19/8. Olbracht (Albert) był potem kasztelanem santockim 1293, zm. ok. 1293. Mikołaj (PSB XXI, s. 85 - 86) był kasztelanem szczytnieńskim 1284, wojewodą tczewskim 1287, kaliskim 1299, zm. 1299/1300, wreszcie Michał (PSB XX, s. 616) w 1293 podczaszy kal., wojewoda kal. 1306, zm. ok. 1312 (Pakulski, Zarembowie; Bieniak, Wlkp.).
2Siekierzyn na pn.-wsch. od Żerkowa.
3Tj. arcybiskup Jakub Świnka.


Dokument Nr 37
Rieti, 5 czerwca 1289
Wymienieni arcybiskupi i biskupi nadają odpusty nawiedzającym kościół Dominikanek w Poznaniu.
Or.: Kraków, klasztor kanoników regularnych lateraneńskich Bożego Ciała na Kazimierzu, dok. nr 1. Pergamin liniowany 680 × 450+45 mm. Pismo podobne do używanego w kancelarii papieskiej. Na sznurach z zielonego jedwabiu ułamki 9 pieczęci odciśniętych w czerwonym wosku oraz takiż sznur po dziesiątej pieczęci. Na zakładce, nad miejscami przywieszenia pieczęci imiona ich właścicieli, słabo czytelne. Na odwrocie streszczenie (XVII w.).

aUniversis christifidelibus presentes litteras inspecturis, nos frater Laurentius de ordine fratrum Predicatorum Colanus1, Nogerius Beneven(tanus)b2 et Petrus Arboren(sis)3 di(ocesis) | archiepiscopi, Conradus Tullensis4, Petrus Tirasonensis5, Duimius Pharensis6, Petrus Signanusb7, Nicolaus Cotronensis8, Petronus Larinensis9 | et Robertus Yserniensis10 eademc gracia episcopi, salutem in Domino sempiternam. Licet is, de cuius munere venit, ut sibi a suis fidelibus digne ac laudabiliter serviatur, de habundantia pietatis sue merita supplicum excedens et vota bene servientibus multo maiora tribuat, quam valeant promereri, desiderantes tamen reddere Domino populum acceptabilem fideles Christi ad complacendum Ei, quasi quibusdam allectivis muneribus, indulgentiis videlicet et remissionibus invitamus, ut exinde reddantur divine gracie pciores. Cupientes igitur, ut ecclesia Sanctorum Pauli et Johannis Ewangeliste sororum ordinis fratrum Predicatorum Poznaniensis civitatis11 congruis honoribus frequentetur et a christifidelibus iugiter veneretur, omnibus vere penitentibus et confessis, qui ad dictam ecclesiam in festis subscriptis, videlicet: Nativitatis, Resurrectionis et Ascensionis Domini nostri Ihesu Christi atque Pentecostes, in quatuor festivitatibus gloriose virginis Marie, sancti Michaelis Archangeli, in singulis festis Sancte Crucis, sanctorum Pauli et Johannis ac aliorum omnium apostolorum, beatorum Laurentii, Vincentii, Adalberti, Stanislai, Wenceslai, atque beati Petri Martirum, beatorum Martini et Nicolai Pontificum, Dominici et Francisci Confessorum, sancte Marie Magdalene, sanctarum Katherine, Margarete, Lucie, Agnetis et Agathe Virginum, sancte Elizabeth et beate Hedwigis, in festo Omnium Sanctorum, in die dedicacionis ipsius ecclesie, aut in anniversariis eiusdem diei et per octavas omnium festivitatum predictarum causa devocionis accesserint, vel qui ad fabricam, luminaria, ornamenta, seu ad alia necessaria ipsius ecclesie manus porrexerint adiutrices, aut in extremis laborantes quicquam facultatum suarum legaverint ecclesie prelibate, aut qui memores sacri eloquii testantis, quod pium sit, pro defunctis exorare, ut a peccatis eorum absolvantur12, pro anima Johannis presbiteri pie memorie quondam prepositi ecclesie Beati Petri in Poznan13, cuius corpus in eadem ecclesia Beati Petri requiescit, Dominicam Orationem cum Salutatione Angelica dixerint pia mente, nos de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli Apostolorum auctoritate confisi, singuli singulis singulas dierum quadragenas de iniunctis sibi penitentiis, dummodo consensus diocesani ad id accesserit, in Domino misericorditer relaxamur. In cuius rei noticiam sigilla nostra presentibus sunt appensa. Datum Reate14 Non(is) Iunii anno Domini milesimo ducentesimo octuagesimo nono, pontificatus domini Nicolai pape quarti anno secundod.
ainicjał ozdobny Or.
bwytarte na zgięciu, lekcja niepewna Or.
ctak Or.
dopracowany edytorsko odpis niniejszego dok. dostarczył wydawcom doc. Stanisław Kuraś; kolacjonowano z fot. Or. znajdującą się w zbiorach Instytutu Sztuki PAN w Warszawie.
1Może nieznany skądinąd arcybiskup tytularny miasta Kolossae na wyspie Rodos.
2Noger arcybiskup Beneventu w środkowych Włoszech, nie znany Eubelowi, Hierarchia, mógł jednak w tym czasie być arcybiskupem.
3Piotr arcybiskup Oristano na Sardynii od 1280 (ib., s. 101).
4Konrad Probus z Tübingen, franciszkanin, biskup Toul we Francji od 1279 (ib., s. 502).
5Piotr biskup Tarazony w Hiszpanii od 1289 (ib., s. 487).
6Dujan biskup Hvaru w Dalmacji 1289 - 1304 (ib., s. 399).
7Piotr z Brunaco, cysters, biskup Segni (na pd.-wsch. od Rzymu) od 1281 (ib., s. 451).
8Może mistrz Mikołaj z Draczu (Dyrrachium) kleryk Kamery Apostolskiej, mianowany biskupem Cotrone (w pd. Włoszech) w 1254 (ib., s. 213).
9Petronus biskup Larino (Włochy środkowe) od 1284 (ib., s. 295).
10Robert biskup Isernii (około Neapolu) 1287 - 1289 (ib., s. 287).
11Jest to najstarsza wzmianka o wezwaniu pozn. kościoła dominikanek, nazywanego potem kościołem Św. Katarzyny. Zaświadcza ona posiadanie przez dominikanki własnego kościoła, niezależnego od miejskiego kościoła Św. Marii Magdaleny w Poznaniu (por. na ten temat S. Skibiński, Gotycka architektura kościoła farnego pod wezwaniem Marii Magdaleny w Poznaniu, w: Początki i rozwój Starego Miasta w Poznaniu, Warszawa 1977, s. 421 n., oraz polemikę A. Gąsiorowskiego, ib., s. 475 - 477).
12Wolny cytat z II Księgi Machabejskiej, 12, 46.
13Prepozyt Jan, zob. wyżej, nr 16/2.
14Rieti, miasto na wsch. od Rzymu, w 2 połowie XIII w. rezydencja papieska.


Dokument Nr 38
Poznań, 1289
Książę Przemysł II nadaje połowę wsi Polanowo Bogusławowi podkomorzemu poznańskiemu i kasztelanowi ujskiemu.
Or.: Kórnik, Bibl. Kórn., dyplom nr 12. Pergamin 436 × 222 - 228+36 mm, z kilkoma plamami. Mała dziurka w tekście. Na różowych sznurach dwie pieczęcie w żółtym wosku: 1. Przemysła II (jak KDW IV, s. 340 - 341, tabl. XXI); 2. Sławnika, średnicy 40 mm z herbem Pałuków (Topór) i napisem w otoku: + S. SLAVNICONIS FILII SVENTOSLA. Na odwrocie późne wiadomości o treści.
Wyd.: Bielińska, Kancelarie, s. 350 - 351 (wg Or.).

|| aIn nomine Domini amen. || Dum vivit littera, vivit et actio commissa littere, cuius assercio nutrit memoriam et roborata suscipit incrementum. Igitur nos Secun|dus Premisl Dei gracia dux Polonie notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, presentem paginam inspecturis, quod in nostra nostrorumque baronum presencia Slaunicus | filius Swentoslai1 dimidietatem hereditatis, que Polaninouo2 vulgariter nuncupatur, pro triginta marcis argenti, quas nobis pro diversis spoliis tenebatur et binis | septuaginta in manus nostras resignavit, ita quod nec ipse, nec aliquis de suis fratribus seu successoribus supra dictam dimidiam partem hereditatis in perpetuum presumant repetere ullo modo. Nos vero ad eandem dimidiam partem hereditatis plenum ius donandi habentes, cui nobis videbitur expedire, intuentes fidelia servicia comitis Boguslai subcamerarii Poznaniensis et castellani de Vsce3, sibi sueque posteritati sepius dictam dimidiam partem hereditatis Polaninouo damus cum omnibus utilitatibus nunc ibi existentibus et in futuro provenientibus iure hereditario in perpetuum possidendam, absolventes ipsam hereditatem ab omni solucione Polonica, videlicet: a naraz, a pouoz, a preuod, a stroza, a poduoroue, a bove et vacca, ab opole, a castri citacione, a furto. Homicidium perpetratum inter ipsos incolas ipse et sua posteritas percipiant ex integro, ferro duello ibidem pociantur. Ius Thevtonicum libere ibi locent. Liberum eciam habeant arbitrium eandem dimidiam partem hereditatis donandi, vendendi, commutandi, procedenti tempore cui ipsis videbitur expedire. Ut autem dicti Slaunici stabilis resignacio nostraque racionabilis donacio perpetuo inviolabilis perseveret, presentem paginam sigillis nostro et eiusdem Slaunici duximus roborandam, presentibus testibus: comite Vito pincerna Gneznensi4, comite Bozislao castellano de Zun5, domino Thylone preposito de Santok6, comite Samsone filio Gneuomiri7. Datum in Poznan anno gracie Domini Mo CCo LXoXoXo nono, per manus domini Jasconis notarii curie nostre8.
ainicjał wysokości 8 wierszy Or.
1Sławnik syn Świętosława Drogomirowica, Pałuka (Wyd. 1, przypis 1).
2Polanowo na pd.-wsch. od Powidza.
3Bogusław Domaradzic, zob. wyżej, nr 28/3. O nadaniu mu Polanowa, zob. też KDW I, nr 545 (1284).
4Wit cześnik gnieźn. 1284 - 1292 (Spisy wlkp.).
5Borzysław, zob. wyżej, nr 28/4).
6Tylo, zob. wyżej nr 26/12.
7Samson syn Gniewomira nie zidentyfikowany, może ident. z Samsonem ojcem Wojciecha 1317 (KDW II, nr 993).
8Jasiek brat Tylona, kapelan 1284, notariusz Przemysła II 1286 - 1296, potem najpewnej i Władysława Łokietka do 1299, kanonik pozn. (Krzyżanowski, Dyplomy, s. 26 - 29; Maleczyński, Zarys, s. 187 - 188; M. Bielińska, Kancelaria Władysława Łokietka w latach 1296 - 1299, St. Źr. VI, 1961, s. 54; Bieniak, Wlkp., s. 200).


Dokument Nr 39
[Obra], 12 października 1290
Opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Henryk cysters z Obry rozporządził swoją częścią domu w Kolonii.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Bestand Columba, Nr. 138. Pergamin 195 × 74+12 mm. Pieczęć na pasku pergaminowym, nacięcie po drugim pasku.

Viris discretis .. officiatis et magistris officiatorum parrochie Sancte Columbe Coloniensis ac universis | presentem litteram visuris .. abbas monasterii de Obra1 ordinis Cysterciensis cognoscere | veritatem. Noveritis, quod Henricus confrater noster, filius quondam Henrici de | Lomere civis Coloniensis2, de voluntate et consensu nostro et nostri conventus renunciavit et effestucavit libere et simpliciter super parte domus, que Damme vocatur, sita in parrochia Sancte Columbe Coloniensis predicte et super omni iure, quod ad ipsum erat devolutum ex morte parentum suorum in dicta domo ad manus Conradi dicti Monich et [.....a] uxoris sue civium Coloniensium, et hoc vobis sub sigillo nostro presentibus appenso protestamur. Actum anno Domini MoCCo nonagesimo feria quinta post festum beati Dyonisii et Sociorum eius.
apozostawiono miejsce na wpisanie imienia Or. Zapewne powinno tu być: Liveradis - por. wyżej, dok. nr 24.
1Imię opata klasztoru Cystersów w Obrze skądinąd nie znane.
2Por. też wyżej, nr 24/2 i niżej, 77/2.


Dokument Nr 40
Dłusk, 1290
Książę Przemysł II obdarza przywilejami i wolnościami wymienionych synów Peregryna z Grabianowa (?).
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 8643, nr 7 (Teki Ulanowskiego z Komisji Prawniczej AU, wg formularza kaliskiego z XV w.).

In nomine Domini amen. Dum vivit littera, vivit et actio comissa littere, cuius assercio nutrit memoriam et roborata suscipit incrementum. Igitur nos Secundus Przemisl Dei gracia dux Polonie notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, presentem paginam inspecturis, quod intuentes fidele servicium Janussii, Johannis et Philippi filiorum Peregrini, quod nobis in acquisicione castri nostri fideliter ostenderunt1, super eorum omnibus hereditatibus subsequentibus, videlicet super Sobothka cum omnibus suis adiacentibus sortibus2 et Rososchicza cum suis sortibus3, Grambanow integraliter cum duabus villis sibi adiacentibus in eodem districtu4, Milonovici5, Ossini6, Cranscovo7, Nechanovo8, Usckomici9, Kramblowo10 et Kossosici11, sicud in suis terminis plenarie continentur, quam eis et eorum successoribus donamus et confirmamus iure hereditario inperpetuum possidendam, tradimus et conferimus omnimodam libertatem, redimentes supradictas hereditates ab omni solucione et exaccione, que nunc sunt in nostro dominio et processu temporis poterint exoriri, quibuscunque nominibus censeantur: a poradlne, a narzaz, a povoz, a prevod, a podvorove, a stroza et opole, a bove, a vacca, a falcone, a castri citacione, ita quod incole supradictarum hereditatum non nisi coram nobis nostro sigillo compareant provocati, homicidium inter ipsos incolas perpetratum et furtum, incendium, septuaginta, duellum, super aquam mittendam, ferri examinacionem, mutilaciones membrorum iudicent, eiusdem iudicii fructus integraliter percipiendo, iure Theutonico in iam dictis villis, cum omnibus utilitatibus seu proventibus perpetuo libere pociantur, ita quod nullus de nostris advocatis in eisdem villis aliquid habeat percipere iudicando. Si vero ipsi et eorum posteritas nobis ad aliquam solucionem iudicialem condempnati fuerint, nulli suppariorum nostrorum, sed nobis dictam penam solvere cum gracia tenebuntur, sicud palatino, castellano et aliis suppariis. Civitates locent in suis bonis, ubi ipsis videbitur expedire, venacionem liberam omnium ferarum et animalium habeant in suis bonis. Qualemcunque solucionem communem in terra nostra posuerimus, ipsi et eorum posteritas in suis bonis eandem percipiant ex integro. A theloneo et targove eorum villani sint penitus absoluti. Habeant ipsi et eorum posteri, cum ipsos in expedicionibus nostris esse contingerit, ut vexillo suo nullo de nostris contradicente pociantur. Ius decollandi et suspendendi in villis suis in perpetuum habeant prenotatis. In cuius rei testimonium presentem paginam nostri sigilli munimine fecimus communiri, presentibus hiis testibus: comite Nicolao palatino Kalisiensi12, comite Stygnewo venatore Kalisiensi13, comite Ubislao subcamerario Kalisiensi14, domine Thilone de Santhog15. Datum in Dluzco16 anno gracie Domini M CC nonagesimo, per manus domini Jasconis notarii curie nostre17.
1Synowie Pielgrzyma, Peregryna, Korabici, zasłużeni w akcji odzyskiwania przez Przemysła II grodu kaliskiego utraconego na rzecz księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego w 1284. Z trzech braci Janusz był potem stolnikiem kal. 1293, lędzkim 1297, cześnikiem kal. 1302. Jan był wojskim kal. 1297 - 1299, wreszcie Filip był kasztelanem lędzkim 1324 - 1335 (Spisy wlkp.). Bieniak, Wlkp., s. 177 - 178, wywodzi ich z nieokreślonego Grabianowa, może jednak, sądząc z kontekstu topograficznego niniejszego dok. chodzi tu raczej o Grębanin, wówczas w kaliskiem (zob. niżej, przypis 4).
2Sobótka Wielka Wieś na pn.-wsch. od Raszkowa.
3Rososzyca na pd. od Kalisza, a na wsch. od Ostrowa Wlkp.
4Zapewne Grębanin Duży i Mały, tuż na pd. od Kępna (Rosin, Słownik, s. 83 - 84), choć nie można wykluczyć Grabianowa (może pomiędzy Czempiniem a Śremem).
5Mianowice, tuż na pn.-wsch. od Kępna (Rosin, Słownik, s. 113).
6Osiny, tuż na pn.-zach. od Kępna (ib., s. 128 - 129).
7Krążkowy, tuż na pn.-wsch. od Kępna (ib., s. 99).
8Niechanowo, dziś nieznane, zob. niżej 108/1.
9Miejscowości nie zidentyfikowane.
10Miejscowości nie zidentyfikowane.
11Miejscowości nie zidentyfikowane.
12Mikołaj Przedpełkowic z Gostynia, Łodzic, podkomorzy pozn. 1266 - 1268, łowczy pozn. 1275, sędzia pozn. 1277, wojewoda kal. 1284/85 - 1299 i 1300 - 1305, zm. 1305 (PSB XXI, s. 86 - 87).
13Stojgniew zapewne ident. z późniejszym kasztelanem rudzkim 1295, lędzkim 1301, Okszą, bratem Roszka (Spisy wlkp.; Bieniak, Wlkp., s. 142 - 143).
14Ubisław z Rębielic podkomorzy kal. 1289 - 1291 (Spisy wlkp.), zapewne ident. z kasztelanem rudzkim 1268 - 1269.
15Tylo, zob. wyżej nr 26/12.
16Dłusk, zob. wyżej, nr 17/9.
17Jasiek, zob. wyżej, nr 38/7.


Dokument Nr 41
Gniezno, 26 kwietnia 1291
Książę Przemysł II potwierdza przywilej księcia pomorskiego Mściwoja II dla klasztoru Cystersów w Lądzie.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond I, 19. Pergamin 423 × 402+50 mm. Na odwrocie: Confirmacio ducis Premislonis secundi super Clodauam (XV w.).
Kop.: Tamże, Kopiar, k. 10 - 11 (XV w.).
Wyd.: Pommerellisches Urkundenbuch, Danzig 1882, s. 425 - 426, nr 477 a.
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 87 (wg Or.); 2. Krzyżanowski, Dyplomy, s. 178, nr 124 a (uważa dok. za podrobiony).

|| In nomine Domini amen. || Quoniam quidem velocitate dierum status hominum morte succedente variatur, necesse est ut gesta principum firmiter roborentur, ne pravorum suggestionibus callidis | violentur. Nos igitur Premisl Secundus Dei gracia dux Polonie et Pomeranie notum facimus universis christifidelibus tam presentibus quam futuris, quod accedens nos Gnezne ve|nerabilis abbas monasterii Lendensis ordinis Cysterciensis presentibus nostris baronibus humiliter peciit, ut hereditates, quas a predecessore nostro duce Mestuino1 sibi collatas legitime | possederat, nostro privilegio confirmaremus perpetue memorie commendando. Iussimus igitur nobis presentari privilegium prefati ducis Mestwini, quod oculata fide perspeximus non cancellatum, non abolitum nec aliqua parte viciatum, cuius tenorem de verbo ad verbum presentibus duximus inserendum:
[następuje dok. księcia pomorskiego Mściwoja, z daty: Gdańsk, 31 lipca 1280 - KDW IV, nr 2057].
Nos vero progenitorum nostrorum devocionem pio favore prosequentes supradictas hereditates domui Lendensi cum omni libertate traditas confirmamus, decernentes omnem controversiam vacuam et sine robore que super hiis hereditatibus in posterum per aliquem adversus fratres Lendenses poterit exoriri. Ut autem tam salubris donacio vim perpetue firmitatis optineat, presentem cedulam sigilli nostri munimine fecimus com- muniri. Datum et actum in Gnezna anno Domini Mo. CCo. nonogesimo primo, VIo. Kalendas Mai, indictione quinta, presentibus hiis testibus: comitibus Beniamin palatino2, Petrcone castellano Poznaniensibus3, Dirsicraio iudice Kalisiensi4, Philippo archidiacono ecclesie Gneznensis5 et aliis quampluribus fidedignis.
1Mściwój II (Mszczuj), ks. świecki i gdański, zm. 1294 (PSB XXII, s. 229 - 231.
2Beniamin Zaremba, zob. wyżej nr 9/1; w 1291 wyst. jednak jako kasztelan i sędzia gnieźn.
3Piotrek, Pietrzyk, zob. wyżej, nr 27/24.
4Dzierżykraj, Nałęcz, kasztelan drzeński 1278 - 1282, santocki 1286 - 1290, sędzia kal. 1291 - 1294, kasztelan ujski 1294 - 1296? (Spisy wlkp.).
5Filip Jankowic, zob. wyżej, nr 36/1.


Dokument Nr 42
Rzym, 22 lipca 1291
Papież Mikołaj IV bierze pod swą opiekę klasztor Dominikanek w Poznaniu.
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 22 - 23.

Nicolaus episcopus servus servorum Dei dilectis in Christo filiabus priorissae et conventui monasterii Posnaniensis per priorissam soliti gubernari ordinis Sancti Augustini secundum constituta et sub cura fratrum ordinis Praedicatorum viventibus salutem et apostolicam benedictionem. Sacrosancta Romana Ecclesia devotos et humiles filios ex assuetae pietatis officio propensius diligere consuevit, et ne pravorum hominum molestiis agitentur, eos tanquam pia mater suae protectionis munimine confortat. Ea propter, dilectae in Christo filiae, nostroruma iustis postulationibus grato concurrentes assensu, personas vestras et locum, in quo divino estis obsequio mancipatae, cum omnibus bonis, quae impraesentiarum rationabiliter possidet(is) aut in futurum iustis modis, praestante Domino, poterit(is) adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus. Specialiter autem villas, terras, domos, possesiones, grangias, piscarias, pascua, redditus, prata, silvas et alia bona vestra, sicut et omnia bona iuste et pacifice possidetis, nobis et per vos vestro monasterio auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnium hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis et confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. Siquis autem hoc attemptare praesumpserit, indi[s. 23]gnationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli Apostolorum eius se noverit incursurum. Datum apud Urbem Veterem X Kalendis Augusti, pontificatus nostri anno quarto1.
atak Kop., zamiast vestris.
1Jest to trzeci z dok. protekcyjnych papieża Mikołaja IV (1288 - 1292) wydanych w ciągu 6 tygodni 1291 r. poznańskim dominikanom. Dwa pozostałe (z 9 czerwca i 27 czerwca) w KDW II, nr 668 i 671.


Dokument Nr 43
1291?
Siemowit książę dobrzyński nadaje cystersom z Lądu prawo połowów na Wiśle, koło ich wsi Łęg.
Kop.: 1. Włocławek, Archiwum Diecezjalne, Księga przywilejów biskupstwa włocławskiego z XVI w., nr I - 4, k. 84v. Tytuł: Donatio piscature circa villam Lang; 2. tamże, Księga przywilejów z XVI w., nr I - 561, k. 86v, w transumpcie króla Zygmunta z daty: Kraków, 17 września 1545. Tytuł: Privilegium liberae piscaturae in utroque litore a villa Wislka versus Łąng in fluvio Wisła Sigismundi Primi regis, anno 1545.
Uw.: Dok. w Kop. 1 ma datę 1291, zapisaną najpewniej w formie nie pochodzącej z Or. Transumpt (Kop. 2) nie ma daty, zaś transumujący stwierdza, iż przedstawiono mu literas - - sine data quidem scriptas, sed tamen et sigillo, et literis salvis, neque in re aliqua suspectis. W niniejszym wyd. pozostawiamy datę 1291, choć nie jest ona pewna.

In nomine Domini amen. Noverint universi, tama presentes, b-c
quam futuri
, presens scriptum inspecturi, quod nos Semouitus Dei gracia dux Dobrinensisd1 piscaturam fratribus de Lang fratrume ordinis griseorum2 per Vislam a villa, que nuncupatur vulgariter Wyslkaf3, usque infra sicut hereditas eorum habet metas in utraqueg littore libere qualicumque arte piscaverint, dedimus, contulimush et donavimus. Et ne imposterum aliquid iniurie oriatur, presentem litteram nostri sigilli munimine eisdem fratribus de Lang dedimus roboratam. 1291i.
abrak Kop. 2
b-cfuturique Kop. 2
dDobrzinensi Kop. 2
ebrak Kop. 2
fWislka Kop. 2
gutraque Kop. 2
hcontulimusque Kop. 2
ibrak Kop. 2.
1Siemowit książę dobrzyński, syn Kazimierza I, a brat Władysława Łokietka, zm. 1312 - 1314, por. ostatnio K. Jasiński, Rola Siemowita księcia dobrzyńskiego w stosunkach polsko-krzyżackich w 1308/1309 r., Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, seria A, Historia, I, 1978, s. 72 n.
2Łęg na lewym brzegu Wisły powyżej Włocławka, własność najpierw klasztoru cystersów w Lądzie, potem biskupa kujawskiego.
3Wistka Królewska, wieś parafialna i Wistka Szlachecka, wsie na lewym brzegu Wisły, powyżej Łęgu, już niedaleko Dobrzynia.


Dokument Nr 44
Poznań, 11 września 1293
Biskup poznański ustala zasady połączenia biskupiego Zimnowa z działem Wojciecha Ociosańca (?) w Domachowie i lokacji całości na prawie niemieckim.
Kop.: Poznań, AAP, Acta episcopalia, 5, k. 166 - 167. Wpis 17 marca 1516 w transumpcie biskupa Jana Lubrańskiego z daty: Krobia, 11 grudnia 1515.
Wyd: DKM, s. 360 - 362, nr 11 (wg Kop.).
Reg.: Bielińska, Kancelarie, s. 327, nr BP 25.
Uw.:Ulanowski (DKM, s. 534) uznaje dok. za falsyfikat, ponieważ pisząc o Przemyśle II użyto określenia dux Regni Polonie. To hiperkrytycyzm; określenie występuje nie w tytulaturze dok. książęcego, może też pochodzić od późniejszego kopisty.

In nomine Domini amen. Notum sit omnibus, tam presentibus, quam futuris, copiam presentibus inspecturis, quod nos Johannes miseracione divina Poznaniensis episcopus1, volentes bona et possessiones ecclesie nostre in melius reformare, terras ipsius ecclesie, videlicet Zymnovo2, a detentoribus liberantes dedimus de consensu nostri capituli Woyczyechoni dicto Okaszanyecz3, iuncto ipsius Wyoyczechonisa Domachowo4, Theutonico iure locandas, ut dictus Woyczyech tam de nostris, quam eciam de ipsius Domachovo, sex mansos et sex ortos pro se et suis liberis imperpetuum possidendos [haberetb] et post obitum Woycziechonis cum filiis suis Johanne et Floriano ordinacionem diffinivimus sub hac forma: quod sicut ipse Woycziech, ita et filii sui successores, ipsam terram Domachowo iunxerit bonis nostris supradictis in ius Thevtonicum de voluntate et ratihabicione illustris domini nostri Premisl, ducis Regni Polonie5, tali interposita condicione, quod si idem filii Voycziechonis casu improsperitatis contingente terram suam Domachowo ammiterent, tunc in nostris bonis, nec sculteciam, nec aliquid ius habebunt. Promittimus eciam filiis dicti Woycziechonis dicta bona sub potestatem alicuius laici nomine concessionis ullo modo velle erogare, sed si decreverimus ipsa bona alicui ex nostris confratribus concedere, filii prehabiti Woycziechonis parenciam debitam eidem exhibere tenentur, tanquam nobis, nichilominus adicientes, si per compulsionem alicuius ardue necessitatis aut gravedinem degencie predicta bona nostra Zymnowo vendere nos opportet, prenominati vero filii Woycziechonis bona sua Domachowo cum omnibus terris et metis circumquaque contiguis et adiacentibus semper ex integro [k. 166v] omni sine impedimento possidebunt. Habebunt itaque idem sculteti et ipsorum successores tabernam liberam, maccellum carnium, molendinum, si fieri potest, venaciones avium et leporum, sed de ipsa taberna solvent libram cere ecclesie ibidem pro candela quolibet anno. Et ut gaudeant filii sepedicti Vyocziechonisa dicta bona voluntate, ipsis donamus plenama ius patronatus conferendi ecclesiam in Domachovo, nostro de consensu, nos vero eciam dictam ecclesiam ipsorum sine consensu conferre non valemus. Et durante libertate, solvent incole predicte ville loco et nomine decime duas marcas, ewlsa vero libertate aduc trium annorum, solvent domino episcopo de quolibet manso fertonem argenti usualis et maldratam annone triplicis grani, videlicet quatuor tritici, quatuor avene et quatuor siliginis in mensura debita atque vera et in crastino beati Martini [12 XI] ad curiam domini episcopi in Dolsko6 predictum censum tenebuntur presentare. Item incole ville predicte porcum in Natali Cristi [25 XII] pro fertone, in Pasca Domini latus lardi et quatuor scapulasa per decem ova, in festo beati Petri [29 VI] vaccam pro dimidia marca et per duos pullos tenebuntur dare in quolibet anno. Si vero aliqua communis solucio, que ad nos spectare dinoscitur, super scultetos venerit, filii ipsius Woycziechonis et eorum posteri de his mansis, quos pro se tenebunt, nichil de his nobis solvere tenebuntur et ab omnibus serviciis nostris sint liberi et immunes. Sed cum communis indictio vel mandatum ducis fuerit, incole dicte ville ipsos filios Wyocziechonisa, si currum ad dictum servicium vel expedicionem ducis ducere indiguerint, duos kmethones et duas partes expensarum eisdem debent elargire. Et in tribus generalibus iudiciis, in quibus assessor ipsius sedebit, dicti incole eidem assessori duobus diebus iudicii duo prandia debent preparare, ipsi vero sculteti tercium presidente ipso assessori tercio iudicio prandium adaptabunt. Preterea damus filiis sepius memorati Woycziechonis de maioribus quatuor iudiciis, videlicet de patentibus vulneribus, cremacionibus, homicidiis, furtis, ubicunque in curia nostra aut alibi iudicata fuerint, de hiis terciam partem recipere tenebuntur, alia vero minora omnia ad nos minime spectare tenebuntur. Sed ad ipsos concedimus, eciam si aliquibus querimoniis ab aliquibus occupati fuerint in dictis bonis, coram nobis aut nostro assessore in curiaque nostra in iure Polonico aut Thevtonico, quod horum ipsis videbitur fore melius, respondebunt. Adicientes, si dicti sculteti nobis in quoquomodo displicuerint, non ergo vendere debebunt, sed relictis [k. 167] bonis nostris, bonis suis in Domachowo libere et pacifice adherebunt, sed si vendere voluerint, bene possunt et valebunt. Ne vero super hiis imposterum dubitetur, presentem literam scribi fecimus et nostrorum sigillorum munimine roborari. Actum et datum Poznanie tercio Septembris Idus anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo tercio, presentibus ibidem hiis: magistro Gregorio decano Poznaniensi7, domino Thome custode eiusdem ecclesie8, magistro Frederico9, domino Gercone10 et aliis canonicis eiusdem ecclesie fidedignis.
atak Kop.
bbrak Kop.
1Jan II Nałęcz, zob. wyżej nr 34/1.
2Zimnowo, wieś biskupa pozn. koło Krobi, dziś nieznane; według Now. II, s. 139, włączone zostało do Domachowa. Błędnie niekiedy identyfikowane z Ziemlinem na pd.-zach. od Krobi.
3Wojciech Ociosaniec (Okazaniec, Okasanek?) wyst. już 1290 (KDW II, nr 643).
4Domachowo, wieś później biskupa pozn., na pn.-wsch. od Krobi.
5Zezwolenie Przemysła II to dok. z 1290 (KDW II, nr 643).
6Dolsk, miasto biskupa pozn. na pn. od Gostynia.
7Grzegorz dziekan, zob. nr 34/8.
8Tomek, Tomasz kustosz, zob. wyżej, nr 34/12.
9Fryderyk, mgr, trudny do identyfikacji: od 1287 wyst. dwu kanoników pozn. tego imienia. Jeden z nich był potem (1301, 1312) plebanem kościoła Św. Marii Magdaleny w Poznaniu - nazywany był przeważnie Fryckiem. Nasz chyba ident, z kanonikiem Fryderykiem 1287 - 1310 (KDW I, nr 583, II, nr 755, 757, 762, 770, 780, 871, 931).
10Gierek (Gerko) kanonik pozn. 1293 (tu pierwsza wzmianka) - 1320 (zob. niżej, nr 91/10, także KDW II, nr 762 - 972).


Dokument Nr 45
Dłusk, 11 grudnia 1293
Książę Przemysł II nadaje rycerzowi Gerwardowi prawo lokowania wsi Koszuty na prawie niemieckim.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 20v (XV w.).
Wyd.: DKM, s. 362 - 264, nr 12 (wg Kop.).
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 86 - 87 (wg Kop., pod datą 11 grudnia 1283); 2. Krzyżanowski, Dyplomy, s. 181 (wg Wyd. 1).
Uw.: Datę przekonywająco poprawia już Ulanowski, DKM, s. 363 - 364.

In nomine Domini amen. Multis incommodis prudenter occurrimus, cum etatis nostre negocia literarum ac testium munimine roboramus. Nos igitur Premisl Secundus Dei gracia dux Polonie, notum facimus universis tam presentibus, quam futuris presens scriptum inspecturis, quod utilitati nostrorum militum in dominio nostro commorancium salubriter intendentesa, intuentes fidelia grataque obsequia Geruardi militis nostri, damus, tradimus et conferimus sibi suisque successoribus ius Theutunicum in villa ipsius, Cosschut1 wlgariter nuncupata, absolventes eam a powoz, ab omni prewod, a strosa, a dan, a porco, quod nazas dicitur, a poduorowe, a targoue, mostne, a castrorum edificio seu poncium quorumlibet, a recepcione vel custodia, aut conductu castorariorum, a recepcione venatorum et subvenatorum, quod stan vocatur, a custodia et solucione erodiorum, quod socol dicitur, a vacca et bove, quod opole wlgariter nominatur, a melle et veueritz, necnon ab omni exaccione sive colleccione, a vecturis et expedicionibus et ab omnibus iuribus in Polonia constitutis, quibuscunque censeantur nominibus. Iudiciorum nichilominus omnium, ut est de contencione, percussione, membrorum mutilacione sive eciam capitis perplexione dicto militi per suum iudicem exequenda tribuimus liberam facultatem. Nulli ergo castellanorum ius aliquod reservantes citandi sive iudicandi, incole predicte hereditatis pro suis demeritis coram iudicio stabunt sui domnib responsuri. Constituimus eciam propter unionis commodum, ut sepefata hereditas integraliter cum omnibus suis limitibus ad castellaniam Lendensem pertineat, salvis universis eius iuribus superius exaratis. Et ne super hiis in posterum dubitetur, presentes conscribi iussimus et sigilli nostri munimine fecimus communiri, presentibus hiis testibus: comitibus Petrcone castellano Poznaniensi2, Dirscraio iudice Kalisiensi3, domino Philippo archidiacono Gneznensi4 et domino Gerardo abbate de Landa5 et aliis quampluribus fidedignis. Datum in Dlusco6 anno gracie Domini Mo CCo LXXX(X)IIIo in die beati Damasi Pape et Confessoris Christi.
asłowo powtórzone dwa razy Kop.
btak Kop.
1Koszuty Małe, tuż na wsch. od Słupcy. Rycerz Gerward zapewne ident. z synem Boguszy z Koszut (KDW I, nr 313), wyst. jeszcze w KDW II, nr 747, 776, 839, dziadem Gerwarda, wspomnianego najpewniej w nekrologu lędzkim (MPH V, s. 476).
2Piotrek, zob. wyżej, nr 27/24.
3Dzierżykraj sędzia kal. - zob. wyżej nr 41/4.
4Filip Jankowic, zob. wyżej nr 36/1.
5Gerard opat lędzki, zob. wyżej, nr 35/1.
6Dłusk, zob. wyżej, nr 17/9.


Dokument Nr 46
[Obra], 24 października 1294
Opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Krzysztofa w Kolonii, że Henryk cysters z Obry zrzekł się praw do swej ojcowizny w Kolonii.
Or.: Köln, Historisches Archiv, 593a BG. Pergamin z nacięciem do sznura pieczętnego.
Odpis (XIX w.): Poznań, WAP, Spuścizny - H. Hockenbeck, dok. nr 107 (wg Or. - tamże sygnatura).
Wyd.: DKM, s. 364 - 365, nr 13 (wg Or. lub starego wyd. w Annalen des historischen Vereins für den Niederrhein, t. 38, s. 40).
Uw.: Or. nie jest wydawcy znany. Wyd. niniejsze oparto na Odpisie i Wyd. Por. też Die kölner Schreiensbücher des 13. und 14. Jahrhunderts, wyd H. Planitz, Th. Buyken, Weimar 1937, s. 378.

Honorabilibus viris discretis .. magistris ac universis .. officialibus parrochie Sancti Christofori in Colonia, Wilhelmus abbas monasterii in Obra ordinis Cisterciensis siti in Polonia1, salutem et omne bonum. Noveritis, quod nos cum Henrico monacho nostro, filio quondam Henrici dicti de Nederig et Gertrudis uxoris sue, civium Coloniensium, renunciavimus et renunciamus, effectucavimus et effectucamus pure, simpliciter et de plano super huiusmodi parte domus et aree et curie contigue site super Lata platea versus Sanctum Gereonem ex opposito puteo iuxta vineam dominorum canonicorum Sancti Andree in Colonia ante et retro, subtus et superius, prout ibi iacent ad ipsum Henricum de morte .. patris sui predicti devoluta, de iure ac super omni iure, quod nobis competere posset in eadem ad manus Theoderici dicti Sapientis, Gertrudis uxoris sue et Tilmanni cognati eorundem, ita quod iure et sine contradiccione optinebunt predictam hereditatem. In cuius rei testimonium et firmitatem sigillum nostrum duximus presentibus apponendum. Datum in crastino beati Seuerini Episcopi anno Domini @M CC LXXXX@ quarto.
1Opat oberski Wilhelm może ident. z wyst. jeszcze 1307, zob. niżej, nr 77/1.


Dokument Nr 47
1294
Książę Przemysł II sprzedaje wójtostwo w Stawiszynie Mikołajowi synowi Floriana.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 8643, nr 7 (Teki Ulanowskiego z Komisji Prawniczej AU, wg formularza kaliskiego z XV w.).

In nomine Domini amen. Multis incomodis prudenter occurimus, dum etatis nostre negocia litterarum ac testium munimine roboramus. Nos igitur Premisl Secundus Dei gracia dux Polonie notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, presentem paginam inspecturis, quod discreto viro et circumspecto Nicolao filio Floriani civitatem nostram Stavischin wlgariter nuncupatam1 vendidimus ipsi et successoribus eius pro centum marcis argenti usualis et uno stamine panni de Cucth(s)2 iure Theutonico locandam, constituentes ipsum et universos successores eius dicte civitatis sculteto, ut eam iure hereditario valeant obtinere, donantes ei, ut eius heredibus in dicta civitate habendi ius Novi Fori, secundum quod omnes civitates et ville Theutonicales in terra Calisiensi ius dinoscuntur obtinere. Racione vero sue locacionis damus sibi et successoribus eius septimum mansum liberum et octavum et tercium denarium de re qualibet iudicata sextam curiam in civitate, omnes vero utilitates, quas in macellis carnificum, piscatoruma et sutorum pro se suisque successoribus habere poterit, pacifice et integraliter obtinebit et sextum ortum et ceteras utilitates, quascumque invenire in civitate predicta poterit, perpetuo cum heredibus suis obtinebit. Damus preterea sibi molendinum super rivulum Czarna3 nuncupatum. Villarum vero nomina sunt, quas in unum reduximus districtum locare Stavischinensem: Chuchary4, Kijanczyno5, Wyrowo6, Ostrow7, cum omnibus utilitatibus pro dicta civitate construenda eidem sculteto contulimus et successoribus eius. Pratum eciam, quod circa civitatem dinoscitur, eidem contulimus sculteto. Preterea damus sibi et eius successoribus mellificia in borra, que ad civitatem Stavischiensem pertinet, et venacionem omnimodam omnium ferarum leporum et capriolorum ac omnium volucrum, perdicum fasionarum et quiscularum et omnium volatilium cuiuscunque generis existant, quidquid vero excoli non poterit aut pro agricultura non valet extirpari, dicte civitati adiungimus pro peccoribus ipsorum pascendis. Infra miliare a dicta civitate numerando nullam volumus habere thabernam per aliquem haberi. Damus insuper sepedicto sculteto et eius heredibus molendinum in Laskowo8 liberum et libertatem in piscina dicti molendini piscandi, viam liberum ad dictum molendinum transeundi nullo prorsus proclamandum et reclamante aut impediente locum preterea in fluvio Byala8 pro molendino construendo donamus. Si vero, quod absit, peccatis exigentibus contigerit civitatem predictam per hostes aut aliquo proprio infortunio cremari, liberum habeant arbitrium cives dicte civitatis in nostro dominio in villis nostris acquirere necessaria pro edificiis construendis. Omnes vero causas, quecunque in dictis bonis dicte civitatis emerserint, volumus per eundem scultetum et eius successores iudicari. Et ut vero cultus divinus more suo exerceatur, damus eciam ibidem duos mansos liberos. Incole vero dicte civitatis singulis annis in festo beati Martini [11 XI] de quolibet manso modicum tritici, modicum siliginis et modicum avene ac fertonem argenti pro censu et decima persolvant. Et ne super hiis in posterum dubitetur, presens conscribi iussimus et sigilli nostri munimine fecimus communiri. Inferius vero fecimus eos barones nostros, qui geste res sua presencia interfuerant: comitibus Bervoldo castellano Calissiensi9, Swanthoslao filio Predwogii10, Jaroslao de Lippe11, Petro filio Stoseuich12, Dirsicraio filio Sandiwogii de Mokronosz13. Ego Jascho notarius domini mei ducis14 prenominati hiis eciam interfui et de mandato eius presens privilegium propria manu conscripsi anno gracie Domini millesimo ducentesimo nonagesimo quarto.
atak Odpis, ale bardziej prawdopodobne wydaje się tu zwykłe w takich wypadkach formularzowe: pistorum.
1Sołtys - zasadźca Stawiszyna (pomiędzy Kaliszem a Koninem) skądinąd nieznany.
2Może niderlandzkie Thuin?
3Czarna Struga, lewy dopływ Warty, uchodzący koło Zagórowa.
4Kuchary koło Stawiszyna dziś nieznane.
5Kiączyn tuż na pn. od Stawiszyna.
6Wyrów tuż na pd.-wsch. od Stawiszyna.
7Ostrów, dziś Ostrówek na pd.-wsch. od Stawiszyna.
8Łaszków na pd.-zach. od Stawiszyna. Młyn stał potem na cieku płynącym ku pn. i uchodzącym niedługo do Prosny - nazwa Biała skądinąd nieznana (SHGWlkp.).
9Berwołd kasztelan kal. 1288 - 1299 (Spisy wlkp.).
10Nie zidentyfikowany.
11Lipe na zach. od Stawiszyna. Jarosław skądinąd nieznany.
12Piotr Stoszewic, ze Stoszowic w księstwie świdnickim, wyst. przy Przemyśle II od 1294 (tutaj), potem przy Władysławie Łokietku w 1297 z tytułem kasztelana w niezidentyfikowanym "Nowym Mirze", potem czeski burgrabia (kasztelan?) w Kaliszu 1305, wreszcie adherent Głogowczyków w Wielkopolsce, wyst. do 1321 (Bieniak, Wlkp., s. 195 - 196).
13Mokronos na zach. od Koźmina. Dzierżykraj, zapewne ident. z tu występującym, był z bratem Daszkiem dziedzicem Mokronosu jeszcze 1318 (KDW II, nr 998).
14Pisarz Jasiek - zob. wyżej, nr 38/7.


Dokument Nr 48
Poznań, 22 maja 1295
Książę Przemysł II nadaje rycerzowi Wojciechowi synowi Jana prawo lokacji Janowca na prawie niemieckim.
Kop.: Poznań, WAP, Wałcz Gr. 93, k. 247v - 248. Oblata 31 grudnia 1767 (wg Or.). Tytuł: Oblata literarum privilegii serenissimi olim Praemislai Secundi regis Poloniae super locationem oppidi Janowiec, antea villae nominatae Janow Młyn pro re olim Woytechonis Janconis filii.
Wyd.: Krzyżanowski, Dyplomy, s. 163, dodatek nr III (tam też próba emendacji daty na 1292).

In nomine Domini amen. Multis incommodis prudenter occurimus, cum aetatis nostrae negotia literarum ac testium munimine roboramus. Nos igitur Premislaus Secundus Dei gratia dux Poloniae notum facimus universis, tam praesentibus, quam futuris, praesentem paginam inspecturis, quod utilitatibus militum ac servitorum pie nostrorum intendere cupientes, intuentes fidelia servitia dilecti militis nostri Woytechonis filii Janconis1, damus, tradimus et conferimus sibi et suis successoribus ius Theutonicum in villa, quae nomine Janow Młyn1 vulgariter nuncupata, ita quod locet ipsam eo iure Theutonico, quo omnes villae Theutonicales in dominio nostro dignoscuntur fore locatae, redimentes et absolventes dictam villam ab omni exactione et Polonica solutione, videlicet a naraz, a pouoz, a prewod, a stroza, a bove, a vacca, ab oppule, a podwozowea, a castri citatione, ita quod si quis incolas dictae villae citare voluerint, ipsos non alibi, sed ad nostram prae[k. 248]sentiam evocabit et astabunt coram nobis sigillo nostro, litera aut annulo evocati. Praeterea damus libertatem a solutione collectae et caeteris solutionibus Theutonicalibus infra spacium quatuordecim annorum qua elapsa id, quod aliae villae Theutonicales in dominio nostro nobis facere et solvere tenebuntur, ad similia facienda et solvenda eadem villa erit nobis obligata. In cuius rei testimonium praesentesa Jasconem notarium nostrum conscribi fecimus et sigilli nostri munimine roborari. Datum in Poznan in die Pentecostes anno gratiae Domini millesimo ducentesimo nonagesimo quinto, praesentibus his testibus: domino Andrea cancellario Poloniae2, domino Chylonea praeposito de Santok3.
atak Kop.
1Janów Młyn, dziś miasto Janowiec nad Wełną, pomiędzy Gnieznem a Kcynią. Wojciech skądinąd nieznany.
2Andrzej Zaremba, zob. wyżej, nr 26/8.
3Tylo, zob. wyżej, nr 26/12.


Dokument Nr 49
Gniezno, 1295
Książę Przemysł II przysądza wieś Przybysław biskupowi lubuskiemu.
Kop.: Kraków, WAP, Archiwum sławuckie Sanguszków, dok. nr 3, w or. widymusie biskupa wrocławskiego Jana z daty: 1 stycznia 1298 - zob. niżej, nr 57.
Wyd.: Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie, t. II, Lwów 1888, nr 4 (wg Kop.).
Reg.: Krzyżanowski, Dyplomy, s. 183 (wg Wyd. 1).

In nomine Domini amen. Multis incomodis prudenter occurrimus, cum etatis nostre negocia, literarum memorie commendamus. Idcirco nos Premisl Secundus Dei gracia dux Polonie et Pomoranie ad eternam rei memoriam universis, tam presentis etatis hominibus, quam future, presentibus facimus manifestum, quod in nostra nostrorumque baronum presencia constituti venerabilis pater dominus Conradus divina providencia Lubucensis ecclesie episcopus1 ex parte una et comes Thomislaus Wirbente2 ex altera pro villa, que Pribislaue3 wlgariter nuncupatur, diucius litigarunt, tandem comes Boguslaus iudex noster Kalisiensis4 dictam villam Pribislaue domino Conrado Lubucensi episcopo in nostra nostrorumque baronum presencia adiudicavit perpetuo possidendam, Thomislao suisque successoribus super eo perpetuum silencium inponendo. Ipse autem comes Thomislaus asseruit Postcowo videlicet et Ruscowo5 sortes non esse de Pribislaue, sed suas; domino episcopo asserente: ipsas esse unum cum villa Pribislaue; super quo nostrum iudicium postularunt. Et nos viciniam convocari iussimus et nostrum subcamerarium comitem Sandywoium6 ad ipsam misimus, ut ab ipsa requireret, numquid essent diverse a Pribislaue villa, sortes Postcowo et Ruscowo? Et ipsi per iuramentum ipsorum requisiti, asseruerunt Postcowo et Ruscowo esse unum Pribislaue, nec esse a Pribislaue separatas. Tandem comes Boguslaus iudex noster Kalisiensis sortes superius nominatas adiudicavit dicto domino Lubucensi episcopo nomine ecclesie sue insimul cum Pribislaue perpetuo possidendas, Thomislao suisque successoribus super hiis perpetuum silencium inponendo. Nos autem dicte ville statum volentes reformare in melius, domino episcopo superius nominato dictam villam iure Theutunico locare permisimus cum hiis libertatibus, cum quibus alie ville in terra nostra locantur, hoc adiecto, quod omnes causas, parvas et magnas, mediocres et inferiores, seu eciam eas, que alicuius iudicium exigunt, predictus dominus episcopus per suos iudices aut sculthetos, sine nostro assessore, qui alio nomine Lantvoyth appellatur, habeat iudicare, fructus iudicii percipiendi exintegro. Et ne super hiis in posterum dubitetur, presentes sibi dari iussimus, nostri sigilli roboratas. Datum apud Gnezdnam, presentibus hiis testibus: comite Buguslao iudice Kalisiensi, domino Phylippo archidiacono Gnezdnensi7, comite Sandywoio subcamerario Kalisiensi, anno Domini @M C C XC V@., indictione octava, per manus Niccholai scriptoris curie nostre8.
1Konrad biskup lubuski 1284 - 1299 (Eubel, Hierarchia I, s. 312).
2Tomisław syn Wierzbięty wyst. przy Bolesławie Pobożnym 1259 (KDW I, nr 374) - nie wiadomo czy ident. z tu występującym.
3Przybysław na pn.-wsch. od Żerkowa.
4Bogusław Domaradzic, zob. wyżej, nr 28/3.
5Skądinąd nieznane, nie wymienia ich już i Das Lebuser Stiftsregister von 1405, Wiesbaden 1965, s. 83; rzeczywiście weszły zapewne w skład Przybysławia.
6Sędziwój Jankowic, zob. wyżej, nr 19/8.
7Filip Jankowic, zob. wyżej, nr 36/1.
8Mikołaj pisarz kancelarii Przemysła II 1293 - 1295 (Krzyżanowski, Dyplomy, s. 152; Maleczyński, Zarys, s. 188). Bieniak, Wlkp., indeks, zdaje się go utożsamiać z kanonikiem pozn., jednym z braci notariusza Tylona.


Dokument Nr 50
Poznań, 1295
Król (?) Przemysł II potwierdza swój dokument dotyczący wsi Krerowa.
Or.: Poznań, AAP, D. perg. 31. Pergamin 361 × 180+45 mm, dobrze zachowany. Biały sznur jedwabny po przywieszeniu pieczęci. Na odwrocie: De Krirow (XIV w.); Capiatum (XV w.).
Wyd.: Krzyżanowski, Dyplomy, s. 163 - 164 (wg Or.).

[Następuje dok. księcia Przemysła II z daty: Poznań, 1287 - KDW I, nr 578]
Verumque de comuni baronum nostrorum consensu et consilio statuimus, ut nullum privilegium robur firmitatis aliquod obtineret, nisi nostro magno et ultimo sigillo existeret sigillatum, propterquod presens privilegium innovari iussimus et nostri sigilli magni munimine roborari. Datnm Poznanie anno Domini Mo CoCo nonagesimo quinto, indiccione octava, per manus Nicholay scriptoris curie nostre1.
1O Mikołaju zob. wyżej, nr 49/8.


Dokument Nr 51
[przed 1296]
Testament Pawła Grabi (fragment).
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 39 - 40.

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti amen. [s. 40] Noverint universi praesentem paginam inspecturi, quod ego Paulus dictus Graba subcamerarius illustris principis Praemyslonis ducis Poloniae1, propter incertitudinem vitae meae praevia ratione et sufficienti adhibita deliberatione, de rebus meis tale facio testamentum. Primo omnium in domo fratrum Praedicatorum de domo Posnaniensi eligo sepulturam, quoniam volo de rebus meis honorifice procurari. Familiam vero nostram liberam plene restituo libertati, quae inventa fuerit in villis meis. Cholm2 haereditatem meam de claustro, quod est construendum in civitate Posnaniensi, sororibus ordinis Beati Dominici de ordine fratrum Praedicatorum [...a]3.
adalszego ciągu brak Kop.
1Podkomorzy Grabia skądinąd nieznany. Zapewne chodzi tu jednak o osobę podskarbiego książęcego Grabi, z tym tytułem występującego 1282 - 1294, zob. wyżej, nr 31/5.
2Jest to jedyna wzmianka o tej osadzie.
3Orientacyjną datę spisania testamentu wyznaczają lata występowania Grabi (1282 - 1294) oraz określenie Przemysła II mianem księcia, tj. czas przed koronacją królewską Przemysła (1295).


Dokument Nr 52
Poznań, 10 maja 1296
Książę Władysław Łokietek przekazuje kościół w Żoniu klasztorowi Cystersów w Łeknie.
Or.: Poznań, WAP, Kl. Łekno XV/4. Pergamin 303 × 150+27 mm. Z lewej strony dwa prostokątne otwory po sznurze do przytwierdzenia pieczęci. Na odwrocie późne streszczenia i sygnatury.
Wyd.: 1. H. Hockenbeck, Beiträge zur Geschichte des Klosters und der Stadt Wongrowitz, cz. 3, Leipzig 1883, s. 138; 2. DKM, s. 365 - 366 - z błędami.
Reg.: 1. St. Źr., 6, 1961, s. 63; 2. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 226.

aIn nomine Domini Salvatoris amen. Cunctorum perit memoria factorum, nisi scripture presidio vel testium ameniculo fuerint insignita. Nos igitur | Vlodizlauus Dei gracia dux Polonie, Pomoranie, Cuyauie, Lanchicie ac Syradie notum esse volumus, tam presentibus, quam futuris, | et omnibus presentem paginam inspecturis, quod ob reverenciam Dei ac sancte matris ecclesie ac Beate Marie Virginis necnon patris reverendi domini | Jo(hannis) abbatis de Luckna1 tociusque conventus fratrum ibidem domino Deo die noctuque famulancium et pro remedio anime felicis recordacionis domini Primiszlonis, incliti regis Polonie, et eciam nostrorum progenitorum facta salubria pio prosequentes affectu, donamus et offerimus prefatis fratribus nostram ecclesiam de Zůn2 cum agris, pratis, aquis et cum omnibus utilitatibus et proventibus ad ipsam pertinentibus, iure patronatus libere perpetuo obtinendam. Et ut hec nostra donacio sic legitime per nos facta firmitatis perpetue robur obtineat, dedimus presentem paginam memoratis fratribus de Luckna nostri sigilli munimine roboratam. Datum in Poznania anno gracie Mo CCo nonagesimo sexto in octava Ascensionis Domini. Cum hec fierent, hii testes presentes astiterunt: comes Vbizlauus pincerna Kalisiensis3, comes Kelzch castellanus de Zbanzim4, comes Albertus dictus Gansk5, dominus Thomas custos ecclesie Poznaniensis6, Dominicus notarius curie nostre7 et alii quamplures fidedigni.
ainicjał wysokości 7 wierszy Or.
1Jan opat klasztoru Cystersów w Łeknie potwierdzony 1297 - 1298 (KDW II, nr 759 - 782; tutaj najstarsza wzmianka).
2Żoń, gród kasztelański, dziś wieś na Pałukach na pd.-wsch. od Margonina.
3Ubisław, Ubysław, syn Wawrzyńca z Radostowej, Ołobok, cześnik kal. 1288 - 1299 (Spisy wlkp.; Bieniak, Wlkp., s. 142 - 144).
4Kiełcz z Szamotuł, Nałęcz, miecznik gnieźn. 1286, kasztelan santocki 1294, zbąszyński 1295 - 1296, gnieźn. 1297, wojewoda pozn. przy Władysławie Łokietku, zm. po 1307 (Bieniak, Wlkp., s. 169 - 170).
5Wojciech Gąska ze Stwolną (pod dzis. Rawiczem) wyst. przy Władysławie Łokietku 1296 - 1298 (KDW II, nr 746 - 758, 760, 769).
6Tomek kustosz, zob. wyżej, nr 34/12.
7Dominik pisarz Władysława Łokietka 1291 - 1299, może ident. z późniejszym przeorem dominikanów pozn. 1302 - 1307 i biskupem tytularnym metelskim, sufraganem, gnieźn. 1310 (PSB V, s. 318 - 319; Bieniak, Wlkp., s. 191 - 201).


Dokument Nr 52a
Poznań, 16 września 1296
Książę Władysław Łokietek zaświadcza, że Mikołaj wojewoda kaliski zamienił swój Główiew na Marlewo biskupa poznańskiego.
Wzmianka: Kraków; Bibl. Czart., Teki Naruszewicza 4, s. 513 (wg akt kapituły pozn.).
Reg.: Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 227, nr 41 (wg Wzmianki).
Uw.: Z tegoż dnia pochodzi stwierdzający zamianę dok. wojewody Mikołaja (KDW II, nr 752). Nie można wykluczyć, że dok. odnotowany przez Naruszewicza był identyczny z wydanym w KDW II.

Privilegium Vladislai haeredis1 confirmantis commutationem bonorum per Nicolaum palatinum Calisiensem2 cum Joanne episcopo3 suoque capitulo alias palatinus dat episcopo villam suam Glowczyno4 pro villa ecclesiae Marlevo5, de data Posnaniae decima sexta Kalendis Octobris anno 1296.
1Dotychczas znana tytulatura Władysława Łokietka jako "heres Regni Maioris Polonie" pochodzi z 1298 (KDW II, nr 828 - o dacie por. K. Jasiński, Roczniki Historyczne 29, 1963, s. 235).
2Mikołaj Przedpełkowic, zob. nr 40/12.
3Jan II, zob. nr 34/1.
4Główczyn - nieodgadniony. Mało prawdopodobne, aby ident. z Główczynem w Kaliskiem (parafia Iwanowice), który tak przedtem, jak i potem należał do arcybiskupa gnieźn. (por. Now. II, s. 144). Kozierowski zna nazwy Główczyn w Chomęcicach, Żółkowie i Bagrowie (SHGWlkp.) - może któraś z nich ma związek z naszym Główczynem.
5Marlewo na pd. od Poznania, dziś w granicach miasta, tuż na pn. od Głuszyny stanowiącej podpoznański ośrodek dóbr wojewody Mikołaja.


Dokument Nr 53
Pyzdry, 1 stycznia 1297
Książę Władysław Łokietek potwierdza nadanie patronatu kościoła Św. Marii Magdaleny w Poznaniu dominikankom poznańskim.
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 23 - 24.

In nomine Domini amen. Quod sincera fide perpenditur, roborari debent solenni titulo literarum. Nos igitur Wladislaus Dei gracia dux Regni Poloniae et dominus Pomoraniae, Cuiawie, Lanciciae ac Syradiae ad universorum notitiam, tam praesentium, quam futurorum, cupimus praevenire, quod Primysl Secundus rex Poloniae felicis recordationis, cui in Regno Poloniae et a-b
ducatu successimus
, ob remedium animae suae et in remissio[s. 24]nem suorum peccaminum contulit ecclesiam Beatae Mariae Magdalenae in civitate Posnaniensi sororibus ordinis Beati Dominici, fratrum videlicet Praedicatorum, cum omnibus proventibus ad praedictam ecclesiam spectantibus in perpetuum possidendum1. Quam donationem sic per praedictum regem legitime factam, ratam et firmam habentes, praesenti privilegio confirmamus sub hac forma, quod praedictam ecclesiam, cuius ius ad nos pertinet patronatus, quocunque vacaverit, saepedictis sororibus assignamus perpetue conferre. In cuius rei testimonium et evidentiam pleniorem praesentes conscribi fecimus nostri sigilli munimine roboratas. Actum anno Domini M CC nonagesimo septimo. Datum Pyzdry in octava Nativitatis Domini2, per manus Domini(ci) scriptoris curiae nostrae3.
a-bducata successionis Kop.
1O tym prawie patronatu por. wyżej, nr 29.
2Data zgodna z itinerarium Władysława Łokietka - por. też KDW II, nr 759, gdzie ta sama formuła datacyjna.
3Dominik, zob. wyżej, nr 52/7.


Dokument Nr 54
Poznań, 25 stycznia 1297
Książę Władysław Łokietek zezwala wojewodzie Mikołajowi z Gostynia na budowę wodociągu w Poznaniu.
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 29.

In nomine Domini amen. Quod sincera fide perpenditur, roborari debet solenni titulo literarum. Igitur nos Wladislaus Dei gracia dux Regni Poloniae, Pomoraniae, Cuiawie, Lanciciae ac Syradiae notum facimus universis, tam praesentibus, quam futuris, praesentes literas inspecturis, quod prospecto fideli servitio comitis Nicolai palatini Kalisiensis1 damus et conferimus ei liberam facultatem aquam ducendi a molendino nostro in civitate Posnaniensi inferius decurrente pro sua utilitate et commodo, prout sibi videbitur expedire, sibi suisque veris haeredibus aquam praedictam iure haereditario cum omni utilitate in perpetuum conferentes2. Ut autem haec nostra donatio firma per nos et successores nostros in perpetuum observetur, praesentes conscribi fecimus nostri sigilli munimine roboratam. Praesentibus hiis testibus: comite Boguslao iudice Gneznensi3, comite Alberto subcamerario Posnaniensi4, Tilone advocato Posnaniensi5, Joanne dicto Salszycz6, Villone institore7. Actum anno Domini M CC nonagesimo septimo. Datum Posnaniae in Conversione Beati Pauli Apostoli8.
1Mikołaj Przedpełkowic, zob. wyżej, nr 40/12.
2Jest to najpewniej to samo doprowadzenie wody, o którym mowa w innych dok. dla dominikanek pozn. (których współfundatorem był Mikołaj Przedpełkowic) - zob. KDW I, nr 504 i wyżej, nr 29.
3Zob. wyżej, nr 28/3.
4Wojciech podkomorzy pozn. 1295 - 1299 (Spisy wlkp.).
5Tylo potwierdzony dotąd jako wójt pozn. 1306 i 1307 (KDW II, nr 904, 908), zapewne ident. z wyst. już 1288, por. M. Szymańska, Wójtostwo poznańskie 1253 - 1386, Przegląd Zachodni IX, 1953, nr 6 - 8, s. 185 - 186.
6Jan Salsa, Salsus, Salsicz mieszczanin pozn. 1297 (tutaj) - 1313 (KDW II, nr 870 i niżej, nr 82/2), rajca pozn. 1310 (KDW II, nr 938), może też ident. z mieszczaninem pyzdrskim tego imienia 1319, (KDW II, nr 1006).
7Skądinąd nieznany - imię najpewniej zniekształcone.
8Pobyt Władysława Łokietka w Poznaniu nie jest potwierdzony, jednak możliwy.


Dokument Nr 55
Żnin, 14 września 1297
Opat klasztoru Benedyktynów w Mogilnie zamienia określone dziesięciny z Jakubem Świnką arcybiskupem gnieźnieńskim.
Or.: Gniezno, AAG, dok. nr 959. Pergamin 238 × 110+17 mm, z lewej strony pasek pergaminowy, z prawej czerwony sznur. Na odwrocie informacje o treści (XIV - XVIII w.).

In nomine Domini amen. Quia mortalium memoria labitur et transit cum tempore, necesse est, ut humana facta | indigencia memoria, litterarum testimonio successorum noticie commendentur. Inde est, quod ego Thomas abbas mona|sterii de Mogilno1, una cum meo conventu, notum facio harum litterarum serie universis, presentibus et futuris, quod cum oportu|isset nos cum magna difficultate ac tedio requirere seu extorquere decimam nostri monasterii in villa Sebersco, sita in terra Kalissiensi2, propter locorum distanciam, providere cupientes comoditati domus nostre, cum venerabili patre nostro et domino, domino Jacobo Secundoa Gneznensis ecclesie archiepiscopo3, affavente nobis misericorditer sua gracia, commutacionem feci taliter super ea, quod idem dominus noster, dominus archiepiscopus, dedit nobis et nostro monasterio tres decimas mense sue, monasterio nostro vicinas, scilicet in Plauec4 et Syrnik5 villis nostris necnon in Glogouec6 ibidem, recipiens per huiusmodi commutacionem a me et a conventu meo seu monasterio nostro, pro se ac ecclesia sua, decimam supradictam in Sebersco, pariter cum decima de mellificiis, prout in nostro privilegio continetur, ipse hanc et nos illas iure perpetuo possidendas. In cuius commutacionis memoriam et evidenciam pleniorem presentes litteras predicto venerabili patri dedimus, mei conventus et mei sigillorum munimine roboratas. Datum in Zneyna in die Exaltacionis Sancte Crucis anno Domini Mo CCo XCo septimo.
atak Or.
1Tomasz opat mogileński wyst. także 1290 (KPol. II/1, nr 136, 137).
2Zbiersk, por. wyżej, nr 15/2.
3Arcybiskup Jakub Świnka.
4Najpewniej Spławce na pn.-zach. od Kleczewa.
5Siernicze Wielkie (zob. wyżej, nr 15/4), na zach. od Spławiec.
6Głogowiec na wsch. od Mogilna.


Dokument Nr 56
Pyzdry, 7 - 12 grudnia 1297
Książę Władysław Łokietek nadaje prawo zakładania kramów sukiennych mieszkańcom Pyzdr.
Or.: Poznań, WAP, Akta m. Pyzdry I/1. Pergamin 350 × 223+31 mm, dziurki na złożeniach. Na fioletowo-zielonym sznurze pieczęć sieradzko-kujawska wystawcy w żółtym wosku, średnicy ok. 66 mm (por. St. Źr., 6, 1961, s. 58). Na odwrocie późniejsze wiadomości o treści.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 39, k. 284 - 285. Wpis w transumpcie króla Zygmunta z daty: Kraków, 16 marca 1525.
Wyd.: St. Źr., 6, 1961, s. 127 - 128 (wg Kop.).
Reg.: 1. MRPS IV, suppl, nr 86 (wg Kop.); 2. St. Źr., 6, 1961, s. 67 (wg Kop.); 3. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 229 (wg Kop.).

aIn nomine Domini amen. Cum memoria hominum una cum homine decidat et arescat, expedit ut gestarum rerum series | inscribatur literalibus documentis, ut pro eis, que a memoria revolvuntur, recurramus tamquam ad speculum vel exemplar. Nos igitur | Wladislaus Dei gracia dux Regni Polonie et dominus Pomoranie, Cuyauie, Lancycie ac Syradie notum facimus universis, tam presentibus, | quam futuris, presentem pagi- nam inspecturis, quod civitatem nostram nomine Pysder cupientes in melius reformare et eciam respicientes labores civium dicte civitatis, quos fideliter facere non obmittunt per proprios sumptus et expensas, plena deliberacione habita damus, tradimus et conferimus eis cameras pannorum quotquot in numero eis placuerit edificare ad utilitatem et commodum civitatis prenominate sub hac forma, quod nos et nostri successores nullam exactionem seu solucionem a dictis cameris recipiant vel exigant. Sed cives huius civitatis de dictis cameris pro commodo et utilitate civitatis eiusdem nemine contradicente iure hereditario in perpetuum percipiant et gubernent pacifice et quiete. Sed tamen scolthetus civitatis superius dicte et sui successores sextam cameram habeant ad suos usus plenarie convertendo. Insuper addimus eis, volentes eos nostra gracia in melius reformari, cameras institorum, quotquot eis placuerit construere ibidem, et hoc eciam ad commodum et usus civitatis dudum prelibate. De quibus cameris prefatus scolthetus et sui successores sextam cameram teneant, censum ab ea qualiscumque fuerit exigendo. Indulsimus hoc eciam, quod cives memorati quitquid emere poterint in eadem civitate sicuti de macellis carnificum vel eis consimilibus, hoc totum a nostro dominio et nostrorum successorum sit liberum et exemptum, sed soli rectores simulque civitatis hiis nostris donacionibus commode perfruatur. Volumus eciam et simpliciter prohibemus, ne textores pannorum vel eciam extranei de quacumque civitate venientes, audeant vendere pannos in ulnas, nisi cives predicte civitatis hoc eis concedant. Similiter et institores hoc non audeant facere, nisi simili modo hoc eis licenciatum fuerit. Ut autem hec nostra donacio et augmentacio robur obtineat perpetue firmitatis, presentes conscribi fecimus et sigilli nostri munimine roborari, presentibus hiis testibus: comite Alberto castellano de Lenda1, comite Ozya tezaurario2, comite Dyrsicragio dicto Copanycz3, comite Woyslao subcamarario Cuyauiensi4, domino Swentoslao notario curie nostre5. Actum anno Domini MoCoCo nonagesimo septimo. Datum Pysder infra octavas beati Nicolay Confessoris.
ainicjał wysokości 7 wierszy Or.
1Wojciech kasztelan lędzki 1297 - 1298 (Spisy wlkp.).
2Ozjasz skarbnik lędzki 1292 - 1297, przedtem podczaszy kal. 1288 (Spisy wlkp.).
3Dzierżykraj zapewne ident. z Dzierżykrajem Kopaszycem synem Westka 1288 (KDW II, nr 622).
4Wojsław Trojanowic, Powała, podkomorzy brzeski 1297 - 1299 (Bieniak, Wlkp., s. 231).
5Świętosław kanonik gnieźn., notariusz Bolesława Pobożnego 1268 - 1276, Przemysła II 1288, 1295, wreszcie Władysława Łokietka 1297 (Maleczyński, Zarys, s. 184, 188, 289; Sikora, Dokumenty, s. 142 - 145; Bielińska, Kancelarie, indeks), por. też niżej, nr 72/6.


Dokument Nr 57
Wiązów, 1 stycznia 1298
Biskup wrocławski widymuje dokument Przemysła II dla biskupa lubuskiego.
Or.: Kraków, WAP, Archiwum Sławuckie Sanguszków, dok. nr 3. Pergamin 242 × 185+17 - 19 mm, małe plamy rdzy. Na pasku pergaminowym mocno zniszczona pieczęć wystawcy w żółtym wosku, w mandorlę, szerokości ok. 30 mm, wizerunek i napis nieczytelne. Na odwrocie informacje o treści i streszczenia (XV - XVIII w.).
Wyd.: Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Słamucie, t. II, Lwów 1888, nr 4 (wg Or.).

In nomine Domini amen. Nos Johannes Dei gracia Wrat(islauiensis) episcopus1 omnibus presentem literam inspecturis notum facimus et presentibus protestamur, quod | literas illustris principis, domini Primisli Secundi, quondam ducis Polonie et Pomoranie, non cancellatas, non abolitas, nec in aliqua parte sui vici|atas de verbo ad verbum perspeximus et vidimus sub hac forma:
[następuje dok. Przemysła II z daty: Gniezno, 1295 - zob. wyżej, nr 49]
In cuius rei testimonium presentes literas sigillo nostro fecimus roborari. Datum Wensow2 in die Circumcisionis Domini anno Domini Mo.CCo.XoC.VIIIo, presentibus dominis: Henrico procuratore nostro et Johanne notario nostro, canonicis Wrat(islauiensibus), Johanne de Krunchno et Frederico de Queliz, ecclesiarum rectoribus, Stanislao, Paulo et Mychaele, capellanis curie nostre et aliis multis.
1Jan III Romka biskup wrocławski 1292 - 1301 (PSB X, s. 432 - 433).
2Wiązów, miasto biskupów wrocławskich pomiędzy Strzelinem a Brzegiem.


Dokument Nr 58
Pyzdry (?), 16 maja (?) 1298
Książę Władysław Łokietek zatwierdza przywilej księcia Przemysła II dla dóbr kazimierskich biskupstwa lubuskiego.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 21, k. 362 - 362v. Wpis w transumpcie króla Aleksandra z daty: Lublin, 4 marca 1506.
Wyd.: St. Źr., 6, 1961, s. 139 (wg Kop., pod błędnie rozwiązaną datą jako 23 maja 1298).
Reg.: 1. MRPS III, suppl. nr 9 (wg Kop., pod datą 15 czerwca 1298); 2. St. Źr., 6, 1961, s. 71 (wg Wyd., pod datą 23 maja 1298); 3. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 232 - 233 (wg Wyd.).
Uw.: Data w Kop. brzmi: 15 czerwca 1298. K. Maleczyński to Wyd. poprawia ją na maj, podnosząc, że Łokietek nie mógł w czerwcu przebywać w Pyzdrach: 14 czerwca był w Kruszwicy, skąd udawał się na Pomorze Gdańskie. W Pyzdrach Łokietek był dowodnie 15 maja (KDW II, nr 786) - stąd przypuszczenie, że data jest wynikiem pomyłki pisarza Kop. (Junii - Julii). Poprawioną datację przyjmujemy i w niniejszym wydaniu, trzeba jednak podnieść, że miejsce wystawienia dok. nie musi bezwzględnie oznaczać Pyzdr, a także, że lista świadków naszego dok. różni się całkowicie od listy dok. wystawionego w tychże Pyzdrach rzekomo o dzień wcześniej (KDW II, nr 786).

In nomine Domini amen. Cum plerumque ea, que temporaliter aguntur, vetustate interveniente, que mater oblivionis est, simul cum processu temporis elabuntur, nisi scripturarum memorie et subscripcione fidelium testium firmusa roborentur. Ideoque nos Wladislaus Dei gracia dux Regni Polonie, Pomeranie, Cuyavie, Lancicie et Siradie, omnibus presentem literam inspecturis notificamusa et presentibus protestamur, quod literas et privilegia incliti domini Secundi Przimisli bone memorie condam ducis Polonie et Pomeranie non cancellatas, non abolitas, nec in aliqua parte sui viciatas, sub vero sigillo suo vidimus et perspeximus in hec verba:
[następuje dok. Przemysła II z daty: Poznań, 28 grudnia 12861 - KDW I, nr 585]
[k. 362v] Nos igitur sepedicti P(rzimisli) quondam ducis Polonie piis vestigiis inherentes, prescriptam libertatem predicte ecclesie Lubucensi ritte et racionabiliterb datam, ratam et gratam habentes, in perpetuum confirmamus et presentis scripti patrocinio cum sigilli nostri munimine roboramus. Datum in Pirdyn per manus domini Petri notarii curie nostre2, presentibus his testibus: comite Nicolao pallatino Calissiensi3, comite Petrcone pallatino Poznaniensi4, comite Swyathopelko pallatino Lanciciensi5, comite Bernoldo castellano Calissiensi6, comite Alberto castellano Landensi7, comite Ubislao pincerna Calissiensi8, comite Stignewo9, comite Swyatemiro castellano in Bechow10 et aliis quam multis terre nostre baronibus fidedignis, anno Domini 1298, decimo septimo Kalendas Juliia.
atak Kop.
bsłowo powtórzone dwa razy Kop.
1Datę dok. Przemysła II, w wyd. określoną jako 1287, poprawia na 1286 Krzyżanowski, Dyplomy, s. 173, reg. nr 78.
2Piotr syn Święcy notariusz (protonotariusz) Władysława Łokietka 1298 - 1299, proboszcz kal. 1299, kanclerz pomorski 1299, potem najpewniej kanonik włocławski, scholastyk sandomierski, świadek na procesach krzyżackich 1320 i 1339 (Maleczyński, Zarys, s. 285, 289; Bieniak, Wlkp., s. 55).
3Mikołaj Przedpełkowic, zob. wyżej, nr 40/12.
4Piotrek, zob. wyżej 27/24.
5Świętosław z Bechcic, syn Klemensa, Lis, wyst. od 1263, wojewoda krakowski 1291?, kasztelan łęczycki 1292?, wojewoda łęczycki 1296, zm. 1312 - 1316 (Spisy łęcz.; Bieniak, Wlkp., s. 105 - 110).
6Berwold, zob. wyżej, nr 47/9.
7Wojciech, zob. wyżej, nr 56/1.
8Ubisław, zob. wyżej, nr 52/3.
9Komes Ściegniew nie zidentyfikowany.
10Świętomir kasztelan biechowski 1293 - 1298 (Spisy wlkp.), por. też wyżej, nr 17/1.


Dokument Nr 59
Poznań, 25 lipca 1298 (?)
Beniamin i Wacław synowie wojewody poznańskiego Beniamina nadają Przysiekę Niemiecką (potwierdzają nadanie?) klasztorowi Cystersów w Wieleniu.
Or. nieznany, zaginął po 1581 r. W 1582 r. wisiały przy nim dwie pieczęcie: unum erat integrum, alterum vero non nihil propter vetustatem confractum erat... (por. Kop.).
Kop.: Poznań, WAP, Kościan Gr. 36, k. 376v - 377. Oblata 21 sierpnia 1582 (wg Or.). Tytuł: Insertio privilegii occasione granicierum Przisieka cum Boyanowo etc.
Wyd.: Zeszyty naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Historia, V, 1969, s. 29 - 31 (wg Kop.).
Uw.: W Kop. data 1278, poprawiona na rok 1298 przez Wyd. 1 z powodu jej niezgodności z datą śmierci ojca wystawców (zm. 1296/97). Nie można jednak wykluczyć, że dok. nosił rzeczywiście datę 1278, która odnosić się może do znanego z tegoż roku wielkiego nadania wojewody Beniamina dla Wielenia (KDW I, nr 473). Jeżeli tak, data roczna wystawienia niniejszego dok. zamyka się pomiędzy 1296/97 (czas śmierci wojewody Beniamina), a schyłkiem występowania jego synów (1310).
Dok. nie wzbudził wątpliwości wśród badaczy; nie można jednak wykluczyć, że w części dotyczącej tak dokładnego opisu granic nadania może być interpolowany
.

In nomine Domini amen. Humani generis actiones memoria perpetua indigentes plerumque ab hominum noticia dilabuntur, si non testium et litterarum munimine perhennantur. Igitur nos Beniamin et Venceslaus, filii comitis Beniamin, quondam pallatini Poloniae1, notum facimus universis praesentibus et futuris, praesentium noticiam habituris, quod divine intendentes remuneratione, de nostra non ficta voluntate et salubri habito nostrorum amicorum unanimi [k. 377] consilio et consensu, hereditatem nostri veri iusti patrimonii Przessiekam Almanicam2, pie recordationis genitoris nostri donationem domui in Wielien ordinis Cisterciensis3 ob salutem animarum nostrorum antecessorum et in nostrorum remedium peccatorum damus irrevocabiliter et integraliter iure hereditario in perpetuum possidendam. Omnibus nostris posteris, cuiuscunque conditionis fuerint sive status, super praedicta hereditate perpetuum silencium imponentes. Ita longe et late, prout est circumferencialiter limittata et scopulis notabilibus per girum scopulata. Ubi primus capitalis scopulus iacet in montoso loco, prope paludem post gaium, qui vulgariter vocatur Warist4, qui limittat et dividit villas et hereditates Nielągow5 et Gniewowo6 et Przissiekam. Ab isto scopulo scopulis notabilibus usque ad alium scopulum capitalem, qui dividit villas et hereditates Parskie7, Gnyewowo et Przissiekam. Ab isto scopulo usque ad alium scopulum, qui dividit hereditates et villas Zidowo8, Boianowo9 et Przisiekam. Ab isto scopulo scopulis notabilibus usque ad palum, qui stat in palude post pratum loco capitalis scopuli, quod pratum pertinet ad nostrum allodium, villae nostrae Przissieka. Ab isto palo per fossatum transeuntem usque ad Parvam Przisiekam10. Deinde per prata et paludem usque ad primum capitalem scopulum. Ut autem nostra donatio rata atque inviolabilis perseveret, praesentem paginam nostris sigillis robore iussimus communire. Datum Posnaniae anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo octavo in die sancti Jacobi Appostoli11, praesentibus his nostris fidelibus: Ottone de Zilicz12, Janussio de Przementh13, Sibano advocato de Wrowensthath14, Vlrico Sclauo15, Hermano Dreuel16, Conrado Bouaro17 et Joanne capelano nostro et notariia curiae nostrae18 et aliis plurimis fidedignis.
atak Kop.
1Beniamin Zaremba wojewoda pozn., por. wyżej, nr 9/1. Jego syn Beniamin zmarł ok. 1310, podobnie Wacław (Pakulski, Zarembowie, s. 103, 124).
2Przesieka Niemiecka czyli Stara, na pn.-wsch. od Śmigla.
3Wieleń Zaobrzański na pn.-wsch. od Sławy Śląskiej, siedziba klasztoru Cystersów, przeniesionego potem w XV w. do Przemętu.
4Nazwa gaju nie przetrwała.
5Nielęgowo, na pd.-wsch. od Kościana.
6Gniewowo, na wsch. od Śmigla.
7Parsko, na wsch. od Śmigla.
8Żydowo, na zach. od Parska.
9Bojanowo Stare, na pd.-wsch. od Śmigla.
10Przysieka Polska czyli Mała, na wsch. od Śmigla, tuż na pn. od Parska.
11O dacie por. uwagi w nagłówku niniejszego dok.
12Wyd. 1 utożsamia Ottona z właścicielem wsi Siedlec, wyst. w 1302 na dok. Henryka Głogowskiego (Codex diplomaticus Silesiae XVI, nr 2711).
13Przemęt był własnością monarszą - może Janusz był tu którymś z urzędników książęcych.
14Szyban wójt ze Wschowy, skądinąd nieznany.
15Ulryk Sclavus wyst. także w otoczeniu młodego Beniamina Zaremby 1310 (KDW IV, nr 2046).
16Herman Drebel, Drevel, wyst. także 1310 (jak wyżej, przypis 15).
17Konrad Bawar i notariusz Jan skądinąd nieznani.
18Konrad Bawar i notariusz Jan skądinąd nieznani.


Dokument Nr 60
Gniezno, 25 pazdziernika 1298
Arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Liskowie swemu podwładnemu Lagusowi.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap, B 6 (Liber privilegiorum capituli Gniezn. z XVI w.), k. 83v.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 2 (wg Kop.).
Wyd.: DKM, s. 369 - 370 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 426.

In nomine Domini amen. Quoniam laudabilia facta mortalium sepius a memoria dilabuntur, si testimonio scripturarum non fuerint perhennata, nos Jacobus miseracione divina sancte eclesie Gneznensis archiepiscopus tenore presencium notum facimus universis presencium noticiam habituris, quod Lagus homini eclesie nostre hereditatem nostram Liskovo1 dictam, sittam in terra Calissiensi iure novo, quod est et servatur in Srzoda Slezie, vel unde ius illud processit, dedimus ad locandum dantes sibi et suis legittimis successoribus nomine scultecie quatuor mansos liberos, tabernam liberam et tercium denarium iuramenti et cuiuslibet iudicati, iure hereditario imperpetuum possidenda. Damus insuper colonis ibidem de terra penitus inculta octo annis a solucione decime libertatem, qua durante duas marcas argenti annis singulis nomine decime nobis solvent, elapsa vero libertate predicta, coloni de quolibet manso modium tritici, modium siliginis et modium avene ac fertonem argenti iuxta ius predictum nobis in viciniori nostra domo annuatim solvere tenebuntur. De ortis vero, sicut ius dicti Novi Fori requirit, et dum Liskovo intrabimus ad stacionem nostram, nos nostrosque currus educent. Et quoniam iura dicte civitatis Srzoda nobis sunt incognita, omnia iura sive sint dominorum terre utputa ducum, sive sint dominorum villarum, nobis salva et integra protestamur. In cuius rei testimonium presentes fieri fecimus et sugillorum nostri et capituli nostri munimine roborari. Actum et datum in Gnezna anno Domini MoCCoXCo octavo, octavo Calendas Novembris, presentibus viris honorabilibus dominis: Wlostiborio preposito2, Nicolao decano3, Allexandro custode Gneznensibus4, Gregorio Vngaro5, Joanne tesaurario nostro6, Nicolao pincerna7, Cunone succamerario nostro8 et aliis quampluribus nostre curie capellanis. Per manus Andree Cracoviensis notarii curie nostre et canonici Unieouiensis9 etc.
1Lisków na pn.-wsch. od Koźminka. Sołtys Łagus skądinąd nieznany.
2Włościbor kanonik gnieźn. 1279, arcybiskup elekt gnieźn. 1279, prepozyt łęczycki 1285?, gnieźn. 1283 - 1301 (KDW I - II, nr 490, 502, 522 n.; W. Karasiewicz, Jakub II Świnka arcybiskup gnieźn. 1283 - 1314, Poznań 1948, s. 6 - 7; Kor. IV, s. 325 - 330).
3Mikołaj dziekan gnieźn. 1298 - 1302, kanonik pozn. 1299, najpewniej później prepozyt gnieźn. 1302 - 1304 (KDW II, nr 789 - 845, 855; Kor. II, s. 629 i 630 - tu mylne utożsamienie naszego Mikołaja z późniejszym dziekanem gnieźn.).
4Aleksander kustosz gnieźn. 1289 - 1304 (KDW II, nr 522 - 697; Kor. I cz. 2, s. 10).
5Grzegorz Węgrzyn, Ungarus, zapewne ident. z kanonikiem gnieźn. 1294 (KDW II, nr 727), potem prepozytem uniejowskim 1301 - 1304 (Teki Naruszewicza IV, s. 676; niżej, nr 72/7).
6Jan skarbnik arcybiskupa i kanonik gnieźn. 1298 - 1301 (tutaj; KDW II, nr 822, 823; Teki Naruszewicza IV, s. 676).
7Cześnik Mikołaj i Kuno - nie zidentyfikowani.
8Cześnik Mikołaj i Kuno - nie zidentyfikowani.
9Andrzej Jakubowic z Łuczyc (z Krakowa), mgr, kanonik uniejowski 1298 i pisarz arcybiskupa (tutaj), kanonik gnieźn. i płocki 1304, kanclerz arcybiskupa 1307, prepozyt skalbmierski, kanclerz płocki 1320/22, kantor płocki 1333, zm. 1354 - 1357 (Bieniak, Wlkp., s. 187 - 188).


Dokument Nr 61
Kalisz, 15 - 20 czerwca 1299
Książę Władysław Łokietek zaświadcza, że orki wykonane przez ludzi klasztoru Cystersów w Lądzie w majątkach książęcych nie stanowią powinności klasztoru.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 28v (XV w.).
Wyd.: DKM, s. 370, nr 18 (wg Kop.).
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 88 (wg Kop.); 2. St. Źr., 6, 1961, s. 76; 3. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 238.

Notum sit universis presentibus et futuris, quod nos Wladislaus Dei gracia dux Regni Polonie, Pomeranie, Cuyauie, Lancicie ac Siradie, presentibus protestamur labores nobis per fratres domus Lendensis ordinis Cisterciensis exhibitos in allodiis nostris, videlicet arando agros nostros, non de iure ab ipsis repetivimus, sed ob amorem nostre peticionis hoc fecerunt, et in futurum ipsos ad talia de iure nolumus obligari, quare presentem literam ipsis dedimus nostro sigillo sigillatam. Datum et actum in Kalis1 infra octavas Sancte Trinitatis anno Domini MoCCo nonagesimo nono.
1Pobyt księcia w Kaliszu nie potwierdzony, ale możliwy.


Dokument Nr 62
Gniezno, 25 czerwca 1299
Książę Władysław Łokietek wyłącza dobra klasztoru Cystersów w Lądzie spod jurysdykcji podłowczych lędzkich.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 22v (XV w.).
Wyd.: DKM, s. 370 - 372, nr 19 (wg Kop.).
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 88 (wg Kop.); 2. St. Źr., 6, 1961, s. 76 - 77; 3. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 238.

In nomine Domini amen. Omnia, que testibus et literis roborantur, eternali memorie commendantur. Inde est, quod nos Wladislaus Dei gracia dux Regni Polonie, Pomeranie, Cuyauie, Lancicie ac Syradie, omnibus presentibus et futuris tenore presencium declaramus, quod orta causa inter abbatem et conventum domus Lendensis ordinis Cisterciensis, ex una parte, et Stanislaum subvenatorem Lendensem1, ex alia, super eo, quod idem Stanislaus se quedam iura in villis eorumdem fratrum racione sui officii dicebat habere, qua causa coram nobis et nostris baronibus diversimode agitata, tandem per adiudicacionem et sentenciam comitis Sandiuoii iudicis Gneznensis2 prenominatus comes Stanislaus remotus fuit ab impeticione, quam faciebat contra predictos fratres. Nos vero respicientes veritatem cause et invenimus predictos fratres et eorum hereditates ad exhibenda aliqua iura subvenatoribus non teneri, ipsos et omnia ipsorum bona ab impeticione eiusdem Stanislai et omnium subvenatorum, qui ei in futuro successerint, iurisdicione absolvimus in eternum. In cuius rei evidenciam presens privilegium ipsis dedimus nostro sigillo sigillatum. Acta sunt hec in Gnezna, presentibus hiis testibus: comite Nicolao Jancovicz palatino3, comite Roscone venatore Kalisiensibus4, Sandiuoio iudice Gneznensi2, Jancone procuratore Poznaniensi5 et aliis quampluribus fidedignis. Datum ibidem in Gnezdna in crastino beati Johannis Baptiste; per manus Dominici notarii nostre curie6 sub anno gracie Domini MoCCo nonogesimo nono.
1Stanisław podłowczy lędzki wyst. tylko tutaj.
2Sędziwój sędzia gnieźn, skądinąd nie znany - urząd sędziego gnieźn. piastował w tym czasie jednak Bogusław Domaradzic ze Smogulca (zob. wyżej, nr 28/3). B. Ulanowski (Wyd. 1) przypuszcza, że Sędziwój, poprzednio podkomorzy kal., przeszedł na urząd sędziego kal., zaś Bogusław objął w tym czasie nowo i przejściowo utworzony urząd sędziego całej Wielkopolski.
3Mikołaj Jankowic, zob. wyżej, nr 36/1.
4Roszek syn Stojgniewa, Oksza, podkomorzy kal. 1266 - 1271, łowczy kal. 1284 - 1289, 1292 - 1302 (Spisy wlkp.; Bieniak, Wlkp., s. 142 - 145, 152, 206).
5Janek włodarz pozn. wyst. tylko tutaj. Jego imiennik jako włodarz wyst. także 1280 i 1284 (KDW I, nr 494 i 547), jednak w 1290 i 1292 na urzędzie tym wyst. Konrad (KDW II, nr 653, 682).
6Pisarz Dominik, zob. wyżej, nr 52/7.


Dokument Nr 63
Mogilno, 30 lipca 1299
Książę Władysław Łokietek potwierdza przywileje książąt Bolesława i Mieszka dla klasztoru Benedyktynów w Mogilnie i nadaje klasztorowi prawo łowów w klasztornym lesie Nieboż.
Reg.: Bydgoszcz, WAP, Mogilno kl. C 12 (sumariusz klasztorny ze schyłku XVIII w.), s. 41, nr H 17; wyd. reg.: J. Płocha, Najdawniejsze dzieje opactwa benedyktynów w Mogilnie, Wrocław 1969, s. 144.

1299, quinta feria proxima post diem beati Jacobi Apostoli in Mogilna1. Privilegium Vladislai ducis Regni Poloniae, quo privilegia ducum Boleslai2, Mesconis3 in omnibus articulis confirmando, venationem super sylva Niebosz4 monasterii Mogilnensis a fundatione eius propria agnoscit.
1Data zgodna z itinerarium Władysława Łokietka.
2Tj. Bolesława Pobożnego.
3Tj. Mieszka Starego.
4Las Nieboż (Niebosz, Nieborz) koło Wójcina, na pd. od Strzelna, nad Jez. Ostrowskim.


Dokument Nr 64
Poznań, 20 czerwca 1300
Biskup poznański eryguje kolegium wikariuszy w katedrze poznańskiej.
Kop.: Poznań, AAP, CP 10 (Kopiariusz poznańskich wikariuszy katedralnych, tzw. Jura vicariurum, z XVI w.), k. 5, zaginiona w r. 1945.
Odpis.: Kraków, Bibl. PAN, rkps 3519 (Teki Majkowskiego), k. 1 - 2 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Cura pastoralis et officii nostri debitum nos impellunt, ut omni sollercia invigilare solicicius debeamus ecclesie nostre profectibus, commodis et honori, quatinus de virtute in virtutem, de bono in melius exuberans et excrescens sub nostri regiminis incolatu utilium ac decencium statutorum moderaminibus fecundetur. Hinc est, quod nos Andreas Dei miseracione episcopus ecclesie Poznaniensis1 unacum dilectis fratribus nostris capitulo Poznaniensi presentibus profitemur, quod volentes nostre Poznaniensis ecclesie consuetudinem obolere in eadem hactenus observatam super permutacionibus vicariorum, que ad presentacionem singulorum canonicorum fiebant annis quasi singulis sine causa, per quas assiduas successiones intrudebantur interdum persone in nostram ecclesiam minus digne, que non solum dedecus, verum eciam in retardacione divini officii inducebant, habitis consilio unanimi et tractatu ac deliberacione, tam nostra, quam fratrum nostrorum Poznaniensis capituli prehabita diligenti, vicarios perpetuos triginta tres in ipsorum vicariis perpetuamus et perpetuis vicariis institutos presentibus confirmamus, statuentes, ut si quis ex iusta causa atque legittima eici de vicaria ecclesie nostre debeat eadem eciam vel parivari, non nisi per nobis et nostrum capitulum Poznaniense cognicio ipsius excessibus vel demeritis, et si hoc exegerit, propellatur nec aliter per quempiam cuiuscumque extiterit dignitatis nostre canonicus ecclesie aliquem de vicariis vel eorum successoribus tam inductis eici de vicaria volumus vel privari. In cuius rei testimonium et evidenciam pleniorem presens scriptum conscribi et nostri sigilli munimine et capituli nostri fecimus communiri, presentibus honorabilibus dominis infra nominatis, videlicet dominis: Johanne preposito2 et magistro Gregorio decano3, Henrico scolastico4, domino Thoma custode5, domino Nicolao custode Gneznensi6 et Andrea cantore Lanciciensi7 canonicis ecclesie Poznaniensis et aliis quampluribus fidedignis. Acta sunt hec duodecimo Kalendis Julii in loco capituli, in sacristigia beati Stanislai Martiris gloriosi, anno Domini millesimo trecentesimo. Datum et scriptum per manus Jacobi cancellarii et canonici nostri8 in crastino Apostolorum Petri et Pauli beatorum.
1Andrzej Zaremba, zob. wyżej, nr 26/8. O erygowanym tu kolegium wikariuszy katedralnych por. Now. I, s. 690 n., gdzie też wspomniany niniejszy dok., ale pod błędną datą 20 listopada 1300.
2Prepozyt Jan, zob. wyżej, nr 34/11.
3Mgr Grzegorz, zob. wyżej, nr 34/8.
4Henryk, zob. wyżej, nr 34/10.
5Tomek, zob. wyżej nr 34/12.
6Mikołaj kustosz gnieźn. i kanonik pozn. wyst. tylko tutaj?
7Andrzej Krystynowic z Lubrzy (Lubieniowa), Dryja, brat sędziego pozn. Wojciecha, kanonik gnieźn., pozn., krakowski, oficjał gnieźn. 1299, kantor łęczycki 1300, archidiakon gnieźn. 1301, dziekan gnieźn. przed 1314, prepozyt gnieźn. 1318, kanclerz wlkp. Władysława Łokietka, zm. 1328/29 (Bieniak, Wlkp., s. 139 - 140; Kor. I, cz. 2, s. 16).
8Mgr Jakub, brat Tylona, kanonik pozn. 1287, pleban w Kościanie 1298, kanclerz biskupa pozn., a potem pierwszy kanclerz kapituły pozn, 1303 (Now. II, s. 64), kustosz pozn. 1309, zm. ok. 1312 (Bieniak, Wlkp., s. 200 - 201).


Dokument Nr 65
Pyzdry, 5 czerwca [1301?]
Starosta Królestwa Polskiego zaświadcza, że klasztor Cystersów w Lądzie wolny jest od wymienionych ciężarów prawa polskiego.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 29 (XV w.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 88 - 89 (wg Kop.).

N(icolaus) Dei gracia dux, capitaneus Regni Polonie1 universis palatinis, castellanis, iudicibus et subiudicibus per Poloniam constitutis vel eorum vicem gerentibus dileccionis sue plenitudinem cum salute. Universitati vestre tenore presencium protestamur, quod cum essemus in Pisdra una cum baronibus terre diversa negocia questionibus iudiciariis terminantes, dominus abbas Lendensis a quibusdam pro opole, vicinia et sokole accitus, comite Nicolao palatino Kalisiensi2, comite Boguslao iudice Polonie3 aliisque quampluribus coram nobis iudicia exercentibus, idem dominus abbas privilegium iuris sui antiquitate ac omni robore autenticum coram nobis ostendens optinuit iusticia mediante ab omni servitute iurium Polonicorum liberum se decretum. Volumus igitur, ut decetero domus Lendensis ac homines eius a quoquam super aliquibus iuribus Polonicalibus quibuscunque censeantur nominibus, a quibus exempti sunt, aliqua calumpnia minime subpeditentur. Datum Pisdra Nonas Junii.
1Mikołaj książę opawski, syn naturalny Przemysła II Ottokara, starosta czeski w Małopolsce 1295, w Wlkp., Sieradzu i Łęczycy 1301, zm. 1318 (PSB XXI, s. 76).
2Mikołaj Przedpełkowic, zob. wyżej, nr 40/12.
3Bogusław Domaradzic, zob. wyżej, nr 28/3.


Dokument Nr 66
Kalisz, 21 stycznia 1302
Fryderyk komornik Królestwa Polskiego i Mikołaj wojewoda kaliski rozsądzają spór pomiędzy Konradem opatem lędzkim i Stojgniewem kasztelanem lędzkim.
Or.: Warszawa, AGAD, dok. perg. 3214. Pergamin 205 × 125 + 13 mm. Szczątek pieczęci w żółtym wosku na pasku pergaminowym, nacięcie po drugim pasku. Na odwrocie informacje o treści i sygnatury (XVII - XIX w.).

In nomine Domini amen. Quoniam gestis hominum quantumcumque licitis et honestis consuevit processu temporis calumpnia novercari, nos Fredericus camararius Regni Polonie1 et Nicolaus palatinus Kalissiensis2 notum facimus universis presencium noticiam | habituris; quod exorta coram nobis pro tribunali constitutis inter virum religiosum fratrem Conradum abbatem Londensem3 ex una parte et Stogneum castellanum Londensem4 super quadam solucione, sive quodam iure, quod strosa dicitur in wlgari, ex altera, materia questionis, auditis per nos hincinde propositis et allegacionibus ac eciam instrumentis interloquendo pronunciavimus dictum abbatem et claustrum suum Londensem ab impeticione prelibati castellani et successorum ipsius super strosa predicta necnon omnes liberos et ascripticios dicti monasterii, esse penitus absolutos, nostram huiusmodi sentenciam et pronunciacionem tenore presencium perpetuo confirmantes. In cuius rei testimonium easdem nostrorum sigillorum fecimus karactere roborari. Actum in Kalis in die beate Agnetis Virginis anno Domini Mo @CCC@ secundo, presentibus hiis dominis: Nicolao preposito Gneznensi5, comite Alberto Cristini6, Janussio pincerna Kalissiensi et fratribus eius Johanne et Philippo7 et comite Francisco de Koscelech8 ac aliis.
1Fryderyk z Čakovic, Szachowic, Czech, komornik Królestwa Polskiego z ramienia Wacława II, starosta kujawski i pomorski 1303 (PSB VII, s. 171 - 172; Bieniak, Wlkp.).
2Mikołaj Przedpełkowic, zob. wyżej, nr 40/12.
3Konrad opat klasztoru Cystersów w Lądzie 1302 (tutaj) - 1312 (KDW II, nr 877 - 899; niżej, nr 73, 76, 80; por. też jego komemorację pod datą 30 sierpnia - MPH V, s. 493).
4Stojgniew, zob. wyżej, nr 40/13.
5Mikołaj, zob. wyżej, nr 60/3.
6Wojciech, zob. wyżej, nr 30/2.
7Janusz, Jan i Filip Pielgrzymowice, zob. wyżej, nr 40/1.
8Franciszek z Kościelca (zapewne Kaliskiego, na pd.-wsch. od Stawiszyna) wyst. także 1288 (KDW II, nr 622).


Dokument Nr 67
Poznań, 11 listopada 1302
Komornik Królestwa Polskiego zleca lokację Podarzewa i Desente Menkowi mieszczaninowi z Pobiedzisk.
Kop.: Gniezno, AAG, Acta consistorii, A 7, k. 141v - 142. Wpis 3 października 1418 (wg Or.).
Wyd.: Acta capitulorum, II, nr 133 (wg Kop.).
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 5 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Ad universorum noticiam, tam presencium, quam futurorum, cupimus pervenire, quorum audiencie presens scriptum deferetur, quod nos Fredricus dictus de Czachovicze summus camerarius Regni Polonie1, de mandato serenissimi regis Bohemie et Polonie2 viro fideli Menkoni civi de Pobedziscze vendidimus duas hereditates, Padarewo3 et Desente4 wlgariter nuncupatas, pro XXIIIIor marcis monete usualis iure Theutunico collocandas, videlicet sub iure Novi Fori, et racione locacionis predicto Menkoni cum suis posteris contulimus IIIIor mansos liberos iure hereditario in perpetuum possidendos et IIIIor ortos liberos, que zagrodi wlgariter nuncupantur. Damus insuper prefato Mankoni cum suis posteris in bonis superius prenotatis tabernam liberam, maccellum liberum, pistoream, sutoream liberam. Omnes autem causas parvas et magnas predictus M(enko) et eius successores legittimi ibidem diiudicabit et de proventibus iudiciorum et iuramentorum tercium denarium recipiet et pro camera domini regis duos reservabit. Intersimusa eciam, quod sepedictus M(enko) cum suis pasteris nullas respondere teneatur, sed tantummodo in bonis ipsius respondebit. Omnes vero venaciones ferarum et volucrum predictus M(enko) cum suis posteris ibidem libere venabuntur. Statuimus eciam, quod in tribus colloquiis magnis nuncium sive advocatum, qui iudicio presidebit, tota villa pascere tenebitur. [k.. 142] Incole vero, qui in predictis hereditatibus fuerint collocati, octo annis libertate gaudebunt, qua expirante de quolibet manso non libero modium tritici, modium siliginis, modium avene et fertonem argenti usualis semper in festo beati Martini [11 XI] solvere tenebuntur. Ut autem hec nostra vendicio, sic legitime per nos facta, robur obtineat perpetue firmitatis, presentes conscribi fecimus nostri sigilli munimine roboratas. Actum anno Domini MCCCIIo, presentibus hiis testibus: comite Petrkone castellano de Costrzin5, comite Sixtone de Tarnowo6, Albracho cive de Pobyeczist7, Jacobo Bedrichowicz8 et aliis quam plurimis fidedignis. Datum Poznanie in die beati Martini Pontificis.
atak Kop.
1Fryderyk z Čakovic, zob. wyżej, nr 66/1.
2Tj. Wacława II czeskiego.
3Podarzewo na pn. od Pobiedzisk. Sołtys Maniek wyst. tylko tutaj.
4Desente, zapewne Dziesiąte, dziś nieznane.
5Kostrzyn pomiędzy Poznaniem a Wrześnią. Kasztelan Piotrek wyst. tylko tutaj.
6Tarnowo, tuż na pn. od Kostrzyna. Sykstus skądinąd nieznany.
7Olbracht mieszczanin z Pobiedzisk, skądinąd nieznany.
8Jakub Biedrzychowic (syn Fryderyka), zapewne Czech z otoczenia starosty czeskiego (może jego syn?).


Dokument Nr 68
1302
Komes Szymon z Myśliborza sprzedaje sołectwo w Sługocinie niejakiemu Sule.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 35 (XV w.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 89 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Noverint universi, tam presentes, quam futuri, hanc literam inspecturi, quod ego comes Zymanus heres de Misliborzy1 volens meliorare hereditatem in Slugoczyno2 de consensu domini Zyslay, qui erat plebanus in Lenda3, vendidi sculteciam in Slugoczyno dicto Sula4 sibi et suis posteris sub tali condicione, et racione locacionis habeant sextum et septimum mansum liberum et tercium denarium de qualibet re iudicata, ut ipse scultetus posse habeat in tercio denario recipiendi vel procedendi. Item habeat predictus scultetus et sui posteresa in predicta hereditate liberam tabernam, pistrinum et macellum carnium, sutorium et fabricam, ita quod nulla taberna sit in hereditate predicta nisi sculteti. Et predictus comes sibi excepit ortum circa Wartam in predicta hereditate pro utilitatibus suis. Finita libertate kmethones habebunt nobis et nostris successoribus solvere de quolibet manso quinque mensuras anone et quinque avene et duas tritici et sex grossos censuales. Illum censum deducere tenebuntur kmethones in granarium predicti comitis in Misleborzy. Item villani tenebuntur ter in anno arare et censum in festo Martini [11 XI] complere. Item nobis ad expedicionem euntibus kmethones nobis tenebuntur dare currum cum duobus equis et famulum unum cum curru, et currum debent onerare cum perna et cum sex grossis. Item piscator predicti comitis habet piscare et antecedere cum rethe, quod dicitur mresza, et post hec piscator sculteti piscabit. Item comes habet excipere utilitatem piscandi per se, quod dicitur jas, et post hec scultetus. Item in Pascha debent kmethones comiti dare de tribus mansis duas scapulas. Item predictus scultatus et sui posteresa in predicta hereditate molendinum liberum habebunt et quartum cast(o)rum, quod dicitur bobro, et scultetus habebit prata, quod dicitur kanthy, et ultra sepem, quod dicitur ostroph. In cuius rei testimonium testes: primus Johannes Ogorsala5, comes Bogumylus6, comes Mathias dictus Pasnyc7 et alii quamplurimi comites fidedigni. Acta sunt sub anno Domini MoCCCo secundo. b-c
Item cum predictus comes ad expedicionem ivit ad partes alienas, tunc predictus scultetus in expensis comitis cum eo est transiturus. Item tria iudicia fiunt in anno in predicta hereditate; villani tenebuntur satisfacere pro duobus iudiciis pro quolibet prandio tres grossos, et scultetus similiter pro tercio prandio habet satisfacere
.
atak Kop.
b-ctekst napisany w Kop. od nowego wiersza, zapewne został wcześniej opuszczony przez kopistę - nie zaznaczono jednak w którym miejscu.
1Myślibórz na pd.-zach. od Goliny. Komes Szymon ident. ze Szymonem ze Sługocina 1288 (KDW II, nr 629).
2Sługocin nad Wartą, na pd.-zach. od Myśliborza.
3Zyslaus pleban w Lądzie wyst. także w nekrologu lędzkim (MPH V, s, 497).
4Suła skądinąd nieznany.
5Jan Ogorzała, zob. wyżej, nr 21/11.
6Komes Bogumił, zob. wyżej, nr 21/10.
7Komes Maciej Paśnik nie zidentyfikowany.


Dokument Nr 69
1302
Arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Czerlejnku.
Wzmianka: Gniezno, AAG, ACap. B 196 (Wizytacje dóbr kapituły gnieźn. z 1534 r.), k. 32v - 33, w kopii dok. kapituły gnieźn. z daty: Gniezno, 24 maja 1526 (wyd. Wizytacje, s. 494).

- - Privilegium originale sub titulis et sigillis olim reverendissimi domini Jacobi Dei gracia archiepiscopi et tocius capituli sancte methropolitane [ecclesie] Gneznensis sub data anni Domini millesimi tricentesimi secundi ad sculteciam nostram ville Minoris Czerlyenyno1 spectantem et pertinentem et nobis protunc capitulariter congregatis per scultetos nostros Jacobum Kuba et Nicolaum Chmyel de eadem villa predicta exibitur ipsisque supli[k. 33]cantibus, quatenus eisdem scultetis nowm privilegium iuxta disposicionem prioris privilegii, quod penitus in toto propter antiquitatem destructum et disruptum est, concedere dignaremur - -
1Czerlejnko na pd. od Kostrzyna.


Dokument Nr 70
Interpolowany? Przemęt, 25 lipca 1303
Starosta Wielkopolski zaświadcza, że Jakub z Sączkowa sprzedał łany sołeckie w Sączkowie księdzu (?) Roznosowi.
Kop.: Warszawa, AGAD Metryka koronna, t. 133, k. 59 - 59v. Wpis w transumpcie sędziego poznańskiego Mikołaja z Czarnkowa z daty: Kościan - Stare Miasto, 11 czerwca 1414, potwierdzonym przez króla Stefana Batorego w Warszawie, 18 lutego 1585. Tytuł: Confirmatio litterarum venditionis alterius dimidii mansi quondam scultetiae in villa Sanczkowicze.
Uw.:Do przypuszczenia o interpolacji skłania zbyt chyba szczegółowy opis granic łanu.

In nomine Domini amen. Quoniam omnia gesta, quae fueri(n)t et aguntur in tempore, simul cum fluxu temporis a memoria vacillant et labuntur, nisi litterarum apicibus et digno testimonio fuerint roborata. Nos igitur Joannes capitaneus Poloniae universalis1 notum cupimus fore universis, tam praesentibus, quam futuris, praesentem litteram inspecturis et quibus fuerit nosse oportunum, quod ad nostram veniens praesentiam honestus vir Jacobus haeres in Sanczkowicze cum Marusza sorore sua uter(i)na2, maturo consilio, sanus mente, validus corpore, bona atque spontanea voluntate habito super hoc consilio dilectorum suorum amicorum, vendidit alterum dimidium magnum mansum quondam scultetiae in verum ius haereditarium ibidem in Sanczkowicze, qui mansus agri iacet in sinistra parte viae, quae a fonte directe currit seu ducit versus oppidum Praementh3, et cum dimidio lacu, qui vulgariter Luthonia nominatur, item dimidium magnum mansum agri, qui iacet in dextra parte viae, quae ducit versus Praemanth, et unum angulum agriculturae et mericae, qui iacet in dextra parte viae, quae ducit de Praemanth versus villam Bodcze5 usque ad ultimos vados, vulgariter do posliedniego brodcza, item transeundo per decursum aquae, vulgariter Samicza6, quae transit inter insulam, [k. 59v] videlicet Szosznowy Ostrow7, et inter montem, videlicet Bosczkowska Gora8, usque ad finem lacus, videlicet Starkowskie9, et usque ad primum pontem, item a praedicto ponte usque ad montem, per quem transit profunda via, et cum praedicta insula, videlicet Szosznowy Ostrow, vendidit honorabili viro domino Rosznosoni10 et eius legittimis successoribus pro sexaginta marcis et pro quinque marcis grossorum Pragensium numeri Polonicalis, nihil sibi iuris in praedicta emptione reservando, cum omnibus utilitatibus, pratis, paludibus et aliis quibuslibet fructibus, quae nunc et postmodum inibi oriri poterint et in futurum coram nobis praedicto Rossnosoni et suis posteris vendidit, contulit, ascripsit et in perpetuum resignavit iure haereditario possidendum, tenendum, habendum, vendendum, commutandum et ad usus beneplacitos, prout sibi et suis posteris melius videbitur expedire, convertendum. In cuius rei testimonium nostrum sigillum et etiam praedicti Jacobi haeredis in Sanczkowicze praesentibus sunt appensa. Datum in oppido Praemanth feria quinta in die sancti Jacobi Apostoli sub anno Domini millesimo trecentesimo tertio, praesentibus his nobilibus comitibus: Jacobo comite de Bodcza11, Mscigio comite in Barclino12, Boguchwalo comite de Clonowiecz13, comite Doiazd in Drzewecz14, comite Jascone in Radomisko15, comite Dobeslao in Smiczyna16 haeredibus ad premissa testibus, per manus Zachariae protonotarii17.
1Jan starosta wlkp. wyst. tylko tutaj, mógł jednak w tym czasie pełnić swój urząd z ramienia Wacława II czeskiego, por. też Bieniak, Wlkp., s. 135.
2Sączkowo na zach. od Śmigla. Dziedzice skądinąd nieznani.
3Przemęt, zob. wyżej, nr 9/2.
4Nazwa jez. Lutomia wyst. tylko tutaj.
5Bucz na wsch. od Sączkowa.
6Strumień Samica to najpewniej ciek pomiędzy Robaczynem i Starym Bojanowem, dziś lewy dopływ Obrzańskiego Kanału Pd. (SHGWlkp.).
7Sosnowy Ostrów nie zidentyfikowany.
8Boszkowska Góra - od Boszkowa na pd. od Sączkowa.
9Jez. Starkowskie, koło Starkowa, wsi na pd.-zach. od Smigla.
10Rożen skądinąd nieznany.
11Jakub z Bucza skądinąd nieznany.
12Barchlin na zach. od Śmigla. Mszczuj skądinąd nieznany.
13Klonowiec na zach. od Osieczny. Boguchwał skądinąd nieznany.
14Drzewce na pn.-wsch. od Ponieca. Dojazd (?) skądinąd nieznany.
15Radomicko na pd. od Śmigla. Komes Jasiek wyst. także 1311 (KDW II, nr 941).
16Smyczyna tuż na pd. od Radomicka. Dobiesław skądinąd nieznany.
17Zachariasz najpewniej ident. z późniejszym notariuszem Henryka II (IV) głogowskiego 1312, 1317 (zob. niżej, nr 81/11; KDW II, nr 994).


Dokument Nr 71
Kalisz, 1 sierpnia 1303
Komes Roszek łowczy kaliski nadaje część gruntu w Kaliszu klasztorowi Cysterek w Ołoboku.
Reg.: Poznań, WAP, Ołobok - kl. cysterek C 17c (sumariusz dok. z 1782 r.), k. 9v. Wpis zapewne wg potwierdzenia Władysława Łokietka z lat 1314 - 1320 (sumariusz: Eandemque donationem incontinenti Vladislaus dux Poloniae in toto approbat).

1303, Ad Vincula sancti Petri in Kalisz. Comes Bosco venator Calissiensis1 una cum filiis suis partem areae in civitate Kalisz existentis domui Sanctae Mariae in Olobok existenti iure haereditario donat.
1Roszek, zob. wyżej, nr 62/4.


Dokument Nr 72
Żnin, 25 marca 1304
Arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Sulinowie Urbanowi synowi Wita.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Laber privilegiorum capituli Gnezn. XVI w.), k. 148v. Tytuł: Advocacie in Sulino clavis eiusdem Znenensis.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 6 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 290.

In nomine Domini amen. Quoniam ea, que aguntur in tempore, simul cum tempore a memoria hominum dilabuntur, nisi patrocinio literarum roborentur. Nos Jacobus miseracione divina sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus ad perpetuam rei memoriam notum facimus universis, ad quos pervenerit scriptum presens, quod de consensu fratrum nostrorum, Gneznensis videlicet capituli, Vrbano filio Viti sculteciam in villa nostra Sulino prope Zneynam1 vendidimus pro decem marcis argenti. Locabit autem ibidem triginta mansos et quicquid ultra esse poterit in eiusdem hereditatis districtu iure novo, quod est et servatur in Srzoda Slesie, vel unde ius illud processit, et habebit nomine scoltecie pro locacione, exactione ac implecione omnium iurium nostrorum tres mansos liberos, tabernam liberam, pistrinam, maccellum, mensam calcipariam, fabrilem et ollarum, tercium denarium iuramenti iudicati cuiuslibet et ortorum. Que omnia ipse et sui heredes vel successores legitimi libera perpetuo possidebunt. Damus autem omnibus arantibus ibidem de inculta terra octo annis a solucione decime libertatem, infra quos de terra culta totali solvent nobis decimam manipulatim in campis. Elapsa vero libertate predicta de quolibet manso non libero fertonem argenti iuxta ius predictum, suo tempore ac decimam manipulatim in campis singulis annis nobis solvere tenebuntur. Et quociescunque illuc accesserimus, nos et nostros currus ad primam nostram stacionem adducent. Concedimus eciam, ut incole dicte ville non per nostros ministeriales, sed per eiusdem ville bedellum pro nostris debitis penis vel quibuslibet excessibus pignorentur, qui bedellus nobis obedire in his omnibus teneatur. Et quoniam iura dicti Novi Fori nobis sunt incognita, omnia iura, sive sint dominorum terre, sive sint dominorum villarum, salva nobis et integra protestamur. In cuius rei testimonium presens privilegium fieri fecimus sigillis nostro et nostri capituli communiri. Actum et datum apud Zneynam in festo Anunciacionis Dominice anno Domini MoCCC quarto, presentibus viris honorabilibus dominis: Alexandro custode Gneznensi2, Joanne Lanciciensi3 et Nicolao Calissiensi archidiaconis4, Nicolao cantore Lanciciensi5, Swyantoslao canonico et procuratore Gneznensi6, Gregorio preposito Vnye(o)uiensi7 et multis aliis fidedignis.
Per manus Andree Gneznensis et Plocensis canonici et notarii curie nostre8.
1Sulinowo na pn.-zach. od Żnina. Sołtys Urban skądinąd nieznany.
2Aleksander, zob. wyżej, nr 60/4.
3Jan archidiakon łęczycki i kanonik gnieźn. 1290 - 1309 (KDW II, nr 655 n.; Bieniak, Wlkp., s. 190).
4Mikołaj kanonik gnieźn., archidiakon kal. 1302 - 1304 (KDW II, nr 854, 876,. 881; MPVat. III, s. 70 - 71).
5Mikołaj kantor łęczycki nie zidentyfikowany.
6Świętosław kanonik gnieźn. 1301 - 1303 (Kor. IV, s. 50), prokurator kapitulny, być może ident. ze wcześniejszym notariuszem Bolesława Pobożnego, Przemysła II, wreszcie Władysława Łokietka - zob. wyżej, nr 56/5.
7Grzegorz, zob. wyżej, nr 60/5.
8Andrzej Jakubowic, zob. wyżej, nr 60/9.


Dokument Nr 73
Gdańsk, 5 (6?) sierpnia 1304
Wymienieni dostojnicy pomorscy1 zaświadczają, że przysądzili wieś Kłodawę2 Konradowi opatowi klasztoru Cystersów w Lądzie3.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond I, 32. Pergamin 215 × 150 + 15 mm. Na odwrocie: Protestacio super hereditate Clodaua (XV w.).
Kop.: tamże, Kopiar k. 11 - 11v (XV w.).
Wyd.: Pomerellisches Urkundenbuch, Danzig 1882, s. 553 - 554, nr 628 (wg Or.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 89 (wg Kop.).
Uw.:Data dok. brzmi: in crastino beati Dominici Confessoris; święto przypadało 4 lub 5 sierpnia.

1Święca wojewoda gdański, Bogusza sędzia pomorski (o nim PSB II, s. 218), Wojsław kasztelan pucki.
2Kłodawa, na pn.-zach. od Tczewa.
3Opat Konrad, zob. wyżej, nr 66/3.


Dokument Nr 74
Gniezno, 26 grudnia 1304
Prepozyt gnieźnieński zaświadcza, że Jasiek kanonik gnieźnieński i jego brat Stefan, wójtowie gnieźnieńscy, zrezygnowali z ról koło kościoła Św. Michała w Gnieźnie na rzecz domu Bożogrobców w Gnieźnie.
Kop.: Poznań, WAP, Akta m. Gniezna I/155 (Kopiariusz bożogrobców gnieźnieńskich z połowy XVI w.), k. 10v. Tytuł: Copiae literarum super agros circa Sanctum Michaelem.

Noverint universi praesentes literas inspecturi, quod coram nobis Nicolao praeposito Gneznensi1 dominus Jasco canonicus Gneznensis cum suo fratre Stephano, advocati civitatis Gneznensis2, nomine fratrum suorum iuvenum, agros prope iacentes ecclesiam Sancti Michaelis, pro quibus fuerant sententia innodati, domui hospitalis prope Gneznam resignarunt et pro quocumque fuerant excommunicati, sub tali forma, quod eisdem advocatis restat actio et coram quocumque iudice spirituali seu seculari super domum praedictam posse habent querulandi et repetendi. Actum Gnezne in die sancti Stephani Prothomartyris, coram his: domina ducissa relicta quondam ducis Boleslai3, domino decano Gneznensi4, domino Janislao canonico Gneznensi et magistro scholae domus Gneznensis5, anno Domini M CCC quarto. Datum per manus Pauli notarii capituli et officialis6.
1Mikołaj, zob. wyżej, nr 60/3.
2Kanonik Jasiek i jego brat Stefan wójtowie gnieźn. skądinąd nieznani; byli zapewne synami wójta dziedzicznego Gniezna.
3Jolenta Helena, wdowa po Bolesławie Pobożnym wyst. tu po raz ostatni w zachowanych źródłach, por. PSB XI, s. 264 - 265, gdzie wcześniejsza data śmierci.
4Tomasz archidiakon gnieźn. 1299 - 1300, dziekan 1302?, prepozyt 1317, zm. po 1317 (Kor. IV, s. 94; MPVat. III, s. 70, 86 n.; Bieniak, Wlkp., s. 186).
5Janisław może ident. z późniejszym arcybiskupem gnieźn. (1317 - 1341). Szkołę, w której nauczał traktować wówczas należałoby jako szkołę katedralną; może jednak chodzi tu o nieznaną skądinąd szkołę bożogrobców
6Paweł skądinąd nieznany.


Dokument Nr 75
Poznań, 25 lutego 1306
Biskup poznański rozsądza spór pomiędzy kanonikiem poznańskim Adamem a poznańskimi wikariuszami katedralnymi.
Kop.: Poznań, AAP, CP 10 (Kopiariusz poznańskich wikariuszy katedralnych, tzw. Jura vicariorum, z w. XVI), k. 93; zaginiona w r. 1945.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 3519 (Teki Majkowskiego), k. 3 - 5 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Nos Andreas Dei gracia Poznaniensis episcopus1 una cum capitulo nostro universis presentes litteras inspecturis esse volumus manifestum, quod iurgiis et discidiis inter dominum Adam fratrem nostrum canonicum Poznaniensem2 ex una parte, et vicarios nostros Poznanienses ex altera super iumentis seu gregem iumentorum, que felicis memorie dominus Borucho quondam canonicus Poznaniensis3 usque in finem vite sue nomine vicariorum possedit pacifice et quiete, de quibus vicariis solvit singulis annis in die beati Petri Martiris ordinis Predicatorum [29 IV] marcam argenti usualis et fertonem in memoriam et remedium anime recordacionis felicis Petri scolastici Poznaniensis4, qui feliciter occubuit ecclesie pro iuribus decertando, cuius obitus diem debent vicarii cum campanarum maiorum pulsacionibus, vigiliis et missarum sollempniis solempniter, candela solempni accensa, et in sepulcro ipsius Petri celebrare, exortis coram nobis et dicentibus, quod marca et ferto predicta ad ipsos perpetuo pertinerent, predicto domino Adam difitente et graviter asserente, quod ad predicta iumenta sibi per dominum Johannem prepositum nostrum Poznaniensem5 absque qualibet contradictione forent donata, ea libere debeat et absque solucione qualibet possidere. Auditis igitur allegacionibus utriusque partis, quia nobis sufficienter per nostros fratres ostensum et probatum est, nec quicumque fratrum nostrorum iumentorum eorundem per concessionem prepositi Poznaniensis procurator fuerit, et possessor debeat in die beati Petri Martiris ordinis fratrum Predicatorum vicariis marcam et fertonem, marcam pro necessitatibus ipsorum et fertonem pro candela, sicut expressum est superius, absque dilacione qualibet assignare, prefatum dominum Adam ad unius marce et unius fertonis solucionem in die predicto et omnes in posterum dictorum iumentorum procuratores seu possessores ad solucionem pretaxatam perpetuo sentencialiter solvendam condempnamus, inhibentes sub attestacione divini iudicii et interminacione anathematis, ne idem Adam, vel quicumque iumentorum predictorum fuerit procurator, absque nostra et nostri capituli consensu iumenta pretaxata vel aliquis ex ipsis alienare audeatur dubium vel malicia quocumque eciam colore quesito ne pereant adhibere, quod si inmemor salutis aliquam alienacionem facerent, factum ipsius irritum sit ipso iure et alicuius et recipiens malediccionem omnipotentis Dei et apostolorum ipsius Petri et Pauli et nostram se noverit incursurum. Adicientes, si forte coram nobis fuerit probatum, quod dolo vel fraude qualibet adhibita, predicta iumenta vel quodlibet ipsorum fuerit alienatum, sic alienatus duo iumenta pro uno iumento eque bona vel bonum dare et solvere teneatur. In cuius rei testimonium, et ne super hiis inposterum dubitetur, presentes litteras conscribi fecimus et nostro sigillo et nostri capituli appensione muniri.
Actum et datum in ecclesia Poznaniensi anno Domini millesimo trecentesimo sexto in crastino beati Matthie Apostoli, presentibus dominis: Johanne preposito, magistro Petro decano6, Borislao archidyacono7, Anthonio cantore8, Thomca custode9, Sdyslao archidiacono10, Jacobo cancellario11, Henrico12, Johanne13, Adam14, Scedrico15, Theoderico16, Mattheo17 et aliis eciam plurimis canonicis Poznaniensibus, per manus Jacobi cancellarii nostri11.
1Andrzej Zaremba, zob. wyżej, nr 26/8.
2Kanonik Adam, nie wiadomo czy ident. z Adamem wyst. tutaj wśród świadków (niżej, przypis 14). Brak podstaw, aby określenie Adama jako frater noster traktować jako stosunek pokrewieństwa, choć nie można tego wykluczyć.
3Boruta kanonik pozn. 1298 - 1302 (KDW II, nr 789 - 855).
4Piotr scholastyk pozn. skądinąd nieznany.
5Jan, zob. wyżej, nr 34/11.
6Piotr z Bytynia i Pniew (na zach. od Poznania), mgr, dr dekretów, dziekan pozn. 1303, kanonik gnieźn., kapelan Ludwika Wittelsbacha 1328, kanclerz wlkp. 1328, zarządca kasztelanii międzyrzeckiej 1329, zm. ok. 1330 (Now. II, s. 69, 138; Maleczyński, Zarys, s. 286; PSB XXVI, s. 389 - 391).
7Borzysław kanonik pozn. 1298, archidiakon śremski 1298, pozn. 1304, kanclerz księcia Bolesława mazowieckiego 1311, kanonik gnieźn., wreszcie arcybiskup gnieźn. 1314 - 1317 (PSB II, s. 370 - 371; Now. II, s. 293, 294; Bieniak, Wlkp.).
8Antoni kantor pozn. 1296 - 1311 (KDW II, nr 757 - 931, IV, nr 2042).
9Tomek, zob. wyżej, nr 34/12.
10Zdzisław archidiakon śremski 1305 - 1312 (KDW II, nr 896 n.; Now. II, s, 294), najpewniej identyczny z kanonikiem pozn. tego imienia od 1296 (KDW II, nr 754 n.), prokuratorem dworu biskupa pozn. 1298 (KDW II, nr 789). Por. też Bieniak, Wlkp., s. 201.
11Jakub, zob. wyżej, nr 64/8.
12Henryk może ident. z kanonikiem Henrykiem (synem Krystiana?) wyst. od 1296 (KDW II, nr 754) lub synem Miroszka czyli Mirosława (Bieniak, Wlkp., s. 201: z Bnina, Łodzica), wyst. do 1312 (KDW II, nr 956).
13Kanonik Jan trudny do identyfikacji, zapewne ident. z wyst. od 1299 (KDW II, nr 824) do 1306 (tutaj).
14Adam kanonik pozn. 1296 - 1312, zapewne ident. z późniejszym kantorem pozn. 1320 - 1330 (tak Bieniak, Wlkp., s. 201), por. też wyżej, przypis 2.
15Kanonik Szczedrzyk wyst. tylko tutaj.
16Teodoryk syn Jaracza z Orkowa (na pn. od Śremu, nad Wartą) i z Pierzchna?, brat Mroczka, Grzymalita?, kanonik pozn. 1285 - 1306 (tu ostatnia wzmianka; KDW I - II, nr 559, 579, 583, 843, 855).
17Mateusz być może ident. z wyst. 1312 (KDW II, nr 956) i 1327 - 1330 (ib., nr 1080, 1082 - 1089, 1114).


Dokument Nr 76
13 marca 1306
Mikołaj opat klasztoru Benedyktynów w Mogilnie1 zawiadamia wojewodę pomorskiego Święcę, że sprzedał wsie klasztorne Trąbki2 i Koźmin3 Konradowi opatowi klasztoru Cystersów w Lądzie4. Zawiadomienie przekazuje mediante nostro nuncio et capellano fratre Gregorio5.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond I, 103, w or. widymusie Macieja opata z Mogilna z 1470 r.
Wyd.: Pommerelisches Urkundenbuch, Danzig 1882, s. 569, nr 645 (wg Kop.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 89 (wg Kop.).

1Mikołaj opat mogileński 1306 - 1339 (PSB XXI, s. 91 - 93).
2Trąbki Małe na pn.-zach. od Tczewa i niedaleki Koźmin na pd.-zach. od Skarszew, na Pomorzu Gdańskim.
3Trąbki Małe na pn.-zach. od Tczewa i niedaleki Koźmin na pd.-zach. od Skarszew, na Pomorzu Gdańskim.
4Opat Konrad, zob. wyżej nr 66/3. O sprzedaży tych wsi zob. też KDW II, nr 899 - jako świadek sprzedaży wyst. tam wspomniany w niniejszym dok. benedyktyn mogileński Grzegorz.
5Opat Konrad, zob. wyżej nr 66/3. O sprzedaży tych wsi zob. też KDW II, nr 899 - jako świadek sprzedaży wyst. tam wspomniany w niniejszym dok. benedyktyn mogileński Grzegorz.


Dokument Nr 77
[Obra], 11 października 1307
Opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Henryk cysters z Obry rozporządził swoją częścią domu w Kolonii.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Bestand Columba, Nr. 265. Pergamin 230 × 93 + 11 mm. Pasek pergaminowy do przywieszenia pieczęci, nacięcie po drugim pasku.

Viris discretis magistris officiatorum et officiatis universis domus parrochialis Sancte Columbe Coloniensis Wilhelmus | Dei permissione.. abbas totusque conventus monasterii de Obra1 ordinis Cysterciensis salutem et cognoscere veritatem. Noveritis, | quod nos una cum Henrico conmonacho nostro filio quandam Henrici de Lomere et Leveradis eius uxoris, | concivium vestroa, renunciavimus et per presentes renunciamus pure, simpliciter et de plano super pueriparte ipsius Henrici domus dicte zů me Dampme, que ipsi ex morte dictorum suorum parentum eidem cecidit et nomine suo nobis et nostro monasterio competere potuit, ad manus Th. dicti Brunne concivis vestri. Renunciamus eciam, nos abbas et conventus predicti, super eo iure dicte domus, quod nobis et dicto monasterio nomine nostri Wilhelmi abbatis predicti ex morte dicte matris nostre cecidit ad manus Th. predicti. Super hiis in testimonium sigillum nostrum diximus presentibus apponendum. Datum anno Domini Mo CCCmo septimo, crastino beati Gereonis.
atak Or.
1Wilhelm opat klasztoru Cystersów w Obrze zapewne ident. z wyst. 1294 (wyżej, nr 46/1).


Dokument Nr 78
Poznań, 24 czerwca 1308
Biskup poznański ustanawia i uposaża swoich penitencjarzy w katedrze poznańskiej.
Kop.: Poznań, AAP, CP 10 (Kopiariusz poznańskich wikariuszy katedralnych, tzw. Jura vicariorum, z XVI w.), k. 62; zaginiona w r. 1945.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 3521 (Teki Majkowskiego), k. 81 - 84 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Nos Andreas Dei gracia Poznaniensis episcopus1 universis presentes litteras inspecturis esse volumus manifestum, quod Redemptori nostro placere credentes in eo, quod divinus cultus in Dei ecclesia augmentatur et ipsius sancti honorificentur, presertim advocata nostra Dei genitrix virgo Maria, animabusque tam vivorum quam defunctorum salubriter provideatur, de consilio et consensu fratrum nostrorum disposuimus et ordinavimus perpetuo videlicet, quod apud altare beati Stephani Protomartyris dictis horis canonicis post matutinas statim presbyter cantabit missam de Beata Maria, cui serviet ebdomadarius diaconus et cantabit, qua finita alius sacerdos apud altare beati Nicolai Confessoris incipiet missam defunctorum, cui serviet ebdomadarius subdiaconus et cantabit, et hoc facient alii vicarii hora predicta per seipsos vel alios omni die. Si autem aliquo die et hora hoc facere neglexerint et obmiserint, ipsos sentenciam excommunicacionis incurrere volumus ipso facto, quam sentenciam extendimus ad alia altaria dotata, videlicet beate Heduigis, Sanctissime Trinitatis, beati Michaelis, Corporis Christi, si in ipsis per ipsorum rectores non faciant celebrare, sicut extitit ordinatum. Et ut prefati nostri vicarii de hora missas cantandi sint certiores, volumus, ut campana, que dicitur [......a], dum hore in choro dicuntur pulsetur competenter. Qua cessante presbyteri missas incipient et cantabunt, omnibus autem christifidelibus, qui missis predictis audiendis cum devocione intererunt, de iniunctis penitenciis confisi, de misericordia Jesu Christi et apostolorum ipsius Petri et Pauli perpetuo quadraginta dierum indulgenciam misericorditer impertimur, predictorum vero altarium presbyteri, videlicet beati Stephani et beati Nicolai, per nos et nostros successores instituentur, nostri vicarii censebuntur, stalla in fine vicariorum habebunt, unus in dextro choro et alter in sinistro, auctoritate nostra confessiones audient et confitentibus imponent penitencias, salutares sacramenta, tam necessaria, quam voluntaria, ministrabunt et ipsa fideliter conservabunt, aquam diebus dominicis benedicent et cetera facient, sicut curam habentes animarum, que animabus salubria videbuntur. Verum quia "mercennarius dignus mercede sua" et "os bovis triturantis non debetur obturari" et ut predicti nostri vicarii servientes in Dei ecclesia honorifice et laudabiliter sustententur, de consensu nostri capituli ipsis donamus altaribus villam nostram Gaulovo2, sicut est suis limitibus declarata, mediam uni et aliam mediam partem alteri, pro agris excolendis. Addentes et donantes perpetuo vicario altaris Beate Virginis Marie ad nostram mensam pertinentes decimas in villis omnibus Grylowo3 dictis, prout sunt propriis limitibus distincte, vicario vero et altaris beati Nicolai decimas in villis Borowo4, sicut sunt modo coniuncte et suis limitibus determinate. Ut autem inter predictos nostros vicarios et ecclesie vicarios nullum litigium vel odium oriatur, ordinamus et volumus, ut si aliqui christifideles, dum ibi misse celebrantur, ex devocione aliquas obluciones fecerint, vel super altaria obtulerint, vicarii nostri de oblatis medietatem recipient et medietatem altaribus concantantibus et servientibus dabunt fideliter et sincere. Non tamen propter hoc moveri debent vicarii ecclesie, quam vero, quia qui ad onus eligitur repelli ipsum dedecet a mercede, presertim cum vicarii nostri in percepcionibus quibuscumque cum ecclesie vicariis nichil habeant commune necnon per nostros vicarios in multis, que percipient, fiebant et fieri debebant, totaliter relevantur. In cuius rei testimonium et ad eternam rei memoriam presentibus sigilla nostrum et nostri capituli mandavimus appendenda. Actum et datum Poznanie octavo Kalendis Julii anno Domini MoCCCo octavo.
aluka w Odpisie.
1Andrzej Zaremba, zob. wyżej, nr 26/8. O postanowieniach niniejszego dok. por. Now. I, s. 271 - 272, 682.
2Gawłów na pn. od Sochaczewa na Mazowszu.
3Zapewne Iłów (Reg. ma tu: Giłowo) na pn.-zach. od Sochaczewa i Borówka (Borowo Biskupine) w kluczu żbikowskim (na pd.-wsch. od Błonia na Mazowszu), choć nie można wykluczyć Iłowca i niedalekiego Borowa koło Czempinia, por, Now. I - II, wg indeksu.
4Zapewne Iłów (Reg. ma tu: Giłowo) na pn.-zach. od Sochaczewa i Borówka (Borowo Biskupine) w kluczu żbikowskim (na pd.-wsch. od Błonia na Mazowszu), choć nie można wykluczyć Iłowca i niedalekiego Borowa koło Czempinia, por, Now. I - II, wg indeksu.


Dokument Nr 79
Byczyna, 1311
Gunter z Handlungsbach zobowiązuje się zwrócić 18 łanów i 4 jatki w Kępnie klasztorowi Cysterek w Ołoboku.
Reg.: Poznań, WAP, Ołobok - kl. cysterek C 17c (sumariusz dok. z 1782 r.), k. 9v - 10.

1311. In Byczyna1. Gutherus dictus de Handlungsbach2 conventui Olobocensi 18 mansos perpetue iure haereditario posidendos et 4 macella in civitate Langenbort3 ad vitae suae tempora per conventum tenenda restituere se obligat.
1Byczyna, pomiędzy Kępnem a Kluczborkiem.
2Nie zidentyfikowany.
3Langelnbort czyli Kępno, por. Rosin, Słownik, s. 91.


Dokument Nr 80
6 stycznia 1312
Opat klasztoru benedyktynów w Mogilnie zaświadcza, że sprzedał Trąbki i Koźmin klasztorowi Cystersów w Lądzie.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond I 103, w or. widymusie Macieja opata z Mogilna z 1470 r.
Reg.: Perlbach, Lond, s. 89 - 90 (wg Kop.).

Nos frater Nicolaus abbas totusque conventus in Moghilna1 ordinis Sancti Benedicti Gneznensis diocesis, notum esse volumus universis, ad quos presens littera pervenerit, quod de voluntate nostra unanimi et consensu vendidimus domino Conrado abbati Landinensi2 et suis fratribus ordinis Cisterciensis duas hereditates nostras Trampko3 videlicet et Cosmino4 pro viginti marcis Thorunensium denariorum, de quibus protestamur nobis esse ad integrum persolutum. Et ne aliquod dubium super hiis valeat suboriri, presencium litterarum cum appensione nostrorum sigillorum fratribus de Landa porrigimus caucionem. Datum anno Domini Mo CCCo in Epifania Domini.
1Opat Mikołaj, zob. wyżej, nr 76/1.
2Opat Konrad, zob. wyżej nr 66/3.
3Trąbki Małe i Koźmin, zob. wyżej, nr 76/2 - 3.
4Trąbki Małe i Koźmin, zob. wyżej, nr 76/2 - 3.


Dokument Nr 81
Legnica, 4 maja 1312
Książę Henryk II głogowski nadaje Dytmarowi z Paniowic Osową Sień.
Kop.: Poznań, WAP, Wschowa Z. 1, k. 22 - 23. Wpis 6 lipca 1528 (wg Or., opatrzonego wówczas zniszczoną pieczęcią wystawcy).

In nomine Domini amen. [k. 22v] Itaque principes decet de suorum subditorum commodis pia consideracione prospicere, ne qui frequentibus ipsorum gratularent obsequiis digna quoque pro ipsorum laboribus premia recompensent. Ideoque nos Henricus Secundus Dei gracia heres Regni Polonie, dux Slesie, dominus Glogouie et Posnanie1 scire volumus universos presencium noticiam habituros, quod consideratis et inspectis fidelibus serviciis, que nostro genitori felicis recordacionis2 fidelis noster Dithmarus de Panovicz3 exhibuit et impendit pro serviciisque nobis et nostris successoribus imposterum exhibendis, ipsi suisque heredibus et legittimis successoribus de innata nobis munificencia nostrorum procerum supplicacionibus favorabiliter inclinati, nostram villam Ryegstroph in districtu Wschovensi4 sittam cum omni dominio et iure contulimus imperpetuum pacifice possidendam. In cuius rei testimonium presentia nostri sigilli munimine iussimus roborari. Actum in Lygnitz anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, presentibus: Wlmeramo de Panowicz, Conrado de Palovo, Mathia de Panovicz, Pezoldo de Coth[k. 23]vicz nostro marsalco, Francisco de Lorch, Vyschkone de Kochovicz et aliis multis. Datum per manus Zacharie nostri protonotarii5 in die Ascensionis Domini.
1Henryk II (IV) książę głogowski i żagański, książę wlkp. 1309 - ok. 1313, zm. 1342 (PSB IX, s. 411 - 412).
2Henryk I (III) książę głogowski od 1273/74, książę wlkp. 1306, zm. 1309 (PSB IX, s. 410 - 411).
3Paniowice na Łużycach (Pańjécy, Pannewitz), zob. Kozierowski, Obce ryc., s. 78. Ditmar wyst. także 1317 (KDW II, nr 994).
4Osowa Sień na pn.-wsch. od Wschowy.
5O Zachariaszu zob. wyżej, nr 70/17.


Dokument Nr 82
Poznań, 2 lipca 1313
Biskup poznański eryguje ołtarz w katedrze poznańskiej.
Kop.: Poznań, AAP, CP 10 (Kopiariusz poznańskich wikariuszy katedralnych, tzw. Jura vicariorum, z XVI w.), k. 352; zaginiona w r. 1945.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 3521 (Teki Majkowskiego), k. 85 - 87 (wg Kop.).
Reg.: St. Źr., 12, 1967, s. 116.

In nomine Domini amen. Nos Andreas Dei gracia Poznaniensis episcopus1 notum facimus universis, presentibus et futuris, quod accedentes devocioni dilecti filii Johannis dicti Salsus civis Poznaniensis et coniugis sue Julianne, Nicolai, Thilonis, Petri Cracz, nepotum suorum2, de consensu fratrum nostrorum concessimus sibi construere altare in nostra ecclesia, quod consecravimus in honorem beate Elizabet et in commemoracionem omnium fidelium defunctorum. Redditus autem altari predicto coram nobis huiusmodi assignaverunt: in molendino, quod dicitur Svenconis, sicut in molendino Sancti Spiritus et Brunconis super Vartam3 unam mensuram [......a] farine de una rota [......a] in mensura Poznaniensi, sive molendinum molat, sive non, quam mensuram molendinarius dicti molendini, sui successores [............a] absque accepcione mensure per revolucionem ebdomadariumb et annorum solvere et prestare perpetuo tenebuntur dictum censum, quos Albertus pellifex et Petrus [braseatora], cives Poznanienses4, in die beati Martini [11 XI] et successores ipsorum de duabus domibus situatis in vico seu platea, que dicitur Judeorum, similiter domino altariste solvere et prestare perpetuo tenebuntur, videlicet Albertus marcam fusi et [...a] argenti ponderis Poznaniensis de domo una et Petrus braseator aliam marcam de [...a], quos redditus supradicti filii ecclesie nostre altari perpetuo assignaverunt dominium plenum possessorem [...............a] cum omnibus melioracionibus, structuris, edificiis cum secunda rota, si ipsis contigerit edificari, in persona domini Nicolai vicarii ecclesie Poznaniensis nepotis ipsorum5, quo altari per nostrum annulum investitus de eodem preest et debet preesse in nostris manibus [.......a], quod eidem ecclesie nostre sunt recepti ipsorum devocioni, que efulget in ipsis in Domino nostro Jesu Christo ex cordis nostri intimis congaudentes concedimus, ut infra altaris ipsorum [....a] receptor spirituum omnipotens Deus [.......a] animas ipsorum ex hoc mundo neque in celos sepultura ecclesiastica pociantur. Concedimus eciam ipsis, ut predictum altare infra quadraginta annos ipsi et ipsorum successores conferant persone idonee et ecclesie utili, tali videlicet, qui personaliter in eadem et infra annum secundum [......a] canonum in sacerdocium statutis temporibus promoveant et celebrare per se vel alium in eodem. Post annos autem quadraginta eiusdem altaris collacio ad nos et nostros pertineat successores. Ut autem [....a] vicarios nostre ecclesie pro offertorio cottidiano, si aliquem contigerit offerre, omne discedium et concertacio sopiantur celebrant in altaribus dotatis legendo offertorium cottidianum integre percipiat absque lite. Si autem in dedicacionibus altarium vel festivitatibus eorum missam publice choro respondente cantari contigerit, ut est moris, vicarii ecclesie integraliter percipiant offertorium, quod a christifidelibus positum fuerit et oblatum. Et ut christifideles aucto divino cultu [...eoa] fervencius et devocius audiant missam in dedicacione eiusdem altaris et festivitatibus, omnibus vere penitentibus et confessis, auctoritate omnipotentis Dei et apostolorum eius Petri et Pauli, quadraginta dies indulgencie misericorditer relaxamus. Datum Poznanie in die sanctorum Processi et Martiniani anno Domini millesimo trecentesimo terciodecimo. In cuius rei testimonium presentibus nostrum sigillum et nostri capituli mandamus appendere. Eodem die est dedicacio eiusdem altaris.
aluka w Odpisie
btak Odpis.
1Andrzej Zaremba, zob. wyżej, nr 26/8. O erygowanym ołtarzu Św. Elżbiety por. Now. I, s. 269 - 270.
2Jan Salsa, zob. wyżej, nr 54/6.
3Położenie młyna trudne do ustalenia. Now. I, s. 270, utożsamia go z młynem nad Wartą koło klasztoru Dominikanów w Poznaniu, por. też Łukaszewicz, Obraz, I, s. 245, nr 19.
4Kuśnierz Wojciech i słodownik Piotr występują tylko tutaj.
5Mikołaj wikariusz katedralny pozn. skądinąd nieznany.


Dokument Nr 83
Interpolowany (Falsyfikat?) Dobrzyń (?), 9 (?) lutego 1314
Książę Władysław Łokietek nadaje prawo lokacji miasta w Łobżenicy Wincentemu synowi Piotra.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 114, k. 366v - 367v, w transumpcie króla Stefana Batorego z daty: Toruń, 2 grudnia 1576 (wg rzekomego Or.).
Reg.: Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 248 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Cunctorum perit memoria factorum, nisi scripturae praesidio et testium adminiculo fuerint insignita. Proinde Wladislaus Dei gratia dux Regni Poloniae, Cracouiae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae et Cuiauiae notum esse volumus universis, tam praesentibus, quam futuris, praesentium notitiam habituris, quoniam spectatis fidelibus servitiis et utilibus, quae nobis Vincentius filius Petri multipliciter exhibuit et ostendit et exhibere paratus est in futurum, eidem et per cum suis haeredibus et successoribus legitimis damus ius Theutonicum super haereditatem ipsius, sitam in metis terrae Poloniae, quae Lobzanicza1 vulgariter nuncupatur, et cum omnibus pertinentiis ad eandem, secundum quod ab antiquo suis limitibus et metis est distincta. Prima distinctio metis et praedictae haereditatis incipit se super quandam vallem, quae vulgariter dicitur in Polonico Przepadla, deinde transeundo directe inter duo nemora, qui dicuntur gaczni, super quercum signatum, deinde transeundo super unum lacum, qui dicitur Rzansni, et deinde directe per medium laci predicti super unum lacum, qui dicitur Przeroszlo, deinde eundo super [k. 367] unum lapidem, qui dicitur Porens, deinde transeundo super unum lacum, qui dicitur Ostrowni, deinde eundo directe super unum paludinem, qui dicitur Brdene Blat, et deinde transeundo directe quousque pervenitur ad fluvium, qui vulgariter dicitur Wirsa, fluvium deinde descendendo usque pervenitur ad locum, qui dicitur Przepatla2, et sic ultra perantiquis limitibus et metis praedictae haereditatis est distincta. Damus etiam sibi in haereditate praedicta plenam et omnimodam potestatem et iurisditionem iure Theutonico, quo sibi placuerit, civitatem locandi et eam plantis et munimentis, quibuscunque potuerint, circumdandi et firmandi, etiam in civitate et infra limites praefatae haereditatis omnes causas iudicandi, parvas sive magnas, condemnandi, puniendi et plectendi, ac omnia faciendi, quae ius Theutonicum ac civitatense facere consuevit, statuit et decrevit, et poenas percipiendi, qualescumque fuerint, plene et integre. Damus sibi insuper in civitate praedicta monetam habendi et denarios fabricandi. Si vero nos in civitatibus nostris aliquam exactionem vel solutionem ponemus et statuemus, in civitate sua praedicta nihil penitus exigemus nec exigi faciemus, nisi ipse recipiat id, quae sibi placet. Excipimus etiam et absolvimus incolas et inhabitatores dictae civitatis ab omnibus iudiciis et iurisditionibus Polonicis et gravaminibus, laboribus et servitiis, quae ius Theutonicum impedire et perturbare consueverunt. Praeterea praedictam civitatem cum omnibus ad ipsam pertinentiis liberamus et absolvimus ab omnibus iudiciis palatinorum, castellanorum, iudicum, subiudicum et officialium eorundem, quod coram eis [k. 367v] non citabuntur, nec citati respondere tenebuntur, nisi coram nobis, dum per literas nostras fuerint evocati et tunc comparebunt et iure Theutonico respondebunt. In cuius rei testimonium praesentes nostri sigilli robore fecimus communiri, praesentibus fidelibus nostris: Vincentio de Czissow filio Zbiluti3, Jancone Costonis4, Dzirzirasio de Pantnow5 et aliis pluribus fidedignis. Actum anno Domini millesimo CCC quartodecimo. Datum per manus Jacobi notarii nostri6 in octava Purificationis Sanctae Mariae in civitate Dobrschonii.
1Łobżenica na Krajnie. Wincenty skądinąd nieznany.
2Jez. Rząsiny koło Buntowa na zach. od Łobżenicy. Rzeka Wyrza to najpewniej dolny bieg rzeki Łobżonki, prawego dopływu Noteci (SHGWlkp.). Lacus Ostrowni to może dziś. jez. Ostrowite na pn.-zach. od Łobżenicy. Brdene Błoto, dolina Przepadła i jez. Przerosłe nie zidentyfikowane.
3Czyżów nie odgadniony, może to Czyżew na pn.-zach. od Rychwału.
4Jan nie zidentyfikowany.
5Pątnów na pn. od Konina. Dzierżykraj skądinąd nieznany.
6Jakub zapewne identyczny z pisarzem małopolskim Władysława Łokietka 1308 - 1315 (Maleczyński, Zarys, s. 289).


Dokument Nr 84
Pyzdry, 13 września 1314
Książę Władysław Łokietek potwierdza wszystkie nabytki uzyskane przez klasztor Cystersów w Lądzie od chwili objęcia rządów w Polsce przez króla czeskiego Wacława.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 21v (XV w.).
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 90 (wg Kop.); 2. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 250.

In nomine Domini amen. Quoniam ea, que legitime facta sunt, processu temporis a memoria hominum evanescunt, ideo testium et literarum testimonio perhennantur. Igitur nos Wladislaus Dei gracia heres Regni Polonie, dux Cracouie, Sandomirie, Siradie, Lancicie et Cuyauie ad noticiam et testimonium omnium presencium et futurorum harum serie literarum volumus devenire, quod cum viri religiosi abbas et fratres de Landa, ordinis Cisterciensis, in presencia nostra nostrorumque militum fuissent constituti, a nobis intuitu Dei et suorum oracionum humilium humiliter et devote postularunt genibus provolutis, ut bona seu hereditates empticias domus eorum a nobilibus terre et eciam donatas a christifidelibus in elemosinam ob amorem devocionis rata et gratuita habentes ab illo tempore, quo illustris princeps felicis recordacionis Wenczeslaus rex Bohemie de terra Regni Polonie se intromisit, usque ad hoc tempus ratificaremus scriptis nostris confirmantes. Nos peticioni eorum condigne satisfacere volentes, cum per nos Dei cultus non minui debeat, sed pocius augeri, omnes hereditates emptas et donatas dicte domui in elemosinam, quorum empcionem et donacionem sufficientissimo testimonio testium aut instrumentorum in publico possunt approbare, iure hereditario cum omni dominio et iure in perpetuum possidendas presentibus confirmamus, easdem hereditates ab omnibus solucionibus et exaccionibus quocumque nomine vocitentur eximentes, idem ius eisdem attribuendo, quod in antiquis eorum hereditatibus habere dinoscuntur, in eis nichil nobis penitus iuris retinentes. Actum apud Pisdram anno Domini Mo. CCCo. quarto decimo, Idus Septembris, presentibus nostris nobilibus: Martino palatino Kalisiensi1, domino Philippo cancellario nostro2 et fratre ipsius Petro3, Predpelcone Poznaniensi4, Lascone Lendensi5, Petro Symanowicz Cuyauiensi6 castellanis et aliis pluribus fidedignis ad hoc rogatis et specialiter vocatis. Ad evidenciam nostre confirmacionis pleniorem presentes scribi fecimus et sigilli nostri munimine roborari. Datum per manus Sbygney notarii curie nostre7.
1Marcin Zaremba wojewoda gnieźn. 1308, kaliski 1311 - 1327, zm. ok. 1327 (PSB XIX, s. 561 - 562).
2Filip z Miłosławia, Doliwita, kanonik gnieźn. i pozn., wikariusz kapitulny gnieźn., kanclerz pozn. 1309 i wlkp. Władysława Łokietka 1314 - 1322, archidiakon pozn. 1314, prepozyt pozn. 1320, prokurator królewski w procesie krzyżackim 1320/21, zm. 1322 - 1325 (PSB VI, s. 450 - 451; Bieniak, Wlkp, s. 161 - 162; WSB).
3Piotr z Miłosławia, potem kasztelan gnieźn. 1316 - 1322 (Bieniak, Wlkp., s. 161 - 162; Spisy wlkp.).
4Przedpełk Przedpełkowic ze Spławia (dziś w granicach miasta Poznania), Łodzic, kasztelan pozn. 1314 - 1322 (Bieniak, Wlkp., uważa, że nominację otrzymał jeszcze od Głogowczyków; Spisy wlkp.).
5Łaszcz z Przewłok, Godziemba, kasztelan lędzki 1314 (Bieniak, Wlkp.).
6Piotr Szymonowic z Dębna (nad Wartą, koło Jarocina), Doliwita, starosta brzeski kujawski 1313 - 1315, kasztelan lędzki (koniński) 1316, pozn. 1324 - 1330 (Bieniak, Wlkp., s. 160 - 161; Spisy wlkp.).
7Zbigniew pisarz Władysława Łokietka 1314, podkanclerzy krakowski 1315 - 1320, kanclerz sieradzki 1321 - 1326, krakowski 1328 - 1356, kanonik krakowski 1319, prepozyt 1328, dziekan 1351, zm. 1356 (Maleczyński, Zarys, s. 285 n.; MPH n.s., N, s. 192).


Dokument Nr 85
Poznań, 6 listopada 1314
Książę Władysław Łokietek nadaje wieś Zarzeczyno synom Jakuba Domaratowica ze Smogulca.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 10, k. 72. Wpis w transumpcie króla Kazimierza Jagiellończyka z daty: Łęczyca, 18 czerwca 1450 - por. niżej.
Wyd.: Matricularum regni Poloniae codices saeculo XV conscripti, t. I, Warszawa 1914, s. 111 - 112 (wg Kop.).
Reg.: 1. MRPS I, suppl. nr 9 (wg Kop.); 2. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 250 (wg Wyd.).

In nomine Domini amen. Quoniam oblivio, que mater est erroris, plerumque facta hominum digna memoria processu temporis abolere conswevit, sapiencium auctoritas laudabilis et honesta decrevit ea scriptis autenticis et fidedignorum testimonio perhennare. Proinde nos Wladislaus Dei gracia heres Regni Polonie, dux Cracovie, Sandomirie, Lancicie et Cuiauie notum esse volumus universis, presencium noticiam habituris, quod attendentes servicia fidelia et utilia, que nobis Boguslaus, Vyrzbytha, Domarath et Martinus fratres, filii Jacobi Domarathi1, constanter et multipliciter impenderunt et in futuro impendere sunt parati, eisdem et per eos progenitoribus eorum hereditatem, Sarzeschino2 wlgariter nuncupatam, cum omni iure et dominio, utilitatibus seu usibus quibuscunque, qui in eadem sunt vel esse poterint, intra limites suos, prout antiquitus est limitata, dedimus et in presentibus damus iure hereditario in perpetuum possidendam. Ut autem hec nostra donacio robur obtineat perpetue firmitatis, presentibus nostrum sigillum duximus appendendum. Actum apud Poznaniam anno Domini millesimo trecentesimo quartodecimo, octavo Idus Novembris, presentibus nostris fidelibus comitibus: Martino palatino Calisiensi3, Przedpelkone castellano Poznaniensi4, Dobrogostio5 Petrkowic iudice Gneznensibusa6, Johanne de Pomorzani7 et aliis quampluribus dignittariis fidedignis. Datum per manus Thome notarii curie nostre8.
atak Kop.
1Z synów Jakuba Domaradzica ze Smogulca (zob. wyżej, nr 28/4) znamy Wierzbiętę ze Smogulca (zob. niżej, nr 119/7). Domarat został zabity przez Krzyżaków na Kujawach (Lites 1339, s. 333, por. też Bieniak, Wlkp., s. 176).
2Zarzeczyn, osada dziś nieznana, leżała koło Śremu (SHGWlkp.; KDW II, nr 486, 682).
3Marcin Zaremba, zob. wyżej, nr 84/1.
4Przedpełk Przedpełkowic, zob. wyżej, nr 84/4.
5W dostojniku gnieźn. Dobrogoście, Bieniak, Wlkp., s. 196 - 197, chyba słusznie widzi Dobrogosta z Szamotuł, wcześniej stolnika pozn. (kal.?), a teraz najpewniej kasztelana gnieźn., zwycięzcę w bitwie pod Kłeckiem, mylonego często z Dobrogostem z Dzwonowa.
6Piotrek sędzia gnieźn.-kal. 1308 - 1318 (Spisy wlkp.; Bieniak, Wlkp., s. 174), może ident. z wcześniejszym kasztelanem kostrzyńskim 1302 (zob. wyżej, nr 67/5).
7Może Pomarzany na pn.-zach. od Kłecka. Jan skądinąd nieznany.
8Tomasz notariusz Władysława Łokietka wyst. tylko tutaj (Maleczyński, Zarys, s. 289).


Dokument Nr 86
Eberswalde, 8 września 1315
Jan margrabia brandenburski nadaje wsie Bledzew i Sokola Dąbrowa klasztorowi Cystersów w Zemsku.
Or.: Poznań, WAP, Kl. Bledzew A 11. Pergamin 278 × 260 mm, bez zakładki. Na zielonym sznurze podługowata pieczęć w zółtym wosku z zatartym napisem i obrazem (postać stojąca z tarczą i orłem). Na odwrocie liczne późne notatki o treści.
Wyd.: Codex diplomaticus Brandenburgensis B, t. I, s. 376 - 377 (z licznymi błędami).

In nomine Domini amen. Ad geste rei memoriam sempiternam summe neccessaria est eius descripcio, ne posteri oblivione moti | denegare valeant, maturo priorum consilio stabilita. Hinc est, quod nos Dei gracia Johannes de Brandenburch, Lusacie et de Land(esberch) | dominiorum et terrarum marchio1, notum esse volumus, tam presentibus, quam posteris, quod de nostro maturo nostrorumque consiliariorum discretorum consilio, dedimus et damus, donavimus et donamus religiosis viris dominis Mathie abbati et universis ac singulis confratribus suis in cenobio Sambriz2 Deo famulantibus, has duas villas, videlicet Blesowe3 et Valkenwalde4 dictas cum distinctionibus et limitibus subscriptis, scilicet sitis et distinctis inter Blesowe, Popowe5 Somerizque6, primo ab uno cumulo iuxta quandam pinum facto, deinde ab illa pinu usque ad montem, qui vocatur Caukenberch7, de Caukenberch usque ad paludem, que vocata est Myzelkensbude8, deinde usque ad quercum, circa quam stetit pinus, in qua quondam suspensus est quidam propter limites, quos facere volebat ibidem. Item ab hac arbore dicta, que est in via, que ducit Meseriz9 directe usque ad primam vallem supra Obram10, cum itur de Meseriz. Item ab illo termino Obre totalis per descensum usque ad locum, qui vocatus est Pynnowe11, ubi limites manifeste per dominum Wycellaum et Benyamyn12 sunt extensi per cumulos directe usque ad vallem, que est in via de villa Grunsko13 in Blesowe, ubi limes in arbore est signatus. De arbore hac circa vallem istam mete per predictos dominos facte extenduntur usque ad rivum Ponekel14. Item de hoc rivo inter Valkenwalde et Blesowe mete sunt extense usque ad arborem, que vocatur Ciuodam15, iuxta paludem, que vocatur eodem nomine in via, que ducit Landesberch16 et inde usque ad tres arbores, que sunt mete inter Magnum Oszez17 et Valkenwalde. Item de hiis arboribus in eadem via versus Landesberch ad primum montem ab illa parte silve quercuum, ubi est pinus in se habens crucem, ab hac usque ad aliam partem paludis Mezegore18, ubi mete sunt signate, necnon cum omnibus utilitatibus, usufructibus et pertinenciis ad ipsas villas spectantibus iusto proprietatis titulo in perpetuum possidendas. Ita sane eciam, quod in predictis villis ac earum terminis et distinctionibus, nichil iuris nobis aut nostri heredes, si quos Deo dante procreaverimus, vel successores penitus, preterquam precariam communem dumtaxat dandam vel faciendam, de cetero, nisi aliud intercidat, poterimus aut poterint vendicare. In huius quoque nostre donacionis repensam fideles nostri milites Bethko de Jagowe19 et Henningus de Plouen20 nobis pro quolibet frusto reddituum de predictis bonis annuatim cedente quinque marcas Brand(enburgensis) argenti ponderis in parata pecunia persolverunt, de quibus ipsos omnino quitatos dicimus per presentes. Ne igitur super huiusmodi nostra donacione per nos rite facta dubium cuiquam in posterum valeat suboriri, presentes litteras, quas in premissorum omnium et quorumlibet eorum evidens testimonium nostri sigilli munimine dictis fratribus sigillatas de nostro consensu et certa sciencia tradidimus, effectu presentis privilegii patencius confirmamus. Testes vero huius rei sunt: Slotko dapifer21, Busso Gruwelhut22, Otto Sgenke de Sgenkendorp23, Henricus de Crakowe24, Henningus de Vorlant25, Pezeko de Lossowe26, Busso de Mylo27, milites ac nostri consiliarii, Hermannus de Luchowe nostre curie notarius28 et quamplures nostri cappellani cum aliis nichilominus pluribus fidei testimonio decoratis. Datum Ebirswalde29 anno Domini Mo CCCo XVo in die Nativitatis Marie Virginis, VIo Ydus Septembris.
1Jan V margrabia brandenburski 1314, zm. 1317.
2Klasztor Cystersów w Zemsku (na pd.-zach. od Skwierzyny). Opat Maciej wyst. także 1320 (KDW II, 1021).
3Bledzew na pd.-zach. od Skwierzyny, potem główna siedziba klasztoru.
4Sokola Dąbrowa tuż na pd.-zach. od Bledzewa.
5Popowo na pd. od Skwierzyny.
6Ząbrsko (dziś Zemsko), zob. wyżej, przypis 2.
7Wzgórze nie zlokalizowane.
8Bagno nie zlokalizowane.
9Miasto Międzyrzecz.
10Obra, lewy dopływ Warty.
11Obiekt nieokreślony.
12Nie zidentyfikowani; Beniamin zapewne ident. z wyst. ok. 1329 (KDW II, nr 958).
13Goruńsko na pd.-zach. od Bledzewa.
14Rzeka Ponikwa, lewy dopływ Obry, uchodzi koło Bledzewa.
15Bagno nie zidentyfikowane.
16Landsberg, dziś Gorzów Wlkp.
17Osiecko na pd.-zach. od Skwierzyny.
18Bagno Międzygórze nie zidentyfikowane.
19Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
20Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
21Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
22Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
23Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
24Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
25Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
26Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
27Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
28Panowie brandenburscy nie identyfikowani.
29Eberswalde pomiędzy Berlinem a Angermünde.


Dokument Nr 87
[Pyzdry], 11 listopada 1315
Wójt Pyzdr potwierdza prawo pobierania w Pyzdrach czynszu pięciu kamieni łoju przez klasztor Cystersów w Lądzie.
Kop.: Włocławek, Archiwum Diecezjalne, Cystersi - Ląd, rkps 3 (Liber privilegiorum monasterii z XVIII w.), s. 165 - 166.

Universis christifidelibus, ad quos praesens litera pervenerit, Jescho advocatus de Pyser1 salutem et cognoscere veritatem. Dignum Deo et gratum hominibus nos agere credimus, dum ea, quae coram nobis rite gesta sunt, posterorum memoriae commendamus. Notum igitur facimus omnibus praesentia inspecturis, quod Hilbrandus dilectus noster concivis, constitutus coram nobis et nostro [s. 166] bannito iudicio, censum quinque lapidum sepi, quem sui parentes, videlicet Henkinus et Lisa2 pie memoriae, concordi voluntate in remissionem suorum peccatorum et suorum successorum, fratribus domus Landensis ordinis Cisterciensis dederunt et assignaverunt super curiam suam iuxta advocatum in festo beati Martini [11 XI] annis singulis perpetuo proventurum, paternae devotus traditionis aemulator existens, ob indicium maioris securitatis et certioris proventionis de fratrum voluntate et petitione eundem censum quinque lapidum sepi super macellum suum, quod Petrus dictus Lupus3 tenet, transtulit et transposuit, ut super idem macellum recipere et expetere debeant perpetuo in termino suprascripto. Protestamur insuper in hoc scripto, quod censum duorum lapidum saepi praefati fratres de Lynda ex eleemosyna pietatis super curiam Hermani dicti Gelhar quondam concivis nostri4 habebant, tenebant et pacifice possidebant. Sed quia post eius mortem quaestio vertebatur, utrum de domo, in qua habitabat, vel de area nuda eidem domini contigua praedicti duo lapides saepi debeant annis singulis assignari, Gertrudis relicta Hermani praenominati4 ad nostrum bannitum iudicium evocata et super his requisita coram nostro iudicio publice declaravit ac denunciavit, quod praefati fratres censum iam multis temporibus perceptum super domum suam et aream adiacentem debeant omni dubio postposito singulis annis extorquere; praesentibus quampluribus nostrae civitatis consulibus et scabinis, qui praemissis interfuerunt, audierunt et testimonium perhibuerunt, quorum nomina subnotantur, videlicet Joannes Prossil5, Jacobus scultetus de Cheboria6, Michael dictus Mocornosa de Jeroschin7, Andreas filius Gotfridi Fabri8 et alii quamplures fidedigni viri. In robur perpetuae firmitatis praesentem literam nostri nostraeque civitatis appensione sigillorum fecimus communiri. Datum et actum anno Domini M.CCC.X.V. in die beati Martini Episcopi et Confessoris.
atak Kop.
1Wójt Jasiek, zob. wyżej, nr 30/3.
2Hilbrandus syn Henkina wyst. także 1319, również jako dobroczyńca klasztoru lędzkiego (KDW II, nr 1006).
3Piotr Wilk (Lupus, Wolf) wyst. także 1319 (KDW II, nr 1006).
4Wyst. tylko tutaj.
5Wyst. tylko tutaj.
6Wyst. tylko tutaj.
7Wyst. tylko tutaj.
8Wyst. tylko tutaj.


Dokument Nr 88
23 lutego 1316
Wdowa Elżbieta z synem Michałem nadaje swoje dworzyszcze w Ołoboku tamtejszemu klasztorowi Cysterek.
Reg.: Poznań, WAP, Ołobok - kl. cysterek C 17c (sumariusz dok. z 1782 r.), k. 10.

1316, feria 2 ante dominicam Invocavit. Nobilis Elizabeth relicta vidua una cum filio suo Michaele curiam suam in Olobok1 sittam cum duobus hortis et mansis conventui Ołobocensi resignat.
1Elżbieta z synem Michałem skądinąd nieznani.


Dokument Nr 89
[Altenberg], 1318
Opat klasztoru Cystersów w Altenbergu przesyła opatowi klasztoru Cystersów w Łeknie uchwały finansowe kapituły generalnej zakonu.
Kop.: Erfurt, Wissenschaftliche Allgemeinebibliothek, Amplonianische Handschriftensammlung O. 88, karta przedtytułowa (ze schyłku pierwszej ćwierci XIV w.).
Reg.: W. Schum, Beschreibendes Verzeichniss der Amplonianischen Handschriften-Sammlung zu Erfurt, Berlin 1887, s. 747 (wg Kop.).
Uw.: Wydawcy dysponowali tylko słabo czytelnym mikrofilmem kopii, któ- ra ponadto najpewniej wzdłuż prawego skraju papieru ma pismo zatarte.

Venerabili in Christo sibi karissimo coabbati suo in Lukna in Polonia1, fratri nostro, [abbas] Veteris Montis2, salutem et puram in Domino karitatem. Vobis salutem et mandatis [...] obedire. Noveritis a reverendo patre nostro domino abbate Mor(imondensi)3 nos recepisse [litteras, quarum] tenor sequitur in hunc modum:
Venerabili et in Christo sibi karissimo coabbati suo de Veteri Monte Wilh(elmus) dictus abbas Mor(imondensis) salutem, et mandatis ordinis firmiter inherere, prenovitis, [quod anno] Domini Mo CCCoXVIIIo in nostro generali capitulo facta fuit presens diffinicio, que sequitur in his verbis: "Contribucio facienda pro serviciis et expensis factis et faciendis in Curia Romana domino Cistercii [et quatuor] primis committitur in plenariam ordinis potestate, [...] locis et terminis assignandis solvenda. Abbates vero non solventes excommunicacionis sentenciam incurrant ipso facto. Priores vel cellarii et bursarii ipso facto sint depositi, nec aliquod officium exequantur sub penis late sentencie excommunicacionis donec de inponenda cont[ribucione fuerit] plenarie satisfactum"4. Nos igitur abbas Veteris Montis predictas virtute predicte di[sposicionis] et mandati nobis facti de porcione ipsius diffinicionis nos et generacionem nostram contingente [a ...] domino abbati de tali et vestro filio in tali loco triginta talenta de dicta [...] et filiis nostris inposita persolvendas. Inponimus loco et termino superius nominatis. Mandantes autem vobis, quatenus in signum nostri presentis mandati recepti vestrum sigillum apponentem lite[ris] una cum nostro hiisdem appenso. Anno Domini sicut supra5.
1Opatem w Łeknie był zapewne w tym czasie Gotszalk wyst. 1319 (KDW II, nr 1007 - 1010).
2Altenberg, macierz klasztoru łekneńskiego.
3Morimond, macierz klasztorów cysterskich z Kolonii, m. in. Altenbergu.
4Uchwałę wydał J. M. Canivez, Statuta capitulorum generalium Ordinis Cisterciensis, t. III, Louvain 1935, s. 343, § 19. Tekst zawarty w niniejszym liście ma odmianki w porównaniu z wydaną uchwałą.
5Mikrofilm niniejszego listu zawdzięczają wydawcy uprzejmości prof. Kazimierza Jasińskiego.


Dokument Nr 90
Brześć Kujawski, 19 listopada 1319
Książę Władysław Łokietek rozsądza spór pomiędzy Żyrą synem Trojana a klasztorem Cystersów w Lądzie o wieś Lęg.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 17 (XV w.).
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 90 (wg Kop.); 2. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 258.

In nomine Domini amen. Quod magnifica principum decrevit auctoritas, ratum atque stabile debut permanere. Proinde nos Wladislaus Dei gracia dux Cracouie, Sandomirie, Syradie, Lancicie, Cuyauie necnon heres Regni Polonie notificamus universis, tam presentibus, quam futuris, presentes literas audituris, quod cum in nostra nostrorumque baronum presencia materia questionis inter Ziram filium Troyani1 ex una parte agentem et religiosum virum dominum abbatem Landensem ex altera respondentem verteretur super hereditate Lang2 in wlgari vocitata tandem querela allegacione et proposicione dicti Zire et responsiva et domini abbatis memorati diligenter discussa et racionabiliter intellectis hereditatem supradictam Lang domino abbati et domui Landensi adiudicamus iure hereditario in perpetuum valituram cum singulis et universis utilitatibus pertinentibus ad eandem, ut in gadibus suis circumferencialiter dinoscitur limitata. Predictum vero Ziram abiudicamus, sibi et ipsius progenitoribus super repeticione et requisicione eiusdem hereditatis in perpetuum silencium inponentes. Actum apud Bresce anno Domini Mo CCCo XIXo die beate Elizabet, presentibus hiis testibus: comite Dobrogostio Poznaniensi3, Martino Kalisiensi4, Johanne Brecensia5 palatinis, domino Philippo cancellario Regni Polonie6. Ad huius rei evidenciam, pleniorem presentibus nostrum sigillum duximus appendendum. Datum per manus domini Sbignei canonici et vicecancellarii Cracouiensis7.
atak Kop.
1Żyra Trojanowic z Kościoła (Kościelnej Wsi) na Kujawach, Powała, wyst. od 1314, potem kasztelan kowalski 1330 (Bieniak, Wlkp., s. 69).
2Łęg nad Wisłą, zob. wyżej, nr 43/2.
3Dobrogost z Dzwonowa (na pd. od Skok), Nałęcz, wojewoda pozn. 1308 - 1319, zm. ok. 1319 (PSB VI, s. 244 - 245; Bieniak, Wlkp.; WSB).
4Marcin Zaremba, zob. wyżej, nr 84/1.
5Jan wojewoda brzeski 1319 - 1320 (Bieniak, Wlkp., s. 72).
6Filip z Miłosławia, zob. wyżej, nr 84/2.
7Zbigniew, zob. wyżej, nr 84/7.


Dokument Nr 91
[sprawdzony]
Poznań, 30 czerwca 1320
Biskup poznański odnawia przywilej na sołectwo w Skarboszewie Klemensowi Włodyczce.
Kop.: 1. Poznań, AAP, Acta episcopalia, 26, cz. 2, k. 39. Wpis 18 lipca 1625; 2. Poznań, WAP, Pyzdry Gr. 50, k. 164v - 165. Wpis 8 sierpnia 1606.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 11 (wg Kop. 1).

In nomine Domini amen. Noverint universi praesentes literas inspecturi, quod nos Domaratus Dei gratia episcopus Posnaniensis ecclesiae1 praesentibus profitemur, quod accedens ad nos Clemens dictus Wlodziczkaa scultetus noster de Skarboschevob2 coram nobis deposuit cum querela, quod per latrones et spolia, que his vigent temporibus, prohc dolor, ad multis retroactis temporibus viguerunt, privilegium sue libertatis perdidisset, in quo continebatur, quomodo per nostram Posnaniensem ecclesiam propter suae fidelia servitia exhibita eidem nostrae ecclesiae multis annis fuerit cum suis perpetuo natis liberis ex legitimo matrimonio manumissus, petens humiliter et obnixe libertatis suae privilegium [k. 165] a nobis ac nostris fratribus capitulo Posnaniensi aliud sibi dari. Nos vero una cum fratribus nostris deliberatione praehabita diligenti inspectis suis iustis petitionibus quia nobis et nostris fratribus liquide constabat, quod per ecclesiam nostramf propter sua fidelia servitia cum suis liberis fuerat manumissus ne afflictiog adderetur afflictioni qui non deliquith gravius puniretur cum potius consolationis meritum, quam punitionis demeritum mereretur, de fratrum nostrorum consilio et assensu, ipsum dudum per nostram ecclesiam manumissum et cum suis liberis libertati perpetuae donatum et ab omnibus servitiis quibus erat obnoxius exemptum adhuc exemptum et liberum sive etiam libertinum hiis utilitatibus infrascriptis, ita quod idem scultetus noster molendinum liberum habeat aedificare atque tabernam fabricam una cum macellis universarum arcium mechanicarum, videlicet artis1 cerevisiae, sartoriae, sutoriae, pistrinae necnon gregem ovium in dicta nostra villa libere merebitur obtinere. Item scultetus noster nominatus pro tribus magnis iudiciis in anno unius diei iudicii prandium unum domino procuratori mettertio tenebitur procurare, aliis quippe donis tributionibus, donationibus eundem supradictum nostrum scultetum liberum cum omnibus suis posteris atque legitimis successoribus pronunciamus, declaramus, decernimus et esse volumus perpetuis temporibus in futurum. In cuius rei testimonium praesentem literam sibi dari et nostri nostrique capitulij sigillorum munimine fecimus roborari. Actum et datum Posnaniae in crastino Petri et Pauli Apostolorum anno Domini millesimo trecentesimo vigesimo, praesentibus dominis et fratribus nostris consentientibus: Joanne praeposito3, Adam cantore4, Nicolao custode5, Philippo archidiacono6, Joanne cancellario Posnaniensibus7, Gerlibo scholastico et officiali Gnesnensi et canonico Posnaniensi8 et Sdisslaok rectore ecclesiae de Gay9, Gerkone10, Jacobo11, Tomislao12, Woyslao13, Boguslaol de Kossonos14, Mathia15, Raciborio16, Michaele17, Paulo18, Vincentio19, Silico20, Dominico21, Boguslaol notario curiae nostrae22 et Lamperto nostrae ecclesiae canonicoł23 et aliis multis viris et honestis.
aWlodyczka Kop. 2
bSkarboszewo Kop. 2
cproch Kop. 2
det Kop. 2
ebrak Kop. 1
fipsam Kop. 2
gafflicto Kop. 2
hdeliquid Kop. 2
ibrak Kop. 1
jbrak Kop. 2
kSulislao Kop. 1
lBogufalo Kop. 2
łtak Kop., podczas gdy wszyscy wymienieni to kanonicy.
1Domarat, Grzymalita, biskup pozn. 1318/19, zm. 1324 (PSB V, s. 305; Now. II, s. 66 - 67; Bieniak, Wlkp., s. 193).
2Skarboszewo, na pd.-zach. od Słupcy. W 1346 w Słupcy wyst. mieszczanin Mikołaj zwany Włodyczka (KDW II, nr 1251) - może krewny.
3Jan, zob. wyżej, nr 34/11.
4Kantor Adam, zob. wyżej, nr 75/14.
5Mikołaj kustosz pozn. 1320 - 1323 (tutaj i KDW II, nr 1029), a zapewne i 1327 - 1328 (KDW II, nr 1080, 1082, 1089).
6Filip z Miłosławia, zob. wyżej, nr 84/2.
7Jan z Kępy, Łodzia, kanclerz kapituły pozn. 1319 - 1320, archidiakon pozn. 1321, potem biskup pozn. 1335, zm. 1346 (Now. II, s. 68 - 70; PSB X, s. 433 - 434; WSB).
8Gerlib pisarz biskupa pozn., pleban w Słupcy 1306, kanonik pozn. 1311, oficjał gnieźn. 1318, scholastyk gnieźn. 1318/19 (Bieniak, Wlkp., s. 189).
9Zapewne Zdzisław kanonik pozn. od 1307?; jako rektor w Gaju (na zach. od Poznania) wyst. tylko tutaj.
10Gierek, zob. wyżej nr 44/10.
11Jakub zapewne ident. z Jakubem kanonikiem pozn. od 1311 i skarbnikiem biskupa pozn. 1311, 1338 (KDW II, nr 948, 1148), plebanem w Środzie 1335, 1344 (KDW II, nr 1059, 1231), rektorem kościoła w Krerowie od 1344 (ib., nr 1271).
12Tomisław, może ident. z kanonikiem Tomisławem 1312 (KDW II, nr 956).
13Wojsław kanonik pozn. 1312, skarbnik biskupa pozn. 1327, kanclerz pozn. 1329, kantor 1330, archidiakon 1344 - 1351 (KDW II, nr 956, 1028 n.; Now. II, s. 293).
14Bogusław, najpewniej z Koszanowa (koło Śmigla), Szaszor, kanonik pozn. 1320 (Now. II, s. 139, 429). Bieniak, Wlkp., s. 157, utożsamia go z Boguchwałem dziekanem pozn. 1333 - 1354.
15Maciej kanonik pozn. wyst. 1305, 1312, 1325, 1330, 1334 (KDW II, nr 896, 956, 1059, 1114, 1128) - trudno ustalić, czy to jedna osoba.
16Racibor kanonik pozn. - por. KDW II, nr 1200.
17Michał kanonik pozn. wyst. 1285 - 1329 (KDW I - II, nr 559 - 1104), ale trudno ustalić, czy to jedna osoba.
18Paweł kanonik pozn. bliżej nieznany, może ident z wyst. w 1325 (KDW II, nr 1059) i 1333 (zob. niżej, nr 113/15 - 16).
19Wincenty może ident. z kanonikiem pozn. Wincentym Kociskiem 1311 (KDW II, nr 948).
20Silik skądinąd nieznany, ale może jest to kanonik Ilik, potem w 1333 scholastyk pozn. (zob. niżej, nr 113/4).
21Dominik kanonik pozn. 1320 (tutaj), kanclerz pozn. 1323, syn Jana "de Zarow", który w 1325 otrzymał od papieża dziekanię pozn. (KDW II, nr 1058), archidiakon pozn. 1327 - 1339 (Now. II, s. 293, 310; KDW II; Lites 1320, s. 14).
22Bogusław z Sandomierza notariusz publiczny, pisarz arcybiskupa gnieźn. 1320, skarbnik arcybiskupa 1325, kantor łęczycki 1328 - 1339, pleban łowicki (Kor. I cz. 2, s. 56; Lites 1320, s. 14; Lites 1339, s. 204; Bieniak, Wlkp., s. 191).
23Lampert, Lambert, kanonik pozn. 1320 (tutaj) - 1330 (KDW II, nr 1082, 1089, 1114).


Dokument Nr 92
Gniezno, 12 grudnia 1322
Arcybiskup gnieźnieński zleca Mikołajowi synowi Serwina lokację wsi Ostrowite Kapitulne na prawie średzkim.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 196 (Wizytacje dóbr kapituły gnieźn. z 1534 r.), k. 54 - 54v.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 14 (wg Kop.).
Wyd.: Wizytacje, s. 512 - 513 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Humani generis actiones plerumque ab hominum memoria elabuntur, nisi autenticarum scripturarum munimine cum subscripcione testium perhennentur. Hinc est, quod nos Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus, melioracioni bonorum nostre Gneznensis ecclesie, quantum possumus, intendentes, hereditatem eiusdem ecclesie nostre dictam in wlgari Osthrowythe Maius1, prout suis limitibus est distincta, de consensu fratrum nostrorum, Gneznensis videlicet capituli, exposuimus et locandam dedimus iure Theuthonico Noui Fori aut Szrzedensis vel unde ius idem noscitur processisse, donantes Nicolao filio quondam Servini1 sculteciam in eadem et dantes eidem sculteto ac suis liberis et successoribus legittimis nomine scultecie et racione locacionis septimum mansum liberum in perpetuum de omnibus, quotquot in eadem hereditate Osthrowythe per eum mensurati fuerint et locati. Et de omnibus solucionibus artificiorum septimum denarium obtinebit. Damus eciam predicto sculteto et suis liberis in eadem hereditate tabernam liberam et tercium denarium iuramenti et cuiuslibet iudicati. Preterea colonis, qui se in eadem hereditate locaverint, de agris prorsus incultis a solucione census et decime decem annorum spacio concedimus libertatem, de agris vero cultis quatuor annis a solucione decime libertatem habebunt; quibus elapsis decimam manipulatim in campis vel secundum quod estimabitur decima memorata, infra sequentes sex annos in pecunia nobis solvere tenebuntur. Expiracione vero decem annorum, ut dictum est, plenarie libertatis incole prefate hereditatis de quolibet manso in festo beati Martini [11 XI] duas mensuras tritici, duas ordei, [k. 54v] quatuor siliginis et quatuor avene ac fertonem denariorum monete usualis nomine census et decime annis singulis nobis solvent. Ecclesia vero predicta in Osthrowythe id obtinebit, quod alias noscitur habuisse. Et quoniam iura predicte civitatis Noui Fori Szrzedensis sunt nobis incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, nobis salva et integra reservamus. Ut autem hec ordinacio robur obtineat perpetue firmitatis, presens privilegium supradicto sculteto dari fecimus et sigillorum nostri videlicet et nostri Gneznensis capituli caractere communiri. Actum et datum Gnezne pridie Idus Decembris anno Domini millesimo tricentesimo vigesimo secundo, presentibus venerabilibus viris dominis: Nicolao decano2, Clemente scholastico Gneznensibus3, Petro canthore Lanciciensi4, Thomislao archidiacono Vnyeyowyensi5, Vincencio cancellario nostro6, Serrassioa7, Petro8, Pribkone canonicis Gneznensibus9 et aliis fidedignis.
aWyd. ma tu Lucassio; por. też przypis 7.
1Ostrowite Kapitulne pomiędzy Kleczewem a Powidzem. Sołtys Mikołaj skądinąd nieznany.
2Mikołaj, Małopolanin, prepozyt wiślicki 1306, kanonik krakowski 1308, kustosz gnieźn. 1309, wikariusz generalny gnieźn. 1314, dziekan gnieźn. 1318/19, sędzia w procesie krzyżackim 1320/21, kanonik pozn. i włocławski, zm. 1334/35 (PSB XXI, s. 90 - 91).
3Klemens scholastyk gnieźn. 1322 (tutaj) - 1333, kanonik krakowski i w kolegiacie Św. Idziego w Krakowie (Kor. II, s. 260; KDKK I, s. 196).
4Piotr kantor łęczycki 1322 (tutaj) - 1324 (KDW II, nr 1038, 1039, 1047; Zb. dok. Płocka, s. 31), może ident. z kanonikiem gnieźn. i prepozytem łęczyckim 1341 (niżej, nr 128/8; KDW II, nr 2048; Kor. III, s. 215).
5Tomisław archidiakon uniejowski 1322 - 1327, kanonik gnieźn. 1322, kustosz gnieźn. 1325, archidiakon gnieźn. 1329 (KDW II, nr 1047 - 1108; Kor. IV, s. 118).
6Wincenty z Koszanowa (koło Śmigla), brat kasztelana pozn. Andrzeja, Szaszor, notariusz publiczny, kapelan, pisarz (m. in. na procesie krzyżackim 1320) i kanclerz arcybiskupa gnieźn. 1320, kanonik gnieźn. 1320, pozn. 1324, archidiakon gnieźn. 1324, kantor 1329, dziekan 1337, świadek na procesie krzyżackim 1339, zm. ok. 1353 (Lites 1320, s. 14; KDW II, nr 1039 n.: Kor. IV, s. 302 - 304; Lites 1339, s. 290; Zb. dok. Płocka, s. 31).
7Imię zniekształcone. Wizytacje mają tu Lucassio, ale i kanonik Łukasz nie jest skądinąd znany.
8Kanonik Piotr trudny do identyfikacji.
9Przybek kanonik gnieźn. 1311 - 1334, scholastyk łęczycki 1323?, pleban w Górze koło Żnina 1334 (KDW II, nr 942, 1139; KDKK I, nr 131; Kor. III, s. 303).


Dokument Nr 93
Poznań, 1 lipca 1323
Biskup poznański nadaje sołectwo w Warszewie krawcowi Piotrowi.
Kop.: Gniezno, AAG ACap. B6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 86v - 87.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 13 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 410 - 411 (pod błędną datą: 1333 r.).

In nomine Domini amen. Ut negociorum, que nostris aguntur temporibus, finis in posterum tocius dubietatis amputetur et materia omnis controversie sopiatur, necesse est, ut gesta nostrorum temporum scripturarum vel testium memorie commendentur. Noverint igitur universi presentis litere seriem inspecturi, quod nos Domarathus Dei gracia episcopus Poznaniensis eclesie1, cupientes bona eclesie nostre in melius reformare et redditus eius ampliare et amplius augere, de consilio fratrum nostrorum et capitulorum consensu, villam seu hereditatem ecclesie nostre ad mensam nostram pertinentem Petro sartori2 iure Novi Fori pro duobus mansis liberis Flamingice mensure contulimus locandam sibi suisque posteris perpetuo possidendam sub hac forma, quod coloni dicte ville sex annorum habebunt libertatem qua evulsa iidem coloni singulis annis domino ville, qui ipsam pro tempore possidebit, duodecim mensuras triplicis grani solvere tenebuntur, videlicet quatuor mensuras tri(ti)ci, quatuor siliginis, quatuor avene et fertonem usualis argenti de quolibet manso. In Nativitate Domini nostri unum porcum [k. 87], in Pascha vero pernam aut tres scotos pro ipsa dare debebunt domino ville, omnibus annis tribus diebus, scilicet ad estivalia unam diem, ad hyemalia secundam, terctiam ad seminandum propriis aratris agros domini arabunt. Idem vero Petrus et posteri eius in villa seu hereditate nostra supradicta, que Warschevo2 vulgariter nuncupatur, quam sibi dedimus iure Thevthonico collocandam, quatuor hortos, tabernam, pistrinam fabricam et macellum cum posteris suis libere perpetuo possidebit. De solucionibus autem penarum, quae de iudicio cesserint, duo denarii domino et tercius cedet sculteto. Concedimus insuper ei ac eius successoribus in prefata hereditate pardices quisculasque capere, vulpes si delectat et lepores venari. In cuius rei testimonium presentem sibi literam conscribi et nostro nostrique capituli sigillorum munimine fecimus roborari. Actum et datum Posnanie feria sexta infra octavas beatorum Petri et Pauli Apostolorum, presentibus dominis fratribus nostris, videlicet: domino Joanne archidiacono3, Adam cantore4, Nicolao custode5, Dominico cancellario6, Jacobo7, Voyslao8, Boguslao9, Gabriele10, Werkone11, Jasscone dicto Bonum mane12 canonicis Poznaniensibus et aliis viris quamplurimis fidedignis, anno Domini millesimo tricentesimo vigesimo tercio. Excipimus preterea in eadem villa pro nostris aratris duos mansos liberos et reservamus pro nobis excollendos.
1Biskup Domarat, zob. wyżej, nr 91/1.
2Warszew na pn.-wsch. od Opatówka. Sołtys Piotr skądinąd nieznany.
3Jan z Kępy, zob. wyżej, nr 91/7.
4Adam, zob. wyżej, nr 75/14.
5Mikołaj, zob. wyżej nr 91/5.
6Dominik, zob. wyżej nr 91/21.
7Jakub, zob. wyżej nr 91/11.
8Wojsław, zob. wyżej, nr 91/13.
9Bogusław, zob. wyżej, nr 91/14.
10Gabriel kanonik pozn. 1323 (tutaj), skarbnik biskupa pozn. 1330, kanclerz pozn. 1330 - 1334 (KDW II, nr 1080 - - 1136; Now. II, s. 228 uważa go za oficjała pozn. idąc tu za MPH V, s. 618 - wiadomość nie potwierdzona w MPH n. s. IX cz. 2, s. 92).
11Kanonik Werko skądinąd nieznany.
12Jasiek zw. Dobra Ręka kanonik pozn. 1312 - 1335 (KDW II, nr 956 - 1152).


Dokument Nr 94
[Łekno], 30 września 1323
Opat klasztoru Cystersów w Łeknie zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że zezwolił Tylmanowi, cystersowi z Łekna na swobodne rozporządzanie swoją ojcowizną.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Bestand Columba, Nr. 439. Pergamin 176 × 56 mm, bez zakładki. Na pasku pergaminowym pieczęć wystawcy w mandorlę, przedstawiająca stojącą postać z laską opacką w ręku. Napis uszkodzony: ... abbatis de Lekna (?).

Nos frater Nicholaus dictus abbas in Luckna1, officio de Sancta Columba salutem in Filio Virginis Gloriose. | Noverit vestra discretio per presentes, quod fratri Thil(manno) monacho domus nostre concedimus et damus | omnimodam facultatem et potestatem de sua sorte hereditatis de patrimonio suo ipsum contin|gentem disponere et ordinare secundum suam utilitatem, sicut sibi videbitur expedire. In cuius rei testimonioa presentem litteram nostro sigillo commovimusa. Datum anno Domini @M@ @CCC@ XXIII in die beati Iheronimi Confessoris.
atak Kop.
1Mikołaj opat klasztoru w Łeknie wyst. 1322 - 1328 (KDW II, nr 1033, 1054, 1091).


Dokument Nr 95
1323
Arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Biskupicach Smolanych (Bieniszowicach) Andrzejowi Smolce.
Ekscerpt: Gniezno, AAG, ACap. B 140 (Wizytacje dóbr arcybiskupa gniezn. z 1512 r.), k. 312v (Wyd.: Wizytacje, s. 418), wg Or. bardzo zniszczonego. Tytuł: Benyssowicze.

Janislaus Dei gracia sancte eclesie Gneznensis archiepiscopus, intendentes studio vigilanti melioracioni bonorum eclesie villam Benyssowicze prope Calisch sitam, Andree nostro clavigero dicto Smolka1, de consensu venerabilium fratrum capituli Gneznensis iure Theutonico exposuimus ad locandum, dantes sibi suisque successoribus nomine scoltecie duos mansos liberos, tercium ortum, tercium denarium cuiuslibet iudicati iure hereditario. Incole autem, qui se ibidem locaverint, de quolibet manso pro censu fertonem argenti currentis in terra atque pro decima quatuor mensuras tritici, quatuor siliginis et quatuor avene annis singulis solvent. In aliis autem salva sint omnia, que utilitatem et commodum dominorum respiciunt. In cuius rei etc... Emanavit privilegium sub anno Domini Mo CCCXX tercio.
1Bieniaszowice, potem Biskupice Smolane, na zach. od Kalisza. Sołtys Andrzej Smolka skądinąd nieznany.


Dokument Nr 96
Brześć Kujawski, 15 lipca 1324
Arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Siedlimowie Marcjanowi Siekierce.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 139 - 139v. Tytuł: Ville Syedlymowo clavis eiusdem.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 15 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 451.

In nomine Domini amen. Ut rebus caducis robur perpetue firmitatis accedat et ea, que aguntur ad posterorum noticiam deducantur, sapiencium decrevit auctoritas facta mortalium digna memoria literarum serie cum [k. 139v] subscripcione testium posteris commendare. Igitur nos Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus ad perpetuam rei memoriam notum facimus universis presentibus et futuris, ad quos pervenerit scriptum presens, quod melioracioni bonorum eclesie nostre Gneznensis, quantum divina favente gracia possumus, intendentes, villam seu hereditatem eiusdem eclesie nostre, dictam in wlgari Syedlymoviczy, sittam in territorio Cybariensi, de consensu fratrum nostrorum, videlicet Gneznensis capituli, deductis agris nostris ad duo aratra locandum exposuimus iure Theuthonico, scilicet Novi Fori, vendentes Marzyano dicto Syekyrka1 pro certa summa pecunie sculteciam in eadem et dantes eidem ac suis liberis verisque successoribus nomine scultecie et racione locacionis tres mansos liberos, tercium denarium iuramenti et cuiuslibet iudicati, tabernam eciam ibidem, si una fuerit, habebit liberam, si autem plures taberne crescentibus eisdem bonis locate fuerint, dictus scultetus et sui posteri de predictis tabernis tercium denarium obtinebunt. Preterea incolis hereditatis predicte tribus annis a solucione decime et sex annis a solucione fertonum racione census plenam concedimus libertatem, ita tamen, quod elapsis tribus annis primis decimam manipulatim nobis solvent in campis de agris excultis, evoluto vero spacio sex annorum, supradicte hereditatis coloni de manso quolibet maldratam triplicis annone, videlicet quatuor mensuras tritici, quatuor siliginis et quatuor avene necnon fertonem argenti, iuxta ius Srzedense nobis et eclesie nostre annis singulis solvere tenebuntur. Et quoniam iura predicte civitatis Srzodensis nobis sunt prorsus incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra reservamus in omnibus. Ut autem presens nostra ordinacio non possit imposterum violari, nostrum et predicti capituli nostri sigilla presenti privilegio duximus apponenda. Actum et datum in Brzesczie Idus Iulii anno Domini millesimo tricentesimo vicesimo quarto, presentibus honorabilibus viris dominis: Nicolao decano2, Martino cantore3, Vincencio cancellario Gneznensibus4, Joanne cancellario5, Petro cantore Lanciciensibus6 et Thimislaoa archidiacono Vnyeouiensi7 canonicis Gneznensibus.
atak Kop.
1Siedlimowo pomiędzy Strzelnem a Kleczewem na terytorium zbarskim. Sołtys Marcjan Siekierka skądinąd nieznany.
2Mikołaj, zob. wyżej, nr 92/2.
3Marcin kantor gnieźn. wyst. tylko tutaj; kantorem gnieźn. był jednak wówczas najpewniej Iwan (Iwo) z Chęcin.
4Wincenty z Koszanowa, zob. wyżej, nr 92/6.
5Jan kanclerz łęczycki 1318 - 1332. Bieniak, Wlkp., s. 99, utożsamia go z Jaśkiem, pisarzem Władysława Łokietka od 1290, plebanem w Zgierzu 1295, prepozytem Św. Michała w Krakowie 1321, zm. ok. 1333.
6Piotr, zob. wyżej, nr 92/4.
7Tomisław, zob. wyżej, nr 92/5.


Dokument Nr 97
Gniezno, 20 czerwca 1325
Arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Biskupinie Krystynowi i Mateuszowi.
Kop.: 1. Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 149 - 149v. Tytuł: Advocacie in villa Byskupino clavis eiusdem [Znenensis]; 2. tamże, B 5 (Liber privilegiorum j.w.), k. 193 - 193v. Tytuł: Privilegium scultetiae in vulgari Biskupino.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 17 (wg Kop. 1), k. 18 (wg Kop. 2, z błędnie odczytaną datą jako 9 lipca).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 288.

In nomine Domini amen. Quoniam facta mortalium a memoria dilabi consweverunt, sapientum provida sanxit auctoritas ea scripti patrocinio cum annotacione testium posterorum noticie commendare. Nos igitur Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus ad perpetuam rei memoriam notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, ad quos pervenerit scriptum presens, quod condicionem bonorum eclesie nostre meliorare pro viribus cupientes, hereditatem nostram et eiusdem eclesie, dictama in wlgari Byskupino, sitam in districtu Znenensi1, sub ratihabicione fratrum nostrorum, Gneznensis videlicet capituli, iure Theutonico, scilicet Noui Fori, exposuimus ad locandum, vendentes pro certa summa pecunie Cristino et Matheo1 sculteciam in eadem et assignantes eis et eorum liberis vel successoribus legittimis perpetuo [k. 149v] nomine scoltecie tres mansos a censu dumtaxat liberos, medietatem tabernarum, tabule carnificis et pistoris necnon tercium denarium iuramenti et cuiuslibet iudicati. [k. 193v] Preterea incolis hereditatis predicte a solucione decime tribus annis de agris excultis, de incultis vero quinque annis, a censu autem octo annis, plenam et omnimodam concedimus libertatem. Qua libertate elapsa predicti coloni decimam integralemb manipulatim in campis, preter linum et rapulas, tantummodo et fertonem argenti usualis monete racione census de quolibet manso singulis annis nobis in festo beati Martini [11 XI] solvere tenebuntur. Et quoniam iura predicta nobis c-d
sunt prorsus
incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra reservamus. Ut autem hec ordinacio robur perpetue firmitatis obtineat, presens privilegium supradictis scultetis dari mandavimus et nostri et predicti capituli sigillorum caracteree communitum. Actum et datum in Znenaf XIIo Kalendas Julii anno Domini g-h
millesimo tricentesimo
vicesimo quinto, presentibus honorabilibus viris dominis: Iwano cantore2, Thomislao custode3, Petro cancellario Gneznensibus4, Joanne preposito Rudensi5, magistro Andrea cancellario Plocensi6, Boguslao thesaurario nostro7, Benedicto Binissonei8 canonicis Gneznensibus et aliis multis fidedignis testibus circa premissa.
ascultetiam Kop. 2
bintegraliter Kop. 2
c-dprorsus sunt Kop. 2
ewolne miejsce w Kop. 2
fZneyna Kop. 2
g-hMo. CCCo. Kop. 2
iStrussone Kop. 2.
1Biskupin, na pd. od Żnina. Sołtysi Krystyn i Mateusz skądinąd nieznani.
2Iwan (Iwo) z Chęcin (w Kieleckiem), kustosz gnieźn. 1309, kanonik krakowski i włocławski, prepozyt gnieźn. 1328/29, zm. ok. 1348 (Bieniak, Wlkp., s. 187).
3Tomisław, zob. wyżej, nr 92/5.
4Piotr kanclerz gnieźn. 1325, kanonik wrocławski 1326, świadek na procesie krzyżackim 1339, zm. ok. 1339 (KDW II, nr 1051 n.; Lites 1339, s. 98; KDKK I, s. 174; por. też Kor. III, s. 215 - 216).
5Jan kanonik gnieźn. 1320, prepozyt rudzki 1320 - 1329 (KDW II, nr 1022), mylnie utożsamiany niekiedy z późniejszym scholastykiem gnieźn. Janem Bródką (Kor. II, s. 179).
6Andrzej Jakubowic, zob. wyżej, nr 60/9.
7Bogusław, zob. wyżej, nr 91/22.
8Benedykt (Bieniak) Struś kanonik gnieźn. 1320 (KDW II, nr 1022) - 1327, zapewne ident. z późniejszym kustoszem gnieźn. 1337 - 1345 (KDW II, nr 1239; Kor. I, cz. 2, s. 42, IV, s. 19).


Dokument Nr 98
Uniejów, 22 lutego 1326
Wymienieni biskupi polscy nadają odpusty nawiedzającym kościół parafialny w Iwanowicach.
Kop.: niegdyś Królewiec, Bibl. Uniw., rkps 1555 (Liber cancellariae Stanislai Ciołek), k. 175v.
Wyd.: Caro, Liber cancellariae, t. II, s. 241 - 242 (wg Kop.).

Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus, Nankerus Cracouiensis1, Florianus Plocensis2, Mathias Wladislauiensis3 et Johannes Poznaniensis4 Dei gracia ecclesiarum episcopi universis christifidelibus, ad quos devenerit scriptum presens, salutem in salutis auctore. Cupientes christifidelium mentes excitare ad opera karitatis et ut ecclesia Beate Katherine in Gywanowycze5 Gneznensis dyocesis ab eisdem honoribus congruis frequentaretur, omnibus vere penitentibus et confessis, qui dictam ecclesiam infrascriptis festivis diebus, scilicet Nativitatis, Epiphanie, Resurreccionis cum duobus sequentibus diebus, Ascensionis Domini, Pentecostes cum duobus sequentibus diebus, Invencionis et Exaltacionis Sancte Crucis, Michaelis Archangeli, Johannis Baptiste, Apostolorum et Evangelistarum diebus, Stephani, Laurencii, Adalberti, Stanislaui et Wenceslay Martyrum, Gregorii, Nicolay et Martini Confessorum, Marie Magdalene, Katherine, Margarethe et XI Milium Virginum ac sanctorum, quorum reliquie in eadem ecclesia continentur, causa devocionis accesserint de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Apostolorum eius Petri et Pauli patrocinio confidentes, nos videlicet episcopi de consensu dyocesani quilibet quadraginta dies indulgencie misericorditer in Domino impartimur. In cuius rei testimonium nostra sigilla presentibus sunt annexa. Datum in Vneyow VIIIo Kalendas Marcii anno Domini MoCCCo vicesimo sexto.
1Nanker biskup krakowski 1320, potem 1326 wrocławski, zm. 1341 (PSB XXII, s. 514 - 517).
2Florian z Kościelca (Kościoła), Leszczyc, kanonik płocki, włocławski i gnieźn., biskup płocki 1317, zm. 1333 (PSB VII, s. 38 - 40; Bieniak, Wlkp.).
3Maciej z Gołańczy, Pałuka, biskup kujawski (włocławski) 1323 - 1365, zm. 1368 (PSB XIX, s. 15 - 18).
4Jan III Doliwa biskup poznański 1324, zm. 1335 (Now. II, s. 67 - 68; WSB).
5Iwanowice na pd.-wsch. od Kalisza.


Dokument Nr 99
Gniezno, 25 kwietnia 1326
Arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Lubczu Ciechosławowi synowi Marcina.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 137v - 138. Wpis w transumpcie arcybiskupa Jana Gruszczyńskiego z daty: Gniezno, 23 kwietnia 1470. Tytuł: Innovacio privilegii advocacie ville Lupcza clavis eiusdem.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 19 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 294.

In nomine Domini amen. Ne ea, que aguntur in tempore, simul cum lapsu temporis evanescant, literarum serie cum subscripcione testium consweverunt posterorum noticie commendari. Proinde nos Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus notum facimus universis presentibus et futuris, ad quorum noticiam pervenerit presens scriptum, quod melioracioni bonorum mense nostre, quantum iuvante Deo possumus, intendentes, hereditatem nostram dictam Lupcze1, sittam in territorio Gneznensi, de consensu fratrum nostrorum Gneznensis capituli Czestoslao filio quondam Martini1, locandam exposuimus novo iure, quod servatur in Srzoda Slesie, vel unde ius idem noscitur procesisse, vendentes pro certa pecunie quantitate eidem Czestoslao et suis liberis ac legittimis successoribus sculteciam in eadem et dantes ei nomine scultecie octavum mansum liberum, terciam partem molendini per nos ibidem construendi in hereditate predicta, tercium denarium iuramenti et cuiuslibet iudicati, de tabernis eciam et tabulis carnificum, sutorum et pistorum, quotquot esse poterint, prefatus scultetus et sui successores tercium denarium obtinebunt. Licebit itaque eidem sculteto nostro et legittimis suis successoribus ligna de silvis nostris ducere et pisces in lacubus nostris prandere ac feras in prefata nostra hereditate venari solum pro mensa et utilitate sua. Preterea incolis eiusdem hereditatis a solucione census octo annis plenam concedimus libertatem, ita videlicet, ut post quatuor annos de agris, qui tunc exculti fuerint, decima nobis solvetur manipulatim in campis. [k. 138] Elapsis vero, ut predicitur, plenarie octo annis, omnes incole hereditatis predicte de quolibet manso quatuor mensuras tritici, quatuor siliginis, quatuor avene et fertonem, iuxta conswetudinem terre Gneznensis, singulis annis racione census et decime nobis solvere tenebuntur. Liberamus insuper et absolvimus prefatum Czechoslaum et successores suos legittimos ab omnibus oneribus, solucionibus et serviciis nostris, solum unum fertonem pro iudicio annuatim nobis solvere tenebitur. Et quoniam iura predicte civitatis Srzoda nobis sunt prorsus incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et nostris successoribus reservamus. In quorum omnium fidem et testimonium premissorum presentes litteras scribi fecimus nostrique et capituli nostri prefati sigillorum caractere communiri. Actum et datum Gnezne VIIo Calendas Maii anno Domini millesimo tricentesimo vicesimo sexto, presentibus honorabilibus viris dominis: Andrea preposito2, Nicolao decano3, Hynkone cantore4, Vincencio archidiacono5, Thomislao custode6, Petro cancellario7 et aliis multis canonicis Gneznensibus tunc in capitulo congregatis.
1Lubcz na pd.-wsch. od Rogowa. Sołtys Ciechosław (?) skądinąd nieznany.
2Andrzej, zob. wyżej, nr 64/7.
3Mikołaj, zob. wyżej, nr 92/2.
4Hynek kantor gnieźn. skądinąd nieznany, kantorem był w tym czasie jednak najpewniej Iwan (Iwo) z Chęcin (zob. wyżej, nr 97/2) - w Kop. zapewne błąd odczytu.
5Wincenty, zob. wyżej, nr 92/6.
6Tomisław, zob. wyżej, nr 92/5.
7Piotr, zob. wyżej, nr 97/4.


Dokument Nr 100
Ląd, 12 marca 1327
Ugoda Konrada sołtysa z Kościoła z klasztorem Cystersów w Lądzie.
Or.: Warszawa, AGAD, dok. perg. 3216. Pergamin 211 × 221+37 mm. Pasek pergaminowy do przywieszenia pieczęci. Na odwrocie informacje o treści i sygnatury (XVII - XIX w.).

Universis christifidelibus, tam presentibus, quam futuris, ad quorum noticiam pervenit presens scriptum, ego Conradus | dictus Sagittarius et Jutta, coniuges legitimi1, salutem et rei geste cognoscere veritatem. Quoniam cum interierit | homo, non sumet omnia secum et cum ipso sua gloria non descendet, sed sua eum opera assecuntur. Igitur nos Conradus et Jutta | coniuges prenominati, quandam ordinacionem inter nos et venerabiles viros, videlicet dominum Jacobum abbatem pie recordacionis et suum conventum eorumque .. successores monasterii Lendensis2 ordinis Cysterciensis, a retroactis temporibus celebratam super quadam pecunie quantitate a nobis racione mutui contracta et ipsis relicta totaliter et dimissa, eo quod idem venerabilis pater et .. conventus equum valentem quinque marcas, unum mansum liberum, unam marcam grossorum annuatim et advocaciam in Cossol3 cum iudicio omnibusque suis utilitatibus nobis ad nostre vite terminum tradiderunt, ita sane, quod si ego Conradus prius diem clausero extremum, uxore adhuc supervivente, advocacia et mansus medius cum omnibus suis utilitatibus necnon et cum omnibus rebus meis, seu mobilibus, seu immobilibus, per medium ad Lendense monasterium libere revertentur, reliquum medio manso cum medietate ceterarum facultatum nostrarum, tam mobilium, quam immobilium, uxori mee prefate donec universe carnis debitum solverit remanente. Post cuius obitum omnia supradicta ad prefatum monasterium sine contradicione cuiuspiam plenarie et integre revertentur, hoc adiecto, quod ego Conradus iam prefatus totum sepum de advocacia michi tradita proveniens ad luminaria assignavi et marcam grossorum suprascriptam culpis meis exigentibus tradidi memorato monasterio propter quoddam homicidium, proch dolor, perpetratum. Ad perpetuam itaque memoriam posterorum ordinacionem prelibatam renovare volentes sub venerabilibus viris domino. Johanne abbate4 et conventu dicti monasterii profitemur et recognoscimus publice in hiis scriptis, quod nos non inducti ab aliquo, vel illecti, mentis nostre compotes nec racionis expertes, sed bona sponte, sano prehabito consilio et pari manu voluntateque libera precedente, ipsam pecuniam racione mutui sic contractam et dimissam item relinquimus eisdem et dimittimus usque ad novissimum denarium totaliter et summatim pro nostrarum salute et remedio animarum, et coram testibus ydoneis infrascriptis profitemur nos dictam pecuniam a data presencium dimisisse integraliter fratribus memoratis ipsosque ab huiusmodi pecunie solucione quitos clamasse, liberos, indebitos et indempnes. Et ne irrita sit libera nostra dimissio, sed quorumlibet hominum frivola impeticio inanescat, abrenunciamus et abdicamus hodie et deinceps omni iuri, quod ad suprascriptam pecuniam habuimus quoquo modo. Insuper ego Conradus uxori mee prefate et Druchwino eius filio, meo autem previgno, .. fratri meo ceterisque meis consanguineis, affinibus et amicis seu quibuscumque hominibus perpetuum impono silencium suprascriptam pecuniam a pluries dictis .. conventu et fratribus exigendi, extorquendi, impetendi vel quomodolibet repetendi. Ut ergo hec nostra recognicio a quoquam hominum nullatenus irritetur, sed perpetuis temporibus permaneat inconvulsa, presens scriptum sigillo civitatis Slupzensis rogavimus firmiter communiri. Actum et datum in Lenda anno Domini MoCCCoXXVIIo in die sancti Gregorii Pape, presentibus hiis testibus et viris discretis: Nicholao advocato, Druchwino magistro consulum, Henzone, Ottone et Nicholao dicto Kempe consulibus Slupzensibus5, item Bechzoldo sculteto de Langenove6 cum aliis quampluribus fidedignis. Nos vero Nicholaus advocatus, Druchwinus, Otto, Henzo, Nicholaus et Bechzoldus omnia premissa vera esse protestantes. Ad peticionem memoratorum Conradi et Jutte coniugum sigillum civitatis nostre presentibus apposuimus in testimonium omnium premissorum.
1Zapewne mieszczanie ze Słupcy, sołtysi w Kościele (zob. niżej, przypis 3).
2Jakub jako opat lędzki wyst. 1316 (KDW II, nr 983).
3Kościół, później Lądek koło Lądu (zob. wyżej, nr 27/2).
4W l. 1324 - 1340 opatem lędzkim był Maciej. Być może chodzi tu o przeora Jana, potwierdzonego 1328 (KDW II, nr 1094).
5Wójt, burmistrz i rajcy ze Słupcy skądinąd nieznani.
6Langenow nie zidentyfikowane.


Dokument Nr 101
Gniezno, 27 kwietnia 1327
Arcybiskup gnieźnieński zamienia dwa łany w Kędzierzynie na część Kębłowa z Hebrardem i Ditrychem synami Zygfryda.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 5 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 91. Wpis w transumpcie wikariusza generalnego gnieźnieńskiego Władysława Oporowskiego z daty: Gniezno, 13 października 1423 (zob. niżej). potwierdzonym przez arcybiskupa Jana Łaskiego w Gnieźnie, ok. 25 kwietnia 1516. Tytuł: Innovacio privilegii liberi in Kanderzyno in clave Gneznensi mense archiepiscopalis 1516.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 69 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 458.

In nomine Domini amen. Quoniam fides instrumentorum excludit materiam iurgiorum, nos Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte ecclesie Gneznensis archiepiscopus notum facimus universis, ad quoda devenerit scriptum presens, quod pro comodo et utilitate eclesie nostre summo opere laborantes, cum Hebrardo et Ditrone fratre suo, filiis quondam Zyfridii1, commutacionem fecimus infrascriptam, recepimus siquidem ab eis pro nobis et eclesia nostra perpetuo partem hereditatis in Kyeblowo1, que ipsos legittime contingebat ex successione paterna, et dedimus eis et eorum liberis ac successoribus legittimis de consensu nostri Gneznensis capituli duos mansos in villa nostra Candzyerzyno2 cum addicione peccunie, a censu et decima et omnibus solucionibus et serviciis omnino liberos, per eos perpetuo liber possidendos. Ut autem hec commutacio seu ordinacio inviolabilis perseveret, presentes scribi fecimus et nostri ac predicti capituli nostri Gneznensis sigillorum munimine roborari. Actum Gnezne quinto Calendas Maii anno Domini millesimo trecentesimo vicesimo septimo, presentibus honorabilibus viris fratribus nostris: Nicolao decano3, Vincencio archidiacono4, Petro cancellario Gneznensibus5, Andrea cancellario Plocensi6, Joanne preposito Rudensi7, Boguslao thezaurario nostro8, Petro9, Benedicto10, Pribcone canonicis Gneznensibus11.
atak Kop.
1Kębłowo na pn.-wsch. od Miłosławia. Synowie Zygfryda skądinąd nieznani.
2Kędzierzyn na pd.-wsch. od Gniezna.
3Mikołaj, zob. wyżej, nr 92/2.
4Wincenty, zob. wyżej, nr 92/6.
5Piotr, zob. wyżej, nr 97/4.
6Andrzej Jakubowic, zob. wyżej, nr 60/9.
7Jan, zob. wyżej, nr 97/5.
8Bogusław ze Sandomierza, zob. wyżej, nr 91/22.
9Kanonik Jan trudny do identyfikacji.
10Benedykt, zob. wyżej, nr 97/8.
11Przybek, zob. wyżej, nr 92/9.


Dokument Nr 102
Poznań, 2 - 7 listopada 1327
Król Władysław Łokietek przysądza Białokosz dominikankom poznańskim.
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 13.

Nos Wladislaus Dei gratia rex Poloniae praesentibus recognoscimus ac publice protestamur, quia cum sorores ordinis Sancti Dominici apud Posnaniam ex una parte et Wisech de Granow cum uxore sua ac sororibus uxoris eiusdem filiabus quondam amicis Stephani de Zichz1 pro hereditate Belabosza2 longo tempore iudicialiter decesserit, tandem ipsa hereditas coram nobis per iudicem nostrum Stanislauma de Grissina Posnaniensem3 et multos alios idoneos assessores extitit rite et rationabiliter adiudicata sororibus supradictis. In cuius rei testimonium praesentem literam conscribi fecimus et sigillo nostro roborari. Datum et actum apud Posnaniam infra octavas Omnium Sanctorum anno Domini M CCCo vigesimo septimo4, praesentibus his testibus: venerabili in Christo patre domino Joanne episcopo Posnaniensi5 et aliis multis fidedignis.
atak Kop.
1Granowo na wsch. od Grodziska Wlkp. Wyszak wyst. tylko tutaj, jego powinowaci nie zidentyfikowani.
2Białokosz, na pn. od Pniew.
3Sędzią pozn. 1323 - 1335 był Wojsław, nie Stanisław, z Gryżyny (Spisy wlkp.). W Kop. zapewne pomyłka: Woyslaum - Stanislaum.
4Pobyt króla w Poznaniu potwierdzony dok. KDW II, nr 1085, 1086, w których zresztą ten sam sposób datacji.
5Jan III Doliwa, zob. wyżej, nr 98/4.


Dokument Nr 103
Gdańsk, 23 kwietnia 1328
Bartłomiej i Piotr Wojsławowice z Rusocina1 sprzedają błoto koło Kłodawy2 klasztorowi Cystersów w Lądzie.
Or.: Poznań, WAP, Kl. Ląd A 4. Pergamin 260 × 125+20 mm, dobrze zachowany. Pismo z kręgu klasztoru lędzkiego. Pasek pergaminowy po przywieszeniu pieczęci. Na odwrocie: De empcione super quadam palude intra terminos dicte hereditatis Clodauie (XV w.); Tego kupna jest konfirmacyja od Krzyżaków anno 1338 sub litera B (XVIII w.); Łąka Kłodawska (XVIII w.); Pieczątka: Staatsarchiv Danzig, Abt. 405, Nr. 10.
Kop.: tamże, Kl. Ląd A 7, w or. transumpcie komtura gdańskiego Winrycha von Kniprode z daty: Gdańsk, 26 czerwca 1338 - zob. niżej, nr 123.
Wyd.: Preuss. Urkundenbuch II, nr 614 (wg Or.), III, nr 169 (wg transumptu).

1Rusocin na pn.-zach. od Tczewa. Bartłomiej i Piotr synowie kasztelana gdańskiego Wojsława wyst. jeszcze 1342 (Preuss. Urkundenbuch III, s. 428).
2Kłodawa, na pd.-zach. od Rusocina, zob. też wyżej, nr 73/2.


Dokument Nr 104
Opatówek, 13 października 1328
Arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Trojanowie Wojciechowi Wierciałce.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnesn. z XVI w.), k. 86 - 86v.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 22 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 415.

In nomine Domini amen. Ne gestarum rerum memoria processu temporis pereat et in oblivionis deducatur abyssum, sapientum decrevit auctoritas facta mortalium literarum serie cum annotacione testium posterorum noticie commendare. Proinde nos Janislaus divina et Apostolice Sedis gracia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, ad quos devenerit scriptum presens, quod melioracionem bonorum eclesie nostre, quantum possumus intendentes, hereditatem nostram et ecclesie nostre Gneznensis, dictam vulgariter Throyanovo, sittam circa Opatow, sub ratihabicione capituli nostri Gneznensis locandam exposuimus iure Theutonico Srzedensi, videlicet dantes racione locacionis Alberto dicto Wyrczialka1 solteciam in eadem per eum et suos liberos et successores legittimos perpetuo possidendam et assignantes nomine soltecie duos mansos liberos, medietatem tabernarum, tercium denarium iuramentorum et cuiuslibet iudicati. [k. 86v] Incole vero hereditatis predicte, qui iam ab annis quatuor sunt locati, duobus annis futuris solvent nobis decimam, dumtaxat de agris excultis quadruplicis annone, videlicet tritici, siliginis, ordei et avene, manipulatim in campis. Et postquam duo anni predicti elapsi fuerint, hereditatis prefate coloni singulis annis de quolibet manso maldratam, videlicet quatuor mensuras siliginis, quatuor mensuras avene, tres mensuras ordei et unam mensuram tritici et fertonem usualis argenti nobis solvere tenebuntur. Si quid autem ad agros mensurari non poterit, hoc ad utilitatem soltici et incolarum predicte volumus pertinere. Et quoniam iura predicte civitatis Srzedensis nobis sunt prorsus incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra reservamus. Ut autem hec ordinacio nostra robur perpetue firmitatis obtineat, presens privilegium dicto sculteto scribi fecimus et nostri ac prefati capituli nostri Gneznensis sigillorum caractere communiri. Actum et datum in Opatovo tercio Idus Octobris anno Domini tricentesimo vigesimo octavo, presentibus honorabilibus viris dominis: Vincencio archidiacono2, Petro cancellario Gneznensibus3, Boguslao cantore Lanciciensi4, Paulo5, Joanne Plocensi6, Dyrzkone Lanciciensi7 canonicis et aliis quamplurimis fidedignis.
1Trojanów, tuż na pd.-zach. od Opatówka. Sołtys Wojciech Wierciałka skądinąd nieznany.
2Wincenty, zob. wyżej, nr 92/6.
3Piotr, zob. wyżej, nr 97/4.
4Bogusław z Sandomierza, zob. wyżej, nr 91/22.
5Paweł kanonik gnieźn. (płocki?) trudny do identyfikacji.
6Jan kanonik płocki nie zidentyfikowany.
7Dzierżek kanonik łęczycki nie zidentyfikowany.


Dokument Nr 105
Pyzdry, 13 grudnia 1328
Król Władysław Łokietek, oddaliwszy pretensje Żyry Trojanowica do wsi cystersów lędzkich Łęgu, obdarza wieś wolnościami i zaświadcza, że klasztor lędzki zamienił tę wieś z biskupem włocławskim na Godziszewo i dziesięciny z wymienionych wsi.
Kop.: 1. Włocławek, Archiwum Diecezjalne, Księga przywilejów biskupstwa włocławskiego I-4 (z XVI w.), k. 86v - 87. Tytuł: Vladislai super Lang circa Antiquam Wladislaviam (podstawa niniejszego Wyd.); 2. tamże, I-561 (XVI w.), k. 80v - 81v.
Odpis: Kraków, Bibl. Czart., Teki Naruszewicza, 5, s. 561 - 566 (wg Kop. 2 ?).
Reg.: 1. Monumenta historica dioecesis Wladislaviensis, t. XIV, Włocławek 1897, nr 49 (wg Kop. 1); 2. Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie, 11, 1965, s. 268, nr 268 (wg Reg. 1).

In nomine Domini amen. Nos Wladislaus Dei gratia rex Polonie, cupientes, quod eorum, que coram nobis gesta sunt, certa apud posteros habeatur, notum facimus universis, tam praesentibus, quam futuris, notitiam praesentium habituris, quod nobilis vir Dobeslaus felicis memoriae filius Creslai de Lapidea Ecclesia1, olim in nostra nostrorumque baronum presencia constitutus, cum bona et matura deliberatione, sponte et voluntarie intuitu salutis anime sue ac in remissionem omnium peccatorum predecessorum ac successorum suorum, hereditatem suam wlgariter Lang nominatam, eam ex paterna successione contingentem, in terra Cvyauie circa Antiquam Wladislauiam sitam2, religiosis viris abbati et conventui monasterii ac ecclesie Landensi ordinis Cisterciensis, diocesis Gneznensis, dedit, tradidit ac libere resignavit, cum omnibus utilitatibus, iuribus, fructibus, proventibus ac pertinenciis suis, videlicet agris, pratis, silvis, venacionibus, mellificiis et lacubus, piscacionibus in Vysla et in aliis aquis, molendinis cum utilitatibus omnibus, que sunt aut in futurum haberi possunt in hereditate predicta, prout in suis terminis circumferencialiter est distincta, nihil questionis pro se aut aliquo alio in eadem hereditate penitus reservando. Nos vero ob remedium anime nostre ac affectum specialem, quem circa ordinem predictum gerimus et habemus, eandem donacionem, ratam habentes et gratam, tunc confirmavimus dictamque hereditatem Lang et incolas ac inhabitatores ipsius, qui tunc erant vel essent in futurum, absolvimus ac liberam liberosque et exemptos fecimus ab omnibus dominii nostri iuribus, exactionibus, solucionibus, serviciis, servitutibus ad nos de iure vel de facto spectantibus, videlicet a poradlne, vacca, ove, podworowa, naraz, powoz, przewod, stroza, pecarne, walne, godne, a custodia cervi, castorum edificacione poncium, castrorum et civitatum et generaliter ab omnibus aliis et singulis iuribus nostris, quibuscunque nominibus censeantur. Eximentes eosdem specialiter a iurisdicione palatinorum, castellanorum ac iudicum ipsorum, ita quod [k. 87] nec ab ipsis valeant citari, nec coram ipsis stare aut respondere teneantur. Concessimus etiam abbati et conventui ac successoribus ipsorum, quod omnes causas, tam magnas, quam parvas, civiles vel criminales, ipsi vel iudices eorum, quos ad hoc specialiter deputaverint, debeant iudicare. De iudiciis autem et omnibus iudiciorum proventibus nullus omnino aliquam penarum porcionem accipere presumat, sed quicquid inde provenerit, ipsis abbati et conventui monasterii predicti aut successoribus eorum debeat applicari, quemadmodum in aliis nostris litteris super hoc confectis et datis monasterio memorato tempore nostri ducatus anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo septimo, indicione decima3, predicta omnia plenius continentur. Notificamus etiam, quod dum abbas et conventus ac monasterium et ecclesia Landensis in possessione dicte hereditatis Lang fuissent pacifica et quieta, Zyra filius Troyani, maritus domine Crayne filie quondam predicti Dobeslai heredis de Coschol4 nomine et vice ipsius uxoris sue que ei causam ipsam coram iudicio nostro commisit ad acquirendum et perdendum dictum abbatem coram nobis citavit, seu citari procuravit. Cum vero idem Zyra querelam suam nomine predicte uxoris sue proposuisset coram nobis et baronibus nostris et abbas suo nomine et conventus sui monasterii et ecclesie Landensis eam respondisset, post modum per eundem Zyram quibusdam probacionibus ad intencionem suam probandum productis et de consilio ac iusto iudicio baronum nostrorum reprobatis, ipsa hereditas Lang abbati et conventui ecclesie Landensis perpetualiter extitit adiudicata, dicto vero Zyre et uxori sue ac heredibus eorundem perpetuum silencium impositum super predicta hereditate repetenda. Verum quia frater Mathias abbas et conventus monasterii Landensis5 nunc melioracioni domus sue predicte intendentes cum venerabili patre domino Mathia episcopo ecclesiae Wladislauiensis6 et ecclesia sua permuttacionem fecerunt in hunc modum, quod predictus episcopus de consensu sui capituli predicto abbati, conventui et monasterio ecclesie sue Landensis quandam villam suam et ecclesie sue Goczessowo dictam, iacentem in terra Pomeranie7, una cum decima ipsius ville ac aliis decimis in villis ipsorum fratrum, videlicet in Clodawa8 et Sorubz9 circumadiacentibus in Trambki10, Cozemyno11 et Zakrzew12 cum omnibus iuribus, utilitatibus, fructibus et pertinenciis suis, ecclesia quoque et iure patronatus, abbas autem nomine conventus et monasterii Landensis predicti recitatam villam Lang cum septem maldratis decimalibus in Cloba villa nostra13 ad monasterium predictum spectantibus simili modo cum omnibus utilitatibus predicto episcopo temporale pro temporali, spirituale pro spirituali vicissim perpetualiter commuttarunt14. Ceterum abbas et conventus sepedictus tacto episcopo se de evictione obligarunt. Nos autem purius obsequium Deo exhibere volentes, memoratam libertatem et exempctionem predictae ville Lang et incolis ipsius, ut premittitur, datam et permuttacionem huiusmodi gratam, ratam et firmam habentes, predictorum presentibus duximus confirmandum. Damus insuper dicto episcopo villam sepiusdictam Lang locandi iure Theutonico omnimodam potestatem. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Actum in Pyzer15 in die beate Lucie anno Domini millesimo tricentesimo vicesimo octavo, presentibus hiis: Petro Poznaniensi16, Slaventa Calissiensi17, Philippo de Land18, Nicolao de Byechow castellanis19, dominis Przeczslao cancellario Cvyauie20, Ywano cantore Gneznensi21. Datum per manus magistri Petri cancellarii Polonie, doctoris decretorum22.
asłowo powtórzone dwa razy Kop. Nie można wykluczyć, że w or. było: custodia castorum et castrorum.
1Kościół, dziś Kościelna Wieś pomiędzy Brześciem Kujawskim a Radziejowem. Dobiesław starszy Krzesławic, Awdaniec, podczaszy brzeski 1298, potem stolnik, zm. ok. 1303 (Bieniak, Wlkp., s. 53).
2Łęg nad Wisłą, zob. wyżej, nr 43/2.
3Dok. Władysława Łokietka z daty: Kalisz, 22 lutego 1297 - KDW II, nr 761.
4Żyra Trojanowic, Powała, po teściu dziedzic Kościoła (Kościelnej Wsi), zob. wyżej, nr 90/1.
5Maciej był opatem lędzkim 1324 - 1340 (KDW II, nr 1042 - 1198).
6Maciej z Gołańczy, zob. wyżej, nr 98/3.
7Godziszewo na zach. od Tczewa, na Pomorzu, później kuria klasztoru lędzkiego.
8Kłodawa (zob. wyżej, nr 73/2), Trąbki Małe, Koźmin (zob. wyżej, nr 76/2 - 3) i Zakrzew, wszystkie te wsie na Pomorzu Gdańskim koło Pruszcza Gdańskiego, były własnością klasztoru lędzkiego.
9Kłodawa (zob. wyżej, nr 73/2), Trąbki Małe, Koźmin (zob. wyżej, nr 76/2 - 3) i Zakrzew, wszystkie te wsie na Pomorzu Gdańskim koło Pruszcza Gdańskiego, były własnością klasztoru lędzkiego.
10Kłodawa (zob. wyżej, nr 73/2), Trąbki Małe, Koźmin (zob. wyżej, nr 76/2 - 3) i Zakrzew, wszystkie te wsie na Pomorzu Gdańskim koło Pruszcza Gdańskiego, były własnością klasztoru lędzkiego.
11Kłodawa (zob. wyżej, nr 73/2), Trąbki Małe, Koźmin (zob. wyżej, nr 76/2 - 3) i Zakrzew, wszystkie te wsie na Pomorzu Gdańskim koło Pruszcza Gdańskiego, były własnością klasztoru lędzkiego.
12Kłodawa (zob. wyżej, nr 73/2), Trąbki Małe, Koźmin (zob. wyżej, nr 76/2 - 3) i Zakrzew, wszystkie te wsie na Pomorzu Gdańskim koło Pruszcza Gdańskiego, były własnością klasztoru lędzkiego.
13Kłobia, zob. wyżej, nr 27/5.
14Dok. zamiany datowane są przez opata lędzkiego Macieja w Lądzie, 20 grudnia 1328 (KDW II, nr 1094), zaś przez biskupa Macieja w Raciążku tegoż dnia (ib., nr 1093).
15Pobyt króla w Pyzdrach potwierdzony itinerarium.
16Piotr Szymonowic z Dębna, zob. wyżej, nr 84/6.
17Sławęta kasztelan kal. 1324 - 1335 (Spisy wlkp.; Bieniak, Wlkp., s. 164 - 165 identyfikuje go z Leszczycem z Dobrowa i Janiszewa).
18Filip Pielgrzymowic, zob. wyżej, nr 40/1.
19Mikołaj z Biechowa, Doliwita, kasztelan biechowski 1324, wojewoda pozn. 1332, kal. 1340, starosta wlkp. 1335 - - 1336, zm. 1353, (PSB XXI, s. 101 - 102).
20Przecław pleban w Tucznie, pisarz księcia inowrocławskiego Przemysła Siemomysłowica, potem kanclerz kujawski Władysława Łokietka 1328 - 1330 (KPol. II, nr 250; J. Bieniak, Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, seria A 1, 1978, s. 121 - 122).
21Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
22Piotr z Bytynia, zob. wyżej, nr 75/6.


Dokument Nr 106
Uniejów, 31 stycznia 1329
Arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwa w Solcu i Malanowie niejakiemu Brudzowi.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn z XVI w.), k. 87 - 87v. Tytuł: Villarum Solecz et Malonowo clavis eiusdem [Oppatouiensis].
Ekscerpt: Wizytacje, s. 411.

In nomine Domini amen. Ne gestarum rerum memoria processu temporis pereat et in oblivionis deducatur abissum, sapientum decrevit auctoritas facta mortalium literarum serie cum annotacione testium posterorum noticie comendare. Proinde nos Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, ad quos devenerit scriptum presens, quod melioracionem bonorum ecclesie nostre, quantum possumus, intendentes, hereditates nostras et ecclesie nostre Gneznensis, dictas in vulgari Solecz et Malonowo1, sittas in terra Callissiensi, locandas exposuimus iure Thevthonico, quod servatur in Szrzoda Slesie, vel unde ius illud noscitur processisse, vendentes pro certa summa pecunie Brudzoni ibidem de Solecz1 sculteciam in eisdem per eum et suos liberos ac successores perpetuo possidendam et assignantes nomine scultecie duos mansos liberos, medietatem tabernarum, tercium denarium iuramentorum et cuiuslibet iudicati. Incolis vero, qui iam locati sunt, tribus annis et eis, qui locabuntur ibidem, quatuor annis a solucione census et de agris [k. 87v] incultis a decime solucione plenam concedimus libertatem, ita tamen, quod de agris prorsus excultis universi et singuli decimam integraliter preter liniuma solutum, nobis manipularem in campis, elapsis vero predicte libertatis annis, coloni prefati maldratam triplicis annone, videlicet quatuor mensuras tri(ti)ci, quatuor mensuras siliginis et quatuor avene necnon fertonem argenti usualis monete singulis annis de quolibet manso nobis iuxta ius predictum solvere tenebuntur. Et quoniam iura predicte civitatis Srzedensis nobis sunt prorsus incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra reservamus. Ut autem hec ordinactio nostra robur perpetue firmitatis obtineat, presens privilegium dicto sculteto scribi fecimus et nostro ac prefati capituli nostri Gneznensis sigillorum caractere communiri. Actum et datum in Vnyeyow pridie Calendas Februarii anno Domini millesimo tricentesimo vicesimo nono, presentibus honorabilibus et discretis viri fratribus nostris dominis: Iwano preposito2, Vincencio cantore3, Clemente, scholastico4, Thomislao custode5, Petro cancellario6, Joanne officiali Gneznensibus7, Nicolao archidiacono Callissiensi8, Joanne preposito Rvddensi9, Adam10, Prippkone canonicis Gneznensibus11 et aliis quampluribus fidedignis.
alekcja niepewna Kop.
1Solec, dziś Szulec i Malanów na pn.-wsch. od Opatówka. Sołtys Brudz skądinąd nieznany.
2Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
3Wincenty z Koszanowa, zob. wyżej, nr 92/6.
4Klemens, zob. wyżej, nr 92/3.
5Tomisław, zob. wyżej, nr 92/5.
6Piotr, zob. wyżej, nr 97/4.
7Jan Bródka kanonik rudzki 1319, gnieźn. po 1321, oficjał gnieźn. 1323 - 1339, kustosz gnieźn. 1330, scholastyk 1334, zm. 1339 (WSB).
8Mikołaj kanonik gnieźn., archidiakon kal. 1329 - 1336 (1337?), por. Kor. II, s. 631.
9Jan prepozyt rudzki, zob. wyżej, nr 97/5.
10Adam kanonik gnieźn. zapewne ident. z wyst. jeszcze 1337 (zob. niżej, nr 120/11, por. też Kor. I cz. 2, s. 1).
11Przybek, zob. wyżej, nr 92/9.


Dokument Nr 107
Kłodawa, 1329
Maciej opat klasztoru Cystersów w Lądzie1 sprzedaje sołectwo w Trąbkach Michałowi Pięciszewiczowi2.
Kop.: Poznań, WAP, Kl. Ląd A 5, w or. transumpcie Jana opata lędzkiego z daty: Godziszewo, 29 października 1363 - zob. niżej, nr 205.
Wyd.: Preuss. Urkundenbuch II, nr 670 (wg Kop.).

1Opat Maciej, zob. wyżej, nr 105/5.
2Trąbki Małe, zob. wyżej, nr 76/2.


Dokument Nr 108
Kalisz, 14 lutego 1330
Mikołaj z Niechanowa nadaje swoje posiadłości klasztorowi Cysterek w Ołoboku.
Reg.: Poznań, WAP, Ołobok - kl. cysterek C 17c (sumariusz dok. z 1782 r.), k. 10.

1330, in die beati Valentini in Kalisz. Nicolaus haeres de Niechanowa1 totas haereditates suas ex illa parte aquae Prosna iacentes, attingentes usque ad metas et gades domus claustri Olobocensis conventui eidem iure haereditario donat.
1Niechanowo, miejscowość nie zidentyfikowana. Sądząc z reg., leżała zapewne w pobliżu Prosny, w okolicach Ołoboku - zob. też wyżej, nr 40/8.


Dokument Nr 109
Kalisz, 5 listopada 1331
Arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo we wsi Trzęsów Maciejowi synowi Cetna.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 87v - 88. Tytuł: Ville Transonycy alias Trząschow clavis eiusdem [Oppatouiensis].
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 24 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 409.

In nomine Domini amen. Quoniam facta mortalium labilia simul cum decursu temporis evanscant, consueverunt litteris autenticis cum subscripcione testium posteris comendari. Proinde nos Janislaus divina et apostolica providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, ad quos devenerinta scriptum presens, quod bona ecclesie nostre informarea pro viribus cupientes, hereditatem eiusdem ecclesie, Transonycy1 vulgariter nuncupatam, sitam in terra Calissiensi, sub ratihabicione fratrum nostrorum Gneznensis capituli, iure Thevthonico Srzedensi videlicet exposuimus ad locandum, vendentes in ea Mathie filio quondam Cethnonis1 sculteciam pro certa pecunie quantitate et dantes sibi ac suis liberis successoribusque legitimis racione eiusdem scultecie duos mansos liberos, tercium denarium iuramentorum et cuiuslibet iudicati, de tabernis quoque similem partem, sicut scultetus de Solecz2 consuevit tollere de tabernis, deputamus supradicto sculteto. Incolis vero, qui se in hereditate predicta locaverint, quatuor annis a solucione census concedimus libertatem. Eiusdem prefati coloni [k. 88] maldratas triplicis frumenti, scilicet quatuor mensuras tritici, quatuor siliginis et quatuor avene ac fertonem argenti usualis monete de quolibet manso singulis annis pro censu et decima, nobis perpetuo solvere tenebuntur. Et quia iura Srzedensia nobis sunt incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra reservamus. Ut autem hec nostra ordinacio robur obtineat perpetue firmitatis, presens privilegium conscribi mandavimus et sigillorum nostri ac predicti nostri capituli caractere communiri. Actum et datum in Calysch Nonas Novembris anno Domini millesimo tricentesimo tricesimo primo, presentibus honorabilibus viris dominis: Thomislao archidiacono3, Petro cancellario4 Gneznensibus, magistro Andrea cancellario Plocensi5, Boguslao cantore Lanciciensi6, Nicolao Calissiensi7 et Boguslao Vnyeyouiensi archidiaconis8 canonicis Gneznensibus et aliis fidedignis. Per manus Nicolai vicecancellarii nostri9.
atak Kop.
1Trzęsów, na pn.-wsch. od Opatówka. Sołtys Maciej skądinąd nieznany.
2Szulec, zob. wyżej, nr 106/1.
3Tomisław, zob. wyżej, nr 92/5.
4Piotr, zob. wyżej, nr 97/4.
5Andrzej Jakubowic, zob. wyżej, nr 60/9.
6Bogusław z Sandomierza, zob. wyżej, nr 91/22.
7Mikołaj, zob. wyżej, nr 106/8.
8Bogusław archidiakon uniejowski nie zidentyfikowany.
9Mikołaj wicekanclerz nie zidentyfikowany.


Dokument Nr 110
[Obra], 30 września 1332
Opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że otrzymał 40 marek należących do Arnolda cystersa z Obry.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Bestand Columba, Nr 516. Pergamin 268 × 84+12 mm. Dwa paski pergaminowe do przywieszenia dwu pieczęci.

Nos frater .. Johannes Dei paciencia abbas totusque .. conventus monasterii in Obra1 in Polonia ordinis Cysterciensis universis presencia inspecturis et specialiter viris honestis dominis .. officiatis domus officiatorum Sancte Columbe Coloniensis notum facimus publice | protestando, nos recepisse in parata pecunia et levasse quadraginta marcas pagamenti Coloniensis, que posite erant ad usus | Arnoldi filii .. Arnoldi Bůtzen civis Coloniensis in schryneum dictorum officiatorum, promittentes absque omni dolo, eundem .. Arnoldum filium .. Arnoldi cum huiusmodi denariis in dicto monasterio nostro investire et in nostrum recipere confratrem sibique omne id, quod bonum fuerit, impendere. In cuius rei testimonium atque fidem sigillum nostrum duximus presentibus appendendum. Datum in crastino beati Mychaelis Archangeli anno Domini millesimo trecentesimo, tricesimo secundo.
1Jan opat klasztoru Cystersów w Obrze wyst. 1332 - 1333 (tutaj i niżej, nr 111 i 112).


Dokument Nr 111
[Obra], 1332
Opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Arnold cysters z Obry rozporządził swoją ojcowizną i macierzyzną w Kolonii.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Bestand Columba, Nr 508. Pergamin 292 × 90+12 mm. Pasek pergaminowy do przywieszenia pieczęci, nacięcia po drugim pasku.

Nos frater .. Johannes Dei paciencia .. abbas totusque conventus monasterii in Obra1 in Polonia ordinis Cysterciensis universis presencia visuris et audituris et | specialiter honorabilibus viris .. officiatis domus officiatorum Sancte Columbe Coloniensis notum facimus tenore presencium publice protestantes, quod nos una cum .. Arnoldo | nostro confratre super omni hereditate, que eidem Arnoldo ex morte [........a] matris ipsius .. Arnoldi cessit, seu ex morte .. Arnoldi dicti Bůzen patris dicti | Arnoldi civis Coloniensis cedere poterit in futurum, ad manus ipsius .. Arnoldi Buzen renunciavimus et effestucavimus, renunciamus per presentes et effestucamus pure, simpliciter et de plano, ore, manu atque calamo, ita videlicet, quod idem .. Arnoldus Bůze, vel ille seu illi, ad cuius, vel ad quorum manus ipse Arnoldus huiusmodi hereditatem transtulerit, eandem hereditatem iure optinebit seu optinebunt et ad manus quascumque voluerit seu voluerint convertere poterit seu poterunt pro qualibet sua voluntate, nobis et dicto Arnoldo confratre nostro in eadem hereditate nichil iuris reservato. In cuius rei testimonium sigillum nostrum, quo communiter utimur, ex certa nostra sciencia duximus presentibus appendendum. Datum anno Domini millesimo CCCmo tricesimo secundo.
apozostawiono wolne miejsce na jedno słowo Or.
1Opat Jan - zob. dok. poprzedni.


Dokument Nr 112
[Obra], 15 kwietnia 1333
Opat klasztoru Cystersów w Obrze zawiadamia parafię Św. Kolumby w Kolonii, że Ludwik cysters z Obry rozporządził swoją ojcowizną w Kolonii.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Bestand Columba, Nr. 521. Pergamin 230 × 40+6 mm. Pasek pergaminowy po przywieszeniu pieczęci.

Noverint universi, ad quorum presenciam presens scriptum pervenerit, quod ego frater Johannes abbas in Obra1 Cisterciensis ordinis | fratrem Lodovicum, nostrum monachum, sub testimonio nostrarum litterarum Coloniam duximus transmittendum de unanimi consensu | ac nostri conventus, quidquid ibidem de paternis bonis suis ac sui fratris Thilmanni ordinaverit, tam in vendendis, quam commutandis, | gratum habuimus et ratum. In cuius rei evidenciam nostrum sigillum presente cedule duximus aponendum. Datum anno Domini @M@ @CCC@ XXXII@I@ in crastino Tiburcii et Valeriani Martirum.
1Opat Jan, zob. wyżej, nr 110/1.


Dokument Nr 113
Poznań, 30 czerwca 1333
Biskup poznański odnawia przywilej na sołectwo w Gradowicach sołtysom Mikołajowi i Janowi.
Kop.: Poznań, AAP, CP 4 (Liber privilegiorum capituli Posn.), k. 78 - 78v. Wpis w XVI w. w transumpcie biskupa poznańskiego Andrzeja Bnińskiego z daty: Poznań, 30 czerwca 1446 - por. niżej. Tytuł: Scultetiae Gradowicze.

In nomine Domini amen. Cunctorum perit memoria nisi scripturarum et testium apicibus muniantur. Eapropter noverint universi praesentes et posteri, quod cum Nicolaus et Johannes fratres sculteti nostri de Gradowycze1 privilegium eiusdem scultetiae causualiter perdidissent, nobis Johanni Dei gratia episcopo ecclesiae Posnaniensis2 humiliter supplicarunt, quatenus ipsis idem privilegium sub forma ipsorum iuramento declarata renovare dignaremur. Nos ipsorum praecibus annuentes ipsum privilegium de nostri consensu capituli in hunc modum duximus innovandum. Quod videlicet idem fratres cum eorum liberis et posteris racione sculteciae eiusdem sex mansos parvos cum dimidio liberos ortum, fabrum, thabernam, macellum, pistrinum, sutorem libere habere debeant et mellificia in suis tantum mansis. Item quotiens ipsorum scultetorum aliquem pro negociis cmethonum nos adire contigerit sibi in equitatura et expresis dicti cmethones providere tenebuntur. Tertium etiam denarium pro se de iuditiis et duos pro nobis percipere tenebuntur. Incole vero dictorum bonorum de manso quolibet nomine census quatuor mensuras siliginis, quatuor avene et duas tritici cum sex scottis grossorum in festo beati Martini[11 XI] annis singulis nobis solvere et ad viciniorem clavem nostram adducere tenebuntur. In quorum testimonium et robur perpetue valiturum praesentibus nostrum nostrique capituli sigilla duximus apponenda. Datum et actum Posnaniae in crastino beati Petri anno Domini millesimo [k. 78v] quadringentesimoa tricesimo tertio, praesentibus et consentientibus fratribus nostris de capitulo dominis: Boguffalo decano3, Ylico scholastico4, Woyslao cantore5, Dominico archidiacono6, Johanne custode7, Gabriele cancellario8, Stephano decano Wratislaviensi9, alio Stephano10, Clemente11, Petro12, Andrea13, Jascone14, Paulo15, alio Paulo16, Hermano17 canonicis nostris et aliis.
atak Kop.
1Gradowice na pn.-zach. od Wielichowa. Sołtysi skądinąd nieznani.
2Jan III, zob. wyżej, nr 98/4.
3Boguchwał kanonik pozn. 1327, kanclerz pozn. 1327, dziekan pozn. 1333 - 1354 (KDW II - III, nr 1080, 1087 n.; Now. II, s. 138).
4Ilik scholastyk pozn. 1333 (tutaj) - 1354 (niżej, nr 164/11).
5Wojsław, zob. wyżej, nr 91/13.
6Dominik, zob. wyżej, nr 91/21.
7Jan syn Hekarda (Hecardi) kustosz pozn. 1333 (tutaj) - 1373, kapelan Kazimierza Wielkiego, kanonik wrocławski 1356 (KDW III, nr 1336), oficjał pozn. 1369 - 1371 (zob. niżej, nr 226).
8Gabriel, zob. wyżej, nr 93/10.
9Stefan kanonik pozn. i dziekan wrocławski 1325 - 1344 (KDW II, nr 1059 - 1231). Nie wiadomo czy można go łączyć ze Stefanem bratem Tylona, kapelanem Przemysła II w 1288, potem również kanonikiem pozn. (por. Now. I, s. 255, 270).
10Stefan nie zidentyfikowany.
11Klemens kanonik pozn. 1329 - 1334 (KDW II, nr 1104 n.), zapewne nie ident. z późniejszym kanclerzem pozn. 1335 - 1338 (KDW II, nr 1152 - 1184).
12Kanonik Piotr trudny do identyfikacji.
13Andrzej zapewne ident. z wyst. jeszcze 1335 (KDW II, nr 1059 i IV, s. 332).
14Kanonik Jasiek może ident. z Jaśkiem Dobrą Ręką kanonikiem pozn. 1312 - 1335 (zob. wyżej, nr 93/12) albo z Jaśkiem z Krerowa 1330 (KDW II, nr 1110 - 1114).
15Obydwaj Pawłowie trudni do identyfikacji.
16Obydwaj Pawłowie trudni do identyfikacji.
17Kanonik Herman wyst. tylko tutaj i 1334 (KDW II, nr 1128).


Dokument Nr 114
Elbląg, 4 lipca 1333
Luder z Brunszwiku wielki mistrz krzyżacki1 potwierdza Maciejowi opatowi klasztoru Cystersów w Lądzie2 dokument Mściwoja II księcia pomorskiego z 31 lipca 12803.
Or.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond I, 44. Pergamin 395 × 218+25 mm. Pieczęć wystawcy na sznurze. Na odwrocie: Confirmacio domini Luderi magistri generalis Prussie super Clodava etc. (XV w.). Numero 8 H.
Kop.: tamże, nr I, 87, w or. potwierdzeniu Benedykta z Modły z daty: Gniezno, 19 października 1424 (zob. niżej).
Wyd.: Preuss. Urkundenbuch II, nr 789 (wg Or.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 91 (wg Or.).

ainicjał wysokości 11 wierszy Or.
bnadpisane Or.
1Luder z Brunszwiku wielki mistrz krzyżacki 1331 - 1335 (J. Voigt, Namen-Codex der Deutschen Ordens-Beamtes, Königsberg 1843, s. 2).
2Opat Maciej, zob. wyżej, nr 105/5.
3KDW IV, nr 2057.


Dokument Nr 115
1323?, 1333?
Arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo we wsi Ilmie.
Ekscerpt: Gniezno, AAG, ACap. B 140 (Wizytacje dóbr arcybiskupa gnieźn. z 1512 r.), k. 315v (Wyd.: Wizytacje, s. 422), wg Or., bardzo zniszczonego: Tytuł: Gylme.

Janislaus miseracione divina eclesie Gneznensis archiepiscopus condicionem predicte eclesie cupientes facere meliorem, de consensu venerabilium fratrum nostrorum dicte eclesie Gneznensis, hereditatem nostram Ylme prope Calisch1 locandam dedimus iure Srzedensi, dantes ei scolteciam ibidem et nomine scoltecie tres mansos liberos, tabernam, maccellum, pistrinam, tercium denarium iuramentorum. Incole de quolibet manso modium tritici, modium siliginis, modium avene ac fertonem argenti singulis annis solvent. Et quocienscunque illuc accesserimus, nos et currus nostros ad stacionem nostram educent. Et quoniam iura Sredensia ... Emanavit privilegium sub anno Domini Mo CCC tercio2.
1Ilmie, na pn. od Kalisza.
2Data popsuta - być może było 1323 lub 1333.


Dokument Nr 116
1333
Opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje sołectwo w Godziszewie Mikołajowi z Żelichowa.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 42 (XV w.) w potwierdzeniu Macieja opata lędzkiego z daty: 9 lutego 1445, por. niżej. Tytuł: Privilegium super sculteciam in Godeschewo.
Reg.: 1. Perlbach, Lond, s. 91 (wg Kop.); 2. Preuss. Urkundenbuch III, nr 59 (bez daty, wśród dok. z 1336 r., wg Reg. 1).

Nos frater Mathias abbas monasterii Lindensis1 ordinis Cysterciensis, Gneznensis dyocesis, ad universorum noticiam hoc presens scriptum intuencium volumus pervenire, quod de consilio et consensu tocius nostri conventus Nicolao de Petrischagen anno Domini Mo CCCo XXXIIIo exposuimus ad locandum iure Culmensi in villa nostra, Godeschewo2 nomine, triginta mansos sub condicionibus que sequuntur. De quibus dictus Nicolaus et sui heredes racione locacionis tres mansos liberos et officium scultecie in prefata villa cum tercio denario de iudicio iudicato iure Culmensi perpetuo possidebunt. Concedimus eciam eidem Nicolao et suis heredibus in nostro lacu piscacionem cum gulgistisa, que wlgariter wyrsa dicuntur, et cum parvo rethe, quod wath nuncupatur. Et quidquid utilitatis in eadem hereditate infra terminos sue locacionis excogitare vel invenire poterit, libere possidebit, exceptis ferro, auro et argento et ceterisque metallorum generibus, quorum utilitas ad nos spectabit. De reliquis autem mansis duos mansos liberos ecclesie eiusdem ville contulimus sacerdoti. Porro de residuis mansis censualibus incole predicte ville de quolibet manso tres fertones et duos pullos in festo beati Martini Confessoris [11 XI] usque ad annum Domini millesimum trecentesimum quadragesimum quintum, sed deinceps unam marcam et duos pullos ipso die beati Martini pro anno censu solvere tenebuntur. Qui eciam incole ad communia terre servicia tenebuntur. Item in pascuis privatis scilicet hegewide, in pratis et pascuis porcorum tempore glandinum in terminis ipsorum magister curie nec aliqui homines eos impediant, nec pecora eorum in ipsis pascent nisi de eorum conveniencia et concensua. In communibus vero pascuis magister curie pascendi sua pecora ius habebit. Tabernarii vero eiusdem nostria ville in lignis, aquis, pascuis cum aliis incolis dicte ville libertatem similiter consorcientur. Qui tabernarii de universis tabernis nobis annis singulis sex marcas solvere tenebuntur [...b]
atak Kop.
bbrak końca Kop.
1Opat Maciej, zob. wyżej, nr 105/5.
2Godziszewo, zob. wyżej, nr 105/7. Sołtys Mikołaj z Petershagen, dziś Żelichowo na Żuławach nad Świętą.


Dokument Nr 116a
[przed 19 października 1335]
Królowa czeska Elżbieta (Reiczka) zapisuje w testamencie określone świadczenia katedrze poznańskiej oraz klasztorom Cysterek w Owińskach i Klarysek w Gnieźnie.
Or.: Brno, Státni oblastni archiv, Cisteriačky Staré Brno E 9. Pergamin 430 × 300 mm. Na pasku pergaminowym okrągła pieczęć wystawczyni w czerwonym wosku, wyobrażająca królową siedzącą na tronie, z prawicą na piersi, jabłkiem w lewej ręce. Na górze dwa czeskie lwy, u dołu dwa orły. Napis: ÷..S. ELIZABET • DEI • GRACIA • BOEMIE • ET • POLONIE • BIS • REGINE.
Wyd.: Codex diplomaticus et epistolaris Moraviae, t. VII, Brünn 1858, nr 87, s. 65 - 68 (wg Or.).
Uw.: Z testamentu drukujemy tylko fragment dotyczący Polski. Dok. nie jest datowany; datę wyznacza śmierć wystawczyni. Wiadomość o testamencie zawdzięczają wydawcy prof. Kazimierzowi Jasińskiemu; fotografię Or. i jego opis udostępnił łaskawie dr Metoděj Zemek z Brna.

Wir Elizabeth von Gotes genaden wielen Kvnigin zu Behem vnd zu Polan1 wollen wizzen alle di disen Brif sehen oder horen, daz wir mit guter vernunft vnd mit wolbedachtem mute, vnser Geschefte vnd vnsern lesten willen also geseczet, gemachet vnd geordent haben, als hie geschriben ist - -. Wir wollen ouch vnd schaffen, daz man zu Pozna in den Tum, do vnser Vater vnd vnser Muter ligen, czwenzik schock gebe, dorvmb man koufe czwei schock geldes, di man alle iar an unserm, vnd an vnsers Vaters, vnd an vnser Muter iartage, den man do mit vigilien vnd mit selemessen ewiclich begehn sal, vnder die herren teile. Ouch schaffe wir, daz man in das Closter zu Owenzik gebe czwenzig schock, dorvmb man koufe czwei schock geldes, vnd in das Closter zu Sant Claren zu Gniezen czehn schock, do mit man koufe ein schock geldes, daz man in beiden Clostern, vnsern, vnd vnsers Vaters, vnd vnser Muter iartag mit vigilien vnd mit selemessen ewiclich begehe, vnd an dem iartage das gelt vnder di vrowen teile - -.
1Rycheza (Reiczka) Elżbieta, córka Przemysła II z Ryksy szwedzkiej, ur. 1288, żona Wacława II czeskiego 1303 - 1305, potem Rudolfa Habsburga 1306 - 1307, zm. 19 X 1335 (O. Balzer, Genealogia Piastów, Kraków 1895, s. 255 - - 257).


Dokument Nr 117
Kłodawa, 15 kwietnia 1336
Maciej opat klasztoru Cystersów w Lądzie1 potwierdza rozgraniczenie klasztornej Kłodawy2 z wsią Granssin należącą do klasztoru Cystersów w Oliwie3.
Or.: niegdyś w archiwum w Królewcu, sygn. Lond II, 23 (?).
Odpis: Poznań, WAP, Spuścizny - H. Hockenbeck, nr 196 (wg Or.); tamże nr 176 - odpis tegoż dok. z kopiariusza klasztoru cystersów w Oliwie (z XVII w.), z datą: 25 kwietnia 1326.
Wyd.: Preuss. Urkundenbuch III, nr 49 (wg Or.).

1Opat Maciej, zob. wyżej, nr 105/5.
2Kłodawa, zob. wyżej, nr 103/2.
3Wieś zaginiona koło Kłodawy, pomiędzy Żukczynem a Kleszczewkiem, por. Preuss. Urkundenbuch III, s. 37.


Dokument Nr 118
Poznań, 16 marca 1337
Wymienieni sędziowie polubowni przysądzają prawo patronatu kościoła Św. Marii Magdaleny w Poznaniu dominikankom poznańskim.
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 24 - 25.

In nomine Domini amen. Quoniam omnium habere memoriam divinum esse potius dum scitur, quam humanum, sapientum provida sanxit auctoritas, facta digna memoriae scripturae testimonio posterorum notitiae commendare. Proinde nos Janislaus divina et Apostolicae Sedis providentia sanctae Gneznensis ecclesiae archiepiscopus, Jaroslaus archidiaconus Cracouiensis1 et Otto cancellarius terrae Poloniae2 notum facimus universis, ad quos devenerit scriptum praesens, quod cum sanctimoniales ordinis Praedicatorum de civitate Posnaniensi venerabili in Christo fratri domino Jochannia Posnaniensi episcopo3 et suo capitulo coram serenissimo principe domino nostro Casimiro rege Poloniae super ecclesia Beatae Mariae Magdalenae cum area circa ipsam in civitate Posnaniensi movissent materiam quaestionis, asserentes eandem ecclesiam cum area ad ipsas ex donatione clarae memoriae domini Praemysl quondam regis Poloniae pertinere4, dictus vero dominus episcopus et capitulum suum dicebant praefatam ecclesiam Sanctae Mariae Magdalenae cum parochia civitatis eiusdem ab antiquo, cuius in contrarium non extat memoria, eorum dispositioni legitimae subiacere et cum eadem tam multo tempore coram praefato domino nostro rege pendent allegantes supradictis domino episcopo et capitulo dictam causam coram ecclesiastico iudice ventilari debere. Tandem post multas altercationes dictae partes de voluntate et consensu ipsius domini regis in nos compromiserunt, promittentes ratum et firmum tenere quicquid [s. 25] foret in dicta causa per nostram sententiam diffinitivam. Nos vero visis munimentis utriusque partis, probationibus et invices eorum habito tractantes, maturo de consilio sapientum arbitramur et similiter pronunciamus ad praefatas sanctimoniales saepedictam ecclesiam Sanctae Mariae Magdalenae cum fundo et suis in eadem pertinere, supradictus vero dominus episcopus et suum capitulum ecclesiam Sancti Pauli cum fundo et area, quam iam dictae sorores hactenus tenuerunt pacifice possideant5 vel in loco alio competenti ecclesiam fundent et aedificent pro parochia civitatis et ius patronatus perpetuo retineant in eadem. Ut autem haec nostra dispositio, ordinatio vel sententia robur perpetue firmitatis obtineat, praesentes scribi fecimus et nostrorum sigillorum robore communimus. Datum Posnaniae XVII Kalendis Aprilis anno Domini M CCC XXX VII, praesentibus honorabilibus viris dominis: domino Iuano praeposito6, Thomislao cantore7, Przecslao archidiacono8, Petro cancellario Gnez(n)ensibus9, Naslaob praeposito Wisliciensi10 et Hancone vicecancellario nostrae curiae11 et aliis quamplurimis fidedignis12.
atak Kop.
bNaslai Kop.
1Jarosław ze Skotnik, Bogoria, mgr, archidiakon krakowski 1326, kanonik gnieźn., włocławski, potem arcybiskup gnieźn. 1342 - 1374, zm. 1376 (PSB XI, s. 1 - 3).
2Otto Pakosławowic z Mstyczowa, Lis, kantor sandomierski, kanonik krakowski przed 1325, kanclerz wlkp. 1335 - 1365, kandydat na biskupstwo krakowskie 1348, prepozyt skalbmierski 1335 - 1356, prepozyt gnieźn. 1357 - 1365, archidiakon krak., zm. 1366 (PSB XXIV, s. 633 - 634).
3Jan IV Łodzia, zob. wyżej, nr 91/7.
4Nadania Przemysła II, por. KDW I, nr 504, II, nr 743 oraz wyżej, nr 29.
5Wezwanie najstarszego kościoła dominikanek pozn. jako Św. Jana i Pawła potwierdzone jest już 1289 - zob. wyżej, nr 37.
6Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
7Tomisław kantor gnieźn. 1337 - 1348 (KDW II, nr 1213, 1230, 1237, 1238, 1239, tutaj oraz niżej, nr 150/4, także Kor. IV, s. 119.
8Przecław, syn wojewody brzeskiego Bronisza ze Służewa, Pomian, kanonik włocławski, płocki, archidiakon kruszwicki, archidiakon gnieźn. 1335 - 1359, kanonik pozn. 1357, zm. 1359/60 (Bieniak, Wlkp., s. 64, 66; Kor. III, s. 290 - 291; Lites 1339, s. 277 n.).
9Piotr, zob. wyżej, nr 97/4.
10Naszan syn Śmiła, krewny biskupa krakowskiego Jana Grotowica, kanonik krakowski, gnieźn., pozn., płocki, kantor sandomierski, proboszcz wiślicki przed 1331 (MPVat. III, s. 292 - 293; Kor. IV, s. 92).
11Hanek jako wicekanclerz dworu arcybiskupa gnieźn. wyst. także 1349 (KDW II, nr 1269) - nie wiadomo, czy ident. ze swoim imiennikiem nazywanym 1358 - 1363 pisarzem arcybiskupem (zob. niżej, nr 206/8).
12O przedmiocie sporu zob. wyżej, nr 29.


Dokument Nr 119
Poznań, 16 marca 1337
Król Kazimierz Wielki potwierdza dominikankom poznańskim prawo patronatu kościoła Św. Marii Magdaleny w Poznaniu.
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 25 - 26.

In nomine Domini amen. Multis incommodis et periculis futurorum prudenter occurimus, dum aetatis nostrae negotia ad perpetuam rei literarum et testium munimine roboramus. Proinde nos Kazimirus Dei gracia rex Poloniae necnon terrarum Cracouiae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiawie Pomoraniaeque dominus et haeres notum facimus, tam praesentibus, quam futuris, tenore praesentium universis, quod cum religiose ac devote sanctimoniales, videlicet priorissa cum toto conventu ordinis fratrum Praedicatorum de civitate Posnaniensi venerabili in Christo patri domino Joanni episcopo Posnaniensi1 et suo capitulo coram nobis movissenta materiam quaestionis super ecclesia Beatae Mariae Magdalenae cum area et cimiterio ad ipsas ex donatione domini Praemislii praedecessoris nostri, quondam regis eiusdem Poloniae pertinentibus, dicti vero dominus episcopus et capitulum suum dicebat praefatam ecclesiam cum parrochia civitatis eiusdem ab antiquo eorum dispositioni et promissioni legitime subiacere et cum eadem causa multo tempore coram [s. 26] nobis penderet, eandem post multas altercationes per dictae partes de voluntate et expresso nostro consensu, volentes parcere laboribus et expensis in reverendum in Christo patrem dominum Janislaum sanctae Gnesnensis ecclesiae archiepiscopum et honorabiles viros Jaroslaum archidiaconum Cracouiensem1 et Ottonem cancellarium nostrum Poloniae1 unanimiter compromisserunt, promittentes ratum et firmum tenere quicquid foret in dicta causa per ipsorum arbitrariam sententiam diffinitivam. Ipsi vero visis munimentis, iuribus et probationibus utriusque partis, habito tractatu maturo et de consilio sapientium arbitrati sunt et sententialiter pronunciaverunt ad praefatas sanctimoniales saepedictam ecclesiam Beatae Mariae Magdalenae cum area et cimiterio ac aedificii(s) sittis in eisdem pertinere, ornatibus, libris et aliis libris, duntaxat exceptis, quae divina per partes praedictas, quo voluerint, recipi debebunt. Supradictus vero dominus episcopus et suum capitulum ecclesiam Beati Pauli1, quam iam dicte sorores hactenus tenuerunt, pacifice possidebunt vel in loco alio competenti ecclesiam erigent pro parochia civitatis, prout ipsis melius videbitur expedire. Nos vero rex Poloniae praedictus laudum, arbitramentum, pronunciacionem praedictas et alia praemissa, rata, grata habentes atque firma, ipsa et eorum singula, prout sunt per praedictos arbitrarios promulgata, de plenitudine nostrae praefato approbamus, ratificamus et confirmamus, penitus et in totum. Ea vero quae per praedictum dominum Praemislium2 et alios quoscunque nostros praedecessores pie ac devote dictis sororibus data et attributa, quoad dictam Beatae Mariae Magdalenae ecclesiam fuerunt, innovamus, roboramus et praesentibus scriptis ac sigilli nostri appensione praesentes literas in nostram et nostrorum successorum perpetuam eleemosinam communimus. Actum Posnaniae die dominico qua cantatur Reminiscere anno Domini M CCC XXX VII3, praesentibus nobilibus nostris: Nicolao pallatino4, Jaroslao castellano Posnaniensibus5, Ermosardiob Cracowiensi6, Wirsbantha Posnaniensi7 Andrea Calisiensi succamerariis8, Gegneob vicecancellario nostro9, per cuius manus praesens privilegium est donatum, cum aliis testibus quampluribus fidedignis.
anovissent Kop.
btak Kop.
1Por. dok. poprzedni.
2Tj. Przemysła II.
3Pobyt króla w Poznaniu potwierdzony jego itinerarium.
4Mikołaj z Biechowa, zob. wyżej, nr 105/19.
5Jarosław z Iwna (na pn.-wsch. od Poznania), Grzymalita, kasztelan pozn. 1334 - 1339, wojewoda pozn. 1340 - 1343 (Spisy wlkp.; WSB).
6Krzywosąd Starża, podkomorzy krakowski 1334 - 1337 (Spisy młp.; Z. Kaczmarczyk, Monarchia Kazimierza Wielkiego, t. I, Poznań 1939, s. 295).
7Wierzbięta ze Smogulca (na pn.-wsch. od Gołańczy), Grzymalita, podkomorzy pozn. 1335 - 1338, potem podkomorzy kal. 1339 - 1352 (Bieniak, Wlkp., s. 176; Spisy wlkp.; zob. też wyżej, nr 85/1).
8Andrzej z Koszanowa (tuż na pn.-wsch. od Śmigla), Szaszor, podkomorzy kal. 1335, kasztelan pozn. 1339 - 1343, starosta pozn. 1335 - 1339, starosta wlkp. 1340 - 1341 (Spisy wlkp.).
9Sięgniew Włościejowic z Gręboszowa, Nieczuja, Bolończyk, podkanclerzy małopolski Kazimierza Wielkiego 1333 - 1343, proboszcz Św. Michała w Krakowie i kanonik krakowski (Maleczyński, Zarys, s. 295; por. też PSB XX, s. 616; Cultus et cognitio, Warszawa 1976, s. 290).


Dokument Nr 120
Gniezno, 25 kwietnia 1337 (?)
Mikołaj archidiakon kaliski zleca Stefanowi synowi Pawła lokację Wójcinka na prawie średzkim.
Kop.: 1. Gniezno, AAG, ACap. B 5 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XV w.), k. 25 - 25v. Tytuł: Privilegium ville Voiuczino mense venerabilis capituli Gneznensis; 2. tamże, B 196 (Wizytacje dóbr kapituły gnieźn. z 1534 r.), k. 8v - 9. Tytuł: Tenor privilegii advocati eiusdem villae (tu z datą 1336 r.).
Wyd.: 1. Kor., II, s. 631 (wg Kop. 2); 2. Wizytacje, s. 473 - 474 (wg Kop. 2).

In nomine Domini amen. Ne facta mortalium a memoria dilabantur consueverunt scriptis autenticis et subscripcione testium commendari noticie posterorum. Igitur nos Nicolaus archidiaconus Calissiensis, Gneznensis canonicus1, notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, ad quorum noticiam devenerit scriptum presens, quod cupientesa condicionem ville nostre, que Woyuczinob2 dicitur, fieri meliorem, ipsam sub rathihabicione dominorum et fratrum nostrorum, Gneznensis videlicet capituli, iure Theutonico, quod servatur in [k. 25v] Srzodac, exposuimus [k. 9] ad locandum, vendentes Stephanod filio quondam Pauli pro certa quantitate peccunie sculteciam in eadem et dantes sibi et suis liberis et successoribus legitimis nomine eiusdem scultecie unum mansum liberum, duos orthos liberos ete thabernam liberam, macellum panis, carnificum et suthorum, tercium denarium iuramentorum et cuiuslibet iudicati in perpetuum possidenda; preterea incolis eiusdem ville infra unius anni spacium plenam et omnimodam concedimus libertatem, qua elapsa incole hereditatis predicte quatuor mensuras siliginisf, quatuor tritici et quatuor avene et fertonem usualis monete racione census et decime in festo sancti Martinig [11 XI] et duo capecia ovorum in festo Pasce nobis et nostris successoribus annis singulis dare et solvere tenebuntur. Et quoniam iura predicte civitatis Szrzodah sunt nobis incognita, omnia iura, que commodum dominorum respiciunt, salva nobis et integra reservamus. Ut autem hec nostra ordinacio robur perpetue firmitatisi obtineat, presens privilegium sibi dedimus nostri et predicti capituli sigillorum robore communitum. Actum et datum Gnezne in die sancti Marci Ewangeliste anno Domini j-k
millesimo tricentesimo tricesimo sexto
, presentibus honorabilibus viris dominis: Iwone preposito3, Vincencio decano4, Thomislao cantore5, Preczlaol archidiacono6, Johanne scolastico et officiali7, Benedicto custode8, Petro cancellario9 Gneznensibus, Bodzyenthał decano Cracouiensi10, Adam11, Straszonem12 canonicis Gneznensibus at aliis multis.
acupiens Kop. 1
bWoyuczyno Kop. 2
cSzrzoda Kop. 2
dSthephano Kop. 2
ebrak Kop. 1
fsigilinis Kop. 1
gMarthini Kop. 2
hSrzoda Kop. 1
iinfirmiatatis Kop. 1
j-kMo CCCo XXXo septimo Kop. 1
lPreclao Kop. 2
łBodzatha Kop. 1
mStrazone Kop. 2.
1Mikołaj, zob. wyżej, nr 106/8.
2Wójcinek na pd. wsch. od Koźminka. Sołtys Stefan skądinąd nieznany.
3Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
4Wincenty z Koszanowa, zob. wyżej, nr 92/6.
5Tomisław, zob. wyżej, nr 118/7.
6Przecław ze Służewa, zob. wyżej, nr 118/8.
7Jan, zob. wyżej, nr 97/5.
8Benedykt, zob. wyżej, nr 97/8.
9Piotr, zob. wyżej, nr 97/4.
10Bodzęta, Poraj, dziekan krakowski 1320, potem biskup krakowski 1348, zm. 1366 (PSB II, s. 181 n.; MPH n.s. V, s. 192).
11Adam, zob. wyżej, nr 106/10.
12Strasz syn Adama, kanonik gnieźn. 1336 - 1344 (Kor. IV, s. 13; ZDM IV, nr 921; niżej, nr 135/6).


Dokument Nr 121
13 czerwca 1337
[Biskup poznański] nadaje sołectwo w Brzeziu.
Wzmianka: Poznań, AAP, CP 4 (Liber privilegiorum capituli Posn. z XVI w.), k. 187, w kopii dok. biskupa poznańskiego Łukasza Kościeleckiego dla sołtysa z Brzezia, z daty: Poznań, 6 lipca 1581.

Biskup poznański zaświadcza, że sołtys - - in villa Brzyszie in clave nostra Solcensi1 privilegium de anno Domini millesimo trecentesimo trigesimo septimo, sub sigillis duobus, feria sexta infra octavas Pentecostes Domini - - nobis exhibuit - -
1Brzezie na pn.-zach. od Miłosławia, w biskupim kluczu soleckim.


Dokument Nr 122
Ląd, 24 czerwca 1338
Opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje sołectwo we wsi Lipia Góra niejakiemu Ulrychowi.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 34v (XV w.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 91 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Noverint universi presentes literas inspecturi et audituri, quod nos frater Mathias, abbas monasterii Landensis ordinis Cysterciensis1, Gneznensis dyocesis, de voluntate et consilio fratrum conventus nostri discreto viro Vlricho hereditatem domus Lyndensis Lyppagora2 wlgariter dictam exposuimus ad locandum iure Theutonico sub hac, que sequitur, ordinacione: ita videlicet, quod idem Vlrichus sculteciam in eadem hereditate nostra sive villa obtinens racione locacionis hereditatis eiusdem duos mansos liberos in ipsa hereditate, unum in fine mansorum villanorum in exitu ville versus Slugoczino comitis Mathie filii quondam Symani3 et alium, ubicunque inter mansos dicte hereditatis elegerit, habebit iure hereditario cum suis posteris et legitimis successoribus inperpetuum pacifice possidendos. Incolis autem dicte hereditatis de agris incultis et extirpandis a solucione census et serviciis nostris libertatem concedimus infra sex annos a data presencium computandos, infra quos libertatis annos de agris cultis et extirpatis aut decimam manipulatam in campo, aut marcam denariorum, in quo eis opcionem, quid ex hiis duobus solvere voluerint, damus et concedimus bonam, solvent nobis. Elapsa vero libertate predicti incole de quolibet manso sex mensuras siliginis, sex mensuras avene et fertonem denariorum racione census decimalis singulis annis in festo beati Martini [11 XI] nobis et nostris successoribus tenebuntur solvere et in nostro monasterio integraliter assignare. Predictus autem scultetus cum suis posteris in villa prefata tabernam, pistrinum, macellum, sutorium et fabricam habebit pro sua utilitate. De iudicato vero tercius denarius eidem sculteto cedet. Item in decursu aque iuxta fluvium in silva inter limites hereditatis eiusdem nos habebimus duas clausuras pro captura piscium, que vocantur wlgariter jazi, et piscatorem. Et ipse scultetus eciam duas clausuras et piscatorem pro se habebit. Et incolis hereditatis eiusdem piscari licebit pro utilitate ipsorum circa et inter clausuras easdem sine nostro et eiusdem sculteti nocumento. Damus eciam eidem sculteto pratum cum agro eidem prato contiquo situm in fine mansorum villanorum protendens se ad viam magnam et usque ad fossatum et rubetum versus silvam. Item dicti incole tenebuntur nobis procurare currum vacuum cum duobus equis de sex mansis ordinarie, quando pro ordinandis domus nostre negociis quoquam transire continget. Eciam molere debent in nostris molendinis annonas suas. Insuper memorati incole tribus diebus in quolibet anno arare nobis tenebuntur. Ceterum scultetus et incole sepedicti servicia et honores secundum ius predictum nobis exhibebunt. In cuius rei testimonium presentes literas sibi dedimus, nostro et conventus nostri sigillis munitas. Actum et datum in Lynda monasterio nostro in die beati Johannis Baptiste anno Domini MoCCCoXXXoVIIIo, presentibus fratribus nostri conventus: Alberto priore4, Johanne suppriore5, Nycolao cellerario6, Arnoldo portario7 et aliis pluribus.
1Opat Maciej, zob. wyżej, nr 105/5.
2Lipia Góra dziś nieznana, leżała w parafii Lądek (SHGWlkp.), sądząc z tekstu niniejszego dok. - niedaleko Sługocina, por. też nazwę polną Lipowa Górka na pd. od Lądu, po lewej stronie Warty. Sołtys Ulrych skądinąd nieznany; nekrolog lędzki wspomina Piotra sołtysa z Lipiej Góry (MPH V, s. 476).
3Sługocin, zob. wyżej, nr 68/2, tam też informacje o Szymonie; Maciej Szymonowic ze Sługocina i Myśliborza wyst. jeszcze 1340 (KDW II, nr 1197, 1198).
4Albert przeor lędzki 1335 (KDW II, nr 1149) - 1340 (niżej, nr 126/3), zapewne ident. z podprzeorem tegoż imienia 1328 (KDW II, nr 1094).
5Jan podprzeor lędzki 1335 (KDW II, nr 1149, 1158) - 1338 (tutaj), zapewne ident. ze wspomnianym w nekrologu lędzkim pod datą 24 lutego (MPH V, s. 476).
6Mikołaj piwniczy lędzki 1328 (KDW II, nr 1094) - 1347 (niżej, nr 144/9).
7Arnold furtjan lędzki 1326 (KDW II, nr 1158) - 1340 (niżej, nr 126/6).


Dokument Nr 123
Gdańsk, 26 czerwca 1338
Komtur gdański Winrych von Kniprode1 widymuje dokument Bartłomieja i Piotra braci z Rusocina dla klasztoru Cystersów w Lądzie z 23 kwietnia 13282.
Or.: Poznań, WAP, Kl. Ląd A 7. Pergamin 314 × 130+28 mm. Pasek pergaminowy z resztką pieczęci w żółtym wosku, przedstawiającej postać stojącego rycerza z proporcem i z tarczą. Na odwrocie: Testimonium empcionis privilegii super mansum paludinis (XV w.); pieczątka: Staatsarchiv Danzig, Abt. 405, Nr. 13.
Wyd.: Preuss. Urkundenbuch III, nr 169 (wg Or.).

1Winrych von Kniprode komtur gdański 1338 - 1341, potem wielki marszałek zakonu 1342, wielki komtur 1346, wielki mistrz 1351 - 1382 (J. Voigt, Namen-Codex der Ordens-Beamten, Königsberg 1843, passim).
2Zob. wyżej, nr 103.


Dokument Nr 124
Gniezno, 23 maja 1339
Starosta Wielkopolski zaświadcza, że komes Ptolomeusz ze Strzyżewa sprzedał brzeg rzeki Bystrzycy Przybysławowi skarbnikowi arcybiskupa gnieźnieńskiego.
Kop.: Poznań, WAP, Akta m. Gniezna, I/155 (Kopiariusz bożogrobców gnieźnieńskich z połowy XVI w.), k. 15v. Tytuł: Item aliae literae super Borovimlin et aggere piscinae in ibidem.

Nos Andreas capitaneus Poloniae et castellanus Posnaniensis1 notum facimus universis et presentibus profitemur, quod in nostra praesentia comes Ptolomeus heres de Strzeszow2 constitutus personaliter recognovit, quod pro certa peccuniae quantitate vendidit de parte suae haereditatis antedictae littus fluvii, qui Bistrzicza3 vulgariter appellatur, discreto viro domino Pribislao thezaurario venerabilis patris domini Janislai archiepiscopi Gneznensis4, assignando sibi et hereditati suae Jezierzani5, quam obtinet a fratribus domus Miechoviensis Dominici Sepulchri6, idem littus fluvii ex sua parte eo iure, quo ipse solus possidebat, in perpetuum tenendum pacifice et quiete. Et cum idem thezaurarius molendinum in parte haereditatis suae Jezierzani iam praefatae ceperit construere, habebit libere et pro suo beneplacito aquam, ligna, neccessaria ad constructionem eiusdem molendini suis usibus applicare, de litore hereditatis Ptolomei supradicti et rivulos aperire ac omnia et singula facere, contradictione qualibet non obstante. In cuius rei testimonium nostrum sigillum presentibus duximus appendendum. Actum et datum in Gnezna in die Sanctae Trinitatis, praesentibus discretis et nobilibus viris: domino Bo- czanta decano Cracoviensi7, Nicolao praeposito Trzemesnensi8, Nemirone procuratore regis9, Falone Albo de Chomansza10, Andrea de Marczynkow11, Jancone advocato Gneznensi12 et aliis fidedignis, anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo nono.
1Andrzej z Koszanowa, zob. wyżej, nr 119/8.
2Strzyżewo Paczkowe na pn.-wsch. od Gniezna. Ptolemeusz wyst. 1339 - 1360 (SHGWlkp.).
3Bystrzyca, nie istniejący dziś prawy dopływ Wełny.
4Przybysław skarbnik arcybiskupa i kanonik gnieźn. 13 - 39 (tutaj) i 1341 (niżej nr 128/11; Lites 1339, s. 393 - 395), może ident. ze skarbnikiem arcybiskupa gnieźn. 1303 - 1304 (KDW II, nr 872, 881; Kor. III, s. 303).
5Jezierzany, dziś część Dębowca na pn.-wsch. od Gniezna.
6Tj. gnieźn. domowi bożogrobców.
7Bożęta, zob. wyżej 120/10.
8Mikołaj prepozyt kanoników regularnych w Trzemesznie 1338 - 1339 (KDW II, nr 1181 i tutaj).
9Niemierza włodarz królewski, zapewne w Gnieźnie, skądinąd nieznany.
10Chwał Biały z Chomiąży Szlacheckiej (pomiędzy Żninem a Mogilnem), Nałęcz, znany dotąd tylko z patronimików swych synów: kanonika gnieźn. Jana i sędziego kal. Mikołaja.
11Andrzej z Marcinkowa, zapewne Górnego (na pd. od Żnina), skądinąd nieznany.
12Jan wójt gnieźn. skądinąd nieznany; może ident. z mieszczaninem gnieźn. Janem Faberem zeznającym na procesie krzyżackim 1339 (Lites 1339, s. 345 - 346), por. też niżej, nr 135/9.


Dokument Nr 125
Kraków, 24 lipca 1339
Arcybiskup gnieźnieński nadaje dziesięciny z Tyńca szpitalowi Św. Ducha w Kaliszu.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 105, k. 181 - 181v. Wpis w transumpcie króla Zygmunta Augusta z daty: Lublin, 28 kwietnia 1569.
Reg.: MRPS V, nr 10124 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Quoniam ea, quae aguntur in tempore, simul cum decursu temporis evanescunt, sapientum providit authoritas factu digna memoria scripturae testimonio posterorum noticiae commendare. Nos igitur Stanislausa divina et Sedis Apostolicae providentia sanctae Gnesnensis ecclesiae archiepiscopus1 ad perpetuam rei memoriam notum facimus universis, ad quos devenerit scriptum praesens, quod attendentes nimiam egestatem fratrum hospitalis Sancti Spiritus in Calisz2 et pro viribus affectantes, quod dicti fratres uberius suffulti temporalibus facilius divinae contemplationi valeant insudare et pro nobis ac statu terrae sive regni cunctoque populo Christiano devotius ad dominum praeces fundant necnon diligentius infirmantium gerant curam, decimam mensae nostrae in decem mansis ad ipsos fratres pertinentibus in Thiniecz ante Calisz3 sub ratihabitione fratrum nostrorum Gnesnensis videlicet capituli, praefatis fratribus ac eorum domui donamus, conferimus ef perpetuis temporibus attribuimus per praesentes. Et ut haec nostra donatio robur perpetuae firmitatis obtineat, praesentes literas supradictis fratribus domuique ipsorum dari iussimus nostri et praedicti capituli nostri sigillorum munimine roboratas. Actum Cracouiae in vigilia sancti Jacobi Apostoli [k. 181v] sub anno Domini millesimo trecentesimo trigesimo nono, praesentibus honorabilibus viris, fratribus nostris, dominis: Iwano archiepiscopob4, Przeczlao archidiacono5, Petro scholastico Gnesnensibus6, Clemente custode Cracouiensi7, Kelczone praeposito Rudensi8, Alexandro scholastico Visliciensi9, Przibislao thesaurario nostro10, Boguslao plebano Konicensi canonicis Gnesnensibus11 ac aliis pluribus fidedignis.
atak Kop.
btak Kop., zamiast preposito.
1Oczywiście arcybiskup gnieźn. Janisław.
2Dom bożogrobców Św. Ducha pod Kaliszem.
3Tyniec, tuż na wsch. od Kalisza, dziś w obrębie miasta.
4Iwan z Chęcin, zob. nr 97/2.
5Przecław ze Służewa, zob. wyżej, nr 118/8.
6Piotr scholastyk gnieźn. 1339 - 1340 (tutaj i KDW II, nr 1196; Kor. III, s. 216).
7Kustoszem krakowskim był 1329 - 1345 Jakub (KDKK I, s. 366; ZDKDK I, s. 53), wydaje się jednak, że w 1339 nie jest on potwierdzony, może więc chodzi tu o dwie różne osoby, przedzielone naszym Klemensem.
8Kiełcz z Tuliszkowa kanonik gnieźn. 1339, prepozyt rudzki 1339, kustosz gnieźn. 1346, scholastyk gnieźn. 1350, kanonik pozn. 1350, zm. ok. 1376 (tutaj, KDW II - III, nr 1253 n.; Now. I, s. 254, 717; Bieniak, Wlkp., s. 170 - 171; Kor. II, s. 248 - 249).
9Scholastyk wiślicki Aleksander nie zidentyfikowany.
10Przybysław, zob. wyżej, nr 124/4.
11Bogusław kanonik gnieźn. może ident. z plebanem łowickim Bogusławem z Sandomierza (zob. wyżej, nr 91/22) lub też z nieznanym skądinąd plebanem w Chojnicach?


Dokument Nr 126
Ląd, 2 lutego 1340
Opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje sołectwo we wsi Święcia niejakiemu Albertowi.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 34 (XV w.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 91 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Noverint universi presentes literas inspecturi et audituri, quod nos frater Máthias abbas monasterii Landensis1, ordinis Cisterciensis, Gneznensis diocesis, de voluntate et consensu fratrum conventus nostri discreto viro Alberto hereditatem nostram et nostri monasterii predicti, que Swancza2 wlgariter nuncupatur, iure Theutunico ad locandum exposuimus sub hac, que sequitur, ordinacione: ita videlicet, quod dictus Albertus in predicta hereditate seu villa sculteciam retinens duos mansos liberos racione locacionis hereditatis eiusdem cum liberis suis et legittimis successoribus imperpetuum hereditarie pacifice possidebit. Incole vero predicte hereditatis, qui vocati per eundem nostrum scoltetum noviter venient, habebunt libertatem omnimodam infra sex annos a data presencium conputandos; duobus autem annis libertatis eiusdem primis a solucione decime liberi, quatuor annis reliquis decimam manipulatam de agris extirpatis nobis solvent, illis qui dudum in eadem hereditate manent in solucione quam solvunt persistentibus eadem libertate durante. Quibus annis libertatis elapsis incole predicti omnes et singuli racione census decimalis de quolibet manso quatuor mensuras siliginis, totidem avene, duas mensuras tritici et duas ordei et fertonem denariorum annis singulis in festo beati Martini [11 XI] nobis et nostris successoribus solvere tenebuntur et in monasterio nostro integraliter assignare. Item idem scoltetus cum suis posteris thabernam, maccellum, pistrinum, sutorium, ortum liberum habebit et borram intra terminos hereditatis eiusdem, in qua borra, si mellificia voluerit ampliare, ipsum iuvabimus ponentes duas partes denariorum nostrorum ad ipsius terciam partem pro labore informandorum seu ampliandorum mellificiorum predictorum. De melle autem, quando provenerit de mellificiis prefatis, terciam partem habebit. De iudicio vero sive iudicato dictus scoltetus tercium denarium obtinebit. Insuper incole memorati ter in anno nobis arabunt. Eciam currum vacuum cum duobus equis de sex mansis ordinare nobis assignabunt, in quo expense nostre post nos duci debeant, quando per terram, in qua degimus, transibimus in negociis nostris et domus nostre ordinandis. Ceterum scoltetus sepedictus servicia nobis faciet, prout alii scolteti terre dominis suis facere consueverunt. In cuius rei testimonium presentes literas sibi dedimus nostri et conventus nostri sigillorum appensione munitas. Actum et datum in Landa monasterio nostro predicto in die Purificacionis Beate Marie Virginis anno Domini millesimo C@C@CXLo., presentibus fratribus nostris: Alberto priore3, Hermanno subpriore4, Nicolao celerario5, Arnoldo portario6 et aliis fratribus conventus nostri.
1Opat Maciej, zob. wyżej, nr 105/5.
2Święcia, zob. wyżej, nr 13/1. Sołtys Albert (Wojciech) skądinąd nieznany.
3Przeor Albert, zob. wyżej, nr 122/4.
4Herman podprzeor lędzki wyst. tutaj i 1347 (niżej, nr 144/12), kiedy to pełnił jednocześnie funkcje kustosza.
5Piwniczy Mikołaj, zob. wyżej, nr 122/6.
6Furtjan Arnold, zob. wyżej, nr 122/7.


Dokument Nr 127
Inowrocław, 17 kwietnia 1341
Starosta Wielkopolski zaświadcza, że Andrzej ze Słaboszewa zrzekł się swych praw do części Korabnik na rzecz biskupa włocławskiego Macieja.
Kop.: 1. Włocławek, Archiwum Diecezjalne, Księga przywilejów biskupstwa włocławskiego nr 1, k. 82v; 2. tamże, nr 2, k. 33 (XVI w.). Tytuł: Corabnyky privilegium.
Wyd.: Zapiski Historyczne, 39, 1974, z. 3, s. 94 - 95 (wg Kop. 1 i 2).
Reg.: Monumenta historica dioecesis Wladislaviensis, t. XIV, Włocławek 1897, nr 171; tamże, t. XXV, Włocławek 1912, nr 109.
Uw.: Wydawcom dostępna była tylko Kop. 2. Odmianki Kop. 1 wg Wyd. 1.

Nos Andreas capitaneus Regni Polonie ac dominus Poznaniensis1 ad universorum noticiam volumus pervenire per presentes, quod nobilis vir Andreas heres de Slawossow2 veniens nostram ad presenciam, venerabili in Cristo patri ac domino, dominoa Mathie divina et Apostolice Sedis providencia episcopo Wladislauiensi3 omne ius, quod habebat, resignavit in hereditate sua dicta wlgariter Corabnyki4, in parte sua ipsum contingente, renuncians omnem iurisdicionem in eadem hereditate. In huius rei credenciam et cautelam pleniorem nostrum sigillum presentibus duximus apendendumb. Actum et datum in castro Wlad(islauiensi) coram nobilibus viris et testibus infrascriptis, dominis: Joanne iudice Wladi(slauiensi)5, Nicolao de Volyac subcamerario Brzesthensid6, Dobegneo de Koluda7, Andrea herede de Skarczinowe8, Clementef de Polenowiczg9, Ludkone advocato Wladislauiensi10 et aliis quamplurimis fidedignis, sub anno Domini h-i
millesimo trecentesimo quadragesimo primo
feria tercia post Conductum Pasche.
abrak Kop. 1
baponendum Kop. 1
cWola Kop. 1
dBrestensi Kop. 1
eSkaranow Kop. 2
fAndrea Kop. 2
gPolonowicz Kop. 2
h-i1341 Kop. 1.
1Andrzej z Koszanowa, zob. wyżej, nr 119/8. O jego uprawnieniach na Kujawach pisze J. Bieniak, Wyd. 1.
2Sławoszewo (Słaboszewo) na pn. -wsch. od Kleczewa. Andrzej skądinąd nieznany.
3Maciej z Gołańczy, zob. wyżej, nr 98/3.
4Korabniki, wg J. Bieniaka (Wyd. 1), wieś zaginiona pomiędzy Sławskiem a Kobylnikami koło Kruszwicy, ale por. też Korabniki nad Wisłą, poniżej Włocławka, potem posiadłość biskupów włocławskich.
5Jan z Kościelca (Kościoła), Leszczyc, podczaszy wyszogrodzki 1318, inowrocławski 1325, podkomorzy inowrocławski 1326, sędzia 1339 - 1356 (Wyd. 1).
6Mikołaj z Woli podkomorzy brzeski 1341, potem kasztelan kruszwicki 1345 - 1346, starosta kujawski 1345 - 1346, zm. 1346/47 (Wyd. 1).
7Dobiegniew z Kołudy (koło Inowrocławia) podkomorzy inowrocławski 1339 - 1362 (Wyd. 1).
8Może ze Starczanowa (pomiędzy Kostrzynem a Wrześnią) - Andrzej tam jednak nie występuje.
9Polanowice na pd. od Kruszwicy. Klemens skądinąd nieznany.
10Ludek wójt inowrocławski 1338 - 1341 (Wyd. 1).


Dokument Nr 128
Gniezno, 24 kwietnia 1341
Arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Białożewinie Waldkowi synowi Boguszy z Piotrowic.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 149. Tytuł: Advocacie in villa Byaloveschino clavis eiusdem [Znenensis].
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 30 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 300.

In nomine Domini amen. Necessarium et utile plurimum fore dinoscitur, ut facta hominum, que de facili dilabuntur a memoria, fide instrumentorum posteris innotescant. Ideoque nos Janislaus divina et Apostolice Sedis providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus notum facimus universis, tam presentibus, quam futuris, ad quos devenerit scriptum presens, quod melioracioni bonorum nostrorum et eclesie nostre pro viribus intendentes villam seu hereditatem nostram, dictam in wlgari Balovezyno1, sittam in territorio Znenensi, de consensu fratrum nostrorum, Gneznensis videlicet capituli, iure Theutonico exposuimus ad locandum vendentes Valdoni filio quondam Bogvsz de Potrovycz1 in eadem villa Balouezyno sculteciam pro certa pecunie quantitate dantesque sibi et suis liberis ac successoribus legitimis nomine scoltecie eiusdem et racione locacionis octavum mansum liberum, tercium denarium iuramentorum et cuiuslibet iudicati, macellorum, pistrinarum et calcipariarum tabernarum medietatem idem scultetus cum suis successoribus legittimis libere perpetuo obtinebunt. Preterea incolis, qui se locaverint in villa iam dicta Balouezyno, de agris notabiliter extirpandis et prorsus incultis, quatuor annis a data presencium computandis plenam a solucione census et decime concedimus libertatem, qua libertate elapsa et totaliter expirata prefati cmetones sex scothos usualis monete et duas mensuras tritici, duas ordei et modium avene, modium siliginis de quolibet manso annis singulis nobis solvere tenebuntur. Et quoniam iura predicte civitatis Srzoda nobis sunt incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra reservamus. Ut autem hec nostra donacio robur obtineat perpetue firmitatis, presentes literas eidem sculteto scribi fecimus ac sigillorum nostri et capituli Gneznensis predicti robore communiri. Datum Gnezne VIIIo Kalendas Maii anno Domini Mo tricentesimo quadragesimo primo, presentibus honorabilibus viris dominis: Jwone preposito2, Vincencio decano3, Przeczslao archidiacono4, magistro Mathia scolastico5, Benedicto custode dea Gneznensibus6, Boczantha decano Cracouiensi7, Petro preposito8, Martino decano Lanciciensibus9, Kelczone preposito Rudensi10, Pribislao tesaurario11 canonicis Gneznensibus et aliis pluribus fidedignis.
atak Kop.
1Białożewin na pd.-wsch. od Żnina. Sołtys Waldek syn Boguszy z Piotrowic (może pod Łowiczem) wyst. tylko tutaj.
2Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
3Wincenty z Koszanowa, zob. wyżej, nr 92/6.
4Przecław ze Służewa, zob. wyżej, nr 118/2.
5Maciej, mgr, scholastyk gnieźn. 1341 - 1348 (tutaj; KDW IV, nr 2048, II, nr 1213 - 1269; Kor. II, s. 555).
6Benedykt, zob. wyżej, nr 97/8.
7Bodzęta, zob. wyżej, nr 120/10.
8Piotr prepozyt łęczycki już 1339 (Lites 1339, s. 246), może ident. ze wcześniejszym (1322 - 1324) kantorem łęczyckim (por. wyżej, nr 92/4).
9Marcin kanonik gnieźn., dziekan łęczycki 1341 - 1361 (KDW IV, nr 2048, II - III, nr 1239 n.; Kor. II, s. 594 - 595).
10Kiełcz z Tuliszkowa, zob. wyżej, nr 125/8.
11Przybysław, zob. wyżej, nr 124/4.


Dokument Nr 129
Kalisz, 10 listopada 1342
Ofka wdowa po Janie z Dobrzycy sprzedaje sołectwo w Michałowie Markowi i Jakubowi.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnesn. z XVI w.), k. 88 - 88v, w transumpcie arcybiskupa Jarosława z daty: Opatówek 6 listopada 1362 - zob. niżej nr 203. Tytuł: Ville Mychalow clavis eiusdem [Oppatouiensis].
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 31 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 402.

In nomine Domini amen. Ea, que geruntur cum tempore, ne sequantur naturam oblivionis, data eternari solent in memoriam literarum. Igitur noverint tam presentes, quam futuri, hanc literam audituri, quod ego Offka relicta Joannis de Dobricia una cum meis filiis Peczkone et Joanne1, deliberatis animis, maturo consilio necnon consensu amicorum nostrorum, vendidimus sculteciam in hereditate nostra Mychalow Marco et Jacobo2 pro duabus marcis grossorum, iure Thevthonico colocandam, cuius gades incipiunt a gadibus ville dicte Czena3 usque ad gades ville dicte Marquacze4 et ad viam, que transit ad viam in Belkala5, dantes ei tres mansos liberos, tercium denarium tabernarum, hortorum, maccellorum, carnificum, panum, sutorum ac aliorum. Damus ectiam eisdem scultetis [k. 88v] venaciones avium et ferarum, ita tamen, quod pro nobis terciam partem de talium venacionibus presentabunt. Damus ectiam eisdem scultetis tercium denarium iuramentorum et cuiuslibet iudicati, ligna ibidem edifficiis construendis et ectiam pro cremacione eorum in hereditate iam nominata. Incole vero ibidem locati eo iure fruantur, quod est et servatur in Srzoda. Item damus incolis ibidem octo annis libertatem, expirata vero libertate cmethones dabunt nobis ac nostris successoribus de unoquoque manso non libero racione census in profesto beati Martini [11 XI] quatuor mensuras siliginis, quatuor avene ac daus mensuras tritici et duas ordei, necnon fertonem grossorum Pragensium et ectiam nobis ter arare et arpicare in anno tenentur. Et ectiam nos honorare in Nativitate Cristi [25 XII] porcum pro fertone et in Pasca latus carnium pro fertone, in tribus magnis iudiciis cmethones dabunt duo prandia, scultetus vero tercium, aut pro quolibet prandio fertonem grossorum. Et cum expedicionem fieri continganta generalem aut colloquium, cmethones dabunt duos equos cum curru onerato, prout et cervisiaa et scultetus equum pro tribus marcis nostro procuratori in Oppathow ad serviendum teneatur exhibere. In cuius rei testimonium presentem literam dari facimus nostro consueto sigillo munitam. Actum et datum in Calysch in vigilia beati Martini anno Domini millesimo tricentesimo quadragesimo secundo, presentibus his testibus: Nicolao de Szynfelt6, Arnoldo sculteto de Tlokynya7, Nicolao advocato de Nova Ciuitate8, Joanne notario ibidem in Calysch9 et aliis pluribus fidedignis.
atak Kop.
1Dobrzyca na pn.-wsch. od Koźmina. Dziedzice skądinąd nieznani.
2Michałów na pd.-wsch. od Opatówka. Z sołtysów Jakub wspomniany 1362 (niżej, nr 203/1).
3Cienia koło Michałowa.
4Marchwacz koło Michałowa.
5Belkala nie zidentyfikowana.
6Szynfeld (Schönefeld?) nie zidentyfikowane.
7Tłokinia Kościelna pomiędzy Kaliszem a Opatówkiem. Sołtys (już 1331) Arnold mieszczanin kal. 1331, 1339, świadek na procesie krzyżackim 1339 (Lites 1339, s. 314).
8Nowe Miasto, może nad Wartą, koło Jarocina. Wójt Mikołaj skądinąd nieznany.
9Jan pisarz z Kalisza skądinąd nieznany.


Dokument Nr 130
[Gostyń], 20 grudnia 1342
Mikołaj dziedzic Gostynia nadaje wolny łan w Brzeziu Janowi Krzywińskiemu.
Kop.: Poznań, AAP, Acta consistorii, 186, k. 104v. Wpis 1 lipca 1717.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 32 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Noverint universi praesentium literam inspecturi, quia nos comes Nicolaus haeres de Gostyn, filius olim comitis Alberti1, sani corpore maturo consilio, bona deliberatione, rite ac rationabiliter dedimus liberum mansum quendam Surconis in Brzezie2 situm, nostro dilecto compatri Joanni dicto Krzywinski3 et suae posteritati natis et nascendis in perpetuum haereditarie possidere, quem videlicet mansum cum matre nostra praedilecta Anna eidem Joanni causa remunerationis dare promiseramus, quando filium suum baptisavimus nomine Petrum. Excipimus etiam praedictum mansum a nostro censu et a qualibet nostra solutione et servitute. Ut autem haec donatio inviolabilis perpetue valeat permanere, nostro nomine praesentem literam iussimus roborare, praesentibus his testibus: Antonio magistro civium, proconsule dicto Roisricz, Paczkone sutore, Nicolao dicto Borgnycht consulibus nostrae civitatis Gostinensis4 et aliis quam plurimis probis viris et honestis, sub anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo secundo. Datum et actum feria sexta Quatuor temporum, Veni et Ostende.
1Mikołaj z Gostynia, syn Wojciecha, wnuk Mikołaja Przedpełkowica, Łodzic, wyst. 1337 - 1342 (SHGWlkp.).
2Brzezie, tuż na pd.-zach. od Gostynia.
3Jan Krzywiński nie zidentyfikowany - może Jan wójt z Krzywinia 1351 (KDW III, nr 1305).
4Mieszczanie gostyńscy skądinąd nieznani, tylko szewc Pacek potwierdzony 1351 jako burmistrz Gostynia (KDW III, nr 1305).


Dokument Nr 131
Falsyfikat? Poznań, 15 czerwca 1343
Król Kazimierz Wielki zamienia swoje miasto Czarnków z przyległościami na Rogoźno, Studzieniec i Gościejewo Sędziwoja z Czarnkowa i obdarza dobra Sędziwoja określonymi wolnościami.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 79, k. 253v - 255, w transumpcie króla Zygmunta Augusta z daty: Kraków, 9 grudnia 1550 (wg rz. Or.). Tytuł: Confirmatio alterius privilegii pro eadem familia a Czarnkow.
Reg.: MRPS V, nr 4988 (wg Kop.).
Uw.: Falsyfikat potwierdzony przez Zygmunta Augusta na prośbę dworzanina królewskiego Stanisława Sędziwoja Czarnkowskiego, został przez niego najpewniej sporządzony. Nie można wykluczyć, że rz. Or. nie istniał, a transumpt sporządzony został również przez Czarnkowskiego.

In nomine Domini amen. Cum omnes commutaciones seu donationes nullum robur firmitatis possent obtinere, nisi solemni titulo litterarum et testium annotacione fuerint roboratae. Igitur noverint tam praesens etiam quae futura, quod nos Casimirus Dei gratia rex Poloniae necnon terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiaviae Pomeraniaeque dominus et haeres, dominii vel Regni nostri in utilitatibus quibuslibet ampliare cupientes, serviciaque fidelia et grata nobis per fidelem nostrum Sandiuogium comitem de Czarnkow1 multipliciter et constanter exhibita et in futuro exhibenda considerantes, volentes itaque meritis [k. 254] eiusdem Sandiuogii gratiis regalibus respondere, ut ex hoc coeteri ad impendia virtutum provocentur, ex tunc castro nostro Czarnkow dictum cum omnibus suis pertinentiis, videlicet civitate simili nomine Czarnkow vocata et cmethonibus, qui Kysszy2 in vulgari nuncupantur ac villis, videlicet Gębicze3, Walkowycze4 cum omnibus utilitatibus, usibus, fructibus, redditibus, censibus ad easdem pertinentibus, prout in suis metis et terminis circumferencialiter sunt distincte, et toto iure ac dominio earundem, nihil poenitus pro nobis et nostris successoribus reservando, necnon cum lacubus Straduny, Lobodzesz, Szarcz, Badlin5, sic in vulgari nuncupatorum, eidem Sandiwogio et eius progenitis pro haereditatibus suis, videlicet Rogossna6, Studzieniecz7 et Gosczieyowo8, per modum commutacionis damus, tradimus, conferimus et donamus in perpetuum cum eo iure, quod nunc idem castrum a nobis suscepit tenendum, habendum, donandum, vendendum, commutandum ac possidendum, pro sua suorumque posterorum voluntate convertendum, prout melius et utilius sibi vel eis videbitur expedire, adicien(do) eidem castro theloneum dudum debitum, tam super terram, quam super aquam, cum universis utilitatibus de iudicio civitatis antedictae et villarum praedictarum provenientibus. Quae omnia praedictus Sandiwogius et sui heredes legitimi tenebunt, habebunt ac pacifice possidebunt, nullo sibi vel eis poenitus praeiudicante. Praeterea absolvimus cives civitatis praemissae et cmethones praedictos Kissy necnon incolas villarum antedictarum ad castrum praedictum spectantium et aliarum villarum eundem Sandiuogium ex successione paterna contingentium, videlicet Pomorzany9, [k. 254v] Koszewo10, Grzybowo11, Slomowo12 et Mlyncowo13, a iudicio palatinorum, castellanorum et quorumlibet iudicum Regni nostri et specialiter a castellania Czarnkouiensi, seipsam procedente tempore alieni conferre nos contingerit et poenitus liberamus, ita quod coram ipsis vel coram aliquo pro causis capitalibus, criminalibus, membrorum mutilacionibus et universaliter magnis et parvis non debeat respondere nisi cives coram advocato per praedictum Sandiuogium vel eius successores deputato et cmethones coram suo domino vel etiam, dum ius ibi alieni esset denegatum, coram nobis aut iudice nostro, dum per litteram nostro sigillo munitam evocati fuerint, tunc de se quaerulantibus respondebunt, militibus in castellania praedicta Czarnkouiensi existenti duntaxat exceptis, quod ab eadem castellania non eximimus vel liberamus, nisi qui per privilegia et litteras posterius forent soluti et exempti. Coeterum de nostra gratia speciali absolvimus cmethones villarum praemisarum ad castrum praedictum pertinentium et aliarum praedictum Sandiwogium ex successione paterna, ut praefertur, contingentium, a bove, vacca, ove, porco et conductu militali, qui in vulgari przewod nuncupatur, quae omnia communiter vel divisim nulli ministrare tenebuntur. Ut autem huiusmodi nostra commutacio et donatio stabilis et firma perseveret, praesentes Sandiwogio et suis legitimis successoribus dare fecimus nostri sigilli munimine roboratas in testimonium praesentes praemissorum pariter et futuroque. Actum Posnaniae in octava Sanctae Trinitatis anno Domini millesimo trecentesimo [k. 255] quadragesimo tercio, praesentibus his nobilibus nostris14: Jaroslao Posnaniensi15, Nicolao Calissiensi palatinis16, Andrea castellano17, Nicolao iudice Posnaniensibus18, Dobeslao iudice Calissiensi19 et aliis multis fidedignis. Datum per manus domini cancellarii Zegniewy Poloniae20.
1Sędziwój z Czarnkowa i Rogoźna, Nałęcz, potem kasztelan nakielski 1352 - 1365 (Spisy wlkp.).
2Kisy, osada rybacka pod dawnym zamkiem w Czarnkowie - do dziś ul. Rybaki w mieście (SHGWlkp.).
3Gębice, zob. wyżej, nr 2/6.
4Walkowice nad Notecią, zob. wyżej, nr 2/7.
5Jezioro koło wsi Straduń. Lubodziesz to najpewniej dziś Jez. Długie. Sarcz (Jez. Sarcze). Badlin, dziś jez. Bąblino, na pn.-zach. od Czarnkowa, koło Białej.
6Rogoźno miasto nad rz. Wełną, po połowie XIV w. w rękach królewskich.
7Studzieniec na pd. od Rogoźna.
8Gościejewo na pn.-zach. od Rogoźna.
9Pomorzany (Pomarzany) na pn.-zach. od Kłecka.
10Koszewo nie zidentyfikowane.
11Grzybowo, zaginiona wieś koło Lubasza pod Czarnkowem.
12Słomowo, na pd.-zach. od Rogoźna.
13Młynkowo na pd. od Czarnkowa.
14Cała lista świadków identyczna jak w dok. Kazimierza Wielkiego z 14 czerwca 1343 datowanego w Poznaniu (KDW II, nr 1215); pobyt zgodny z itinerarium królewskim.
15Jarosław z Iwna, zob. wyżej, nr 119/5.
16Mikołaj z Biechowa, zob. wyżej, nr 105/19.
17Andrzej z Koszanowa, zob. wyżej 119/8.
18Mikołaj z Błażejewa (koło Bnina), Grzymalita, sędzia pozn. 1339 - 1362 (PSB XXI, s. 102).
19Dobiesław, Awdaniec, sędzia kal. 1343 - 1363 (PSB V, s. 233; Spisy wlkp.).
20Dok. KDW II, nr 1215 (por. wyżej, przypis 14) ma w tym miejscu osobę kanclerza wlkp. Ottona (o nim wyżej, nr 118/2). Zelgniewa źródła nie znają; może chodzi tu o Zbigniewa kanclerza krakowskiego (o nim wyżej, nr 84/7), do którego nie przystaje jednak tytuł cancellarius Poloniae, może zaś Zelgniew jest tylko popsutą lekcją w Kop.


Dokument Nr 132
Brześć Kujawski, 24 czerwca 1343
Biskup włocławski zaświadcza, że otrzymał od Jana opata klasztoru Cystersów w Lądzie trzy dokumenty dotyczące wsi Łęg.
Or.: Poznań, WAP, Kl. Ląd A 8. Pergamin 208 × 91+10 mm, dobrze zachowany. Pasek pergaminowy po przywieszeniu pieczęci. Na odwrocie pieczątka: Staatsarchiv Danzig, Abt. 405, Nr. 14.

Nos Mathias divina et Apostolice Sedis providencia Wlad(islaviensis) episcopus1 tenore presencium publice | recognoscimus et profitemur, quod reverendus et religiosus vir frater Johannes | abbas de Lenda domus fratrum ordinis Cysterciensis2 nobis tria privilegia super | hereditate Lang3 per manus fratris Gysberti ordinis predicti4 manualiter tradidit et assignavit; quam hereditatem a predicto abbate et conventu ipsius pro commutacione habemus. De quibus privilegiis, ut est expressum, per predictum fratrem nomine dicti abbatis et conventus nobis traditis et assignatis per nos quoque receptis, ipsum abbatem et conventum eius domus predicte tenore presencium absolvimus et quitamus. In cuius rei testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Actum et datum in Brest VII@I@ Kalendas mensis Julii anno Domini Mo. CCCo. XLo. 3o.
1Maciej z Gołańczy, zob. wyżej, nr 98/3.
2Jan opat lędzki 1343 - 1347 (tutaj, niżej, nr 133/1, 134/1, 144/1).
3Łęg nad Wisłą, zob. wyżej, nr 43/2. O dok. zob. niżej, nr 134/4.
4Cysters lędzki Gisbert zapewne ident. z późniejszym (1352 - 1353) opatem Gizylbertem (zob. niżej, nr 158/1).


Dokument Nr 132a
Kalisz, 8 lipca 1343
Arcybiskup gnieźnieński, biskupi włocławski i poznański zrzekają się praw do odszkodowań za szkody wyrządzone przez zakon krzyżacki.
Or.: Berlin-Dahlem, GS (przedtem Getynga, przedtem Królewiec); Deutschordensarchiv, Urk. 75, Nr. 18. Pergamin. Na paskach pergaminowych pieczęcie arcybiskupa i kapituły gnieźnieńskiej oraz biskupa i kapituły poznańskiej; dwu pozostałych brak. Na odwrocie: Remissio iniuriarum episcoporum Regni Polonie (XV w.), Remissio ex parte prelatorum (XV w.).
Wyd.: Preuss. Urkundenbuch III, nr 574 (wg Or.).
Reg.: Reg. Teut. II, nr 744 (wg Or.).
Uw.: Narracja zbliżona do podobnego dok. biskupów polskich z tegoż dnia (KDW II, nr 1223 - tu jednak jako wystawca występuje również biskup płocki). Dok. wyszedł najpewniej - jak wszystkie polskie dokumenty związane z pokojem toruńskim 1343 - z kancelarii królewskiej. Zob. też niżej, dok. następny.
Wyd. niniejsze oparto na Wyd. 1, bez możliwości autopsji Or.

Nos Jaroslaus divina providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus, Mathias Wladislaviensis1 et Johannes Poznaniensis eadem gracia ecclesiarum episcopi2 una cum capitulis earumdem ecclesiarum tenore presencium in publicam deducimus nocionem, quod, postquam zizaniorum satore procurante inter serenissimos principes olim dominum Wladislaum pie memorie necnon dominum Kazimirum eius filium superstitem reges magnificos Polonie ex una et inter venerabiles et religiosos viros dominos magistrum et fratres ordinis hospitalis Beate Marie Theutonicorum Jerosolimitani parte ex altera occasione diversorum anfractuum hincinde motorum multitudo guerrarum, dissensionem et discordiarum onustarum periculis pululassent tractu temporis longioris, donec pacis auctor dominus Jesus Christus zelator bonorum operum extirpato discordiarum et tribulacionum flamine fructus pacis et tranquillitatis dulcifluos faceret salutifere efflorere, quod exinde gloria Deo altissimo, salus et exultacio omnibus hominibus utrarumque parcium exuberat et resultat, quapropter nos una cum subditis nostris consolacione et gaudio receptis divinitus pia compassione et ignoscencia omnium iniuriarum et dampnorum inmemores durantibus guerris et discordiis eisdem nobis illatorum et nostris a magistro et fratribus prefati ordinis vel ab ipsorum subditis quibuscumque irrogata fuerunt, remissionem premissorum in nos et nostros commissorum facimus generalem et de quolibet specialem, ipsa nunquam ad animum revocare vel vindictam sumere de eisdem, tenore presencium promittentes omni dolo et fraude exclusis, actione eciam iniuriarum vel inpeticione qualibet in casu simili uti nolentes in foro ecclesiastico vel civili, renunciantes insuper expresse tenore presencium omnibus iniuriis, dampnis, maleficiis, contumeliis dicto vel facto nobis aut alicui nostrum pendente guerra illatis bonis, possessionibus et personis. Que omnia ob Dei reverenciam pacisque et concordie unionem semper tenere promittimus illibata. In cuius rei testimonium et evidenciam pleniorem nostra et predictorum capitulorum nostrorum sigilla presentibus sunt appensa. Datum in Kalis in die beatorum Kyliani et Sociorum Eius Martyrum anno Domini Mo CCCo XLo tercio.
1Maciej z Gołańczy, zob. wyżej, nr 98/3.
2Jan IV Łodzia, zob. wyżej, nr 91/7.


Dokument Nr 133
Gniezno, 13 lipca 1343
Wymienieni przełożeni klasztorów wielkopolskich zrzekają się praw do odszkodowań za szkody wyrządzone przez zakon krzyżacki.
Or.: Wiedeń, Deutschordens-Zentralarchiv. Pergamin. Na paskach pergaminowych wisiało 12 pieczęci, z których pozostało siedem mocno zniszczonych. Z nich z kolei 3 Rafała opata, 4 - opactwa mogileńskiego, 5 - zapewne prepozyta trzemeszeńskiego, 8 - zapewne klasztoru Św. Wawrzyńca, 9 i 10 - zapewne strzelneńskie. Na odwrocie: Remissio iniuriarum et parte abbatum, prepositorum, abbatisarum (XIV w.).
Wyd.: Preuss. Urkundenbuch III, nr 582 (wg Or.).
Reg.: Reg. Teut. II, nr 748 (wg Or.).
Uw.: Narracja prawie identyczna jak w dok. poprzednim, do którego odsyłamy.
Wyd. niniejsze oparto na Wyd. 1, bez możliwości autopsji Or.

Nos Johannes Landensis Cisterciensis ordinis1, Raphael de Mogilna ordinis Sancti Benedicti abbates2, Henricus Sancti Laurencii prope Kalis eiusdem Sancti Benedicti ordinis3, Johannes de Czrzensnaa4, Wincencius et Margareta abbatissa domus Strelensis Premonstratensis ordinis5 necnon abbatissa domus Gnezdensisa ordinis Sancte Clare6 Dei miseracione ecclesiarum prepositi cum conventibus fratrum ac sororum ecclesiarum earundem tenore presencium in publicam deducimus nocionem, quod, postquam zizaniorum satorem procurante inter serenissimos principes olim dominum Wladislaum pie memorie necnon dominum Kazimirum eius filium superstitem reges magnificos Polonie ex una at inter venerabiles viros ac religiosos dominos magistrum et fratres ordinis hospitalis Beate Marie Theutunicorum Jerosolimitani parte ex altera occasione diversorum anfractuum hincinde motorum multitudo gwerrarum [- - ciąg dalszy jak w dok. poprzednim - zob. wyżej, nr 132a]. In cuius rei testimonium et evidenciam pleniorem nostra et predictorum conventuum nostrorum sigilla presentibus sunt appensa. Datum in Gnezdna in die beate Margarete Virginis anno Domini Mo CCCo quadragesimo tercio.
atak Wyd.
1Jan opat lędzki, zob. wyżej, nr 132/2.
2Rafał opat mogileński wyst. 1339 (Lites 1339, s. 111) - 1348 (niżej, nr 151/2).
3Kościelna Wieś na pn.zach. od Kalisza. Henryk prepozyt kościoła Św. Wawrzyńca (prepozytury benedyktynów z Tyńca) skądinąd nieznany.
4Wyd. 1 nie rozwiązuje nazwy miejscowości, szukając klasztoru nawet w Chorwacji. Ponad wszelką wątpliwość chodzi tu jednak o Trzemeszno - Jan prepozyt kanoników regularnych w Trzemesznie znany dotąd 1346 - 1357, mógł jednak objąć prepozyturę już wcześniej, przed 1343.
5Małgorzata przeorysza norbertanek ze Strzelna może ident. ze wspomnianą w nekrologu strzelneńskim (MPH V, s. 759). Wincenty skądinąd nieznany.
6Opatka klarysek gnieźn. nie zidentyfikowana.


Dokument Nr 134
Raciążek, 28 sierpnia 1343
Biskup włocławski zaświadcza, że otrzymał od Jana opata klasztoru Cystersów w Lądzie trzy dokumenty króla Władysława Łokietka dotyczące wsi Łęg.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 18v (XV w.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 92 (wg Kop.).

Noverint universi presencium noticiam habituri, quod nos Mathias divina et Apostolice Sedis providencia Wlad(islaviensis) episcopus1 profitemur et recognoscimus publice per presentes a religioso viro fratre Johanne abbate de Landa ordinis Cisterciensis2 et a suo conventu tria privilegia super hereditate dicta Lang, sita prope Wladislauiam Antiquam3, sub sigillo incliti principis domini Wladislai Dei gracia olim regis Polonie4 recepisse tenenda et servanda tamdiu, donec nobis pro utilitate ecclesie nostre videbitur expedire. Que privilegia domino abbati aut suis successoribus vel conventui suo, cum eis placuerit vel opus fuerit, restituemus omni occasione procul mota. In cuius rei, testimonium sigillum nostrum presentibus est appensum. Datum in Raczens5 Vo Kalendas mensis Septembris anno Domini MoCCCoXLo tercio, presentibus dominis: Johanne decano6, Troyano archidiacono Wladis(laviensibus)7, magistro Sbiluto archidiacono Plocensi8 et aliis fidedignis.
1Maciej z Gołańczy, zob. wyżej, nr 98/3.
2Jan opat lędzki, zob. wyżej, nr 132/2.
3Łęg nad Wisłą, zob. wyżej, nr 43/2.
4Chodzi tu zapewne o dok. Władysława Łokietka z 22 lutego 1297, 22 kwietnia 1316 (KDW II, nr 761, 983) oraz z 19 listopada 1319 (por. wyżej, nr 90).
5Raciążek nad Wisłą, poniżej Nieszawy.
6Jan z Ostrowa, Leszczyc, kanonik włocławski, pozn. i kruszwicki, kantor 1323, dziekan włocławski 1343 - 1360? (MPVat. III, s. 329; KPol. II, s. 291, 298, 303; KDKK I, s. 247; Bieniak, Wlkp., s. 74; Cultus et cognitio, Warszawa 1976, s. 291).
7Trojan syn Zbyluta z Łekna, Pałuka, archidiakon włocławski 1343, prepozyt pozn. 1349 - 1390 (KDW III, nr 1360 n.; Now. II, s. 71; MPVat. III, nr 328.
8Zbylut, mgr, potem dr dekretów, kanonik krakowski, archidiakon płocki 1343, prepozyt płocki 1344 - 1369 (Zb. dok. Płocka I, s. 64).


Dokument Nr 135
Gniezno, 13 stycznia 1344
Prepozyt bożogrobców gnieźnieńskich zezwala Mikołajowi synowi Jana na lokację opuszczonej wsi Grochowiska Księże na prawie średzkim.
Kop.: Poznań,, WAP, Akta m. Gniezna I/155 (Kopiariusz bożogrobców gnieźnieńskich z XVI/XVII w.), k. 25v - 26. Tytuł: Privilegium scultetiae in Grochowiska.

In nomine Domini amen. Quia ea, quae geruntur in tempore, simul cum lapsu temporis a memoria hominum evanescunt, sapientum sanxit auctoritas, ea scripturarum autenticarum serie et subscriptione testium posterorum notitiae commendare. Proinde nos Benedictus canonicus Jerosolimitanus ordinis Sancti Sepulchri et praepositus Sancti Joannis in Gnezna1 conscitus, de consensu fratrum nostrorum et de consilio aliorum proborum virorum, haereditatem nostram dictam Grochowiska, dudum desertatam, pro melioratione dictae haereditatis Nicolao filio Joannis2 bone memoriae ad locandum exposuimus, respectu servitiorum suorum, pro dimidia quinta marca grossorum vendidimus iure Theuthvnico, quod est et servatur in Srzoda Slezie, vel unde ius illud noscitur processisse. Primo siquidem vendimus et damus eidem Nicolao et suis successoribus scultetiam ibidem, adiungentes eidem scultetiae septimum mansum, thabernam, macellum, pistrinam, calciparium, domum fabrilem; in lacu3 cum [k. 26] gulgustris et rete parvo, quod vocatur slapnicza, piscabit maioribusque non utetur, libera et exempta cum posteris suisa possidebit. Quotque autem ibidem hortos locaverit, quintum pro se recipiet, de iudiciis vero tertium denarium recipiet cuiuslibet iudicati. Scultetus vero in nostro negotio in nostris expensis nobis serviet, in expeditione autem domini regis in propriis. Damus insuper colonis ibidem a nostra decima de agris cultis quatuor annis et de incultis duodecim annis omnimodam libertatem. Qua libertate elapsa, nobis pro censu fertonem monetae usualis et maldratam frumenti, hoc est modium tritici, modium siliginis, modium avenae vel decimam annis singulis de quolibet manso solubili solvere tenebuntur. Et quia iura Theuthvnicalia Srodensia sunt nobis incognita, omne ius dominii, quod commodum et honorem respicit dominorum, necnon sculteti et colonorum, specialiter reservamus. Et ut hec nostra donatio et venditio firmius servaretur, sigillum nostrum praesentibus est appensum. Actum et datum anno Domini millesimo tricentesimo quadragessimo quarto in Gnesna, in octava Epiphaniae, per manus domini Joannis canonici Sancti Georgii4, praesentibus his testibus: domino Benedicto custode Gnesnensi5, domino Strasio6, Alberto7 canonicis, fratre Michaele ordinis Sancti Sepulchri8. Goscone advocato Gnesnensi9, Hancone proconsule10, Thomcone sculteto de Sdziechouia11 et aliis quampluribus fidedignis. Item in iudiciis magnis ter in anno tria prandia domino, scultetus unum et kmethones duo, vel pro quolibet prandio fertonem solvere tenebuntur.
aprzekreślone: liberis suis Kop.
1Benedykt prepozyt bożogrobców gnieźn. 1323 - 1346 (Nakielski, Miechovia, s. 435), zapewne różny od jego imiennika wyst. 1378 - 1380 (KDW III, nr 1754, 1775).
2Grochowiska Księże na pn. od Rogowa. Sołtys Mikołaj skądinąd nieznany.
3Zapewne Jez. Grochowiskie lub Wolskie koło Grochowisk.
4Jan kanonik przy kościele Św. Jerzego na grodzie gnieźn. skądinąd nieznany.
5Benedykt, zob. wyżej, nr 97/8.
6Strasz syn Adama, zob. wyżej, nr 120/12 - tutaj ostatnia wzmianka.
7Wojciech kanonik gnieźn. zapewne ident. z Wojciechem synem Jana z Opatowca kanonikiem gnieźn. od 1331 (MPVat. III, s. 299), może potem dziekanem gnieźn. 1360 - 1380 (zob. wyżej, nr 190/4).
8Brat Michał skądinąd nieznany.
9Gosiek wójt gnieźn. skądinąd nieznany, może jednak chodzi tu o Jaśka (rkps.: Jascone) wójta gnieźn. potwierdzonego 1339 (zob. wyżej, nr 124/12).
10Hanek burmistrz gnieźn. skądinąd nieznany.
11Zdziechowa, zob. wyżej, nr 8/2.


Dokument Nr 136
Przemęt, 28 sierpnia 1344
Król Kazimierz Wielki potwierdza Wincentemu z Granowa posiadanie wsi Bukowiec i Grotniki.
Kop.: Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 77, k. 291 - 291v. Wpis w transumpcie króla Zygmunta Augusta z daty: Kraków, 5 grudnia 1549. Tytuł: Confirmatio privilegii pro parte generosi Stanislai Splawski super villas Bukowiecz et Grotniki.
Wzmianka: MRPS V, nr 667 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Quod merito competit regiae maiestati unumquemque in suo iure tenere, fovere ac servare, eapropter nos Kazimirus Dei gratia rex Poloniae necnon terrarum Cracouiae, Sandomiriae, Syradiae, Lanciciae, Cuiauiae et Pomeraniae dominus et haeres notum facimus omnibus et singulis noticiam praesentium habituris, quod cum fidelis noster Vincentius haeres de Granow1 coram nobis nostrisque baronibus constitutus rite et lucide patefecisset, quod Bukowiecz2 et Grothnyky3, villae sub castro, Przemanth vulgariter dicto, situatae, ad suos progenitores ab antiquo et per consequens ad ipsum pertinuissent iure haereditario et spectassent, quae quidem villae licet tempore non modico per violentos finium Regni nostri occupatores fuissent indebite tentae et occupatae, quamprimum tamen divina gratia nobis suffragante ad nostram pervenissent dicionem. Nos unicuique, quod suum est reddere, solita regali pietate volentes eiusdem Vincentii visa iustitia et diligenter consyderata Bukowiecz et Grothniky villas praedictas cum omni iure et dominio, prout in suis metis sunt circumferencialiter distinctae, ipsi Vincentio et suis successoribus legittimis restituimus, conferimus et damus eo, duntaxat iure, quod sibi et suis [k. 291v] praedecessoribus competit et competere dinoscitur villis in eisdem. In cuius rei testimonium nostrum sigillum regium praesentibus duximus appendendum. Actum in Przemanth4, castro nostro praedicto, die sancti Augustini Confessoris et Pontificis anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quarto, praesentibus iis testibus: Nicolao palatino Calissiensi5, Thomislao Posnaniensi6, Bieniamin de Nakel7, Czestkone Bostuczensia castellanis8 et Dobrogostone pincerna Kaliss(iensi)9 ac aliis multis fidelibus nostris. Datum per manus domini Olkonisa cancellarii nostri Poloniae10.
atak Kop.
1Granowo pomiędzy Grodziskiem Wlkp. a Stęszewem. Wincenty wyst. tylko tutaj.
2Bukowiec Górny pomiędzy Lesznem a Przemętem.
3Grotniki, tuż na zach. od Bukowca Górnego.
4Itinerarium królewskie z lata 1344 nie jest znane - pobyt Kazimierza Wielkiego w Przemęcie byłby jedynym ze znanych.
5Mikołaj z Biechowa, zob. wyżej, nr 105/19.
6Tomisław, Nałęcz, kasztelan pozn. 1344 - 1346, najpewniej ident. ze wcześniejszym kasztelanem biechowskim ok. 1338?, potem gnieźn. 1343 (Spisy wlkp.), przypuszczalnie najmłodszym bratem wojewody pozn. Wincentego z Szamotuł.
7Beniamin z Uzarzewa (pomiędzy Poznaniem a Pobiedziskami), Zaremba, skarbnik gnieźn. 1336, stolnik gnieźn. 1340, kasztelan nakielski 1344 - 1346, kasztelan gnieźn. 1348, wojewoda kal. 1353, zm. 1354 (WSB; Spisy wlkp.).
8Czestek jest potwierdzony jako kasztelan kostrzyński 1352 - 1353, mógł nim być jednak i w 1344 (Spisy wlkp.).
9Dobrogost cześnik kal. 1339 - 1344 (Spisy wlkp.).
10Otto z Mstyczowa, zob. wyżej, nr 118/2.


Dokument Nr 137
Poznań, 27 lutego 1345
Biskup poznański eryguje kolegium wikariuszy w katedrze poznańskiej.
Kop.: Poznań, AAP, CP 10 (Kopiariusz poznańskich wikariuszy katedralnych, tzw. Jura vicariorum, z XVI w.), k. 5; zaginiona w r. 1945.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 3519 (Teki Majkowskiego), k. 6 - 7 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Cura pastoralis et officii nostri debitum nos impellunt, ut omni sollercia invigilare nimium sollicite debeamus ecclesie nostre profectibus commodis et honori, quatenus de virtute in virtutem, de bono in melius exuberans et excrescens, sub nostri regiminis incolatu utilium ac decencium statutorum moderaminibus fecundetur. Hinc est, quod nos Johannes Dei miseracione episcopus ecclesie Poznaniensis1 unacum dilectis fratribus nostris capitulo Poznaniensi presentibus profitemur, quod volentes nostre Poznaniensis ecclesie consuetudinem abolere in eadem hactenus observatam super permutacionibus vicariorum, que ad presentacionem singulorum canonicorum fiebant annis quasi singulis sine causa, per quas assiduas successiones intendebantur interdum persone in nostram ecclesiam minus digne, que non solum dedecus verum eciam peccatum in retardacione divini officii inducebant. Habitis consilio unanimi et tractatu ac deliberacione, tam nostra, quam fratrum nostrorum Poznaniensis capituli prehabita diligenti, vicarios triginta tres perpetuos in ipsorum vicariis perpetuamus et perpetuis vicariis institutos presentibus confirmamus statuentes, ut si quis ex iusta causa atque legittima eici de vicaria ecclesie nostre debeat eadem eciam vel privari non nisi per nos et nostrum capitulum Poznaniense cognitis prius excessibus vel demeritis, et si hoc exegerit propellatur nec aliter per quempiam cuiuscumque extiterit dignitatis nostre canonicus ecclesie aliquem de vicariis vel eorum successoribus iam inductis eici de vicaria volumus vel privari. In cuius rei testimonium et evidenciam pleniorem presens scriptum conscribi et nostri sigilli munimine et capituli nostri fecimus communiri. Actum et datum Poznanie die dominico quo dominica Oculi decantatur anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo quinto, presentibus honorabilibus viris dominis et fratribus nostris: Andrea preposito2, Bogufalo decano3, Ylico scolastico4, Woyslao archidiacono5, Johanne custode6, Andrea cancellario7, magistro Ambrosio8, Nicolao9 canonicis Poznaniensibus ceterisque pluribus fidedignis.
1Jan IV Łodzia, zob. wyżej, nr 91/7. O erygowanym tu kolegium zob. Now. I, s. 691 n.
2Andrzej z Wiślicy (rektor kościoła Św. Marcina w Wiślicy), prepozyt pozn. 1322, kanonik wrocławski 1326, gnieźn. 1327, krakowski 1334, biskup nominat pozn. 1347, szweryński (meklemburski) 1348, zm. 1356 (PSB I, s. 108 - 109; Now. II, s. 70 - 71).
3Boguchwał, zob. wyżej, nr 113/3.
4Ilik, zob. wyżej, nr 113/4.
5Wojsław, zob. wyżej, nr 91/13.
6Jan, zob. wyżej, nr 113/7.
7Andrzej kanclerz pozn. 1339 - 1351 (KDW II - III, nr 1194 - 1306; Lites 1339, s. 172), może ident. z Andrzejem z Chojnicy; później archidiakonem pozn. 1353 - 1377 (zob. niżej, nr 164/12).
8Ambroży, mgr, kanonik pozn. 1339 - 1358, magister szkoły pozn. 1340 (KDW II - III, nr 1194 - 1384; Now. I, s. 674).
9Kanonik Mikołaj trudny do identyfikacji.


Dokument Nr 138
Gniezno, 28 kwietnia 1345
Arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Cerkwicy Małej Hynkowi z Obrowa.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 288. Tytuł: Ville Czereqvicza clavis eiusdem [Camenensis] que Minor nucupatur.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 32 (wg Kop., pod datą 14 lutego 1345).
Ekscerpt: 1. Wizytacje, s. 318; 2. Preuss. Urkundenbuch II, nr 753 (wg ekscerptu 1).

In nomine Domini amen. Noverint universi, presentes et posteri, ad quorum noticiam devenerit scriptum presens, quod nos Jaroslaus divina providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus bona nostra et eclesie nostre informare, quantum possumus, intendentes, hereditatem eclesie nostre, que Minor Czerqwicza1 wlgariter appelatur, sitam in terra Polonie, de consensu nostri capituli Gneznensis iure Theutonico, Culmensi videlicet, exposuimus ad locandum, mensuratis ibidem sexaginta mansis, vendentes Hinconi de Obrowo1 pro certa pecunie quantitate scolteciam in eadem et dantes sibi et suis liberis ac successoribus legittimis racione locacionis decimum mansum liberum, tercium denarium iuramenti et cuiuslibet iudicati, similiter de tabernis, pistoriis, sutoriis et maccellis, que ibidem fuerint informata, tercium denarium iure hereditario perpetuo possidenda. Concedimus eciam de nostra gracia speciali, quod tam scultetus, quam incole ville predicte in lacu Kamona2 cum hamo vel parvis retibus piscari valeant, quantum possunt, sed in adventu nostro, quantum de piscibus habere poterunt, nobis dabunt. Preterea incole hereditatis eiusdem novem annis libertate gaudebunt a solucione census et decime, sed revoluto anno presenti et insequenti proxime et aliis annis sequentibus incipient nobis solvere de agris cultis pecuniam iuxta estimacionem et quantitatem agrorum sive iugerum competentem. Elapsis vero novem annis libertatis pretacte, idem coloni de quolibet manso sedecim scottos Thorunensis monete annis singulis in festo beati Martini [11 XI] ac precise ad diem beati Nicolai [6 XII] racione census et decime nobis et eclesie nostre perpetuo solvere tenebuntur. Hoc quoque declarando adicimus, quod sepedicti incole duos pullos de quolibet manso annis singulis nobis dabunt et duos dies, cum eis per nostrum procuratorem mandabitur, laborabunt. Insuper declaramus, quod scultetus de mansis suis liberis decimam dabit iuxta terre conswetudinem, sicut alii sculteti solverint, et villani missales rectori eclesie, ubi audiunt divina et percipiunt eclesiastica sacramenta. Et quoniam iura civitatis Culmensis nobis sunt incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra in omnibus reservamus. Ut autem hec nostra ordinacio robur obtineat perpetue firmitatis, presens privilegium scribi mandavimus et nostri ac predicti capituli sigillorum munimine roborari. Actum et datum Gnezne in die beati Vitalis Martiris anno Domini a-b
Mo CCCo XL quinto
, presentibus honorabilibus viris dominis: Iwone preposito3, Vincencio decano4, Thomislao cantore5, Przedslao archidiacono6, Hencone custode7 et Nicolao cancellario8 et aliis fidedignis canonicis Gneznensibus.
a-bMo XXXo XL quinto Kop.
1Cerkwica Mała na wsch. od Kamienia Krajeńskiego. Sołtys Henryk z Obrowa (na pn.-wsch. od Kamienia) skądinąd nieznany.
2Jez. Mochel (Kamieńskie), tuż na pn.-wsch. od Kamienia.
3Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
4Wincenty z Koszanowa, zob. wyżej, nr 92/6.
5Tomisław, zob. wyżej, nr 118/7.
6Przecław ze Służewa, zob. wyżej, nr 118/8.
7Kustoszem gnieźn. był w tym czasie Benedykt (1337 - 1345, zob. wyżej, nr 97/8). W kopii zapewne błąd odczytu - Hencone, zamiast Bencone.
8Mikołaj kanclerz gnieźn. 1345 - 1381 (KDW II - III, nr 1237 - 1787; Kor. II, s. 631).


Dokument Nr 139
Bydgoszcz, 21 września 1345
Król Kazimierz Wielki zaświadcza, że Wojciech wojewoda brzeski sprzedał wieś Łąsko swemu bratu Hektorowi.
Kop.: Poznań, Bibl. Racz., rkps 134 (Annales coenobii Byssoviensis z 1600 r.), k. 322 - 322v. Tytuł: Privilegium super villam Lanck Hectoris haeredis de ibidem.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 34 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Ne res gestas coram regum magnificentia aboleat processus temporum, oportunum est, ut eas roboret solenius titulus literarum. Ea propter nos Kazimirus Dei gratia rex Poloniae recognoscimus universis, quod in nostra nostrorumque baronum praesentia constituti fideles nostri Albertus, videlicet palatinus Brestensis, cum filio suo Voiciecho et Suenthopelkone fratre suo necnon Bartosio filiastro suo1, sani mente et corpore, haereditatem suam, dictam vulgariter Lanczsko2, cum omnibus suis pertinentiis et toto dominio, non reservantes quicquam iuris ibidem pro se vel suis progenitis aut amicis quibuscunque, Hectori de Lączsko1 ibidem fratri suo pro quadraginta quinque marcis grossorum et numerum Torunensium vendiderunt. Dictus vero Suenthopelk totam partem haereditatis dictae eidem gratis dedit memorato Hectori suisque progenitis iure haereditario dictam haereditatem Lączsko cum omnibus utilitatibus et cum toto dominio in perpetuum tenendam, habendam, donandam, commutandam, vendendam, pro suaque seu posterorum suorum voluntate convertendam. Quae omnia eorum precibus inclinati nos habentes ratam, gratam atque firmam praesentibus gratuito confirmamus harum testimonio literarum. [k. 322v] Datum in Bydgoscza die beati Mathaei Apostoli et Evangelistae anno Domini M.C.C.C.XL. quinto, praesentibus his nobilibus nostris: Matthia Bydgostiensi castellano3, Jascone iudice4, Dobegneo succamerario5, Bogumilo subdapifero Wladislaviensibus6, Floriano cancellario Lanciciensi7, Nicolao canonico Gneznensi8 et aliis multis fidedignis.
1Wojciech Kościelec z Pakości, Leszczyc, podczaszy brzeski 1316, wojewoda brzeski 1325 - 1350, zm. 1350 (Bieniak, Wlkp., s. 70 - tam też o genealogii Leszczyców). Hektor z Pakości był potem sędzią brzeskim 1365 - 1377 (ib.). Łącko, dziś Łąsko Wielkie, w Nakielskiem, por. R. Kozłowski, Rozwój uposażenia klasztoru cysterskiego w Byszewie (Koronowie) do końca XIV w., Warszawa 1972, s. 214.
3Maciej kasztelan bydgoski 1339 - 1348 potem sędzia brzeski 1350 - 1351, kasztelan inowrocławski 1353 - 1362 (Lites 1339, s. 302; informacja Janusza Bieniaka).
4Jasiek z Kościelca, zob. wyżej, nr 127/5.
5Dobiegniew z Kołudy, zob. wyżej, nr 127/7.
6Bogumił podstoli inowrocławski 1345 (tutaj) - 1346 (Z. Kaczmarczyk, Monarchia Kazimierza Wielkiego, I, Poznań 1939, s. 302).
7Florian z Mokrska, Nagodzic, kanonik wiślicki 1325, krakowski 1334, kanclerz dzielnicowy łęczycki 1339, potem biskup krakowski 1367, zm. 1380 (PSB XXI, s. 600 - 602).
8Kanonik Mikołaj nie zidentyfikowany.


Dokument Nr 140
Kalisz, 6 lutego 1346
Stefan i Janusz dziedzice Sośnicy sprzedają sołectwo w Godzieszach Małych Budkowi i Staszkowi.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 84, wpis w transumpcie arcybiskupa Wincentego Kota z Dębna z daty: Opatówek, 9 października 1439 - zob. niżej.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 35 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 413 - 414 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Scripta fidem firmant, confirmat pagina, verbum falsa putantur, que sine teste geruntur, et ex inde est, quod ego Stephanus una cum fratre meo Janussio legittimi heredes de Sosnycza1 bona deliberacione vendidimus sculteciam in bonis nostris, que vulgariter dicitur Gosdzyeszevo2, pro novem marcis grossorum usualis pecunie iure Theutunico locandam, secundum quod alie ville iuxta Nowm Forum, quod dicitur Srzoda, sunt elocate, videliceta discretis viris Budkoni et Staszkony2 et ipsorum successoribus legittime possidendam, dantes eisdem quartum dimidium mansum liberum et unam sortem, que in Polonico dicitur vyelkanyva, et unum pratum, quod vulgariter nuncupatur circa mecz Maczeow. Item damus iam prenominatis et ipsorum successoribus duas liberas tabernas et unum maccellum carnium et unum maccellum pistrinum et unum maccellum sutorum et unum fabrum. Insuper de omni re iudicata heredes habebunt duos denarios et sculteti tercium. Item damus sepedictis scultetis et ipsorum successoribus mellificia apum, quod dicitur barcz, quantumcunque possunt laborare prout ad sculteciam pertinet et eciam venacionem leporum et avium pro ipsorum utilitate. Incole autem eiusdem ville nobis ac nostris progenitoribus racione census omni anno in festo sancti Martini [11 XI] unam urnam mellis solvere tenebuntur. Et iidem cmetones singulis annis pro dominio nostro uno die fenum falcabunt insuper et cumulabunt. Ista autem omnia prelibati sculteti, videlicet Budco et Staszko ac ipsorum posteriores, hereditarie iuxta ius Novi Fori imperpetuum possidebunt. In cuius rei testimonium presentem litteram nostris sigillis fecimus communiri. Datum et actum in Calys feria secunda in crastino beate Virginis Agate et Martiris sub anno Domini millesimo tricentesimo quadragesimo sexto, presentibus his testibus dominis: Joanne canonico Wladislauiensi3, domino Laurencio procuratore de Opathow4 et Przibislao de Beata Virgine in Calys5 ac Dromassio sculteto de Bukownycza6 necnon et Stankone villico de Cursko7 et aliis quampluribus fidedignis.
asłowo powtórzone dwa razy Kop.
1Sośnica na pd.-zach. od Pleszewa. Dziedzice skądinąd nieznani.
2Godziesze Małe (według Wizytacji, s. 413), na pd. od Kalisza. Sołtysi Budek i Staszek skądinąd nieznani.
3Jan kanonik włocławski nie zidentyfikowany.
4Wawrzyniec to włodarz arcybiskupiego klucza dóbr wokół Opatówka.
5Przybysław prepozyt (?) kolegiaty NMP w Kaliszu skądinąd nieznany.
5Bukownica na pn.-wsch. od Ostrzeszowa (Rosin, Słownik, s. 65). Sołtys Dromasz skądinąd nieznany.
7Kursko, najpewniej zamiast Tursko na pd.-wsch. od Pleszewa. Sołtys (?) Stanisław (Stanek) skądinąd nieznany.


Dokument Nr 141
Poznań, 14 maja 1346
Król Kazimierz Wielki nadaje wolności kmieciom z Donatowa.
Kop.: Kraków, Archiwum OO. Dominikanów, Kopiariusz dominikanek poznańskich z XVII w., s. 11.

Nos Kazimirus Dei gratia rex Poloniae harum serie literarum, quibus expedit recognoscimus universis et singulis, quod quamvis nostro ex officio regio nobis divinitus concesso, quelibet bona terre nostrae peramplius ampliare debeamus multo magis tamen ea, quae cultu divino sunt annexa, graciosius propter praesens et futurum bonum tenemur augere. Ad supplicationem itaque sanctimonialium Sanctae Catharinae Virginis in Posnania ordinis Praedicatorum pie eo conditionis aurem aclinantes, omnibus et singulis cmetonibus in villa ipsarum sanctimonialium Donatouo1 desertata locatis et locandis intimamus, quod ipse sanctimoniales dederint ipsis et tenuerint libertatem a suis censibus. Nos eandem etiam a nostris caeteris et universis exactionibus, angariis et solutionibus, quocunque nomine vocitentur, clementer elargimur, harum nostrarum testimonio literarum. Datum Posnaniae2 feria quarta post dominicam, qua canitur in ecclesia Cantate, anno Domini MoCCC XL VIto.
1Donatowo pomiędzy Śremem a Kościanem.
2Data możliwa w itinerarium królewskim, tym niemniej nasuwa pewne wątpliwości: Donatowo było lokowane na prawie niemieckim w 1366 (zob. niżej, nr 217); późny i pełen błędów kopiariusz dominikanek pozn. z XVII/XVIII w. (WAP Poznań, Poznań Dominikanki C 23, k. 22v) zawiera tłumaczenie fragmentów naszego dok., opatrzone niemożliwą do przyjęcia datą 1386 - może jednak nasz dok. nosił datę 1368 (wtedy - 10 maja), również możliwą do przyjęcia w itinerarium królewskim.


Dokument Nr 142
Gniezno, 29 marca 1347
Arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Płociczu Olbrachtowi synowi Piotra.
Kop.: Gniezno, AGG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 288v. Tytuł: Ville Plocyce clavis eiusdem [Camenensis].
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 36 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 313 - 314.

In nomine Domini amen. Noverint universi, presentes et posteri, ad quorum noticiam devenerit scriptum presens, quod nos Jaroslaus divina providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus bona nostra et eclesie nostre informare, quantum possumus, intendentes hereditatem eclesie nostre, que Ploczicze1 wlgariter nucupatur, sittam in terra Polonie, de consensu nostri Gneznensis capituli iure Theutonico, Culmensi videlicet, exposuimus ad locandum, vendentes Olbrachio Petri1 pro certa pecunie quantitate solteciam in eadem et dantes sibi et suis liberis ac successoribus legittimis racione locacionis decimum mansum liberum, quotquot ibidem mensurati fuerint, tercium denarium iuramenti et cuiuslibet iudicati, similiter de tabernis, pistoriis, sutoriis et maccellis, que ibidem fuerint informata, tercium denarium iure hereditario perpetuo possidenda. Preterea incole hereditatis predicte decem annis a solucione census et decime gaudebunt plena et omnimoda libertate. Elapsis vero decem annis libertatis prefate, idem coloni de quolibet manso sedecim scotos Thorunensis monete annis singulis in festo beati Martini [11 XI] et precise ad festum beati Nicolai [6 XII] racione census et decime nobis et eclesie nostre imperpetuum solvere tenebuntur, hoc quoque declarando adicimus, quod sepedicti incole duos pullos de quolibet manso annis singulis nobis dabunt et duos dies, cum eis per nostrum procuratorem mandabitur, laborabunt. Insuper declaramus, quod soltetus de suis mansis liberis decimam dabit iuxta terre conswetudinem, sicut alii solteti solverunt, et villani missales rectori eclesie, ubi audiunt divina et percipiunt eclesiastica sacramenta. Et quoniam iura civitatis Culmensis nobis sunt prorsus incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra in omnibus reservamus. Ut autem hec nostra ordinacio robur obtineat perpetue firmitatis, presens privilegium scribi mandavimus et nostri ac predicti nostri capituli sigillorum munimine roborari. Actum et datum Gnezne magna quinta feria post Ramos Palmarum anno Domini millesimo tricentesimo quadragesimo septimo, presentibus honorabilibus viris dominis: Iwone preposito2, Vincencio decano3, Thomislao cantore4, Przedslao archidiacono5, Mathia scolastico6 et Nicolao cancellario7 ac aliis fidedignis canonicis Gneznensibus.
1Płocicz na pd. od Kamienia Krajeńskiego. Sołtys Olbracht skądinąd nieznany.
2Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
3Wincenty z Koszanowa, zob. wyżej, nr 92/6.
4Tomisław, zob. wyżej, nr 118/7.
5Przecław, zob. wyżej, nr 118/8.
6Maciej, zob. wyżej, nr 128/5
7Mikołaj, zob. wyżej, nr 138/8.


Dokument Nr 143
Gniezno, 24 kwietnia 1347
Prepozyt klasztoru Kanoników Regularnych w Trzemesznie wydzierżawia klasztorną część Brzyskorzystwi Wincentemu dziekanowi gnieźnieńskiemu.
Odpis: Kraków, Bibl. PAN, rkps 3521 (Teki Majkowskiego), k. 108 - 108v (wg nieznanej Kop., zawierającej opis pieczęci Or.: Cum duobus sigillis de alba cera prepositi longe et conventus rotunde figurarum in pensulis pergameni, in quorum unius, scilicet prepositi, medio quasi calix, supra quem hostia. In circumferentiis vero he littere et dictiones: S. Johănis Prepositi treme. In alterius autem, videlicet conventus, sigilli medio quasi persona humana infulata, pontificalibus induta, dextra benedicendo, sinistra baculum pastorale versum securvatum tenendo. In circumferenciis atamen crux et he dictiones: Sanctus adalbertus Epus sculpte videbantur).

Notum facimus universis presentes litteras inspecturis, quod nos Johannes prepositus cum nostro conventu monasterii de Trzemeszna ordinis Sancti Augustini1 cupientes, ut bona monasterii nostri in melius reformentur, hereditatis dicte vulgariter Przesceoristew2 medietatem seu partem nos contingentem cum pleno iure dominii, quod ad nos pertinuit seu pertinebat, honorabili viro domino Vincencio decano Gneznensi3, deliberatione et maturo consilio inter nos prehabito, concessimus et concedimus per presentes vite sue temporibus possidendam, ita tamen, quod ipse dominus decanus nobis et nostro monasterio pretacto tres marcas Torunenses seu duas Cracovienses annis singulis ad festum sancti Martini [11 XI] de eadem medietate hereditatis antedicte solvet integraliter et complete et pro quantacumque summa pecunie scolteciam ibidem nostro super hoc prius requisito consensu et voluntate exposuerit nobis eadem cum integritate debebitur assignari. Post tempora vero sue vite omnia per eundem dominum decanum in sepedicta nostra parte hereditatis Presceoristew informata in domo sua sive in agris vel in molendino fuerint, ad nostrum monasterium de Trzemeszna plenarie revertantur. In cuius rei testimonium nostrum et prefati conventus nostri sigilla presentibus sunt appensa. Actum et datum in Gnezna in crastino sancti Adalberti anno Domini MoCCCoXLVIIo, presentibus honorabilibus et discretis viris dominis: magistro Mathia scolastico4, Petro de Groczno5, Alberto canonicis Gneznensibus6 et aliis fidedignis.
1Jan prepozyt trzemeszeński 1343 - 1357, zob. wyżej, nr 133/4.
2Brzyskorzystew na pn.-zach. od Żnina.
3Wincenty z Koszanowa, zob. wyżej, nr 92/6.
4Maciej, zob. wyżej, nr 128/5.
5Piotr kanonik gnieźn., pleban w Grucznie (na Pomorzu, koło Świecia) 1347 - 1354 (tutaj i KDW III, nr 1322), może ident. z Piotrem kanonikiem gnieźn., archidiakonem pomorskim 1354?
6Wojciech, zob. wyżej, nr 135/7.


Dokument Nr 144
[Ląd], 26 - 31 lipca 1347
Opat klasztoru Cystersów w Lądzie nadaje sołectwo we wsi Wierzbno Janowi zwanemu der Kinder.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 38 - 38v (XV w.).
Reg.: Perlbach, Lond, s. 92 (wg Kop.).

In nomine Domini amen. Nos frater Johannes abbas in Landa1 monasterio ordinis Cisterciensis, Gneznensis dyocesis, audituris presentem paginam eta inspecturis notum facimus universis, quod de consilio et consensu unanimi fratrum nostri conventus Virbina2 hereditatem nostram inter Golkowicze3 et Cowalewo4 sitam cum agris, pascuis, pratis, nemoribus et ceteris utilitatibus exposuimus probo viro Johanni, dicto der Kinder2, iure Thevtunico ad locandam sub ordinacionibus infrascriptis. In primo videlicet, quod dictus Johannes et sui successores racione locacionis officium scultecie cum duobus mansis liberis de nostra presenti donacione iure hereditario imperpetuum pacifice possidebunt; necnon thabernam, pistrinum, macellum, fabricam, sutorium dictis Johanni et suis successoribus in dicta nostra hereditate habendi dedimus facultatem, dantes nichilominus kmethonibus ad Virbina nostram hereditatem venientibus de agris cultis tribus et de incultis et nemorosis quinque annis plenariam libertatem, quibus evolutis de quolibet manso duas mensuras tritici, duas ordei, quatuor siliginis, quatuor awene et fertonem denariorum racione census annis singulis in festo sancti Martini [11 XI] nobis solvere tenentur et ad claustrum suis laboribus presentare, ac nobis quolibet in anno idem villani nostrum ad mandatum arare tribus vicibus sunt astricti. De iudicato vero dictus scultetus tercium denarium habebit et sui perpetue successores. In colloquiis autem magnis, que fiunt ter in anno, nobis aut nostro nuncio, qui presidebit eisdem colloquiis loco nostri, scultetus unum et villani duo prandia ministrabunt, et in dubiis causis ius, quod wlgariter orthil dicitur, in Landa civitate sive opido claustri idem villani querere non ommittent, et pro criminalibus causis sive culpis predictus scultetus cum suis scabinis in iudicio dicte hereditatis nostre Virbina iudicatum et ad mortem condempnatum in prefata civitate Lynda seu opido per virgam iudicii punire debent et tenentur. Insuper sepedicti scultetus et villani dicte nostre hereditatis de Virbina ad singula servicia nobis obligantur, que proborum virorum sculteti et kmethones suis dominis hic in terra hactenus facere consweverunt. Item ut sufficiens literarum declaracio paci perpetue tribuat incrementum, [k. 38v] serenius tenore presencium duximus exarandum, videlicet quod a communi transitu rivuli, qui Sdrecwnycza5 dicitur, usque ad pontem lacus molendini viam versus Slupczam civitatem dirigentem sortem a via sinistram, in qua prius nostra curia fuerat situata cum nostro molendino, lacu eiusdem et manso, qui iacet ex altera parte littoris, quem quidem mansum vendere, alienare seu concedere nemini volumus aut intendimus, sed nobis et nostro monasterio firmiter et perpetue reservamus; dextram vero sortem a dicta via, que respicit versus Kosschůt6 villam nostram, usque ad metas eiusdem ville a littore lacus molendini ascendendo, sepedicti villani in Virbina dicta nostra hereditate residentes in agris, pratis, pascuis et ceteris utilitatibus possidebunt, adicientes quod in lacu nostri molendini, si estu exsiccante in Sdrecwnycza riwlo aqua defecerit, de nostra habita licencia memorati scultetus et villani eorum peccora poterint adequare. Item molendinarius, qui in nostro ibidem molendino fuerit, in sepescripta hereditate nostra Virbina communibus pascuis utetur ibidem ceteris cum villanis. Nec silencio comittendum, quod sortem dextram paludis retro molendinum Slupczam civitatem respicientem a lacu, qui Virbina dicitur7, de molendino descendens, nobis reservamus cum ceteris prenotatis. Sors vero paludis versus nostrum claustrum tendens a sinistra parte dicti lacus in sortem sepescriptorum possessionum numerabitur villanorum ita tamen, quod in eadem sinistra parte retro molendinum ortos tempore curie nostre ibidem habitos nobis funditus custodimus. Datum anno Domini millesimo CCCmo quadragesimo septimo infra octavas beati Jacobi Apostoli. In quorum omnium predictorum testimonium et robur firmitatis cum nostro ac nostri conventus sigillo presentem paginam dedimus communitam, presentibus fratribus domus nostre: Růlkino priore8, Nicolao cellerario9, Alberto portario10, Johanne quondam cantore11, Hermanno custode et suppriore12 et ceteris fidedignis.
asłowo powtórzone dwa razy Kop.
1Opat Jan, zob. wyżej, nr 132/2.
2Wierzbno, na pd.-wsch. od Słupcy, zob. też wyżej, nr 26/2.
3Gołków i Kowalewo-Stara Wieś na pd. od Wierzbna.
4Gołków i Kowalewo-Stara Wieś na pd. od Wierzbna.
5Zdrojewnica zapewne identyczna z Meszną (Bawołem), prawym dopływem Warty, por. też wyżej, nr 26/3.
6Koszuty Małe na wsch. od Słupcy.
7Jez. Wierzbno to zapewne tylko staw młyński w Wierzbnie.
8Rulkin przeor lędzki wyst. tylko tutaj; może ident. z Rulkinem wyst. 1353 i 1371 (niżej, nr 161/3 i 233/8).
9Piwniczy Mikołaj, zob. wyżej, nr 122/6.
10Furtjan Albert wyst. tylko tutaj, może jest ident. ze zmarłym 20 stycznia (MPH V, s. 473), może też z podprzeorem lędzkim tego imienia 1335 - 1340 (zob. wyżej, nr 122/4).
11Były kantor Jan wyst. tylko tutaj.
12Herman kustosz i podprzeor lędzki, zob. wyżej, nr 126/4.


Dokument Nr 145
Konin, 21 listopada 1347
Król Kazimierz Wielki zezwala rzeźnikom kaliskim na budowę jatek w mieście.
Kop.: Poznań, WAP, Cechy m. Kalisza 29; w or. transumpcie króla Zygmunta III z daty: Warszawa, 3 lipca 1604; tamże, nr 30 i 31 transumpty tegoż dok. wydane przez królów Michała (27 maja 1672) i Augusta II (6 września 1714).
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8058, k. 49.

In nomine Domini amen. Quod magnifica regum maiestas facere decrevit, maxime ad utilitatem Regni sui, debet esse firmum et stabile, roburque perpetuae firmitatis obtinere. Proinde nos Casimirus Dei gratia rex Poloniae notum facimus universis, tam praesentibus, quam futuris, hanc paginam inspecturis, quod considerata maiori utilitate et commodo nostrorum civium Calissiensium et praesertim carnificum damus per praesentes et largimur carnificibus praedictae civitatis Calissiensis et cuilibet ipsorum macella carnium in civitate iam dicta Calissiensi in loco, in quo ab antiquo steterunt, locandi, construendi, aedificandi et disponendi cum omni iure, quod pertinet et spectat ad dicta macella carnium et quo carnifices a nostris praedecessoribus utebantur, omnimodam potestatem, quae macella carnium in eodem loco debent stare, manere et perpetuo eundem locum habere cum omnibus iuribus, quae ad nostra macella et carnifices pertinebant et pertinent, impedimento et mutatione nostra et nostrorum successorum qualibet in perpetuum cessante. In cuius rei testimonium nostrum sigillum duximus praesentibus appendendum. Datum in Konin1 seria quarta post diem Elizabeth Viduae anno Domini 1347, praesentibus his testibus: Othtonea cancellario Poloniae2, Nicolao de Bloskowa iudice Posnaniensi3, Joanne doctore4, Jarando Siradiensi5, Praeclao Calissiensi capitaneis6 ac Dobeslao subdapifero Cracouiensi7 et aliis multis.
atak Kop.
1Pobyt króla w Koninie potwierdzony w itinerarium.
2Otto z Mstyczowa, zob. wyżej, nr 118/2.
3Mikołaj z Błażejewa, zob. wyżej, nr 131/18.
4Jan dr, może Jan Suchywilk.
5Jarand, Pomian, starosta sieradzki 1339 - 1350, kasztelan rozpierski 1342 - 1350, zm. 1350 (Spisy sier.).
6Przecław z Gułtów (na pn.-wsch. od Kostrzyna), Grzymalita, starosta kal. 1347 - 1351, kasztelan pozn. 1348 - 1359, wojewoda kal. 1360 - 1379, starosta wlkp. 1369 - 1371 (WSB; Spisy wlkp.).
7Dobiesław Kurozwęcki, Poraj, podstoli krakowski 1345, potem podkomorzy sandomierski 1350, kasztelan wiślicki 1355, wojewoda krakowski 1380, zm. 1397 (PSB XVI, s. 267 - 269).


Dokument Nr 146
Konin, 22 listopada 1347
Król Kazimierz Wielki zwalnia handlujących mięsem mieszczan z Pyzdr od ceł na terenie Królestwa.
Kop.: Warszawa, AGAD, dok. perg. 7137, w or. transumpcie króla Władysława Jagiełły z daty: Kraków, 2 lutego 1389, por. niżej nr 307.

Noverint universi presencium noticiam habituri etc. Nos Kazimirus Dei gracia rex Polonie, propter melioracionem civitatis nostre Pysdrensis, omnibus et singulis civibus ipsam civitatem Pysdri inhabitantibus carnes et latera carnium per totum nostrum Regnum versus partem, quamcumque voluerint et placuerit ipsis, ducere et vendere libere et secure, graciose indulsimus et indulgemus per presentes salvo theloneo debito et consueto. Mandantes omnibus capitaneis, procuratoribus, viceprocuratoribus, theoloneatoribus et eorum vicesgerentibus omnium terrarum, tam Polonie, quam Cuiauie, firmiter nostre gracie per obtentum, ut eosdem cives nostros de Pysdri et quemlibet ipsorum in duccione huiusmodi nullatenus impedire audeant, vel turbare, alias contrarium faciens, nostram indignacionem noscat se mansurum. In cuius rei testimonium nostrum sigillum presentibus est appensum. Datum in Konyn die Cecilie Virginis anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo septimo1.
1Por. wyżej, nr 145/1.


Dokument Nr 147
Pyzdry, 22 listopada 1347
Król Kazimierz Wielki potwierdza prawo Andrzeja wójta Pyzdr do wyrębu drewna na potrzeby młyna w Pyzdrach.
Kop.: 1. Warszawa, AGAD, Metryka koronna, t. 47, k. 342 - 342v. Wpis w transumpcie króla Zygmunta z daty: Kraków, 28 kwietnia 1532. Tytuł: Innovacio et confirmacio privilegii et aliarum litterarum advocacie Pisdrensis; 2. tamże, t. 76, k. 290.
Reg.: MRPS IV, suppl. nr 156 (wg Kop. 1). Por. też MRPS V, nr 293.

Noverint universi presencium noticiam habituri, quod nos Kazimirus Dei gratia rex Polonie significamus tenore presentium, quomodo Andreas advocatus civitatis nostre Pysdrensis1 obtulit nobis literas canentes super advocaciam Pysdrensem proponens in querelis super tenutarium civitatis nostre Pisdrensis, quomodo sibi repugnabat excisionem arborum pro edificacione et reformatione molendini, quod molendinum iacet super fluvio Varta inter molendinum retro castrum, ubi est folusch, alias walkmol, et inter pontem, qui est penes Dlusko2 villama nostram, quibus literis conspectis et sane intellectis predicto Andree advocato nostro Pisdrensi et suis legittimis successoribus racione suorum famulaminum, que nobis exhibuit et in futurum exhibere intendit, dedimus et presentibus damus omnimodam facultatem excidendi predictas arbores et rubetum in nostris silvis et nemoribus ac etiam in silvis et nemoribus civitatis nostre Pysdrensis imperpetuum pro reformatione dicti molendini et aggeris et pro reformatione fossatorum, alias Rowczow, ubicumque necesse fuerit tociens, quotiens oportunum fuerit, sine quavis contradictione cuiuslibet hominis. Ceterum eciam literam eis zytwynye libere recipiat, in quocumque loco voluerit, pro reformatione predicti molendini et aggeris, absque quavis contradictione cuiuslibet hominis. [k. 342v] Ceterum volumus, ut prefatus Andreas advocatus et sui successores legittimi liber sit ab omnibus dationibus, solucionibus ac aliis quibusvis contribucionibus, quecumque sint, solummodo quod pro nobis reservamus, ita quod idem Andreas advocatus et sui legittimi successores expediat unum clientem super und equo et balista ad expedicionem generalem, alias ad bellum, ibi, ubi personaliter nos interessemus, vel ubi capitaneus noster Maioris Polonie cum aliis terrigenis interesset, ita prout hoc in ipsius literis antecessorum nostrorum lacius vidimus contineri, quas literas in suo vigore punctis et clausulis conservavimus et conservamus ipsas ratificantes robur perpetue firmitatis debite obtinere. In cuius rei testimonium sigillum nostrum est presentibus appensum. Datum in Pysdri3 ipso die sancte Cecilie Virginis anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo septimo.
asłowo powtórzone dwa razy Kop.
1Andrzej wójt pyzdrski wyst. i 1352 (KDW III, nr 1309).
2Dłusk, zob. wyżej, nr 17/9.
3Pobyt w Pyzdrach możliwy w itinerarium królewskim - por. jednak pobyt króla tegoż dnia w Koninie - zob. wyżej, nr 146.


Dokument Nr 148
Inowrocław, 19 marca 1348
Król Kazimierz Wielki zatwierdza wyrok sędziów, którzy rozsądzili spory pomiędzy klasztorem Cystersów w Byszewie a wymienionymi rycerzami.
Or.: Bydgoszcz, WAP, Kl. Koronowo A 81. Pergamin 345 × 140+23 mm. Zielono-brązowy sznur po przywieszeniu pieczęci. Na odwrocie informacje o treści (XV - XVIII w.).
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8058, k. 50 (wg Or.).

|| (Ia)n nomine Domini amen. || Protestaciones principum ideo conquiruntur, ne id, quod rite et racionabiliter fit, precedente tempore scru|pulo callumpnie per quospiam maliciose possit inpugnari. Eapropter nos Kazimirus Dei gracia rex Polonie universis et singulis, presen|cium noticiam habituris, publice profitentes declaramus, quod cum inter religiosum virum fratrem Petrum abbatem de Bisseuia1 | nomine sue eiusdem Bisseuiensis ecclesie parte ex una, et Dirsconem de Skrzin2 pro hereditatibus Vitelno3 et Dambrowka4 ac Dominicum et filios eius5 pro villis seu possessionibus Welym6, Glynki7 et Lachowo8 necnon Andream de Sluzowo9 et Adam filium Ligasczonis10 pro hereditate Czeczrewecz dicta11 parte ab altera, materia questionis super repeticione earundem possessionum fuisset exorta et diutine hinc et inde ventilata, tandem post multam altercacionem inter ipsos factam et longi temporis decursum eadem materia questionis ad nostram presenciam pervenit et est devoluta. Nos itaque ex officio nobis divinitus concesso iusticiam unicuique reddere et eidem cause seu questioni finem debitum inponere cupientes, mandavimus fidelibus nostris infrascriptis de eadem causa cognoscere, videlicet Alberto dicto Cosczelecz palatino Cuyauiensi12, Mathie castellano de Bydgoscz13, Johanni Wladislauiensi14, Wincencio Brestensi iudicibus15 et Budiuogio subiudici Wladislauiensi16, qui de eadem causa plenarie cognoscentes, visa iusticia predicti abbatis et cognita, militum vero predictorum falsa assercione, per quam ipsum abbatem et ecclesiam predictam Bisseuiensem inpugnabant, reprobata, bona seu hereditates omnes supranominatas eidem domino Petro abbati et ecclesie sue Bisseuiensi adiudicarunt tenendas, habendas ac possidendas, militibus omnibus memoratis super inpeticione quavis earundem possessionum et hereditatum perpetuum silencium inponentes. Nosque eandem sentenciam pro domino abbate antedicto per milites nostros antedictos considerantes iuste et rite esse latam, ipsam approbamus, ratificamus et gratuite harum nostrarum literarum testimonio confirmamus in testimonium presencium premissorum pariter et futurorum. Datum et actum in Iuueni Wladislauia17 feria quarta ante dominicam Oculi anno Domini Mo CCCo XLo VIIIo, presentibus testibus nostris fidelibus suprascriptis. Scriptum per manus Pribislai aule nostre notarii et prepositi ecclesie Sancti Georgii @cast@ Gneznensis18.
abrak - nie wrysowano ozdobnego inicjalnego I - Or.
1Piotr opat klasztoru Cystersów w Byszewie 1345 - 1348 (KDW II, nr 1240, 1263; tutaj ostatnia wzmianka).
2Dzierżek nie zidentyfikowany.
3Wtelno na pd. od dziś. Koronowa, por. R. Kozłowski, Rozwój uposażenia klasztoru cysterskiego w Byszewie (Koronowie) do końca XIV w., Warszawa 1972, s. 191 n.
4Dąbrówka Kościelna na pd.-zach. od Koronowa.
5Dominik z synami nie zidentyfikowany.
6Wielonek na pn. od Koronowa.
7Glinki, na pn. od Koronowa.
8Łachowo w ziemi nakielskiej, zapewne późniejszy Hamer, niedaleko ujścia Sępólny do Brdy.
9Andrzej ze Służewa (na Kujawach), Pomian.
10Adam nie zidentyfikowany.
11Trzeciewiec, na pn. od Fordonu w Bydgoskiem.
12Wojciech z Pakości, zob. wyżej, nr 139/1.
13Maciej, zob. wyżej, nr 139/3.
14Jan, zob. wyżej, nr 127/5.
15Wincenty z Długiego (koło Włocławka) kasztelan starogrodzki 1326 - 1339, sędzia brzeski 1345, potem wojewoda brzeski 1350 - 1357 (Bieniak, Wlkp., s. 72, 159).
16Budziwoj podsędek inowrocławski bliżej nie znany.
17Pobyt króla w Inowrocławiu nie jest potwierdzony, ale możliwy.
18Przybysław proboszcz Św. Jerzego w Gnieźnie, notariusz Kazimierza Wielkiego 1335 - 1354 (1359?), zob. Maleczyński, Zarys, s. 297 - 298.


Dokument Nr 149
Żnin, 19 kwietnia 1348
Arcybiskup gnieźnieński nadaje sołectwo w Orle niejakiemu Piotrowi.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 286v - 287. Tytuł: Ville Orzel clavis eiusdem Camenensis.
Odpis: Kraków Bibl. Jag., rkps 8057, k. 37 (wg Kop.).
Ekscerpt: 1. Wizytacje, s. 327 (tu pod r. 1347); 2. Preuss. Urkundenbuch IV, nr 275 (wg ekscerptu 1).

In nomine Domini amen. Noverint universi, presentes et posteri, ad quorum noticiam devenerit scriptum presens, quod nos Jaroslaus divina providencia sancte eclesie Gneznensis archiepiscopus bona nostra, quantum cum Deo possumus, intendentes reformare, hereditatem eclesie nostre Orzel1 wlgariter nucupatam, sitam in terra Pomeranie, de consensu nostri capituli Gneznensis iure Theutonico, Culmensi videlicet, exposuimus ad locandum, vendentes Petro Sdzistrigy1 pro certa pecunie quantitate sculteciam in eadem [k. 287] et dantes sibi et suis liberis ac successoribus legittimis racione locacionis decimum mansum liberum, tercium denarium iuramentorum et cuiuslibet [iudicatia], similiter de tabernis, pistoriis, sutoriis et maccellis, que ibidem fuerint informata, tercium denarium iure hereditario perpetuo possidenda. Concedimus eciam de nostra gracia speciali, quod idem scultetus, aut aliquis de sua familia, quottidianus poterit duntaxat piscari cum hamo vel cum slopnycza et hoc in una czymba. Preterea incole hereditatis eiusdem octo annis a data presencium gaudebunt a solucione census et decime libertate, ita tamen, quod durante libertate eadem solvent nobis de quolibet iugere, quod dicitur in wlgari morge, sedecim denarios usuales. Elapsis vero annis libertatis pretacte, idem coloni de quolibet manso sedecim scottos Thorunensis monete et duos pullos de quolibet manso annis singulis in festo beati Martini [11 XI] vel precise ad diem beati Nicolai [6 XII] racione census et decime nobis et eclesie nostre perpetuo solvere tenebuntur. Insuper duobus diebus ad mandatum nostri procuratoris anno quolibet nobis laborabunt, in aliis tamen eidem sculteto, prout se facultas obtulerit erimus generosi, hoc tamen specialiter duximus declarandum, quod memoratus scultetus de suis mansis liberis decimam dabit iuxta terre conswetudinem, sicut alii sculteti solverint, et villani missales rectori eclesie, ubi audient divina et percipient eclesiastica sacramenta. Et quoniam iura civitatis Culmensis nobis sunt prorsus incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra in omnibus reservamus. Ut autem hec nostra ordinacio robur obtineat perpetue firmitatis, presens privilegium scribi fecimus et sigillorum appensione nostri predictique capituli nostri muniri. Actum et datum in Zneyna in vigilia Pasce anno Domini Mo tricentesimo quadragesimo octavo, presentibus honorabilibus viris dominis: Iwone preposito2 et Thomislao cantore3, Przeczslao archidiacono4, Kyelczone custode5 et Nicolao cancellario6 ac aliis fidedignis canonicis Gneznensibus.
abrak Kop.
1Orzeł, Orzełek, na pn.-zach. od Kamienia Krajeńskiego, tuż po za granicą wlkp. Sołtys Piotr skądinąd nieznany.
2Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
3Tomisław, zob. wyżej, nr 118/7.
4Przecław ze Służewa, zob. wyżej, nr 118/8.
5Kiełcz z Tuliszkowa, zob. wyżej, nr 125/8.
6Mikołaj, zob. wyżej, nr 138/8.


Dokument Nr 150
Gniezno, 23 kwietnia 1348
Iwan prepozyt gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Złotkowie Pawłowi synowi Michała ze Słupcy.
Kop.: 1. Gniezno, AAG, ACap. B 5 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. (z XVI w.), k. 40v. Tytuł: Slothkowo scultecie privilegium; 2. tamże, B 196 (Visitationes bonorum de anno 1534), k. 50 - 50v (z błędną datą 1448 r.).
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 38 (wg Kop. 1).
Wyd.: Wizytacje, s. 508 - 509 (wg Kop. 2), z błędną datą 23 kwietnia 1448.

In nomine Domini amen. Quoniam ea, que geruntur in tempore, digna memoria cum decursu labentium temporum oblivionis interitum transeunt et labescunt, nisi autenticarum scripturarum et subscripcione testium ad perpetuam rei memoriam rite et racionabiliter fuerint perhennata, proinde nos Iwanusa prepositus Gneznensis1 cum bona deliberacione et voluntate pariter et consensub fratrum nostrorum, scilicet capituli eiusdem ecclesie Gneznensis, villam nostram Zlothkowo vulgariter nuncupatam, sitam in terra Cbarzc, Paulo filio Michaelis bone memorie de Slupcza2 ad locandum exposuimus iure Thevtunico, quod est et servatur in Srzoda Slesie vel unde ius illud noscitur processisse, primo siquidem vendimus et damus eidem Paulo et suis legitimis successoribus racione locacionis scolteciam ibidem, adiungentes eidem scoltecie quatuor mansos, tabernam, maccellum, pistrinum, calciperiam, domum fabrilem libera et exempta et protestamur, quod pro nobis et nostris legittimisd successoribus tabernam et aliam pro ecclesia ibidem in Zlothkowo reservamus. Quotquote autem ibidem ortosf locaverit, nobis duog cedent et pro se et suis successoribus terciumh retinebit. De iudiciis vero tercium denarium recipiet cuiuslibet iudicati. Damus insuper colonis ibidem duodecim annis a solucionei census et decimaj omnimodam libertatem, exceptis agris antiquis, de quibus durante libertate decimam nobis solvent manipularem, qua libertate elapsa nobis pro censu quatuor mensuras tritici, quatuor mensuras siliginis, quatuor mensurask avene et fertonem usualis monete in festo beati Martini [11 XI] annis singulis de quolibet manso solubili solvere tenebuntur. Et quoniam iura predicte civitatis nobis sunt incognita, protestamur, quod scultetus cum villanis prefate ville nostre ad omnia iura predicte civitatis nobis teneantur et sint astricti, ut alie ville ecclesie supradicte Gneznensis, ad omnia, que respiciunt, faciunt, utilitatem comodum et honorem dominorum. In cuius rei testimonium ad evidenciam clariorem nostrorum sigillorum munimine presens privilegium fecimus roborari. Actum et datum Gnezne in die beati Adalbertil Martiris et Pontificis anno Domini ł-m
millesimo CC@C@XL octavo
, presentibus honorabilibus viris dominis. Vincencio decano3, Thomislao cantore4, Przedslaon archidiacono5, Mathia scolastico6, Kelczoneo custode7 Gneznensibus et aliis quamplurimis fidedignis.
aJohannes Kop. 2
bassensu Kop. 2
cSbarz Kop. 2
dbrak Kop. 2
eTot quotquot Kop. 2
fbrak Kop. 2
gduae Kop. 2
htertiam Kop. 2
iabsolucione Kop. 1
jtak Kop. 1 i 2
kbrak Kop. 2
lAlberti Kop. 2
ł-mM CCCC XLVIII Kop. 2
nPrzeczlao Kop. 2
oKyelczone Kop. 2.
1Iwan z Chęcin, zob. wyżej, nr 97/2.
2Złotków na pn.-zach. od Kleczewa, na terytorium zbarskim (Zbaru). Sołtys Paweł syn Michała, z niedalekiej Słupcy.
3Wincenty z Koszanowa, zob. wyżej, nr 92/6.
4Tomisław, zob. wyżej, nr 118/7.
5Przecław ze Służewa, zob. wyżej, nr 118/8.
6Maciej, zob. wyżej, nr 128/5.
7Kiełcz z Tuliszkowa, zob. wyżej, nr 125/8.


Dokument Nr 151
Gniezno, 30 kwietnia 1348
N. N. przysądza połowę jeziora Lubieszewo klasztorowi Benedyktynów w Mogilnie.
Reg.: Bydgoszcz, WAP, Mogilno kl. C 12 (sumariusz klasztorny ze schyłku XVIII w.), s. 2, nr A 8; wyd. reg.: J. Płocha, Najdawniejsze dzieje opactwa benedyktynów w Mogilnie, Wrocław 1969, s. 216, przyp. 320.

1348vo in octava sancti Adalberti, Gnesnae. Decretum1 pro parte Raphaelis abbatis Mogilnensis2 prolatum, quo cunctantibus de medio lacu Lubessewo3 dicto partibus idem medius lacus praedicto abbati est adiudicatus perpetuo possidendus et parti adversae, nempe Venceslao et Sandivogio4 fratribus, perpetuum silentium est impositum.
1Być może arbitrem sporu i wystawcą niniejszego dok. był starosta wlkp. Maciej Borkowic, który tegoż dnia przebywał w Gnieźnie (por. KDW II, nr 1268).
2Opat Rafał, zob. wyżej, nr 133/2.
3Jez. Lubieszewo, dziś zapewne jez. Trląg (Pakoskie), por. J. Płocha, o.c., s. 215 - 216.
4Wacław i Sędziwój zapewne z Lubieszewa (Strzelc), por. J. Płocha, o.c., s. 215 - 216.


Dokument Nr 152
Opatówek, 13 lipca 1348
Arcybiskup gnieźnieński zaświadcza, że Jachna wdowa po Żegocie z Żernik zeznała, iż Żegota nadał dochody z młyna w Żernikach kościołowi w Gołuchowie.
Or.: zaginął po 1503 r., uwierzytelniony był pieczęcią arcybiskupa przywieszoną na pasku pergaminowym.
Kop.: Włocławek, Archiwum Diecezjalne, Akta konsystorza kaliskiego, t. 9 (8), k. 8v. Wpis 21 czerwca 1504 (wg Or., z opisem pieczęci).
Wyd.: Acta capitulorum, II, nr 1956 (wg Kop.).

Nos Jaroslaus divina providencia sancte Gneznensis ecclesie archiepiscopus notum facimus universis presentes literas inspecturis, quod constituta in nostra presencia nobilis domina Jachna relicta condam Zegothe de Zyrnyki una cum Andrea privigno suo filio eiusdem Zegothe1 recognoverunt sponte et libere sunt confessi, quod dictus Zegotha, dum aduc esset sanus mente et corpore, ob anime sue remedium et salutem decimam metretam de duabus partibus emolumentorum sive metretarum ipsum contingentibus de molendino suo ibidem in Zyrnyki dedit, contulit, donavit ecclesie in Goluchow2 per rectorem eiusdem, qui nunc est et qui pro tempore fuerit, percipiendam continue et habendam ac perpetuo possidendam, statuens idem Zegotha et disponens dictis suis heredibus ad hoc assensum prestantibus, quod nullo unquam tempore absque nuncio rectoris prefate de Goluchowo ecclesie metrete huiusmodi dividi debeant nec partiri. Volentes autem heredes dicti Zegothe piam largicionem ipsius benivolencia prosequi ampliori, se tunc coram nobis spontanee submiserunt, quod si circa divisionem seu particionem dictarum duarum parcium metretarum, de quibus decima debetur rectori ecclesie memorate de Goluchowo, ut prefertur, fraudem aliquam per se vel alium adhiberentur seu ipsam denegarent quomodolibet vel auferrent eidem, quod contra ipsos vel eorum alterum, qui in hoc fuerit repertus culpabilis, tanquam pro decima campestri rapta vel detenta debeamus procedere ecclesiasticam per censuram. In cuius rei testimonium nostrum sigillum presentibus est appensum. Actum et datum in Opathow in die beate Margarethe anno Domini millesimo trecentesimo quadragesimo octavo.
1Żerniki na pd.-zach. od Stawiszyna. Właściciele skądinąd nieznani.
2Gołuchów na pd.-wsch. od Pleszewa.


Dokument Nr 153
Brześć Kujawski, 1348
Dobiesław syn Żyry, dziedzic Kościoła zrzeka się na rzecz klasztoru Cystersów w Lądzie swej wsi Łęg.
Or.: niegdyś w archiwum w Królewcu, sygn. XL 44.
Kop.: Köln, Historisches Archiv, Kl. Lond, Kopiar, k. 18v - 19. (XV w.).

Noverint universi, tam presentes, quam futuri, quorum audiencie presens scriptum fuerit recitatum, quod nos Dobeslaus filius Zyre, heres de Cosczol1, una cum nostra legitima posteritate, abrenunciamus hereditatem dictam Lank2 [k. 19] fidedigna per presentes pro tali ordinacione et concordia factam per nobiles viros: dominum Przedborium capitaneum Cuiauie3, Albertum palatinum Brestensem4, Vincencium iudicem Brestensem5, Chebdam castellanum Brestensem6, prout literis suis roboratis firmaverunt7, quia religiosos viros abbatem una cum conventu de Landa pro iam dicta hereditate nunquam impedientes in eternum. In huius rei testimonium presentem literam scribere mandavimus et sigillo nostro roborari. Actum et datum in Brest anno Domini millesimo @CCC@ XL VIIIo., presentibus suprascriptis.
1Dobiesław syn Żyry Trojanowica z Kościoła (Kościelnej Wsi), Powała, potem kasztelan kowalski 1349, kruszwicki 1351 - 1385 (Bieniak, Wlkp., s. 72).
2Łęg nad Wisłą, zob. wyżej, nr 43/2.
3Przedbor z Koniecpola, Pobóg, starosta kujawski 1348 - 1368 (informacja Janusza Bieniaka).
4Wojciech Kościeles, zob. wyżej, nr 139/1.
5Wincenty z Długiego, zob. wyżej, nr 148/15.
6Chebda młodszy ze Służewa (na Kujawach), Pomian, kasztelan brzeski 1330 - 1356 (Bieniak, Wlkp., s. 72).
7Zapewne dok. z 1348 (KDW II, nr 1280).


Dokument Nr 154
Łowicz, 30 czerwca 1349
Arcybiskup gnieźnieński sprzedaje sołectwo w Goryszewie Hankowi Fluk.
Kop.: Gniezno, AAG, ACap. B 6 (Liber privilegiorum capituli Gnezn. z XVI w.), k. 139v - 140. Tytuł: Ville Gorzyschowo clavis eiusdem.
Odpis: Kraków, Bibl. Jag., rkps 8057, k. 39 (wg Kop.).
Ekscerpt: Wizytacje, s. 453 - 454.

In nomine Domini amen. Ne ea, que aguntur in tempore, simul cum decursu temporis evanescant, sapientum decrevit auctoritas facta mortalium presencia scripti serie cum annotacione testium commendare noticie futurorum. Proinde nos Jaroslaus divina providencia sancte Gneznensis eclesie archiepiscopus notum facimus universis presentibus et futuris, presentes literas inspecturis, quod cupientes bona nostra et eclesie nostre, quantum permittente Domino possumus, in melius reformare, villam seu hereditatem nostram et nostre eclesie Gorziszevo1 vulgariter dictam, sitam in districtu Gneznensi prope Qwyecziszewo, iure Theuthonico, scilicet Noui Fori, sub ratihabicione fratrum nostrorum Gneznensis capituli exposuimus ad locandum, vendentes Hanconi dicto Fluk1 pro certa summa pecunie solteciam in eadem et dantes eidem solteto et suis liberis ac successoribus legittimis racione locacionis et nomine eiusdem soltecie duos mansos liberos, terciam partem sive tercium denarium tabernarum, ortorum, fabrorum et aliorum artificum ac eciam de bancis sutorum et pistorum et carnificum [k. 140] necnon iuramentorum et cuiuslibet iudicati. Preterea incolis, qui se in eadem villa seu hereditate locaverint, a solucione census et decime, duntaxat de agris extirpandis sex annis a data presencium computandis, plenam concedimus libertatem, infra quos annos libertatis prefati incole de agris extirpatis, seu ad culturam redactis, decimam nobis et eclesie nostre solvent manipulatim in campis. Expiratis autem annis libertatis eiusdem, idem coloni racione census et decime de manso quolibet, aut decem et octo scotos usualis monete, aut maldratam triplicis frumenti, modium videlicet tritici, modium siliginis et modium avene ac fertonem eiusdem monete, prout maluerint, nobis et nostris successoribus annis singulis perpetuo solvere tenebuntur et sicut primo anno evoluta libertate predicta decreverint, ita annis singulis perpetuo sint astricti solvere. Ipse vero soltetus et sui successores decimam, aut racione decime, tres scotos usualis pagamenti de suo manso quolibet rectori eclesie, ubi divina audiet et sacramenta eclesiastica percipiet, volumus, ut assignet. Et quoniam iura predicti Fori seu civitatis Srzoda nobis sint prorsus incognita, omnia iura, que commodum et utilitatem respiciunt dominorum, salva nobis et integra reservamus. In cuius rei testimonium nostrum et prefati capituli nostri sigilla presentibus duximus appendenda. Actum et datum in Louicz in die Commemoracionis beati Pauli anno Domini millesimo tricentesimo quadragesimo nono, presentibus honorabilibus viris dominis: Vincencio decano2, Preczslao archidiacono Gneznensibus3, Nicolao archidiacono4, Joanne custode Lanciciensibus5, Swyantopelcone canonico Wratislauiensi6 et Hancone tesaurario nostro7 ac aliis pluribus fidedignis.
154. 1Goryszewo, tuż na zach. od Kwieciszewa, pomiędzy Mo